"KUNG MAGLALAKAS-LOOB TUNGO SA KANYANG PANGARAP,
AT SISIKAPING MATAMO ANG HANGAD NA BUHAY,
MAKAKAMIT ANG TAGUMPAY NANG DI INAASAHAN."
Okay.
Nasa 24 taon na ang nakararaan…
nang huli akong tumuntong sa entabladong ito.
Taping iyon ng una kong one-hour special.
Killin' Them Softly ang tawag.
Nakaupo sa row na 'yon ang buntis kong girlfriend noon.
Asawa ko na siya ngayon.
'Yong ipinagbubuntis niya noon, 'yong panganay ko…
kasama ko na mag-marijuana.
At ang pinakanatatandaan ko sa gabing iyon ay 'yong pressure.
Bago 'yon, nagtatakbo ako sa abenida
at namigay ng tiket sa kahit sino
dahil ni hindi ko mapuno 'tong lugar.
At grabe 'yong kaibahang nagagawa ng 24 na maiikling taon.
Bago 'yong mismong oras na 'yon, namatay ang tatay ko.
Di niya ako nakitang nagtagumpay.
At nang mamatay siya, hindi ako maalo.
Akala ko, di na ako sasaya ulit.
Ang tanging nakapagpaahon sa 'kin noon
ay ang komedyante kong kaibigan, ang dakilang Norm MacDonald.
Oo, shout out kay Norm.
At ang ginawa ni Norm, di ko malilimutan,
dahil alam niyang fan ako ni Jim Carrey.
Di ko na ikukuwento,
pero talentado si Jim Carrey sa paraang di mo kayang praktisin.
Kaloob ng Diyos ang talento niya. Tuwang-tuwa ako.
Alam ni Norm 'yon. Tinawagan niya ako, "Dave…"
Sabi niya, "May pelikula kami ni Jim Carrey…
"Gusto mo ba siyang makilala?" At sagot ko, "Puta, oo naman."
Unang beses 'yon na na-excite ako mula nang mamatay ang tatay ko.
Ang pamagat ng pelikula, Man on the Moon. Di ko 'to alam dati.
Magaling na komedyante rin ang papel ni Jim Carrey.
Ang dakilang Andy Kaufman.
At immersed na immersed si Jim Carrey sa role na 'yon,
na mula paggising niya,
hanggang matulog siya, namuhay siya
bilang si Andy Kaufman.
Di ko alam 'yon.
Kahit sumigaw ng, "Cut," siya pa rin si…
Andy Kaufman.
Gano'n katindi, kaya lahat ng crew, tinawag na siyang Andy.
Ewan. Gusto ko lang siyang makilala.
Pagpasok niya sa kuwarto, sumigaw ako, "Jim Carrey!"
At sabi ng lahat, "Huwag!"
"Tawagin mo siyang Andy."
Di ko naintindihan.
Kakaiba siya, di ko alam na umaarte siyang Kaufman.
Sabi niya, "Uy, kumusta ka?" At sabi ko, "Hello…
Andy?"
Ngayon…
kung iisipin, gaano ako kasuwerte
na nakita ko ang isa sa mahuhusay na artist
na immersed sa isa sa pinakamatitindi niyang proseso?
Napakapalad kong makita 'yon.
Habang nagaganap 'yon…
sobrang dismayado ako.
Gusto kong makita si Jim Carrey,
at kinailangan kong magkunwari noong hapong 'yon na siya si Andy Kaufman.
Si Jim Carrey naman 'yon.
Nakatingin ako sa kanya at nakita ko si Jim Carrey.
Sinasabi ko ang lahat ng 'to… dahil gano'n ang nadarama ko sa mga trans.
Heto na tayo.
Kung pumunta kayo sa show na 'to…
iniisip n'yong gagawin ko uli silang katuwaan,
mali ang napuntahan n'yo.
Hindi ko na sila titirahin.
Hindi sulit.
Di ko sila babanggitin.
Siguro mga tatlo o apat na beses lang, pero 'yon na.
Sawa na akong pag-usapan sila.
Alam n'yo kung bakit ako nagsawa?
Dahil umarte sila na parang kinailangan ko na maging nakakatawa sila.
Kalokohan 'yon.
May bagong anggulo ako.
Di n'yo inaasahan ang isang 'to.
Wala nang trans jokes. Alam n'yo ang gagawin ko? Ngayong gabi…
Handicapped jokes naman tayo.
Di sila kasing-organisado ng gays.
At mahilig akong manlait.
Baka merong may kapansanan sa likod dahil doon sila pinauupo.
"Narito ako para pagtawanan ang transgenders.
"Di ko alam na kami ang pagtatawanan nito."
"Tara na nga, umalis na tayo rito."
Oo, oras na para matuto naman ang may kapansanan.
Nakahanap sila ng kalaban. Bahala sila.
Isang araw, nasa Capitol Hill ako,
may handicapped congressman do'n.
Madison Cawthorn ang pangalan.
Republican mula North Carolina.
At nagulat siya dahil
binati ko siya, "Hello, Congressman."
Ni di niya ako kilala. Lumingon siya…
Tapos, umalis na 'ko.
Para makita niya akong gawin ang di niya kaya.
Lumukso ako.
Nagalit siya.
Di na siya kongresista.
Ewan ko kung mapolitika kayo.
