Rum?
Już dobrze.
Przepraszam, Rum.
Nie szkodzi, mamo.
NA PODSTAWIE POWIEŚCI AUTORSTWA RATIH KUMALI
DZIEWCZYNA Z PAPIEROSEM
Ojcze, co się dzieje?
Ojcze!
Tegar. Wezwij lekarza.
Ojcze.
Nie wiem, Jeng.
Proszę, uwierz mi.
To pan Djagad dopisał nazwisko pana Idroesa do listy.
Stół postawcie tam.
Proszę pani.
- Proszę uprzątnąć pokoje dzieci. - Dobrze.
Kochanie.
Do uprzątnięcia został tylko twój pokój.
Nie skończyłem pracy.
To nie potrwa długo.
Trzeba opróżnić twoje biurko przed zapakowaniem.
Tegar, Karim.
Nie bawcie się tam. No już.
Proszę zabrać dzieci.
Choćbym nie wiem jak bardzo starał się to ukryć,
zawsze czuję się winny.
ZAPROSZENIE
Nie mogę dłużej sam siebie okłamywać.
Muszę komuś powiedzieć o tym, co się tak naprawdę wydarzyło.
Ten list będzie dowodem.
Mogę przez niego trafić do więzienia.
Albo gorzej,
skaże mnie on na śmierć.
MIASTO M, 1973 ROK
MAGAZYN TYTONIU
Dziękuję, że przyjechałeś.
To ważne
dla Dasiyah.
Jak tam interesy, panie Soeraja?
Wszystko gra?
Proszę cię,
przekaż to Dasiyah.
To należy do niej.
Widzę, że wciąż nie brak ci ikry.
Przez twoją działalność w tej partii
Dasiyah wywieziono, a jej ojca zabito.
Nie mam z tym nic wspólnego.
Twojego nazwiska nie ma na liście,
bo ktoś cię chroni.
Skoro Djagad mógł cię chronić,
to mógł też dopisać do listy nazwisko pana Idroesa.
Ja…
Dobiłeś targu z Djagadem.
Ożeniłeś się nawet z jego córką, by ugruntować swoją pozycję w jego rodzinie.
Brawo.
Proszę, przekaż to Dasiyah.
To jest dowód,
że ona może zabrać wszystko, co mam.
Wiesz,
że nawet robiąc to,
dla Dasiyah i jej rodziny zawsze będziesz zdrajcą?
Zawsze.
Okazuje się, że wciąż nie potrafisz zapomnieć swojej przeszłości.
Więc to prawda?
Przez ciebie zginęli niewinni ludzie?
Przez nas, Raja. Przez nas.
Nie.
To twoje bliskie relacje z tą partią
stworzyły dla mnie tę szansę.
Nawet teraz nie ośmielasz się twierdzić, że Idroes jest niewinny.
Pomimo tego, że to ciebie mieli zgarnąć.
Mogę to zmienić.
Teraz.
Nawet jeśli muszę wszystko stracić,
a ty
ponieść tego konsekwencje.
Daj spokój.
Jesteśmy rodziną, Raja.
Lepiej skup się na swoim nowym życiu w Dżakarcie.
To jest efekt twoich starań i ciężkiej pracy.
Sukces
wymaga poświęceń.
Ale jeśli nadal chcesz mieszać w swojej przeszłości,
najbardziej narażasz
resztę rodziny Idroesa.
Pan Djagad miał rację.
To przeze mnie zginął pan Idroes.
Wybacz mi, Jeng.
Mamo?
Sprowadzę lekarza.
Twój chłopak śpi, Rum.
Mamo!
On nie jest moim chłopakiem.
Skąd wiedział, że lubię cukierki imbirowe?
Powiedział, że przy waszym pierwszym spotkaniu,
poprosiłaś o cukierki imbirowe.
Gdzie się poznaliście?
W Muzeum Kretek, mamo.
Pojechał tam, żeby dowiedzieć się więcej o papierosach kretek.
Mam wrażenie, że kogoś mi przypomina.
Proszę pani.
Przepraszam, zasnąłem.
Przepraszam za wcześniejszą sytuację.
Moja pamięć już nie ta co kiedyś.
Nic się nie stało.
W czym mogę pomóc?
