Stap een wereld in die net buiten je waarneming ligt.
Een wereld vol bijzondere dieren…
…met verborgen krachten en superzintuigen.
Als je denkt dat je de natuur kent…
…denk dan nog eens goed na.
De klap die je niet aan ziet komen…
INGESPROKEN DOOR BENEDICT CUMBERBATCH
…komt het hardst aan.
Rond koraalriffen zwemmen vele roofdieren.
Soms loont het om je in het volle zicht te verbergen.
In de achtergrond opgaan is vanzelfsprekend voor de steenvis.
Een mooi uiterlijk…
…niet echt.
Maar wanneer het lastig wordt rond een koraalrif…
…is ervaring altijd beter dan schoonheid.
En de verraderlijke steenvis…
…heeft vele verborgen talenten.
Met dertien wervelkolommen op zijn rugvin…
met het dodelijkste gif van alle vissen…
…is hij tegen aanvallen beschermd.
Maar toch…
…kiest hij ervoor zich te verstoppen.
Hij begraaft zich in het zand en verdwijnt zo volledig uit zicht…
…dat het beangstigend is.
De steenvis is haast onmogelijk om te spotten…
…en om te ontwijken.
Met één van de snelste bewegingen in de dierenwereld…
…creëert hij een onvermijdelijk zuigveld.
Verdwenen in 16 milliseconden.
Of je nu roofdier of prooi bent, als je leven ervan afhangt…
…kunnen alleen de sterkste superkrachten je redden.
ETEN OF GEGETEN WORDEN
In de broeikas omgeving van het regenwoud in Costa Rica…
…ontstaat een evolutionaire wapenwedloop…
…tussen jager en prooi.
Hoe beter prooien worden in ontsnappen…
…hoe dodelijker roofdieren worden.
Motmots houden van reptielen.
Deze visuele jagers scannen op prooien met hun scherpe blik…
…die elke beweging detecteert.
Dus deze hagedis kan maar beter voorzichtig lopen.
Wanneer ze stilstaat…
…kan de motmot haar niet zien.
Maar zij kan hem wel zien.
Haar zicht heeft ook speciale kenmerken.
Zijwaarts gerichte ogen bieden bijna 360 graden overzicht…
…en ze zijn gevoelig voor het ultraviolet spectrum…
…wat het contrast en de kleuren van het verendek van de motmot versterkt.
Maar ze kan niet eeuwig stilstaan.
Zij moet ook eten.
Dus zodra de motmot wegkijkt…
…beweegt de hagedis…
…een heel klein beetje.
Niks te zien hier.
Alsof ze Annemaria koekoek spelen…
…behalve dat het geen spelletje is.
Eén verkeerde beweging…
…kan fataal zijn.
Terwijl de motmot dichterbij komt verdwijnt de hagedis net buiten bereik.
Maar nu kan ze nergens heen.
De motmot is een afwachtend roofdier.
Een hagedis kan tenslotte niet al te lang onder water blijven.
Maar dit is duidelijk geen gewone hagedis.
Ze heeft een ongelofelijke ontsnappingsstrategie, zo recent ontdekt…
…dat het nooit eerder gefilmd is.
Onder water…
…komen kleine belletjes tussen waterafstotende schubben samen…
…en stijgen naar haar hoofd.
Een geheim duiksysteem…
…waarmee ze onder water kan ademen.
Deze ingenieuze hagedis kan tot 18 minuten onder water blijven.
Zo lang dat zelfs de meest geduldige motmot het opgeeft.
En de kleine hagedis als winnaar boven kan komen.
Meestal is de jacht niet succesvol.
Zelfs de sterkste roofdieren worstelen om iets te vangen.
Het dieet van grote vleeseters bestaat voor 70% uit vlees.
Dit is de grootste op aarde.
En een van de weinige dieren die actief op mensen jagen.
Maar de favoriete prooi van de ijsbeer…
…is de zeehond.
Om te overleven bij temperaturen onder nul moet ze er meer dan 50 per jaar eten.
Maar ze vangen is lastig zelfs voor zo'n gespecialiseerde zeehonden-vanger.
Met zijn staart in de wind gebruikt de zeehond zijn reukvermogen…
…om roofdieren die van achter komen te spotten…
…terwijl ze uitkijken naar een aanval van voren.
Hun zicht is UV-gevoelig…
…zodat ze door de witte vermomming van de beer heen kijken.
En een slimme zeehond heeft altijd een nooduitgang in de buurt.
Hier heb je meer nodig dan brute kracht om iets te vangen.
Met minder dan twee zeehonden per vierkante km…
…is het vinden ervan een uitdaging.
En nu is er ook minder ijs, vanwege klimaatveranderingen.
Haar zoektocht naar eten is nog moeilijker geworden.
Gelukkig kan ze een superzintuig inzetten.
Haar reukvermogen…
…met de sterkste neus van het dierenrijk.
Ze kan zelfs een zeehond onder het ijs ruiken.
Ze kan een geur die door de wind verspreid wordt tot op 1,5 km ruiken.
Gefocust op haar doelwit…
…nadert ze met de wind mee…
…en komt dichterbij.
Genoeg voedsel vinden om in leven te blijven is lastig genoeg.
Voor een opgroeiend gezin zorgen is nog lastiger.
Slechts een derde van de welpen halen het tweede jaar.
De volgende generatie jagers opvoeden is een continue bezigheid…
…vooral in extreme omstandigheden.
De eten-of-gegeten-worden wereld…
…van de Arizona woestijn.
Deze roadrunner vader rent zich rot om drie hongerige kuikens te voeden.
Eén maaltijd is afgeleverd en hij moet op zoek naar de volgende.
Hij racet wel 40 km per uur…
…en jaagt op alles wat hij kan pakken.
