NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY
Kiedy byłem dzieckiem, to był mój plac zabaw.
Ocean Pacyficzny. Największy i najgłębszy na świecie.
Wzbudza podziw, zachwyt,
a czasem nawet strach.
Oceany są nam potrzebne nie mniej niż powietrze.
Na całym świecie objęliśmy ochroną prawie 8% tych wód.
Między innymi w Morskim Parku Narodowym Monterey Bay.
Obejmuje on jedną czwartą wybrzeża Kalifornii,
od San Francisco na północy
po region Big Sur na południu.
Ten wyjątkowy rezerwat chroni obszar ponad 15 000 kilometrów kwadratowych
na wodach Pacyfiku.
Jest pełen przybyszów:
od migrujących zwierząt
po turystów, którzy je oglądają.
Bujne życie morskie Monterey przyciąga wielu gości,
w tym największe zwierzę w historii Ziemi.
Wspaniałego płetwala błękitnego.
Wszystkie te cuda natury na wyciągnięcie ręki z Kalifornii.
Ale czy obszary chronione i miliony ludzi mogą współistnieć?
Czy możliwa jest przyszłość,
w której natura rozkwita pomimo naszego sąsiedztwa?
MORSKI PARK NARODOWY MONTEREY BAY, USA
Każda pora roku w zatoce Monterey tworzy inną dramatyczną opowieść.
Najcięższa jest zima.
Grudzień na cyplu Point Año Nuevo
w pobliżu północnej granicy parku.
Te niedostępne wydmy są zarezerwowane dla najbardziej charyzmatycznego z gości.
Słoń morski północny…
zwany tak za sprawą długiego nosa, którym samce zalecają się do samic.
Ale o tej porze roku
samice mają na głowie co innego.
Zazwyczaj samica rodzi tylko jedno młode.
To ma ledwie cztery tygodnie
i już waży prawie 150 kilogramów.
Wszystko dzięki mleku matki.
Ma ono 55% tłuszczu.
W królestwie zwierząt trudno o bardziej pożywne.
Ale za wytwarzanie tak odżywczego mleka płaci się cenę.
Po miesiącu na plaży matka dała mu już wszystko, co mogła.
Musi wrócić do morza, żeby się pożywić.
Już nigdy do niego nie wróci.
Po raz pierwszy w życiu to młode zostało same.
Nie potrzebuje już mleka matki, ale i tak jest głodny.
Każde młode musi zmierzyć się z samotnością.
Większość z nich teraz pości, aż dorośnie do samodzielnego polowania.
Ale zdarza się też,
że młodziak nie ma zamiaru pogodzić się z losem.
Ten spróbuje dokonać…
rabunku mleka.
Ten szwindel będzie wymagał sprytu.
A także zdolności skradania.
Ale to nie takie łatwe.
Wystarczy odepchnąć tego dzieciaka z drogi.
Przyłapany.
Trzeba odwrócić uwagę matki.
Na szczęście dla niego…
dwutonowe samce regularnie wdają się w bójki.
Już prawie.
Byle przy okazji nie oberwać.
Udało się uciec.
Co roku jedno na 40 młodych ginie pod cielskiem dorosłego.
Gry powraca spokój,
a kolonia ucina sobie drzemkę…
młodziak dostrzega…
łatwy cel.
Ale nie może obudzić matki.
Powolutku.
Udało się!
Matka nie zauważyła podmiany i odgania własne dziecko.
Ten młody geniusz zbrodni
załatwił sobie więcej mleka.
A także lepszą pozycję, kiedy wiosną wypłynie w morze.
Tylko jedno na tysiąc młodych opanowuje tę podstępną strategię.
Te, którym się to uda, stają się tak ogromne,
że naukowcy nazywają je supermłodymi.
Ale dla większości zima w Monterey oznacza mniej jedzenia.
A w ogromnym przestworze parku
znalezienie obiadu nigdy nie jest łatwe.
Orki.
Te niezwykle inteligentne walenie to groźni oceaniczni drapieżcy.
Żyją w grupach rodzinnych.
To stado korzysta z wiedzy doświadczonej samicy…
której badający ją naukowcy nadali imię Star.
Jedna z jej córek jest w ciąży.
Orki mają młode mniej więcej co pięć lat.