Di 'to patawa, pero natanggal siya sa pagkakaupo.
Di maganda ang pagtakbo.
Sobra.
Ang mali niya?
Tumatakbo ulit siya,
at sinubukang maging kontrobersiyal.
Panay ang satsat niya sa right wing podcast niya.
Sabi niya, "Mas masahol pa ang Washington kaysa sa Hollywood."
Ang reaksyon ko, "Ano?"
Sabi niya, "Nakakadiri ang mga 'to."
"Meron silang orgies, sex parties, at drug parties."
At ang naisip ko, "Para siyang si Juicy Smoo-yay."
Sinungaling siya.
Di ako nagdududang ginagawa nila ang mga gano'n sa Washington,
pero duda akong siya mismo ang nakakita.
Dahil sino'ng mag-iimbita sa isang paraplegic sa orgy?
Para gumulong-gulong 'to ro'n at magsumbong?
Isa lang ang rason para maimbitahan siya.
At alam n'yo na 'yon.
"Sige na, wala akong pandama riyan."
"Ipasa natin 'tong bill para sa America."
"Isa-isa lang."
Pare.
Oo.
Ang mga may kapansanan ang bago kong tinitira.
Sa totoo lang,
sinusubukan kong magkaayos kami ng mga transgender.
Dahil ayokong isipin nilang ayaw ko sa kanila.
Alam n'yo ba 'yon? Nagsulat ako ng play.
Oo. Alam kong hilig ng gays ang plays.
Napakalungkot na play, pero nakakaantig.
Tungkol sa Black transgender na babae
na ang pronoun ay nigga.
Nakakaiyak 'yon.
Sa huli, namatay siya sa kalungkutan
at di alam ng white liberals pa'no siya kausapin.
Ang lungkot.
Nga pala…
may sinusulat akong libro, totoo ito.
Nire-rewrite ko ang American Classic na Huckleberry Finn,
sa perspektibo ni Nigger Jim.
The Adventures of Nigger Jim.
Iyon ang simula.
Lalapitan siya ni Finn, "Ikaw si Nigger Jim."
Sagot niya, "Uy, Jim lang ang sabi ko."
"Ano'ng pangalan mo, bata?"
"Huckleberry Finn."
"Ano? Huckleberry? Totoong pangalan mo 'yon?"
"Bigay ng Diyos."
"Alam mo?"
"Ayos lang ang Nigger Jim."
Wala akong paki kung Black kayo, o White, o ano pa man.
Pag may nakilala kayong white na Huckleberry,
mas mahirap siya sa inyo.
Iyon ang pinakapangit na pangalang white na narinig ko.
Kung gano'n ang pangalan mo, tadhana mong mabigo.
Kung sasabihin ng abogado ko,
"Ako ang abogado mo, si Huckleberry Finn." Iisipin ko, "Makukulong na 'ko."
Sana hindi ako makulong.
Pero kung makulong ako, sana sa California.
Sasabihin ko, "Bago n'yo ako sentensiyahan,
sasabihin ko sa korte…
Isa akong babae."
"Ipadala n'yo ako… sa kulungang pambabae."
Pagdating ko, alam n'yo na ang gagawin ko.
"Akin na ang fruit cocktail mo bago kita bigwasan."
"Babae rin ako gaya mo."
"Tsupain mo 'tong pambabae kong etits. Wag ka nang magtanong."
Alam n'yo, maganda ang reputasyon ko sa showbiz,
pero sa comedy, kilala ako bilang tamad na komedyante.
Na kabaliwan dahil lagi akong nagtatrabaho, pero di 'yon ang dahilan.
Tamad ang tawag sa 'kin dahil minsan…
Nasa 20 libo ang manonoood, at magsasabi ako ng joke,
at titingnan nila akong parang baliw.
Pero tatlo o apat na tao ang humahalakhak.
At maiisip ko sa entablado, "Oo, puwede na 'yon."
Buweno, itong susunod na joke ay isa sa--
Alam n'yo 'yon? Gusto kong sabihin, pero di mabenta.
Pero sige na. Sa'n ako mahina?
Di ako magaling manggaya, pero panggagaya 'to.
Handa na kayo? Okay.
Hindi bebenta 'to.
Ito ang panggagaya ko.
Ang panggagaya ko…
sa mga namatay sa Titanic.
Di n'yo ako pinatapos.
Ito ang panggagaya ko sa mga namatay sa Titanic,
habang palapit doon 'yong submersible.
Puwede na 'yon. Okay, heto na.
Okay, heto.
Samahan n'yo kami sa aming himlayan sa tubig.
Grabe, nakakatawa 'yon sa 'kin.
Makinig kayo, nakakatawang kamatayan 'yon.
Sa 70th birthday ko, 20 taon mula ngayon,
sasakay ako sa submersible para makita 'yon.
Sana maayos na 'yon no'n.
Ayaw ng asawa ko sa joke na 'yon.
Alam n'yo bang may strip club sa D.C. na tinatawag na Camelot?
-Bukas pa ba 'yon? -Oo!
Alam ko na ang gagawin pagkatapos nito. Alam n'yo…
tinawag akong creepy ng asawa ko.
Lagi ako sa mga strip club. Hilig kong gawin 'yon.
At sabi ng asawa ko, creepy ako dahil mag-isa lang akong pumupunta ro'n.
Creepy ba 'yon?
