Algınızın hemen ötesindeki bir dünyaya adım atın.
Gizli güçleri ve süper duyuları olan
olağanüstü hayvanların dünyası.
Doğayı tanıdığınızı sanıyorsanız…
…tekrar düşünün.
DOĞA/ÜSTÜ
Ne olacağı kestirilemeyen bu dünyada…
ANLATICI BENEDICT CUMBERBATCH
…hayvanlar ailelerini güvende tutmak için ne gerekirse yapar.
Ama harika ebeveynlik beraberinde büyük sorumluluklar da getirir.
Yavruların bakıcılığı bu erkek Afrika jakanasına kaldı.
Dört hafta boyunca, yumurtalarla tek başına ilgilendi.
Yumurtadan çıktıklarından beri de onları kanatlarının altına aldı.
Jakana yavruları, yetişkinlerin küçücük kopyaları olarak doğar.
Şaşırtıcı ölçüde bağımsızdırlar.
Babalarınınki gibi kocaman, açık ayak parmakları
ağırlıklarını geniş alana yayıyor,
böylece suda neredeyse yürüyebiliyorlar.
Sineklerle beslenerek leylak tarlasının
içlerine kadar giriyorlar.
Babaları yavruları büyümeleri için yeterince özgür bırakmakla
onları güvende tutmak arasındaki
ince çizgide gidip geliyor.
Başlarının çaresine bakabilseler de tehlikelerden bihaberler.
Dört yavrudan sadece biri yetişkinliğe ulaşacak.
Polarize görme yetisiyle, Afrika balık kartalları
sudan yansıyan parıltıların ötesini görür ve harekete odaklanır.
Jakanalar tehlikeyi hissedince genelde yavrularını kapıp
saklanırlar.
Ancak yavruları uzaklara dağılmış.
O da gizli alarm çağrısı göndererek
inanılmaz bir yırtıcı-karşıtı içgüdüyü tetikliyor.
Yavrular donup kalıyor.
Babanın tek yapabileceği kıpırdamayacaklarını ummak.
Tehlike geçtiğinde onları almaya koşuyor.
Ancak yavrulardan biri hâlâ kayıp…
…hâlâ kıpırdamadan duruyor.
Gagasındaki şnorkeli andıran delikler nefes almasına yardım ediyor.
Ama suyun altında olduğundan babasının çağrısını duymuyor.
Ne kadar ararsa o kadar dikkat çeker.
Timsahlar aşırı hassas derileriyle titreşimleri tespit eder.
O koca ayakların bir bedeli var.
Nihayet babası duyabileceği kadar yaklaştı…
…ve yavru ona doğru gidiyor.
Sonunda,
herkes yine bir arada,
babalarının bağrında.
Hayvanlar yavru yetiştirmenin zorluklarını göze aldığında
ailenin güçlü bir şekilde büyümesi inanılmaz beceriler gerektirir.
SOY
Anneler, yavrularının hayata iyi bir başlangıç yapması için
olağanüstü zahmetlere girer.
Bu dev Amazon nehri kaplumbağası yumurtlamak için
mükemmel kumsalı arıyor.
Sorun şu ki bu kumsallar kurak mevsimin sonunda sadece
iki aylığına var…
…ve karmaşık kanallar labirentinin derinliklerinde saklılar.
Nehir, yolunu bulamayacağı kadar bulanık.
Ama bu anne kararlı.
Gizli, inanılmaz bir ağdan faydalanıyor.
Diğer kaplumbağaların belirsiz çağrılarına doğru gidiyor.
Çağrılar güçleniyor
ve sayıları artıyor.
4.000 kilometrekarelik bir alanda
kaplumbağa anneleri toplanıyor.
40.000 tanesi.
Bir şekilde diğer dişilerle birlikte yağmurlar başlamadan yavruların
yumurtadan çıkmasını sağlamalı.
Erken yumurtlarsa yavrular sıcak, kuru kumu kazıp
dışarı çıkamayabilir.
Çok geç yumurtlarsa yumurtaları yükselen sularda boğulur.
Yakın zamanda bu kaplumbağaların kayda değer bir öngörü yetilerinin
olduğu keşfedildi.
Toplu zekâlarını kullanarak yumurtlamak için ideal zamanı buluyorlar.
Sekiz farklı çağrıyla nemi, sıcaklığı ve su seviyesini
tartışıyorlar.