Dlatego to niezwykle ważne, żeby rodzina szybko znalazła pożywienie.
Samotna uchatka kalifornijska.
Star i jej ciężarna córka bardzo potrzebowały tego posiłku.
Uczczenie sukcesu wzmacnia rodzinne więzy.
Ale ta zdobycz nie wystarczy na długo.
Star musi poprowadzić rodzinę na dalsze poszukiwania.
Nie tylko brak jedzenia sprawia, że zimy to tak trudny okres.
Martwe fale…
napotykają tu płytkie wody przybrzeżne.
Stają się jednymi z najwyższych i najsłynniejszych fal na świecie.
Falami Mavericks.
To raj dla surferów.
Ale niepohamowana siła fal sprawia, że życie na wybrzeżu bywa wyczerpujące.
Można jednak znaleźć ciche zakątki,
jeśli potrafi się ich szukać.
W przystaniach Monterey niegdyś cumowały floty komercyjne,
które wyniszczały życie w oceanie
na skalę przemysłową.
Wiele gatunków, od sardynek po wieloryby, znalazło się na skraju wymarcia.
W roku 1992 zatoka Monterey uzyskała status
morskiego parku narodowego.
Teraz te same przystanie są dla zwierząt schronieniem.
Szansą na rozluźnienie…
i odzyskanie sił.
Kałan kalifornijski.
Niegdyś polowano na nie dla skór i ich liczba spadła do 50 osobników.
Teraz są po ochroną,
a park stanowi azyl dla ponad 2000 kałanów.
Dawny port wielorybniczy w Moss Landing w centrum zatoki Monterey
wita najnowszego przybysza.
Szczenię kałana urodzone ledwie kilka godzin temu.
Jest bezradne
i całkowicie uzależnione od matki.
Musi ona zadbać, żeby nie marzł i nie mókł.
To robota bez końca.
Na szczęście zbudowaliśmy dogodne wyjścia na brzeg.
Musi tylko znaleźć jakieś wolne miejsce.
To byłoby dobre…
ale jest za wysoko.
Czas na karmienie
i wypoczynek w ciepłym słońcu.
Młoda matka nie może ciągle być przy dziecku.
Aby wytwarzać odpowiednie mleko, musi się dobrze odżywiać.
A to oznacza, że musi się oddalić.
Ale keje są zbyt ruchliwe.
Matka musi poszukać zacisznego, suchego miejsca,
w którym bezpiecznie zostawi młode.
Idealne.
Przyszła kolej na to, co w życiu młodej matki najrzadsze.
Czas dla siebie.
Szuka więc niewielkich bezkręgowców.
Karmiące matki muszą jeść dwa razy więcej.
Przez najbliższe pół roku
będzie musiała znajdować dość jedzenia dla dwojga.
Najmłodszy mieszkaniec zatoki
wraca tam, gdzie najbardziej pragnie być.
Park stwarza też warunki do życia poza jego granicami.
Ciepłe prądy morskie z południa oddają ciepło do powietrza…
łagodząc tym samym zimę
i tworząc idealne warunki dla cennego gościa.
Do objętego ochroną lasu w granicach miasta Santa Cruz…
przybył danaid wędrowny.
Przeleciał nawet 1500 kilometrów,
aż z Kanady.
I nie jest sam.
Cała kolonia spędzi tu kilka miesięcy,
chroniąc się przed surową zimą na północy.
Kiedyś w tych lasach chroniły się miliony osobników.
Teraz zostało ich mniej niż 1%.
Resztę zabiły zmiana klimatu
i niszczenie siedlisk.
Te drzewa to jedna z ich niewielu chronionych ostoi.
Teraz danaidy muszą czekać wiosny.
Po długim oczekiwaniu w końcu wschodzi cieplejsze słońce.
Motyle rozpościerają skrzydła, aby chłonąć ciepło.
I trzepoczą, żeby rozruszać zziębnięte mięśnie lotu.
A gdy nadchodzi właściwa chwila…
lecą w głąb lądu złożyć jaja.
Kolejne pokolenia będą podróżować z powrotem do Kanady,
niosąc nową nadzieję na przyszłość gatunku…
dzięki ciepłej zimie zapewnionej przez ocean.
To przypomina nam, że kondycja klimatu i ocean
są nierozerwalnie związane.