Tingin ko, mas okay na 'yon kaysa kasama ang tropa.
'Yon ang creepy.
"Uy, punta tayo sa strip club
"at magpatigas ng etits nang magkakasama."
"Umuwi nang tahimik at di pag-usapan
anumang nakita o ginawa natin."
Huwag na, uy. Mag-isa na lang ako.
Pero di makuha ng asawa ko kung bakit pumupunta ako ro'n.
Walang kinalaman sa sex.
Kailangan ko ng kurot ng sexual energy para ma-relax,
pero mas kailangan kong lumabas.
Gusto ko 'yong music.
Pinapasaya ako ng mga hubad do'n,
pero di ako nakikipag-usap kahit kanino.
Minsan, may dala akong libro sa strip club.
At umuupo ako malapit sa stage dahil mas maganda ang ilaw.
Minsan, pumunta ako sa strip club, wirdo 'to,
di ko alam bakit…
sinabi sa 'kin ng stripper ang totoo niyang pangalan.
Oo. Kaya umalis ako.
Sabi niya, "Sa'n ka pupunta?" Sabi ko, "Good night, Deborah."
God bless sa kanya, pero mali ang asawa ko.
Akala niya, masaya ang trabaho ko.
Trabaho ko ang trabaho ko.
Ako 'yong saya.
Masyadong mapanganib.
Nitong nakaraang taon…
Nagtu-tour ako kasama ang masasabing isa sa pinakamalupit,
kung di man ang pinakamalupit na komedyante, si Chris Rock.
Buong taon kaming nag-tour.
At bago magsimula ang tour,
nasangkot si Chris sa matatawag naming mga Black na 9/11.
Sinampal si Chris sa Oscars… ni Will Smith,
isa sa pinakamatinding napanood ko.
Ang totoo, kung live n'yong napanood 'yon sa TV, gaya ko,
akala ko, peke 'yon noon.
Oo, at di ako sigurado.
Kaya naghintay ako dahil kilala ko si Chris.
Naghintay ako nang 30, 40 minuto.
Sapat lang para makalipat siya sa ibang party.
Nag-FaceTime ako sa kanya, sinagot niya.
Pagkasagot niya, sabi niya,
"Ikaw lang ang sasagutin ko ang tawag."
Sina Obama't Oprah,
tinawagan na siya ng lahat para kumustahin siya.
At akala ko pa, peke 'yon. Kaya nagtanong ako.
Sabi ko, "Alam mo na." Aniya, "Ang ano?"
Sabi ko, "Masakit ba?"
Sabi niya, "Oo, loko, masakit."
Saka ko nalamang totoo.
At noon lang ako na-offend.
Di lang ako na-offend na sinampal siya. Di lang 'yon.
Nakakadismaya no'ng sinampal siya,
umupo lang si Will at nagpakasaya ro'n.
Grabe 'yon. Aniya…
"Salamat."
Ano 'to?
Buong taon kaming nag-tour, at di ako makapaghintay mapanood
na sabihin niya sa special niya ang tungkol sa sampla.
Kinukulit ko siya, pero no'ng kunan siya--
may pagkatuso si Chris.
Di mo mahuhulaan ang sasabihin niya.
Pinanood ko ang taping niya.
Do'n siya nag-tape sa Baltimore.
Mga tagarito kayo sa D.C., kaya alam n'yo ang tungkol sa Baltimore?
Sa paglipas ng mga taon,
marami nang unos na pinagdaanan ang D.C.
Sa kasamaang-palad, nasa unos pa rin ang Baltimore.
Kaunti lang ang talagang nakakaunawa sa lalim ng Baltimore.
Napakadesperado ng Baltimore na…
lumipat mula Baltimore sina Tupac patungong Oakland para umayos ang buhay.
At nagpakaagresibo si Chris Rock.
Di ako makapaniwala. Ginulat niya ang Baltimore.
Di ko akalaing posible, dito pa ako nagsimula.
Gulat sila. Alam n'yo kung bakit?
Di ko akalaing sasabihin niya 'to.
Tumingin siya sa mga tao. Baltimore Black.
Kahit mayaman at Black ka ro'n,
alam mong may trauma sila sa kung saan.
Ginulat sila ni Chris. Pinuntahan niya sila, ito ang sinabi niya…
"Ayokong maging biktima." Sabi ng mga manonood…
Nasa backstage ako, iniisip ko, "Pare, panoorin mo kaya."
Alam kong malala, pero ang totoo,
nakakatawa ang lahat.
Nakakatawa, hanggang mangyari sa 'yo.
Tatlong buwan. Tatlong buwan pa lang
matapos ang pag-atakeng tiniis ni Chris Rock…
nasa stage ako sa Hollywood Bowl.
At may baliw na…
umakyat at sinugod ako.
Kapag nangyari 'yon sa inyo, di mo alam ang nangyari.
Parang naka-slomo.
Di ko siya kilala… Sabi ko lang,
"Diyos ko. Inaatake ako."
At mukhang basura ang gago. Sinugod niya ako…
Matanda pero maliksi ako.
Dinakma ko ang ulo ng gago
at hinatak ang hoodie pababa sa mata.
Dama ko pa ang ulo niya sa kamay ko.
Parang sponge.
Nagpapatubo ng dreadlocks.
Di 'yong magandang dreadlocks ng Rastafarians.