Bir uzlaşmaya varana dek.
Vakit geldi.
Diğerlerinin rehberliğinde, tam burada, kumsalın ortasında
yumurtlayacağı yeri seçiyor.
Hep birlikte yumurtlayarak
dört milyon yavru kaplumbağaya
iki ay sonra en iyi hayatta kalma şansını sunuyorlar.
Yumurtalar kumda kuluçkadayken
yukarıda, nihayet yağmurlar başlıyor.
Tıpkı annesi gibi bu yeni doğmuş kaplumbağa da konuşuyor.
Yalnız da değil.
Kumsaldaki binlerce yuva sohbete katılıyor.
Çıkmak için mükemmel zamana birlikte karar veriyorlar.
Nemli kumu kazmak kolay…
…ama tehlikeli bir dünyaya doğuyor.
Bazıları asla nehre ulaşamayacak.
Ama annelerinin inanılmaz takım çalışması bu küçük kaplumbağaların sayı üstünlüğüne
sahip olmasını garantiledi.
Kalabalıkta saklanarak,
iletişimde kalarak,
öndekiler diğerlerini ilerlemeleri için cesaretlendiriyor.
Annesi gibi o da grubun rehberliğinde
hedefe ulaşıyor.
Şimdi güvenliğe yüzmeli.
İnanılmaz ama ona yol gösterecek biri var.
Annesi hâlâ burada.
Aslında tüm kaplumbağa anneleri onları bekliyor.
Yavrularını duyunca sesleniyorlar,
onları derin sulara yönlendiriyorlar.
Yakın zamanlı bu keşif anne kaplumbağaların yumurtadan çıkan
yavrularına yardım edişinin ilk örneği.
Birçok hayvan için,
süper güçlü annelik doğumdan çok önce başlar.
Rahimde inanılmaz bir hayat başlıyor.
Dört aylık. 30 gramdan az.
Doğumdan önce bu Afrika fili ağırlığını 6.000 katına çıkarmalı.
Neden olmasın? Nasılsa işin yükü başkasında.
Anne fil, memeliler arasında hamilelik dönemi en uzun olandır.
Yavrusunu neredeyse iki yıl taşımalı,
haşin mevsimler boyunca…
…büyümesini sağlamalı…
…ve onu ölümcül düşmanlardan korumalı.
Ama bunu tek başına yapması gerekmeyecek.
Sürüsü onun can simidi.
Yavrunun da.
Rahimde iki ayın ardından kulakları ve işitme duyusu gelişme aşamasında.
Ama ayaklarıyla…
…çoktan dinlemeye başladı.
Ayak parmakları ve topuklarındaki özel hücreler sürünün iletişiminin
titreşimlerini yakalıyor.
Annesini ve akrabalarını…
…tanımayı öğreniyor.
Filler iletişim ve iş birliği aracılığıyla sağ kalmalarında hayati rol oynayan
güçlü ilişkiler ve sosyal ağlar kurar.
Ama sürüdeki hayata anlam vermek inanılmaz bir zekâ gerektirir.
20 aylıkken bile, kara hayvanlarının en büyüğü olan
beynini geliştirmek için zamana ihtiyacı var.
Anne, hormonların rahme gitmeye devam etmesini sağlayarak
hamileliğini iki ay daha uzatıyor.
Yavru nihayet dış dünyaya hazır olana dek.
Yeni doğan yavrunun gözleri henüz tam görmüyor.
Ama annenin düşük frekanslı çağrıları güven verici ve tanıdık.
Sürüdeki diğer dişiler nazik gürlemelerle onu rahatlatıyor
ve iç salgı bezlerinden feromon salgılayarak
heyecanlarını gösteriyor.
Ama kutlamayla vakit kaybedemezler.
Doğumun kokusu sabah havasında çabucak yayılıyor.
Diğer dişiler plasentayı ayırır ve kokuyu saklamak için toprak atarken…
…anne, süt vaat ederek onu ayakta durmaya cesaretlendiriyor.
Ama daha o içemeden yola çıkmalılar.
Burada, savunmasız filleri avlamakta usta aslan sürüleri var.
Ama gittikçe ısınan bir dünyada
yeni doğan yavru için en büyük tehlike susuzluk.
Bu yıl hiç yağmur yağmadı.
