EEN NETFLIX-DOCUMENTAIREREEKS
Toen ik Kenya voor het eerst bezocht, zo'n 30 jaar geleden, was ik een vreemde.
Dit was het land van m'n overleden vader, die ik amper had gekend.
Maar ik ontmoette m'n familie en bezocht het dorp waar hij vandaan kwam.
Ik voelde me overal welkom.
En toen m'n zus en ik enkele dagen op safari gingen…
…voelde ik iets anders: ontzag.
Voor de onmetelijke Afrikaanse wildernis met z'n heldere luchten…
…en z'n ontelbare wilde dieren.
Wat een geschenk, de wereld met nieuwe ogen te zien.
De plek te zien waar we uiteindelijk allemaal vandaan komen.
Ik wil je meenemen naar één bijzonder park in Kenya…
…om de hartslag van Afrika te voelen.
Een wildernis van grenzeloze ruimte, adembenemende schoonheid…
…en grandioze wilde dieren.
Tsavo National Park.
Een land waar de olifanten koning zijn.
En dat weet iedereen.
In het oosten van Afrika ligt Kenya.
Je vindt er een brede waaier aan wilde dieren en adembenemende landschappen.
In het zuiden ligt Tsavo.
Met z'n bijna 22.000 vierkante kilometer is het even groot als een klein land…
…dit grootste nationale park van Kenya.
In het westen, de onvergetelijke zonsondergangen…
…achter de hoogste berg van Afrika, de Kilimanjaro.
Deze verheft zich boven een eeuwenoud land van lava…
…vulkanische heuvels…
…en sprankelende oases.
En in het oosten, een eindeloze sluier van doornig struikgewas…
…doorsneden door levengevende rivieren.
Daarlangs, de schaduwrijke wand van het Yatta-plateau…
…een van 's werelds langste lavastromen.
En overal waar je kijkt…
…drukt de iconische felrode aarde van Tsavo z'n stempel…
…op iedereen die in deze opmerkelijke wildernis leeft.
In Tsavo vind je de grootste olifantenpopulaties van Kenya.
Meer dan 13.000 olifanten lopen vrij rond in dit uitgestrekte landschap.
Om ze te vinden, moet je weten waar je moet zoeken.
Genietend van een zwempartijtje blazen volwassen bullen wat stoom af.
Het lijken wel synchroonzwemmers in vloeibare chocolade.
Het is april. De waterpoelen zijn vol.
Het kan zijn dat het zes maanden of langer niet meer regent.
Oudere mannetjes trekken er liever alleen op uit.
Wie weet gaan enkele van hen behoren tot de dieren met de grootste slagtanden.
Dit is Lugard. Z'n naam kreeg hij van de opzichters die hem volgen.
Een vijftigjarige met reuzenslagtanden…
…en een van de nationale schatten van Kenya.
Elke slagtand weegt een pak meer dan 45 kilo.
Deze ambassadeurs van de olifantenwereld hebben het al hard te verduren gekregen.
Ze overleefden opeenvolgende droogtes, moderne bouwprojecten…
…en stroperij door de illegale handel in ivoor.
Vandaag zouden er in heel Afrika nog maar 30 dieren met reuzenslagtanden over zijn.
Een derde daarvan vind je in Tsavo.
De meeste van hen zijn al behoorlijk oud.
Nationale parken zijn van levensbelang voor hun bescherming.
De komende maanden zal het extreme klimaat van Tsavo…
…alle dieren die hier leven op de proef stellen.
Alleen wie zich heeft aangepast aan de snel veranderende omstandigheden…
…zal het droge seizoen overleven.
Deze neushoornvogel heeft een slimme manier gevonden…
…om aan een groter ontbijt te komen.
Maar alleen lukt het hem niet.
Een familie dwergmangoesten.
De neushoornvogel is er klaar voor…
…maar zij hebben geen haast.
Dus wacht hij maar…
…terwijl de mangoesten zich klaarmaken voor de dag.
Zij gaan nergens heen tot het teken wordt gegeven.
Eindelijk zijn ze vertrokken.
En vlak achter ze: de hongerige neushoornvogel.
De rondhollende mangoesten brengen insecten uit de ondergroei naar boven.
En wat zij missen…
…pakt hij.