Aksidenteng dreads 'to ng mga palaboy sa L.A.
May mga dahon, tangkay, tansan, at taeng kasama 'yon.
Malangis-langis.
Napaganito ako…
Tapos, bumagsak ako.
Pinatumba niya ako sa sahig.
Naisip ko, "Ang saklap nito."
"Di ko alam kung mamamatay ako o ano."
Pero sa sandaling 'yon ng kahinaan,
alam n'yo ang naisip ko na di ko pa naiisip dati?
Sa sandaling 'yon, naisip kong
ang mga bodyguard…
ay di dapat nakapormal na sapatos sa trabaho!
Travis!
Itong si Travis, nadulas-dulas pa,
suot 'yong maganda niyang loafers no'ng bumagsak siya.
Sabi ko, "Diyos ko. Pareho na kaming bagsak."
"Ako na ang dapat kumilos."
Tumayo agad ako… Ang batang nagpatumba sa 'kin, tumayo rin.
Nagtinginan kami at sabay naming napagtanto, mas malaki ako sa kanya.
At nagtatakbo ang walang-hiya.
Susugurin ko na siya, sabi ko, "Bahala siya."
Pinulot ko ang mikropono.
Sabi ko, "Tatapusin ko na 'to."
Tama.
Tatlong buwan bago 'yon, pinagtatawanan ko si Chris Rock.
At laging tanong sa 'kin,
"Dave, ano'ng gagawin mo kung ikaw si Chris Rock
at sinampal ka ni Will Smith?"
At hanggang ngayon, 'yon pa rin sagot ko. "Di ko alam ang gagawin ko."
Di pa ako nalalagay sa gano'n.
Pero alam ko na kung ano ang di magagawa ni Will Smith.
Iyon ay ang magpakasaya ng gabing 'yon.
Makinig ka.
Tinuruan namin ng leksiyon 'yong bata.
Hindi "kami." Nag-iisip ako ng joke sa stage,
pero binubugbog nila 'yong loko sa likod ko. Kita ng lahat.
Kita ng lahat.
Nakaupo ako ro'n, iniisip ang sasabihin.
Di ako makapagsalita. Ako pa, sa lahat ng tao, di makapagsalita.
Karma nga naman.
No'ng sandaling 'yon,
lumabas si Chris Rock mula sa backstage.
Nilapitan ako sa harap ng 20,000 tao,
kinuha ang mic sa kamay ko at sinabi sa mga manonood,
"Si Will Smith ba 'yon?"
Grabe, nahulog sa upuan ang mga gago, kakatawa.
Nakatayo ako ro'n, mukhang tanga.
Galit na galit ako.
Iniisip ko, "Sinugod ako, pare."
"Inatake ka rin nito lang. Tapos, magbibiro ka ngayon?"
Kaya kinuha ko 'yong mic kay Chris at sinubukang magbiro,
pero di bumenta 'yong sa 'kin.
Ewan ko-- Nasabi ko kasi, "Trans man 'yon."
At 'yong mga tao…
"Boo. L.A. 'to, gusto namin ang mga trans. Boo."
Alam ko, ang sama no'n.
Ang sama sa pakiramdam.
Alam ko bakit niya ginawa 'yon.
Mauunawaan mo kung naro'n ka, pero nang sunggaban ako ng lalaking 'yon,
para 'yong pelikula.
Isipin n'yo 'to.
Mag-isip kayo ng sikat.
Lahat ng sikat na maiisip n'yo, nasa show na 'yon.
Ang pinakamalaking gabi sa Hollywood.
At nang sugurin niya ako, nawala ang mga tao sa bleachers.
Pinanood ko ang tape para malaman ang nangyari,
pero pagkasugod niya,
si Jamie Foxx ang unang gagong rumesbak.
Nakaputing cowboy hat siya, para bang alam ang mangyayari.
Noon ko lang siya nakitang nakagano'n.
At hinabol ni Jamie ang gago
na parang pelikula lang.
Ang bilis ng batang 'yon. Nanginginig pa 'yong dumi sa katawan niya.
Nabalian si Jamie, at panay lang ang takbo niya.
Si Jon Stewart ng Daily Show, tumakbo mula backstage
at sinugod 'yong gago, akala mo, Super Jew siya. Parang…
Nakita niya si Jon, kaya umatras, at lumipad si Jon do'n.
Ang bilis ng bata. Pagtalikod niya, nakita niya ang emergency exit,
tumakbo siya papunta ro'n.
Bago pa siya makarating sa pinto,
ang halimaw na si Puff Daddy ng Bad Boy Records,
humarang sa pinto. Ganito siya…
Grabe…
Nahuli ni Puffy ang gago.
Naglabasan ang mga artista
dahil nakita nila ang sarili nila sa 'kin,
at binugbog nila 'yong bata.
At iniisip ni Chris sa likod, "Walang tumulong sa 'kin."
Everybody Hates Chris!
Mas masahol 'yon kaysa sa nabasa n'yo.
Ewan ko kung ano 'yon,
pero habang binubugbog siya,
inabot niya ang baywang niya at naglabas ng 22-kalibreng baril.
Nagkagulo na.
Nagsigawan ang lahat, "Diyos ko, may baril siya."
Tapos, natakot ako. Nasa likod ako, pero natakot ako.
Dahil alam kong armado ang mga kasama ko.