Kuraklıkta su bulmak için ailenin birlikte çalışması gerekecek.
Bu yolculukta yavruyu sağ tutmak için inanılmaz bir özveri sergileyecekler.
Tüm anne babalar, yavrularını korumak için yanlarında kalmaz.
Bunun yerine yavrularını hayatta tutmak için
doğaüstü güçler kullanırlar.
Ekvator Bulut Ormanı'nda parmak büyüklüğündeki bu şeytan kurbağası
beş yavrusunun her birine su birikintisi aramakla meşgul.
Bir tane kaldı.
Yavrunun sırtında yüzebilmesi için özel bir sıvı salgılıyor.
Ardından inanılmaz koku duyusuyla kalan suları buluyor.
Ama ta… Yukarıda.
Bromelia çiçekleri, ağaçların en üst dallarında yetişir.
Burada suyu emecek toprak olmadığından kendi sularını toplarlar.
Yuva olmak için mükemmel bir birikinti…
…ama küçük kurbağa için akılalmaz bir tırmanış.
Yavrusunu yani evine bırakıyor
ama burada ona göre bir şey yok.
Yavrusunu, bromelia birikintilerinin çevresinde avlanan
yırtıcıların merhametine bırakarak
beslenmek için orman zeminine dönmeli.
Ama annenin bir planı var.
Yere döndüğünde…
…küçük, zehirli karıncaları yiyor.
Besin değerleri düşük…
…ama bu dâhi kurbağa
karınca zehrini çok daha güçlü bir bileşime dönüştürebilir…
…ve derisini dokunulamayacak kadar zehirli kılabilir.
Kendini bu kimyasal zırhla kuşattı.
Şimdi zehri yavrusuna geçirmeli.
Her birikintiye,
nörotoksin kaplı…
…birer döllenmemiş yumurta bırakıyor.
Yavrular yerken…
…zehir yumurtadan çıkıyor…
…ve birikintiye yayılıyor.
Gezgin örümcekler avlarını bacaklarıyla tadarak tespit eder.
Ama bu su, giremeyeceği kadar zehirli.
Bu koruyucu anne iki ay boyunca
yavrularına zehirli yumurta bırakmayı sürdürüyor…
…ve büyürken tıpkı anneleri gibi
zehirli küçük şeytanlara dönüşmelerini…
garantiye alıyor.
Yavru büyütmek uzun vadeli bir yatırım olduğunda
daha da sıra dışı bir özen gerekir.
Altı yavru çok fazla. Hele ilk defa anne olan bir hayvan için.
Ama bu çita, bir sürü yavru yetiştirmeleriyle meşhur
süper annelerin soyundan geliyor.
Afrika savanalarında böyle büyük bir aileye bakmak
özel yetenekler gerektirir.
Hemen her gün avlanmalı.
Yeterince av bulmak için gizli duyular dünyasından faydalanıyor.
İmpalalar.
Sürüyü bir arada tutmak için
toynaklarıyla koku izleri bırakırlar.
Yani çita keskin koku duyusuyla izlerini sürebilir.
Ama aynı şekilde onun ailesini izleyenler var.
Daha büyük yırtıcılar çita yavrularını öldürmeyi deneyecek.
Bu anne, ailesinin izinin sürülmesini engellemek için inanılmaz bir şey yapıyor.
Yediklerindeki sülfür bileşimlerini nötralize ederek
idrarını kokudan arındırıyor…
…ve takibi imkânsızlaştırıyor.
Altı yavru, gizlenerek avlanan çita için bir sorun.
Ama onun avantajı gündüz sıcağında avlanabilme becerisi.
Çoğu yırtıcı şimdi dinlenmek zorunda.
Yani bu, yavruları bırakıp tek başına gitmek için…
…en güvenli zaman.
Bu sık çalılıklarda benekli kürkü loş ışıkta kamufle olmasını
ve hedefe yaklaşmasını sağlıyor.
Ama son saldırı…
…açık alanda gerçekleşmeli.
Bir kere daha sıcağı kendi lehine kullanıyor.
Yanlardaki gözler impalalara geniş bir görüş açısı kazandırır…
…ama derinlik algıları zayıftır.
Sıcaklık kaynaklı pus, bir tür görünmezlik pelerini gibi…
…göz önünde saklanmasına…
…ve saldırmaya hazır olana dek
yaklaşmasına olanak sağlıyor.