Zo hoeft hij niet zelf op zoek te gaan naar voedsel.
De mangoesten vinden het niet erg.
Samen foerageren werkt voor iedereen.
Vooral wanneer het landschap opdroogt en er te weinig beschutting is.
De neushoornvogel houdt de wacht.
Eén roep en iedereen zoekt beschutting.
Van alles wat op het menu staat…
…blijkt dit een lievelingshapje te zijn.
Grote agaatslakken.
Ze zijn tot wel 15 cm lang…
…en behoren tot de grootste en sappigste slakken ter wereld.
En ze zijn makkelijk te vangen.
Deze slakken maken zich niet snel uit de voeten.
Maar ze zijn een harde noot om te kraken.
Deze mangoesten hebben een speciale techniek ontwikkeld.
Ze gebruiken de boomstronken als aambeeld…
…om de slakken tegenaan te smijten.
Tsavo is een van de weinige plekken waar dit gedrag werd waargenomen.
De neushoornvogel hoort wanneer het etenstijd is.
Vanwege het droge klimaat hier is het niet makkelijk om aan de kost te komen.
Door samen te werken hebben ze allebei genoeg te eten…
…want voedsel wordt schaars.
Naarmate het droge seizoen z'n greep op dit immense park vergroot…
…is er het meeste nood…
…aan water.
Om een van Tsavo's meest bedreigde dieren te beschermen…
…wordt deze afgelegen waterpoel door opzichters gevuld.
Met het vallen van de avond…
…komt dit schuwe dier tevoorschijn.
De zwarte neushoorn.
Een moeder en haar kalf.
Dankzij onze gevoelige nachtzichtcamera kunnen we ze in kleur zien.
Jongen blijven dicht bij hun moeder.
Ze hebben een sterke band.
Neushoorns kunnen niet ver zien…
…maar hun gehoor en hun reukzin zijn onvoorstelbaar.
Ze krullen hun lippen naar achteren om te ruiken wie er in de buurt is.
Andere families komen ook drinken.
Dominante zwarte neushoorns zijn vaak territoriaal.
Maar sommige zijn lichtgeraakter dan andere.
Ooit waren er ongeveer 8000 hier in Tsavo.
In de jaren 70 en 80 doodden stropers ze allemaal, op tien na, voor hun hoorn.
Dankzij een fokprogramma is de populatie weer aangegroeid tot boven de 100.
Deze meestal solitaire dieren komen drinken en gezellig doen.
Moeders begroeten vriendinnen.
Kalveren ontmoeten speelkameraadjes…
…en vaders.
Maar wanneer er meer mannetjes opduiken, verandert de sfeer.
Tijdens het droge seizoen verzamelen hier ongewoon grote aantallen neushoorns.
Ze hebben zich zo goed voortgeplant…
…dat er nu meer concurrentie is wat ruimte betreft…
…en vrienden.
Een van de mannetjes grijpt z'n kans bij de moeder met kalf…
…maar zij is heel duidelijk.
Een dominant ouder mannetje komt bij de waterpoel aan.
De opzichters noemen hem Atoti.
Een jong vrouwtje.
Ze is nog te jong om te paren en niet in hem geïnteresseerd.
Z'n frustratie leidt tot vijandigheid.
Met z'n hoorn haakt hij zich achter haar poten vast om haar te laten struikelen.
De andere vrouwtjes en de kalveren besluiten dat het tijd is om te gaan.
Het jonge vrouwtje kan aan hem ontsnappen.
En Atoti koelt af.
Naarmate het droge seizoen vordert…
…beginnen veel van de natuurlijke waterbronnen in het park te verdwijnen.
Maar in het noorden is er een bijzondere plek: een permanente oase.
De wolkenwouden hoog in de Chyulu Hills rijzen op boven de vlaktes in Tsavo West.
Het poreuze, vulkanische gesteente absorbeert de regen…
…en zo ontstaan ondergrondse reservoirs.
Het duurt meer dan 20 jaar voor het water doorsijpelt naar de vlaktes beneden…
…waar het onophoudelijk wordt aangevoerd…
…bij Mzima Springs…
…een naam die 'levend' betekent in het Swahili.
Er zou naar schatting elke dag ruim 225 miljoen liter grondwater…
…in kristalheldere poelen stromen, die gonzen van de bedrijvigheid.