Kung binaril at pinatay nila ang bata sa stage ng Hollywood Bowl…
na trabaho mo dapat, Travis…
Pero bumawi siya.
Naagaw ni Travis ang baril sa bata.
Tapos, sinubukan niyang tanggalin ang bala, pero wala.
Kaya pinaputok niya 'yon, at di 'yon baril.
May lumabas na patalim sa harap.
Mukhang sasaksakin dapat ako.
Nakakatakot iyon.
Sumunod na gabi, kahit wala akong show,
sabi ko, "Babalik ako sa stage." Kaya tumuloy ako.
At may sumigaw sa audience, "Dave, ano'ng nangyari sa pag-atake?"
Di ko alam na may journalist do'n.
Ang sabi ko lang, may patalim ang loko na in-identify ang sarili bilang baril.
Anim na linggong pangit ang balita sa 'kin dahil do'n.
Ni wala akong ginawa sa gago. Di naman tama.
Hindi 'yon tama.
Pumunta ang New York Post sa piitan
at kinapanayam ang sumugod sa 'kin na parang bayani.
Binasa ko ang panayam.
Iyon pala, kasalanan ko 'yong panunugod.
Oo, na-trigger ko siya.
Di ko sinasadya.
Nagbiro na ako sa mga palaboy.
Iyon pala… palaboy 'yong binata.
Hindi ko naman alam iyon no'n.
Ang masasabi ko lang…
para sa palaboy, nakabili siya ng tiket sa magandang upuan.
Sabi nila, na-trigger ko siya dahil sa LBGTQ jokes ko.
At B pala siya.
Iyon ang headline sa artikulo,
"Diumano'y nanugod kay Dave Chappelle, bisexual."
Sabi ko, "diumano'y nanugod"?
Sinugod talaga ako ng gagong 'yon. Ipapanood ko sa inyo.
Diumano'y bisexual siya.
Dapat makita ko siyang may tsinutsupa bago ako maniwala sa artikulo.
Sa diyaryo ko nabasa. Natakot ako.
Sabi ko, "Bisexual? Baka nagahasa ako."
Hindi. Pero alam n'yo?
Di 'yon nakakatawa dahil…
Dahil pagkatapos ng lahat,
umuwi ako sa hotel room.
Mag-isa ako, at pagbukas ko ng pinto, naroon ang asawa ko.
Umiiyak. Humahagulgol talaga.
Sabi ko, "Diyos ko, ano'ng problema mo? Inatake ka rin ba?"
Umiyak lang siya.
Sabi niya, "Diyos ko, Dave."
"Kung namatay ka ngayong gabi…
"pa'no kami ng mga anak mo?"
Saka ko nalamang seryoso.
Kaya tinabihan ko siya sa kama.
Naglabas ako ng susi sa bulsa ko
na noon niya lang nakita.
Sabi niya, "Hala!"
"Ano 'yang susing 'yan?"
Dahan-dahan kong inabot sa kanya.
Sabi ko, "Sweetheart, susi 'yan sa safe deposit box ko."
"Sana walang mangyari sa 'kin."
"Pero kung meron, wag mong alalahanin."
"Nasa box na 'yon ang mga kailangan n'yo ng mga bata."
"Naasikaso ko na."
Nakatingin siya sa susi.
At kita kong napagtanto na niya ang pinag-uusapan namin.
At lalo siyang umiyak.
Sa totoo lang, medyo napaiyak din ako no'n.
Mahigpit kaming nagyakap pagtapos.
Alam n'yo ba, tiningnan niya ang box kahit buhay pa 'ko?
Sino'ng gagawa no'n?
Diyos ko.
Tapos, nagalit siya.
Sabi niya, "Lintik, David. Binuksan ko." Sagot ko, "Ha?"
Sabi niya, "Walang laman 'yon."
Sabi ko, "Wala?"
Aniya, "Wala, maliban sa joke book mo."
Nakahinga ako nang maluwag.
Sabi ko, "Ganito kasi."
"Kapag binasa mo 'yang jokes na 'yan sa iba,
ayos na kayo ng mga bata."
"Magaganda 'yan."
Sabi niya, "Maganda? Ano ba 'to?"
"'Samahan ako sa himlayan ko sa tubig.'"
I-roll mo ang lalamunan mo.
Samahan mo 'ko sa himlayan ko sa tubig.
Hay, naku.
Matagal na 'kong kasal.
Oo. Pinagkakatuwaan ko ang asawa ko, pero mahal na mahal ko siya.
Sa totoo lang, di kayo makakapaniwala rito.
Seloso akong asawa.
Totoo.
May kuwento ako. Dati, akala ko, nagtaksil ang asawa ko.
Oo.
Isa 'yon sa pinakamasasaklap na araw sa buhay ko.
Di ko kaya.
At ikinahihiya ko 'yon, pero kaya kong ikuwento.
Alam n'yo ang ginawa ko?
Masahol, pero ginawa ko 'yon. Naghintay ako.
Hinintay ko siyang makatulog.
Ang tagal kong naghintay.
Asian siya.
Di ko matukoy kung tulog siya o hindi. Nakatingin ako…
At nang matiyak kong tulog siya, ang ginawa ko?
Kinuha ko 'yong iPhone.
Dinala sa baba, sumubok ng passwords
at baka mabuksan ko.
Di ko mahulaan 'yon.