Üç saniyede sıfırdan 100 km'ye.
Sonunda, aileye yetecek bir yemek.
Yavruları çabucak doyuruyor. Zamanın dar olduğunu biliyor.
Et açığa çıkar çıkmaz kan oksijenle karışır,
rüzgârın uzaklara taşıdığı bir koku yaratır.
Ama belanın geldiğini görme…
…ve bir adım önde olma yetisi acayip.
Karınlar doydu, tüm aile güvende.
Sonunda anne biraz dinlenebilecek.
Ama çok değil.
Yaklaşık bir yılda yavruları bağımsızlığa hazırlamalı.
Anneler işi gücü bırakıp yavruları yuvadan uçmaya hazırlar.
Chicago'nun şehir cangılı yavru büyütmek için harika görünmeyebilir,
tabii süper güçleri olan bir ebeveyn değilseniz.
Gökdoğan için, Rüzgârlı Şehir'de ne ararsa var.
Bu anne, Chicago şehir merkezinin görünmez hava akımlarını
kendi lehine kullanıyor.
Güneş, asfaltı ve betonu ısıttığında
800 m yukarı süzülmesine yardım eden
güçlü termal akımlar yaratır.
Pikeye hazır.
Saatte 400 km hızla.
Avı binaların arkasına saklanırsa
bloklar arasındaki hızlı hava akımlarını jet akımı gibi kullanıp
yatay hızını arttırır,
avını gafil avlar.
Şehirde vurgun yapan gökdoğan, kırsaldaki kuzenlerinden
daha çok yavru yetiştirir.
Beş haftada üç yavru büyüttü…
…her ihtiyaçlarını karşıladı.
Süper babadan da biraz yardım alarak.
Dönüşümlü olarak bakıcılık yapıp avlanıyorlar.
Yavruların yuvadan uçma vakti geldi.
Daha sekiz haftalıkken
şehirde kendi başlarına sağ kalmaya hazır olmalılar.
Onları buna hazırlamak yavru yetiştirmenin en zor adımı.
Baba, aileye yemek bulmaya gittiğinde…
…anne, yavrulara şehirde uçmanın inceliklerini öğretiyor.
Şehrin semalarında avlanmak eşsiz yetenekler gerektirir.
Anne onlara, gökteki otoyollarda karmaşık termal akımları
kullanmayı göstermeli.
Ve gösteriyor…
Tekrar.
Ve tekrar.
Yavrular termal akıntılarda dengelerini bulma alıştırması yapıyor…
…ve sonunda…
…gökyüzünü fethe…
…hazırlar.
Uçmayı iyice öğrendiler ya,
daha ileri akrobatik numaraların vakti geldi.
Babaları, dersleri bir sonraki seviyeye taşımak için bir teşvikle döndü.
Avı bırakmak, yavrulara yer çekimini kullanmayı,
havayı yarmak ve hızlanmak için vücut şekillerini değiştirmeyi
öğretmesine yardım ediyor.
Şimdi anne, yemek pasıyla çıtayı yükseltiyor.
Hızlı uçan avları yakalamak için gereken çevikliğe kavuşmakta hayati bir adım.
Başka hiçbir kuş, yavrusunu eğitmeye bu kadar zaman ayırmaz.
Ama bu yatırımın ödülü de büyük.
Sadece bir ayda süper avcıların yeni kuşağı
acımasız büyük şehre hazır olacak.
Bu mercan resifinde
yavrusunu asla bırakmayan ufacık bir hayvan var.
Deniz süngeri, kraliçe kapan karidesi ve 300 küsurluk kolonisi için…
…canlı bir kaledir.
Her karides, pirinç tanesi büyüklüğünde…
…ve onları kontrol altında tutmak için Kraliçe'nin etkili yöntemleri var.
Kızlarının üreme yeteneğini bastıran
ve onları söz dinleyen işçilere çeviren…
…bir kimyasal kokteyl salgılıyor.
Dur durak bilmeden çalışıyor, süngeri temizliyor,
ve geçitleri açık tutuyorlar.
Ama tüm tebaası eşit değil.
Diğerleri, dev kıskaçları
ve savunma güdüleriyle asker karideslere dönüşecek.
Deniz yıldızları süngerlerin düşmanıdır.
Sürekli evdeki ve dışarıdaki karidesleri yemeyi denerler.