Vijgenbomen voorzien vervetten van voedsel.
En barbelen wachten beneden op vallend fruit.
Een overvloedig paradijs…
…met genoeg voedsel voor iedereen.
Maar deze magische poel…
…behoort toe aan een groep van 14 nijlpaarden…
…en wordt met vuur verdedigd door het kolossale alfamannetje.
Hij kan z'n adem tot wel vijf minuten inhouden…
…en meer dan de helft van z'n leven onder water doorbrengen.
Je vindt ze gewoonlijk in modderpoelen…
…en je krijgt slecht heel zelden het intieme leven te zien…
…van deze verlegen dieren.
's Ochtends vroeg leidt papa z'n familie naar dieper, koeler water.
Nijlpaarden kunnen meer wegen dan een gezinswagen…
…maar onder water zijn ze verrassend gracieus.
De volwassenen slapen op het warmste deel van de dag…
…terwijl de jonge dieren spelen.
En wanneer het er te onbesuisd toegaat, tomen de volwassenen ze in.
Zonder de nijlpaarden zou de diversiteit aan leven hier niet bestaan…
…want zij bezorgen dit water een onmisbaar element.
Een natuurlijke meststof.
Die draagt niet veel bij tot de kristalheldere zichtbaarheid…
…maar dankzij dit spul floreert het ecosysteem van Mzima.
Hij bevat voedingsstoffen voor de planten en voedsel voor de insecten en de vissen…
…die de nijlpaarden volgen naar de verste voorraad.
Verse mest is niet het enige voedsel dat de nijlpaarden voor de vissen hebben.
Door z'n muil te openen nodigt dit nijlpaard de vissen uit…
…in z'n gigantische, krachtige kaken.
Ze gaan tussen z'n tanden op zoek naar voedselresten…
…een blijk van een bijzonder hoog vertrouwensniveau.
Hun schrapende monddelen maken ook de huid van het nijlpaard schoon…
…hun teennagels, hun gebarsten poten en al die belangrijke plaatsen.
Een volledige maaltijd in ruil voor een pedicure en een poetsbeurt.
In de groene oase bij Mzima Springs is er water voor de dieren die het geluk hebben…
…in deze hoek van het park te leven.
Een ander verhaal is het voor de dieren die door het dorre centrum dwalen.
Het fenomenale geheugen van olifanten leidt ze…
…naar plekken waar ze tijdens eerdere droge seizoenen voedsel en water vonden.
Maar in het midden van het park wacht hun een intimiderende hindernis.
Bij de oprichting werd Tsavo opgedeeld in twee delen: Tsavo East en Tsavo West.
Door het midden van het park lopen een bestaande weg en spoorweg.
De drukke weg is gevaarlijk voor dieren…
…die van het ene naar het andere park trekken.
In 2017 werd er naast de oude spoorweg een nieuwe aangelegd…
…die de grootste haven van Kenya, Mombasa, verbindt met de hoofdstad, Nairobi.
Door de steile ophogingen en hekken kunnen de dieren de sporen niet over…
…wat ze beperkt in hun bewegingen.
Ze kunnen alleen de overkant bereiken via speciaal gebouwde tunnels.
Sommige olifanten zijn zo dapper dat ze de hindernissen trotseren.
De infrastructuurboom in heel Afrika heeft z'n impact op de ongerepte natuur.
Daarom is de grootte van Tsavo zo belangrijk.
Het is zo groot dat er nog andere foerageerplekken zijn.
Maar niet alleen de grotere dieren leggen enorme afstanden af…
…in deze tijd van het jaar.
Het is juli, de droogste maand in Tsavo.
Op de uitgedroogde vlaktes in het oosten…
…brengt een zandhoenderskoppel hun jongen groot.
Deze vogels bouwen hun nest op de grond en de pas uitgekomen kuikens…
…zullen binnen enkele uren opstaan en rondlopen.
Met temperaturen die tot 38 graden kunnen oplopen…
…moeten ze op zoek naar schaduw en een veilige schuilplaats.
Hun vader staat voor een dringende uitdaging.
Als hij geen drinkwater vindt, zullen z'n kuikens sterven.
Hij sluit zich aan bij een zwerm andere zandhoenders…
…allemaal wanhopig op zoek naar hetzelfde.