Tapos naalala ko, iPhone 'yon. May facial recognition.
Gumanito ako…
At nagbukas na siya.
At may nakita akong text do'n mula sa isang Earl.
Wala akong kakilalang Earl.
Ginising ko siya sa pagtulog.
Sabi ko, "Gumising ka! Sino 'tong Earl na 'to?"
Sabi niya, "Pinagsasabi mo?" "Wag kang magkunwari!"
"Binuksan ko ang phone mo. Sino si Earl?"
Sabi niya, "Diyos ko, David."
"Si Earl 'yan, 'yong bading sa salon."
"Talaga? Ano ako, tanga?"
"Pa'no ko malalamang bading siya?"
Kalmado siya. Sabi niya, "Tingnan mo ang texts at pictures niya."
Binasa ko ang texts.
"Panay nga ang gamit niya ng salitang 'gurl'."
Tapos, tiningnan ko ang pictures niya at di ako makapaniwala.
Mukha ngang bading sa pictures. Nakabuka ang bibig lagi.
Alam ko nang nagsasabi siya ng totoo.
Pakiramdam ko, tanga ako.
Sabi ko, "Pasensiya na."
"Sorry na. Okay?"
"Sorry. Heto. Kunin mo."
"Sorry na. Matulog ka na. Ano lang kasi…"
"Siguro na-insecure lang ako
dahil sa mga pagtataksil ko sa 'yo. Good night."
Di ako pinaalis. Aniya, "Nanggising ka na lang din…"
Kinuha niya ang phone ko sa ilalim ng unan.
Sabi ko, "Anak ng puta?"
Aniya, "Sino 'tong bruhang 'to?"
Sabi ko, "Pa'no mo nabuksan 'yan?"
Sabi niya, "Pinadapa ko lang
ang ilong ko at nagbukas na agad." Napamura na lang ako.
Sabi niya, "Sino 'tong bruhang 'to?" Sabi ko, "Akin na."
"Relax. Hindi 'yan bruha. Kaibigan ko 'yan."
"Si Deborah."
Tatapusin ko 'to sa mahabang kuwento. Ayos lang?
Sige. Mahaba 'to. Kaya kunwari, tapos na 'ko.
Kaya maninigarilyo ako. Ayos lang?
Di pa ako tapos, magkunwari lang kayo.
Mas okay kung standing ovation.
Maraming salamat. Good night.
Salamat sa hindi pagtayo, mga gago.
Ang lala nito.
Ayos lang. Gusto ko lang manigarilyo.
Gusto n'yo 'yon, 'no?
Sige.
Bago ko gawin 'yong Killin' Them Softly, no'ng 22 ako,
binigay sa 'kin ng HBO ang pinakamalaking oportunidad ko noon.
Isang 30-minutong special,
pero di talaga special 'yon, alam n'yo 'yon?
Tipong generic.
Ni walang pamagat. "Dave Chappelle" lang.
At kinunan 'yon sa San Francisco, sa tinatawag na Broadway Studios,
na nasa ikalawang palapag ng isang building.
At sa ilalim ng Broadway Studios ay isang nightclub.
At dapat, 30 minuto lang ang special.
At naghanda na 'ko. Nag-ensayo. Ginawa ang lahat ng dapat.
At no'ng gabing nag-taping ako, 20 minuto sa 30-minuto kong set,
di ko malilimutan ang tugtog
Biglang sumabog 'yong music mula sa nightclub sa ibaba.
Dinig na dinig 'yon at sinira no'n ang show ko, lumong-lumo ako.
Bata pa ako no'n.
Talagang naniwala ako sa ginagawa ko.
At ang inisip ko, wala na 'yong pangarap ko.
Pagbaba ko sa stage, tumakbo ako sa hagdan,
papunta sa eskinita sa likod ng studio, kung nasa'n ang control trucks,
at sinipa ko 'yong pintuan.
At sinigawan ko ang producers.
Di ako kilala sa showbiz. May tiwala lang ako sa sarili ko.
Sabi ko, "Pare, sinira n'yo ang lahat."
"'Yong music. Ano ba'ng iniisip n'yo?"
May big-time producer do'n.
Di ko na sasabihin.
Tumayo siya, sabi niya, "Hoy, bata, umupo ka."
Sabi niya, "Wala kaming sinira."
Sabi niya, "Nakipagkasundo kaming
wag silang magpatugtog, at di sila sumunod."
At sabi ko, "Sino'ng di sumunod?"
At may tinuro siya.
Hindi ko malilimutan 'yon. Matandang puti,
mag-isang nakaupo sa Ford Taurus.
At sabi niya, "Siya."
Di na ako nagpatumpik-tumpik.
Lumapit ako sa Ford Taurus, kumatok do'n,
sabi ko, "Buksan mo 'to, gago. Usap tayo."
Sinulyapan lang ako ng matanda, at wais na nagmaneho na paalis.
Iniwan ako sa eskinita, minumura ang lahat ng naroon.
Pagkatapos ng dalawang minuto, 120 segundo lang talaga,
di na hihigit pa 'yon doon,
'yong pintuan sa kusina ng nightclub na 'yon
sa ilalim ng Broadway studios ay bumukas.
Nakatayo ro'n ang matanda kanina, may mga kasama nang resbak.
May kasama siyang malalaking goons, tiningnan ako…
Kalmadong-kalmado siya.