Pewna osoba chciałaby się spotkać z…
Jeng Yah.
Od bardzo dawna nie słyszałam tego imienia.
Najwyższy czas,
żebym opowiedziała ci o Jeng Yah.
O twojej mamie.
Kiedy twoja babcia zmarła,
byłyśmy zdane tylko na siebie.
MIASTO M, 1973 ROK
DJAGAD RAJA OTWIERA ODDZIAŁ W DŻAKARCIE
Dasiyah przeżyła piekło w obozie dla internowanych.
Zawsze ukrywała smutek.
Ale ja wiedziałam.
Mogłam ją tylko pocieszać,
by była w stanie dalej żyć.
Czas o nim zapomnieć, siostrzyczko.
Zapomniałam.
Skoro tak,
powinnaś nauczyć się otwierać serce dla kogoś innego.
- Witaj, Rukayah! - Witaj, Seno!
Witaj, Rukayah!
Co to?
Zakupy spożywcze.
Dużo tego.
Zostaniesz na kolację, prawda?
Jasne.
I tak zrobiłem za duże zakupy, więc chyba mogę się przyłączyć.
Dobrze, ja coś przygotuję.
Zostaniesz z Yah?
Dziękuję, Seno.
Byłeś dla nas bardzo dobry.
Wiem,
że wiele ryzykujesz.
Właściwie to
potrzebuję twojego pozwolenia, by robić nawet więcej.
Od dziecka uczono mnie,
by niczego nie brać za pewnik.
Muszę pracować.
Możesz pracować w fabryce mojego ojca, Yah.
Mieszać smaki.
Chcę innego rodzaju pracy.
Nie mogę już mieszać smaków.
Poza tym
fabryka zbyt wiele ryzykuje, zatrudniając kogoś takiego jak ja.
Jeśli o to chodzi,
wiem, jak to obejść.
Potraktuj to po prostu jako wyraz mojej wdzięczności, Dasiyah.
Seno.
To było w torbie. To twoje?
Tak.
Przyniosłem to przypadkiem. Dziękuję.
OK.
Nie martw się, Dasiyah.
Wszystkim się zajmę.
Seno przekonał ojca,
by potajemnie zatrudnił Yah jako twórczynię smaków.
Oficjalnie
to Eko tworzył smak papierosów Boekita Klapa.
- Rukayah. - Seno.
To jest Eko.
- Eko. - Rukayah.
Eko.
- Cześć, Rukayah. - Przepraszam.
Seno przywiózł wszystkie składniki
i sprzęt potrzebne do tworzenia smaków.
I co myślisz?
Składniki można by włożyć tam.
- Gdzie to położyć? - Tutaj.
Idę na górę.
Zawsze pracowała do późna.
Próbowała tworzyć nowe przepisy.
Ale według niej żaden z nich to nie było to.
Dzięki tej pracy nie rozmyślała już tyle.
Ale to było wciąż za mało.
Przepraszam,
jeśli ci przeszkadzam.
Mogę?
Kretek Gadis?
Słodki.
Mężczyźni mawiają, że ręcznie skręcane papierosy są słodkie,
tylko dlatego, że dotknęły ust kobiety.
Pewnie smakuje inaczej niż kiedyś.
Może straciłam już mój talent do tego.
Niczego nie straciłaś, Dasiyah.
Jesteś wciąż taka sama jak przy naszym pierwszym spotkaniu.
Jeśli zechcesz zostać moją żoną,
będę najszczęśliwszym człowiekiem na świecie.
Pozwól mi ochronić cię przed bólem z przeszłości.
- Ktoś się sprzeciwia? - Nie.
Ślub mojej siostry z Seno był małą, prywatną uroczystością.
Jego rodzina nawet nie przyjechała.
Seno był żołnierzem,
więc nie powinien był żenić się z moją siostrą.
Z kimś, kogo nazwisko było na liście.
Ale Seno o to nie dbał.
- Dziękuję, Rukayah. - Nie ma za co.
Nie wiem z jakiego względu moja siostra za niego wyszła.
Ulżyło mi, że próbuje żyć dalej i zostawić przeszłość za sobą.
Tylko to się dla mnie liczyło.
Ale niedługo po tym
Seno został wysłany na pacyfikację rebelii w Irianie Zachodnim.