Ze zullen tot wel 32 km ver vliegen…
…naar de indrukwekkende Galana.
Het is een reddingsboei voor de dieren…
…want het droge seizoen laat zich echt voelen.
Zandhoenders komen hier in deze periode massaal naartoe.
Aan de waterkant loert er gevaar.
Als je dicht bij de zwerm blijft, houden honderden ogen de wacht.
Hij kan tot twee eetlepels in z'n keel bewaren…
…maar dat is niet genoeg voor z'n drie kuikens.
Hij waadt wat verder het water in…
…voor een opmerkelijke truc.
Door heen en weer te wiegen…
…absorbeert hij water in z'n borstveren.
Dankzij hun aangepaste spiraalvorm slorpen ze water op als een spons.
Vijftien minuten om te tanken en weg is hij.
Hij vliegt naar huis, volgeladen met water.
Een voor een verlaten de vogels de zwerm.
Hij roept z'n partner.
Zij brengt hem naar waar ze hun dorstige kuikens heeft verstopt.
Papa, de redder in nood.
De kuikens hebben dorst en drommen samen bij hun vader.
Met hun bek verwijderen ze het kostbare water van z'n veren.
Hij zal deze lastige tocht de komende twee maanden elke dag afleggen…
…tot de kuikens groot genoeg zijn om zelf naar water te kunnen vliegen.
De afgelopen jaren is het klimaat in Kenya minder voorspelbaar en extremer geworden.
Het droge seizoen is op z'n hoogtepunt en het einde is nog niet in zicht.
Sommige hebben er iets op gevonden om de schaarse groene bladeren te vinden.
De gerenoek staat op z'n tenen te knabbelen.
Het gebeurt dat ze hun leven lang geen water drinken.
Ze worden ook girafgazelles genoemd.
Ze doen een beroep op acrobatentoeren en hun lange nek…
…om bij sappige bladeren te komen waar andere grazers niet bij kunnen.
Zelfs voor hen is de oogst schaars.
De rode aarde in Tsavo wordt opgezogen in wervelende zandhozen.
Grotere dieren, zoals de buffel…
…moeten verder trekken om voedsel en water te vinden.
De kuddes voegen zich samen, tot meer dan 1000 stuks.
Ze zijn op weg naar de Galana, een rivier die het hele jaar door stroomt.
Wie achterblijft, wordt opgepeuzeld door de beruchtste roofdieren in Tsavo.
TSAVO 750 KM
Toen de oude spoorweg werd aangelegd, meer dan 120 jaar geleden…
…werd dit gebied geterroriseerd door twee leeuwen…
…de zogenaamde 'menseneters van Tsavo'.
Volgens de legende zouden ze 135 spoorwegarbeiders hebben verslonden…
…maar het echte cijfer ligt vast veel lager.
Ze waren beroemd om hun hanenkam, die hun afstammelingen vandaag ook nog hebben.
Hun uiterlijk heeft zich aangepast aan het dichte struikgewas waar ze in leven.
De kortere manen raken minder makkelijk verstrikt in de doornige ondergroei.
Ze houden hem ook koeler in de warmte.
Maar zelfs het taaiste roofdier heeft het in deze periode moeilijk.
De waterpoel van de troep is veranderd in kleverig slijk.
Veel van hun prooien zijn elders op zoek gegaan naar water.
Aan deze laatste sporen hebben zij genoeg, voorlopig toch.
Over de droge vlaktes van Tsavo East trekt een groep mannetjesolifanten…
…naar het afgelegen noordelijke deel van het park.
Dit is het meest ongerepte en ontoegankelijke gebied.
Enorme stenen monolieten, miljoenen jaren oud…
…rijzen op uit het droge, doornige struikgewas.
Elke olifant herinnert zich routes die ze in de loop van de jaren hebben afgelegd.
Ze worden van generatie op generatie doorgegeven.
Hun druk begane paden zijn zichtbaar vanuit de lucht.
Ze vormen een netwerk door het dorre landschap.
Grote bullen kunnen dagenlang zonder drinken.
Dat maakt dat ze enorme afstanden kunnen afleggen door een uitgedroogde wildernis.
Ze hebben hun leven op het spel gezet om bij hun aankomst water te vinden.
Maar de Tiva is opgedroogd.