Sabi niya, "Ikaw, halika."
"Usap tayo."
Wala akong alam sa kalye noon.
Pero saka ko lang nalamang Russian gangsters ang mga 'yon.
Ewan ko kung kilala n'yo ang Russian gang,
pero sila 'yong pumatay kay Denzel sa Training Day.
Kilala ng producers ang kalaban ko.
Sabi nila, "Dave, wag kang papasok."
Sabi ko, "Mga gago."
At pumasok ako sa kusina, sinara nila ang pinto sa likod ko,
biglang dumilim doon, at alam ko na.
Di ako tanga. Alam kong nasa panganib ako.
Pero unawain n'yo,
naniwala ako sa ginagawa ko noon, at wala akong pakialam.
Panay lang ang mura ko sa mga gago.
Kung pa'no nila sinira ang buhay ko.
Di makapaniwala 'yong matanda na panay ang satsat ko ng gano'n.
Nang mahimasmasan ako, pinahinto niya 'ko.
Sabi niya, "Bata, makinig ka."
"Nagsinungaling sila sa 'yo."
"Nagkasundo kami."
"Pero di ako binayaran ng mga kaibigan mo."
Pagkasabi niya no'n, napagtanto kong nasa kusina ako.
Napagtanto kong totoo 'yon, kaya mali ako.
Sa sandaling napagtanto kong ako ang mali,
sa unang pagkakataon, natakot ako.
Nakakatawa pag naniniwala kang tama ka talaga.
Puwede kang malasing sa pakiramdam ng pagiging tama.
Kaya napakasalbahe ng mga gay.
Pero di ako sumuko.
Baka naging proud kayo sa 'kin no'n.
Natakot ako, pero di sumuko.
Sabi ko, "Kung gayon, dapat akong humingi ng tawad.
"Pero naniniwala akong anuman ang rason ng pagpapatugtog,
sinira no'n ang buhay ko."
At tiningnan ako ng matanda nang puno ng simpatiya ang mga mata.
Nilapitan niya ako, marahang hinaplos ang pisngi ko.
Na masasabi ko sa inyong nakakatanggal talaga ng angas.
Nakatayo ako ro'n, nakatingin sa kamay niya sa pisngi ko…
At sabi niya, "Isa kang totoong lalaki."
Tinapik niya ang pisngi ko.
Marahan lang.
Gano'n lang, bumukas ulit ang pintuan.
Bumaha ng liwanag sa kusina,
at lumabas ako nang buhay.
Nabuhay ako para lumaban… nang isa pang araw.
At no'ng sandaling 'yon,
natutunan ko ang isang napakahalagang aral,
at ibabahagi ko 'yon sa inyo.
Ito ang aral na 'yon.
Sa kahit anong sandali ng buhay n'yo,
ang pinakamatinding pangarap sa sandaling 'yon ang mananalo.
Napakatindi kong mangarap.
Oo, di ako nagsisinungaling.
Pinangarap ko ang gabing ito
noong 14-taong binatilyo ako,
at isinasabuhay ko na 'yon ngayong 50-taon ako.
Napakatindi ng mga pangarap ko.
Namasyal ako sa Washington kanina.
Dati akong naghirap dito,
at kanina, panay ang bati nila, "Uy, Dave. Uy, Dave."
Na para bang personal nila akong kilala at para bang kilala ko sila.
At sabi ko sa sarili ko, "Diyos ko, Dave, ang tindi ng pangarap mo."
Pero minsan…
Minsan… dama kong karaniwan lang ako.
Dama kong ako lang 'to.
Puwedeng humithit ako ng tsongke, pumunta sa nightclub, mahiya.
Pero may makikita ako sa nightclub na taong walang nakakakilala.
Buong linggo siyang nagtrabaho, inalok ng inumin,
at dinalhan siya ng Moët at sparklers ng babae.
Inisip ko, Persian siya.
Sumasayaw ng wirdong Persian dance.
Anim ang babae sa mesa at marami siyang alak.
At sigaw nilang lahat, "Go, Cena! Go, Cena!"
At tinanaw ko sila, sabi ko, "Diyos ko."
"Nasa pangarap niya ako."
Alam ko ang ikukuwento niya sa iba. "Kumusta sa bar kagabi?"
"Ang lupit. May bottle service ako."
"Nakita ko si Dave Chappelle, nakatingin, at iniisip kung sino ako."
At 'yon ang trick sa buhay.
Dapat wais kayo para malaman kung kailan kayo nabubuhay sa pangarap.
At dapat humble kayo para tanggaping nasa pangarap din kayo ng iba.
Kaya nga…
Kaya nga wala akong hinuhusgahan kina Will Smith at Chris Rock.
Dahil ang taas ng tingin n'yo sa kanila,
pero kapwa mangangarap ang tingin ko sa kanila.
Di ko sila mahusgahan dahil nakikita ko ang sarili ko sa kanila.
Ako si Will Smith.
Ako 'yong taong di nakakapagtimpi
at mananampal ng taong
babastos sa akin o sa taong mahal ko.
At ako si Chris Rock.
Ako 'yong taong masasampal sa harap ng buong mundo
at makakapagtimpi para wala akong masira.
Iyon… ang ginagawa… ng mga lalaki.
Naglalagay ng mga hangganan.
Iginagalang ang mga hangganan.