Wciąż się zastanawiam…
Trzymaj się.
Dlaczego musiał wyjechać
zaledwie kilka miesięcy po ślubie?
Czy to mieszkanie kapitana Seno Ajiego?
Tak.
Dostaliśmy rozkazy, by przywieźć jego rzeczy.
Proszę.
AKT ZGONU
SENO AJI, NARODOWE SIŁY ZBROJNE INDONEZJI
Dwa tygodnie później
dowiedziałyśmy się, że Seno zginął, pełniąc służbę.
Jego rzeczy odesłano do domu.
Byłyśmy zdruzgotane.
Yah?
Miesiąc później
moja siostra dowiedziała się, że jest w ciąży.
Co się stało?
Przyj dalej, siostrzyczko.
- Siostrzyczko! - Dzięki Bogu.
Siostrzyczko!
Twoje narodziny
były najszczęśliwszym dniem w naszym życiu.
To ty
przywróciłaś uśmiech na twarzy mojej siostry.
Ogromnie cię kochała, Rum.
Właśnie sobie uprzytomniłam,
dlaczego wyglądasz tak znajomo.
Przypominasz mi przyjaciela z dzieciństwa,
który też lubił imbirowe cukierki.
Moja siostra wróciła do domu
i odzyskała wolność.
Ale gdy tylko wyszła z niewoli,
odkryła,
że ogień jej walecznej duszy wygasł.
Wiem, że to dla ciebie trudne, Rum.
Chcesz usiąść?
Czy wolisz wrócić do domu?
A może wezmę samochód
i pojedziemy
na Bali?
Do Włoch? Francji?
- Dość, Bas. - Do Rzymu?
Dość, Bas. Wystarczy.
Chcę tylko, żebyś była szczęśliwa.
Czy to nie zabawne?
Kilka dni temu nawet się nie znaliśmy.
A teraz tylko ty jeden mnie rozumiesz.
Cóż…
Rozumiem.
Chcesz wiedzieć, co się naprawdę stało.
Z drugiej strony jednak,
gdy już znasz prawdę,
boisz się z nią zmierzyć.
Powiedziałem coś?
Dzień dobry, panie Eko.
Arum!
- Wejdźcie. - Dzień dobry panu.
Ayu!
Mamy gości, zrób herbatę.
A zjecie też z nami śniadanie?
Nie trzeba, proszę pana.
Ma pan pierwszorzędną kolekcję.
To tylko takie moje hobby.
Zrobiłem wystawkę, żeby była dobrze widoczna.
Arum od dziecka lubiła oglądać moją kolekcję.
Nie to co jej mama.
O co chodzi, kochanie?
Prawdę mówiąc…
Za każdym razem, gdy tu przychodziłaś,
szykowałem się na tę chwilę.
Nie sądziłem,
że to będzie akurat teraz.
Pani Dasiyah nauczyła mnie wszystkiego.
Najpierw byłem jej asystentem.
MIASTO M, 1974 ROK
Robiła wszystko,
by móc zapewnić utrzymanie swojemu dziecku.
Eko.
Pomóż mi to wymieszać.
Dobrze.
Po śmierci Seno
pan Tira także ją zwolnił.
Siostrzyczko, spójrz tutaj.
W końcu przekonała mnie do otwarcia własnej firmy.
Nie dodawaj zbyt wiele.
Ostatecznie
zostałem nawet właścicielem fabryki kretek.
Ma pan fabrykę kretek?
To nie do końca fabryka.
Zaledwie niewielkie przedsiębiorstwo.
Kembang Setaman.
Nikogo nie zatrudniam.
Ale kiedy spływają zamówienia na papierosy, jak teraz,
dzwonię po kilka osób.
- Proszę pani. - Mamy gości.
Ważne,
że zarabiamy dość na życie.
A to wszystko dzięki twojej ciotce.
Czyli pani Dasiyah była de facto współwłaścicielką Kembang Setaman?
Hipotetycznie.
Zawsze mi jednak odmawiała.
Powiedziała,
że z uwagi na jej wcześniejsze doświadczenia
lepiej, by nie brała w tym udziału.
Więc jedyne, co mogę zrobić,
to wysyłać część zysków do jej rodziny.
Myślę, że…
To tylko moje zdanie.