Nadejście wiosny zwiastuje zmiana dominującego kierunku wiatru.
Wiatry północno-zachodnie powodują podejście zimnych wód z głębin.
A one niosą na płycizny substancje odżywcze.
Po kilku tygodniach
na całym wybrzeżu pojawiają się fascynujące wzoru.
Lasy wodorostów.
Te ogromne algi to dom tętniącej życiem społeczności…
i doskonałe miejsce dla kałana szukającego jedzenia.
Wodorosty pomagają też w walce ze zmianą klimatu.
Każdy ich hektar pochłania do 20 razy więcej węgla niż lasy lądowe.
Ten głodny kałan nie znajdzie obiadu tak wysoko.
U stóp wodorostów
czeka wiosenna spiżarnia pełna świeżego jedzenia.
Ale nie wszystko mu smakuje.
Kałany są wybredne.
Za młodu przejmują słabość do ulubionych potraw matki.
Niektóre lubią jeżowce.
Ale nie ten.
On przepada za małżami.
W dużych ilościach.
Kiedy kałany muszą wypocząć i strawić posiłek…
zawijają się w wodorosty…
i mogą spać bez obaw, że odpłyną na otwarte morze.
Wiosenne lasy wodorostów dają schronienie wielu gatunkom.
Ale dalej rozciągają się głębiny, w których nie ma gdzie się ukryć.
W zatoce Monterey kryje się podwodna czeluść
nie mniej majestatyczna niż Wielki Kanion.
Ma 3000 metrów głębokości i dzieli zatokę na dwie części.
Każde zwierze płynące wzdłuż brzegu musi pokonać kanion.
A Star i jej głodna rodzina o tym wiedzą.
Star jest teraz babcią i ma pod opieką dwumiesięczne młode.
Przybyła tu akurat teraz,
aby zastawić pułapkę na najważniejszą z ofiar.
Każdego kwietnia pływacze szare i ich młode
wędrują przez park na północ.
Trzymają się bezpiecznego brzegu
i kamuflują pośród wodorostów.
Ale kiedy docierają na środek zatoki…
są zmuszone wyjść z ukrycia.
Dorosły pływacz jest osiem razy cięższy od orki.
To za duże wyzwanie.
Celem będzie więc młode.
Taka zdobycz wykarmi całą rodzinę na wiele dni.
Podczas polowania orki cichną.
Pierwsze atakują największe z dorosłych orek.
Najpierw taranują młode…
uderzając je z tak wielką siłą, że niemal wypychają ważące tonę młode
ponad taflę wody.
Ale matka stawia opór.
Jeden cios ogromnym ogonem…
może zabić orkę.
Orki odcinają młode od matki.
Jedna po drugiej rzucają się na jego plecy…
aby je utopić.
W ogniu walki najmłodsza orka już uczy się od starszych.
Matka pływacza jeszcze się nie poddała.
Stara się utrzymać głowę dziecka nad wodą.
Ale nie ma szans z całą rodziną orek.
Koniec na szczęście jest szybki.
Jeden wieloryb pożywi wiele orek.
A Star przekazała potomstwu umiejętności konieczne do przetrwania.
Wiosna przechodzi w lato, a pogoda drastycznie się zmienia.
Całą zimę ocean ogrzewał wybrzeże. Teraz je ochładza.
Kiedy zimna woda z głębin napotyka ciepłe, letnie powietrze,
tworzy się mgła.
Wybrzeże spowija wtedy tak zwana czerwcowa szaruga.
Na północnym krańcu parku
we mgle tonie słynny most Golden Gate w San Francisco.
Przez kilka miesięcy mgła będzie dostarczała wilgoci
wybrzeżu jednego z najczęściej dotykanych suszą stanów w USA.
Odżywiając monumentalne lasy…
i utrzymując bujną zieleń przy życiu przez najgorętsze miesiące.
Ale z biegiem lata
słońce eliminuje mgłę i zaczyna ogrzewać taflę oceanu.
Pojawiają się nowe zwierzęta.
Niektóre przebyły tysiące kilometrów, aby tu się znaleźć.
Majestatyczne płetwale błękitne.
Łączą się tutaj w pary w drodze na obszary godowe na południu.
Ogromne samogłowy, długie na trzy metry,
wygrzewają się na boku w promieniach słońca.