At sumusubok ng mga hangganan.
At sa pagsubok ng hangganan, wala nang makakatalo pa
sa mga trans man.
Pag may nakikita akong kapwa mangangarap, iginagalang ko sila,
kahit na di ko maunawaan ang pangarap nila.
Nakakakilala ako ng taong may pangarap.
At marami na akong nakilalang matinding mangarap.
At wala nang hihigit pa
sa taong tinatawag ang sariling…
Lil Nas X.
Nakilala ko siya sa party. Di ko siya kilala dati.
Pero pagpasok niya ro'n, alam kong nasa pangarap niya 'ko.
Lahat doon, nasa pangarap ng iba.
Sikat ang lahat.
Pero nang pumasok siya,
parang C-3PO ang suot niya. Ang kinang.
Sabi ng lahat, "Diyos ko, ayun siya. Si Lil Nas X!"
Di ko siya kilala. Pero biglang,
sa lahat ng naroon, nilapitan niya ako.
Aniya, "Sinubukan kitang kunin para sa video ko."
Di ko alam 'yong sinasabi niya. Sabi ko, "Ano?"
"Anong video?"
Tiningnan niya lang ako…
"Alam mo 'yon," tapos, umalis na siya.
Pinanood ko siyang umalis. Sabi ko, "Hala."
"Napakatindi ng pangarap ng isang 'to."
Ang naalala ko ro'n?
Naalala ko 'yong grade school.
'Yong tanong kung ano'ng pangarap mo.
"Timmy, ano'ng gusto mong maging paglaki mo?"
Kunwari, alam ni Timmy.
Tatayo siya at sasabihing, "Maging bumbero po."
Sasabihin ng guro, "Timmy, ang gandang pangarap no'n."
Pero di totoo 'yon.
Bumbero ang sinabi ni Timmy
dahil mahilig talaga sa apoy si Timmy.
At pagka-14 niya, malalang pyromaniac na ang bata,
naglalaro ng gaas at posporo na para bang eksperto.
At isang gabi, naglaro sila ng mga tropa niya ng apoy,
at nanunog ng warehouse.
Di niya alam, may 13 migrant workers
mula El Salvador doon.
Nakulong sila at namatay sa sunog.
Kalunos-lunos, di ba?
Aksidente naman 'yon.
Katorse lang siya. Pero Black siya.
Kaya nilitis siya bilang matanda.
Buong buhay sa kulungan si Timmy.
Wasak na pangarap.
"Ikaw, Billy?"
"Billy, ano'ng gusto mong maging paglaki mo?"
Tatayo si Billy at sasagot,
"Maging pangulo ng United States."
Sabi ng guro, "Diyos ko, Billy."
"Billy, napakagandang pangarap no'n."
At seryoso si Billy ro'n.
Tama ang lahat ng gagawin niya.
Mataas ang grado ng gago, sasali sa student government.
May extracurricular activities pa
gaya ng show choir para gumanda ang resume.
Nasa landas siya ng pagkapangulo.
Pero nagkamali siya sa junior year.
No'ng 15 siya, nabuntis niya ang nobya niya,
at nag-drop out sa school para magtrabaho.
Pero masuwerte siya, hiring ang Walmart.
Pagsapit niya ng 20 taon,
assistant manager na ang gago sa Walmart.
Ang pinakabata sa distrito.
Sabi niya, "Kapag tinuloy-tuloy ko 'to, sa apat na taon,
baka manager na 'ko."
"Kapag tinuloy ko pa, anim na taon mula no'n,
baka regional manager naman,
at baka tatlong Walmart pa ang mapasailalim sa 'kin."
Matayog siya mangarap. Tanaw niya ang tatahakin niya.
Kaya nagpakamatay siya.
"Ikaw?"
"Ano'ng gusto mong maging?"
"Ayokong sabihin."
"Dahil ayokong pagtawanan ako ng ibang bata."
"Ano naman kung tumawa sila?"
"Iyo ang pangarap mo."
"Angkinin mo 'yan para magkatotoo."
"Isigaw mo't ipagmalaki mo."
"Ano'ng gusto mong maging paglaki mo,
Lil Nas X?"
Tumayo ang gago sa harap ng klase.
"Gusto kong maging pinaka-gay sa lahat."
"Gagawa ako ng music video,
magsa-slide sa stripper pole hanggang impiyerno,
at tsupain ang etits ng diyablo, alas-diyes sa BET,
habang napapanood ako ng mga bata."
Nakakagulat, 'yon lang ang pangarap na natupad.
Kaya ako narito.
Ngayong gabi.
Sa lugar kung sa'n ko binuo ang mga natupad kong pangarap.
Dahil gusto kong sabihin sa inyong nagkatotoo sila.
At gusto ko kayong pasalamatan sa kung sino ako ngayon.
Oo, nabubuhay ako sa napakatinding pangarap.
Tuwing pupunta ako rito at tatayo sa harap n'yo,
napagtatanto ko, "Diyos ko, hindi pala ito ang pangarap ko."
"Inyo ito, at ikinararangal kong mapabilang do'n."
Maraming salamat, Washington D.C.
Hanggang sa muli.
AT SIYEMPRE, ELAINE
Tagapagsalin ng Subtitle: Jessica Ignacio
Ito ay protektado ng pula, ng itim, at ng berde
sa tawirang may susi.