Smak kretek
zawsze zdradza twórcę.
Ten jest autorstwa Dasiyah.
Coś wam pokażę.
Zaczekajcie.
Proszę.
To przepis na smak, który wyrecytowała mi pani Dasiyah.
Robię wszystko według niego, z dbałością o każdy najmniejszy szczegół.
To jej podpis. Widzicie?
Zmieniał pan kiedyś ten przepis?
Czemu miałbym zmieniać przepis na Gadis Kretek?
Jest przecież idealny.
Czyli Kretek Kembang Setaman
ma taki sam przepis jak Kretek Gadis?
Chcę spróbować.
Pur.
Dziękuję.
Jesteś dobrą żoną.
Przepraszam, że ja…
Że nie byłem dla ciebie lepszym mężem.
Kochanie.
Poświęciłeś dla tej rodziny wszystko.
Dla mnie.
Dla naszych dzieci.
Ja o tym wiem, kochanie.
Bas.
Nasze ostatnie pożegnanie nie było przyjemne.
Chciałabym, byśmy teraz rozeszli się w zgodzie.
Dlaczego tak mówisz?
Zawsze możemy się spotkać, Rum.
Nie o to mi chodziło.
Jak to powiedzieć?
Niedługo wrócę.
I obiecuję, że wszystko będzie dobrze.
W porządku.
Halo? Przygotujecie helikopter?
Oto jest nasz bohater.
Po co w ogóle wracałeś?
- Możesz już tam sobie zostać. - Tegar.
Wystarczy.
- Proszę. - Dziękuję, Bas.
Naprawdę tego potrzebuję.
Może nie jestem obiektywny,
ale papierosy DR są najsmaczniejsze.
Bez tego postradałbym zmysły.
Oczywiście.
Dlatego wciąż jesteśmy numerem jeden.
To nie DR.
To kretek ojca i Jeng Yah.
Nazwali go Kretek Gadis.
W muzeum jest zapis jego historii, jak coś.
Powstał, zanim tata i dziadek założyli DR.
Hej.
Kto jeszcze o tym wiedział?
- Tylko ja i… - Kto jeszcze wie?
- Tylko ja i rodzina Jeng Yah. - Na pewno?
Tegar.
- Tegar. - Zamknij się! Myślę!
Dobra, posłuchajcie mnie.
Bas.
Hej.
Zadzwoń do naszego prawnika. Jak on się nazywa? Pan Bambang.
Zadzwoń do pana Bambanga.
Powiedz mu to, co powiedziałeś nam.
Niech on się tym zajmie.
- Ty tak poważnie? - Tak. Zajmiemy się tym.
Tegar.
Dość, że ojciec i dziadek zrobili świństwo, kradnąc go.
A ty chcesz to załatwiać przez prawników?
Rim.
To co mamy według ciebie powiedzieć naszym udziałowcom?
Dobra, to chcesz wejść na spotkanie i powiedzieć:
„Panie i panowie, jako reprezentant DR chciałbym
coś państwu powiedzieć. Okazuje się,
że nasz przepis to od samego początku podróbka!” Tak?
- Ojciec Jeng Yah przez to zginął. - Mam to gdzieś.
- Co my, twoim zdaniem, sprzedajemy? - Chodzi o czyjeś życie!
- Pytam cię… - Tata jej szuka!
Co my sprzedajemy? Maty modlitewne?
Dość! Ojciec tam jest!
Może to przez to, co usłyszeliśmy w środku.
Ojciec mówił przez sen…
Wciąż wspomina imię dziadka.
Mówił, że ktoś przez niego zginął.
A jeśli Lebas mówi prawdę,
to znaczy, że teraz powinniśmy się skupić
przede wszystkim na Jeng Yah
i jej rodzinie.
Zgadzam się.
Pora, byście wszyscy
naprawili błąd dziadka.
Zgadzam się.
Przez wzgląd na reputację dziadka. Zajmę się tym.
Nikt nie może zszargać jego nazwiska.
- Jeśli chodzi o firmę… - Co z tobą?
- Zamknij się, mógłbyś? - Tegar!
Znam waszego dziadka jak nikt.
W porządku, mamo.
Cały czas przymykałam na to oko.
Ale teraz rozumiem,
że ponosimy konsekwencje
swoich czynów.