Delfiny Risso pluskają się pośród fal.
Jest też tajemniczy przybysz.
Żarłacz biały.
Ta samica ma około sześciu lat.
Jeszcze nie umie utrzymać właściwej temperatury ciała,
płynie więc na ciepłe płycizny w okolicach Santa Cruz…
gdzie roi się od innych letnich gości.
Ale ma zaledwie dwa metry…
i ma ochotę tylko na ryby.
W ostatnich latach
dziesiątki młodych żarłaczy spędzały tutaj lato.
To „park rekinów”,
najdalej wysunięte na północ miejsce na Pacyfiku,
w którym gromadzą się te młode.
To inspirująca okazja dla ludzi goszczących na wybrzeżu,
aby podziwiać te ikony oceanu.
Ale największe widowisko w Monterey jeszcze przed nami.
Gdzie słońce pada na wodę bogatą w substancje odżywcze,
ocean staje się zielony.
Miliardy mikroskopijnych alg zwanych fitoplanktonem
zaczynają się rozmnażać.
Owszem, są drobne,
ale te komórki podobne do roślin są niezbędne dla wszelkiego życia.
Globalnie produkują one więcej tlenu
niż wszystkie lasy deszczowe razem wzięte.
W ciągu kilku dni
na powierzchni oceanu wykwita zielony płomień
widoczny z kosmosu.
Te organizmy to pierwsze ogniwo złożonego łańcucha pokarmowego.
A gdy lato przechodzi w jesień, znajdują się u źródła
jednego z najbardziej niezwykłych zjawisk w oceanie.
Zaczyna się od meduz kompasowych.
Mają pół metra średnicy…
i nawet 4,5 metra długości.
Te istoty niczym z innej planety dryfują, aż znajdą zakwity planktonu.
Następnie pulsują, walcząc z prądami morskimi,
aby się najeść.
Tworzą ogromne chmary.
Rozpoczęło się wielkie zgromadzenie.
Nadpływają miliony sardeli.
Też chcą ucztować na planktonie.
Ich ciemne, gęste ławice mogą się rozciągać nawet na dwa kilometry.
Ale sardele też są w menu.
Uchatki kalifornijskie.
Łowcy sardeli.
Są ich tu setki.
Ale znalezienie ławicy na tak ogromnym terenie
to nie lada wyzwanie.
Do łowów dołączają humbaki.
Potrafią zlokalizować sardele z wielkich odległości.
Jak to robią – pozostaje tajemnicą.
Ale uchatki wiedzą, co planują wieloryby.
Płyną za nimi.
Gdy dostrzegą ryby…
uchatki ruszają do ataku.
Zaganiają je w potrzask.
Panikujące sardele coraz bardziej zacieśniają ławicę.
Łyk na 20 tysięcy litrów.
Praca drużynowa popłaca.
Stado tysiąca delfinów
także pędzi do żyły złota.
Wszyscy będą ucztować, aż z ławicy nic nie zostanie.
Ten niesamowity bankiet to jeden z wielkich cudów świata przyrody…
rozgrywający się tuż obok gęsto zaludnionego wybrzeża Kalifornii.
Morski świat w zatoce Monterey wspaniale się odbudował.
Ale to tylko drobny element ogromnej układanki.
A na całym świecie kondycja oceanów drastycznie spada.
Temperatura wód rośnie, niszcząc całe ekosystemy.
Populacje ryb topnieją, chwiejąc całym łańcuchem pokarmowym.
A zanieczyszczeń przybywa,
co zatruwa oceany.
Aby rozwiązać te problemy,
musimy rozszerzyć i połączyć morskie rezerwaty.
A chroniąc kluczowe strefy oceanów,
możemy dokonać zmiany daleko poza granicami rezerwatów,
wzbogacając zarówno ocean, jak i nasze życia.
Los oceanów odbija się na każdym z nas.
To one pozwalają nam żyć.
Nasze zdrowie i zdrowie oceanów są ze sobą związane.
Morski Park Narodowy Monterey Bay daje nadzieję,
że choć wyrządziliśmy już szkody w oceanie,
to jeśli zaczniemy dokonywać właściwych wyborów,
możemy go także uzdrowić.
Napisy: Juliusz P. Braun