Nu is het gewoon een rivier van zand.
Er is geen druppel water te zien.
Maar de doempalmen naast deze seizoensrivier zijn nog groen…
…wat erop wijst dat hier ergens water moet zijn.
En de wijze, oude bullen weten hoe ze het kunnen vinden.
Olifanten hebben een ongelofelijke reukzin.
Miljoenen receptoren in hun slurf leiden hen naar water kilometers verderop.
Ze ruiken het zelfs als het een meter diep in het zand begraven zit.
Om erbij te komen, moeten ze graven.
Naarmate de put dieper wordt, sijpelt er grondwater in.
Met hun slurf, die wel een flexibel rietje lijkt…
…zuigen ze het zanderige water op.
Ze lijken het zand in hun slurf te laten bezinken om het af te scheiden…
…en blazen het dan uit.
En ze genieten van het zuivere, gefilterde water.
Wie erop staat te kijken, gaat ervan watertanden.
Zodra ze hun portie hebben gehad, is het publiek aan de beurt.
Bavianen, altijd de eerste als er wat te drinken valt.
Verderop in de bedding van de Tiva bevindt zich de Bisadi-waterval.
Droog, op enkele waardevolle poelen na.
Het is er angstaanjagend stil…
…tot de dag aanbreekt.
Het is alsof de hele canyon betoverd wordt.
Roodbekwevers.
's Werelds meest overvloedige wilde-vogelsoort.
Terwijl de watervoorraden in september slinken…
…komen deze rondtrekkende superkolonies hier met miljoenen samen.
In een fascinerend ritme…
…drinken ze uit deze laatste poelen, een bekvol tegelijk.
Deze massamigratie neemt almaar toe op het einde van het droge seizoen.
Ze veroorzaken chaos bij het water…
…en jagen zo alle andere dieren die hier durven drinken weg.
Ze zijn zo talrijk dat de takken van de omringende bomen doorbuigen.
Ze zitten hier gevangen…
…zolang er water is.
Er hangt iets in de lucht.
En plots, een teken van hoop.
In het verdorde landschap verschijnen in de apenbroodbomen groene bladeren…
…en weelderige witte bloemen.
Er is verandering op komst.
En iedereen voelt het.
En eindelijk, in oktober, na zes maanden afwezigheid…
…regen.
Gevormd in de heuvels en bergen van Tsavo West…
…en op de vlaktes in Tsavo East.
De droge, zanderige Tiva stroomt weer.
In de Bisadi-canyon, waar de wevervogels dronken…
…komt de waterval tot leven.
De komende weken zal deze rivier blijven stromen…
…en zo het land verjongen.
Het drama verandert in opluchting.
Van dorre woestijn tot kleurrijk paradijs.
Het zijn de extremen in Tsavo die zo betoverend zijn.
Nu het rode stof is weggespoeld…
…verstikt de morning glory het park met haar bloementapijt.
En er komt een storm van witjes aan.
Miljoenen vlinders vliegen door de lucht, op weg naar de kust.
Net als in een estafettewedstrijd zetten de nieuwe generaties…
…de tocht die hun ouders begonnen verder.
Deze enorme zwermen, die van bloem naar bloem dansen…
…zijn in het regenseizoen essentieel voor de productiviteit in het park.
Ze zorgen voor bestuiving…
…en ze vormen een makkelijke maaltijd voor insecteneters.
Er is tijd om te spelen…
…en de volgende generatie groot te brengen.
Een geboortegolf.
Het levende bewijs dat bij het beschermen van de wildernis…
…grootte belangrijk is.
Hoe groter het park, hoe meer soorten hier een thuis zullen vinden.
Hoe groter de genenpoel, hoe gezonder de dieren.
De laatste jaren hebben landeigenaren rond Tsavo National Park de krachten gebundeld…
…en het grotere Tsavo Conservation Area gecreëerd.
Het beschermde gebied is nu dubbel zo groot…
…en dieren kunnen ook buiten de grenzen veilig rondzwerven.
Alleen door onmetelijke wildernissen als Tsavo te blijven beschermen…
…en nieuwe parken van een gelijkaardige schaal te creëren…
…kunnen we ervoor zorgen dat de natuur op deze planeet een toekomst heeft.
Ondertiteld door: Mireille Van Overmeiren