Proszę was tylko o jedno.
Zróbcie to, o co prosi wasz ojciec.
I tyle.
Bas.
Idź teraz do taty.
Chce z tobą porozmawiać.
Tak, mamo.
Wszystko naprawimy, mamo.
Wszystko naprawimy.
Znalazłem twoje dzienniki.
I zapiski Jeng Yah.
Czytałem też
o Kretek Gadis.
I…
I o tym, jak założyliście Kretek DR,
zanim Jeng Yah przyszła na twoje wesele.
I o tym, że to wtedy ostatni raz widziałeś Jeng Yah.
Właściwie
potem spotkałem Jeng Yah jeszcze raz.
MIASTO M, 1975 ROK
Gdy jechaliśmy z Dżakarty do Kudus,
nasz pociąg przejeżdżał przez Miasto M.
Ty i twoi bracia byliście wtedy jeszcze dziećmi, Bas.
Gdy już całkiem straciłem nadzieję, że jeszcze ją zobaczę…
Usiądź porządnie.
…zobaczyłem Jeng Yah tuż przed sobą.
Jestem duży, nie mały.
Idź do mamy.
Muszę wykonać kilka telefonów.
Dobrze.
- Proszę się zająć dziećmi. - Dobrze.
Jeng Yah!
Jeng Yah. Zaczekaj.
Zaczekaj.
Proszę, wysłuchaj mnie tym razem.
Wybacz mi.
Ja…
Proszę. Przestań.
Uspokój się.
Dasiyah, spokojnie!
Przepraszam.
Wszystko, co cię spotkało,
to moja wina.
Pozwoliłem Djagadowi skrzywdzić twoją rodzinę.
Nie wiem, czy czytałaś listy, które włożyłem
do twojego dziennika i które przekazałem Seno.
Wszystko tam wyjaśniłem.
Djagad zazdrościł twojemu tacie.
Chciał mu zabrać wszystko, co miał.
To Djagad wpisał nazwisko twojego ojca
na listę.
Gdybyś tylko wiedziała, o czym cały ten czas myślałem.
Powinienem był wybrać ciebie.
Stanąć u twego boku.
Nie Seno.
Seno nie żyje.
Nie wiem, co mam zrobić, żebym mógł cię kochać.
Nie wiem, co jest słuszne.
Ani co jest złe.
Chcę tylko, żebyśmy byli razem.
Zawsze tu byłam.
Nigdy nie wyjechałam.
Zawsze możesz wrócić do mnie,
jeśli naprawdę tego chciałeś.
Pozwól mi wszystko naprawić.
Wybiorę ciebie.
Przyjmiesz mnie z powrotem?
Spotkajmy się za tydzień na tej stacji.
Wrócę do domu.
Obiecujesz?
Obiecuję.
Tydzień później
wróciłem na tę stację.
Gotów zacząć nowe życie.
Ale jej tam nie było.
Czekałem.
Ale nie przyszła.
Zostałem w Mieście M jeszcze kilka dni,
szukając Jeng Yah.
Pytałem każdego, kogo znałem.
Ale nic nie znalazłem.
Po śmierci waszego dziadka…
MIASTO M, 1979 ROK
…zrozumiałem, że byłem tak pochłonięty szukaniem Jeng Yah…
Dziękuję.
że zapomniałem o swojej obietnicy,
że wszystko naprawię.
Więc…
Możemy pomówić?
…odszukałem wszystkich pracowników pana Idroesa…
To ode mnie.
…i zadbałem…
- Ale… - Dla pana i rodziny.
- Ale… - Proszę.
…by im i ich rodzinom żyło się wygodnie.
- Dziękuję panu. - Nie ma za co.
DŻAKARTA, 1980 ROK
Odnowiliśmy koncepcję,
zmieniając stare logo na nowe.
Liczymy na dalszy rozwój w przyszłości.
To wszystko, panie i panowie.
To jest stare logo, a to nowe.
Tu są szczegóły.
Zmieniłem grafikę opakowania w nadziei,
że Jeng Yah je zobaczy.
DASIYAH I RAJA
MAMY ZASZCZYT ZAPROSIĆ NA NASZE WESELE
Wiem,
że zrobiłem tyle rzeczy,
którymi cię rozczarowałem, Bas.