Boylarının bin katı olsa bile
karidesler düşmana karşı birleşiyor.
Ama tüm askerler ön tarafı korurken arkadan daha büyük bir tehdit geliyor.
Halkalı solucanın vücudu
koloninin kalbine sızmaya çok uygun.
Ama onlar sünger yemez.
O çeneler karidesleri parçalamak için.
İşçilerin savaşacak gücü yok.
Ama alarm tıklamalarıyla yardım çağırıyorlar.
Askerler geliyor ve nihai silahlarını kullanıyor.
Pençelerini öyle hızlı kapıyorlar ki suyu buharlaştırıyor,
bir baloncuk oluşturuyor.
Okyanusun basıncı baloncuğu patlattığında
içindeki suyun sıcaklığı 4.000 santigrata çıkıyor
ve güçlü bir şok dalgası gönderiyor.
Solucanı sersemletip geri çekilmeye zorluyor.
Ama olan oldu.
Kraliçe öldü.
Etkisi ortadan kalktığında güç mücadelesi başlıyor.
Annelerinin kimyasal kontrolünden kurtulan bu işçiler dönüşmeye başlıyor.
Kazanan, ilk olgunlaşan
ve kardeşlerini bastırmayı başaran olacak.
Soy devam ediyor.
Ailelerin en güçlü hâli bir arada oldukları zamandır.
Ancak bazen, bu bir seçenek olmaz.
Su ararken çaresizlik öyle artıyor ki
aile bölünüyor.
Filler günde 35 km yol alabilir…
…ama bazıları ayak uydurmakta zorlanıyor.
Yetişkinlerin her adımına karşılık
yavru altı adım atmalı.
Sürü yola devam etmeli
ama anne yavrusunu terk etmeyecek.
38 derece sıcakta…
…çok yorgunlar…
…susuzlar…
…ölmek üzereler.
Serin toprağı açığa çıkarmak yavrusunu rahatlatmanın tek yolu.
Anne en büyük süper gücünü…
…kullanmak için biraz vakit kazanıyor.
Başıyla ayaklarını hizalayarak ağırlığını öne veriyor…
…ve ön ayaklarını açıp sağlam şekilde yere basıyor.
Ardından olağanüstü bir şey yapıyor.
Ailesini hissediyor.
Beş kilometre ötede…
…hortumlarıyla çağrılarının frekansını düşürüyorlar.
Sürü yerden titreşimler yolluyor.
Annenin ayaklarındaki hassas hücreler sesleri algılayıp
iskeleti aracılığıyla kulaklarına ulaştırıyor.
Pozisyonunu değiştirerek mesajın yönünü
ve anlamını çözüyor.
Aile ilerlemeleri için onları cesaretlendiriyor.
Yavrusu uzun süre dayanamaz…
…ama anne kararlı.
Ailenin iyi bir sebepten dolayı onları çağırdığını biliyor.
Aynı beceriyi uzak titreşimleri tespitte kullanarak
akılalmaz bir şey duydular.
Gök gürültüleri de düşük frekanslı sesler üretir.
Fillerin bunları 150 km öteden hissedebildiği düşünülüyor.
Kulaklarını dört açan sürü…
…doğruca kaynağın yolunu tutuyor.
Aç ve güçsüzler.
Ama hayat veren su vaadi ilerlemelerini sağlıyor.
Sonunda…
…suya ulaşıyorlar.
Umut mesajı uzaklara yayılırken
daha fazla fil toplanıyor…
…ve bütün sülale yeniden buluşuyor.
Neredeyse.
Yavru hâlâ zorlanıyor…
…ama annesi hiç yanından ayrılmadı…
…ve artık çok yakınlar, suyun kokusunu alabiliyorlar.
Aile birbirine destek olduğunda,
iletişim kurup iş birliği yaptığında ve birlik olduğunda…
…büyük küçük herkesin sağ kalma şansı artar.
Soyunuzu devam ettirmek yaşamın nihai görevidir.
Aileyi korumak ve ona bakmak, bir sonraki inanılmaz hayvanlar kuşağının…
…geleceğini güvenceye almak
eldeki her süper gücü kullanmayı gerektirir.
Doğayı tanıdığınızı sanıyorsanız…
…tekrar düşünün.
Alt yazı çevirmeni: Zeynep Simpson