Chcę, byś wiedział…
że nigdy w życiu, ani przez chwilę,
nie byłem z tego powodu dumny.
Wybacz mi, Lebas.
Ojcze.
Nie znalazłem Jeng Yah.
Ale spotkałem jej córkę.
Co?
Proszę, opowiedz mi wszystko.
Arum.
Mamo.
To należało do mojej siostry.
Może to wszystko wyjaśni.
To dom twoich dziadków, Rum.
Pana Idroesa.
Kiedy byłem mały,
tata często wyjeżdżał z Dżakarty, żeby odwiedzić ten dom i się nim zająć.
Chodź.
Arum.
To jest Tegar.
A to Karim.
To mój tata, pan Raja.
Ojcze,
to jest Arum.
Arum.
W imieniu mojej rodziny
chciałbym przeprosić
za…
wszystko, co zrobiłem
tobie i twojej rodzinie.
Obiecuję,
że wszystko naprawię.
Dziękuję, panie Raja.
Ale…
To nie mnie powinien pan przepraszać.
Miałem nadzieję,
że Rukayah przyjdzie.
Żebym mógł ją osobiście przeprosić.
Ale rozumiem.
To ja powinienem przyjść do niej.
I wiem…
że przeprosiny nie wystarczą.
Ale
najtrudniej jest
patrzeć, jak dzieci cierpią
przez błędy swoich rodziców.
Panie Raja.
Muszę panu coś powiedzieć
o Jeng Yah.
O tym dniu, w którym spotkaliście się na stacji.
Moja mama poszła prosto do domu.
MIASTO M, 1975 ROK
Rukayah twierdzi,
że Jeng Yah znalazła tę książkę razem z pana listem.
Podjęła ostateczną decyzję, że chce z panem być.
Ale Rukayah się nie zgadzała.
Nie sądziła, że mnie pan zaakceptuje.
Córkę pana Seno.
Ale Dasiyah wierzyła,
że tak będzie.
Posłuchaj mnie, Rukayah.
Arum zostanie tutaj.
A potem,
na dzień przed waszym umówionym spotkaniem,
coś się wydarzyło.
Lekarz powiedział,
że lata spędzone w obozie dla internowanych osłabiły jej ciało.
Dlatego nie była w stanie zwalczyć infekcji, na którą zapadła.
Nic nie dało się zrobić.
Obiecaj,
że zaopiekujesz się Arum.
Dasiyah zmarła tydzień później.
Wiedzieli o tym tylko Rukayah i Eko.
I nigdy nikomu o tym nie powiedzieli.
Dziękuję, Rum.
Proszę, zabierz mnie do niej.
Każdy z nas bywa na dnie.
Niektórzy nazywają to raną.
Dla mnie
to jest lekcja.
DASIYAH CÓRKA IDROESA MOERII
Traktuję to jako sposób na życie
bez wstydu.
Być może dopiero wtedy, gdy zaakceptujemy to wszystko
jako część siebie,
będziemy mogli wyglądać przyszłości.
Bo wierzę,
że czeka mnie
jeszcze
coś lepszego.
- Wyrazy współczucia. - Dziękuję.
WYRAZY WSPÓŁCZUCIA
Lebas.
Dzwoniłem do szpitala. Powiedzieli, że doktor Arum jest na urlopie.
Naprawdę? Dzwoniłeś do szpitala?
Posłuchaj, Bas.
Chcę dowiedzieć się czegoś o rodzinie ojca.
Dobrze.
Już myślałem, że więcej się nie spotkamy.
Aż tak się boisz?
Jesteśmy tu, prawda?
Tak.
Ale jak tak o tym pomyśleć,
to czy pan Lebas uciekł z Dżakarty?
- Nie uciekam. - A co?
Zaczynam nową przygodę.
Tata kazał mi nie czekać, aż będzie za późno.
Jak się tu dostałeś?
Autem.
Tam.
Hej.
- Auto jest tam. - Możesz je odesłać do domu.
Odesłać do domu?
Nie umiem prowadzić motoru.
Nie prosiłam cię o to.
Czemu już siadasz? Najpierw muszę wyprowadzić motor.
Złaź.
A teraz mi pomóż.
Dobrze.
Napisy: Karolina Kuczyńska