Maar elke keer als papa vertrekt is het nest kwetsbaar.
Zeventig procent van de kuikens wordt door roofdieren gepakt.
Een haakneusslang spot geurmoleculen met elke punt van zijn gevorkte tong…
…en ruikt in stereo om de precieze richting van zijn prooi te bepalen.
Weer een maaltijd gevonden, papa gaat naar huis.
Net op tijd.
Met bliksemsnelle reacties…
…en een scherpe snavel van vijf centimeter…
…staan roadrunners niet voor niets bekend als "slangendoders".
Zo maakt papa van gevaar een maaltijd.
Maar deze slang ruikt niet zo lekker meer.
Roadrunners zijn niet kieskeurig, maar bedorven vlees laten ze liggen.
In elk geval zijn zijn kuikens veilig.
Of niet?
Een zombie heropstanding…
…of speelt hij dood om zich te redden?
De haakneusslang kan zelfs een verrottende geur verspreiden…
…om zijn eigen dood te faken…
…zodat hij vandaag nog niet sterft.
Sommige verdedigingsstrategieën zijn zo bijzonder dat ze fenomenaal zijn.
Een zwerm spreeuwen beweegt als één betoverend organisme.
Hoe en waarom zij precies die bijzondere patronen in de lucht maken…
…blijft een mysterie.
Maar recente ontdekkingen laten zien dat de reden voor deze schoonheid…
…destructie is.
Lokale slechtvalken weten dat spreeuwen in Europese winters met miljoenen zwermen.
En op het open platteland zijn ze kwetsbaar voor aanvallen.
Dus bij zonsondergang komen ze bij elkaar want samen zijn ze sterker.
Door samen te zwermen kunnen ze zich in de menigte verstoppen…
…maar het maakt ze een verleidelijk doelwit.
Laagvliegend om detectie te voorkomen komt de slechtvalk dichterbij.
Dan klimt hij…
…hoog boven de zwerm.
Draait en duikt.
Met aerodynamische perfectie stort hij met 400 km per uur omlaag…
…waardoor hij het snelste dier op aarde is.
Spreeuwen gaan nog geen 80 km per uur, maar ze hebben een subtiel geheim wapen.
Een magisch getal.
Elke vogel volgt zijn zes naaste buren.
Afstand en snelheid met precisie afgestemd.
Terwijl deze regel van zes zich vermenigvuldigt over de zwerm…
…ontstaat er een oogverblindend schouwspel.
Elke draai rimpelt door de formatie met 20 meter per seconde.
Verwarrend voor het oog, lastig te voorspellen…
…bijna onmogelijk om tussen te komen.
De valk worstelt om er een individu uit te halen.
Horizontaal vliegen vermindert zijn snelheid aanzienlijk.
Spreeuwen verwerken visuele hints veel sneller dan mensen…
…en bestrijden de behendigheid van de valk met hun eigen acrobatiek.
En dankzij een ongelofelijk samenspel…
…zijn ze zelfs het snelste roofdier van de planeet te slim af.
Tachtig procent van de tijd heeft de slechtvalk geen succes.
Hij kan slechts toekijken bij deze bijzondere show met sterke aantallen.
Slimme voorbeelden van het voorkomen van een aanval zijn overal te vinden…
…zelfs in een Engelse tuin.
Kijk nog wat beter, want planten zijn soms ook prooi.
Het favoriete voedsel van de doodshoofd pijlstaartmot is nectar…
…maar haar nakomelingen zijn gulzige tomatenplantdoders.
In slechts drie weken groeien deze hongerige rupsen…
…16 keer groter.
Nu ter grootte van een vinger en gewapend met schaarvormige kaken…
…kan één rups een hele plant eten.
Een legertje ervan zal een hele oogst uitroeien.
Maar tomatenplanten hebben een onzichtbare verdediging.
Beschadigde bladeren verspreiden een noodoproep door de lucht.
Vluchtige chemicaliën die naburige planten waarschuwen…
…zich voor te bereiden op oorlog.
Door deze oproep tot bewapening produceren andere bladeren krachtig gif…
…waardoor ze oneetbaar worden.
En omdat deze rupsen alleen planten uit de tomatenfamilie eten…
…verhongeren ze.
Een recente ontdekking laat nog een sinistere wending in het verhaal zien.
Nu er niets meer te eten is…
…gaan ze elkaar opeten.
Kannibale rupsen…
…een gruwelijke manier van ongediertebestrijding.
Wanneer de tomatenmoordenaars terugslaan.
Wie het meest dodelijk is in de natuur…
…is een kwestie van perspectief.
Onder een Europese weide…
…wordt een dwergspitsmuis wakker…
…maar het is geen langzame start.
Haar hartslag slaat wel meer dan duizend slagen per minuut.
Tijd om op te staan en op jacht te gaan.
Met de snelste stofwisseling van alle zoogdieren…
…moet deze verwoede moordenaar zes keer haar gewicht per dag eten…
…anders verhongert ze.
Het gaat erom de prooi te vinden.
Die grote oren horen in feite niet zo goed…
…en met kleine oogjes…
…is ze bijna blind.
Gelukkig heeft ze een ander zintuig met superkrachten.
Dwergspitsmuizen voelen hun wereld met snorharen.
Een kwart lengte van haar lichaam…
…gebruikt ze ze om haar omgeving te scannen.
Haar tastzin is zo scherp…
…dat de minste vibratie meteen tot een aanval leidt.
25 milliseconden…
…12 keer sneller dan met de ogen knipperen.
Een kleine larve is nog maar een voorgerecht…
…nu haar moordtocht begint.
Ter grootte van een amandel is ze het kleinste zoogdier op aarde.
Maar ze kan bijna overal bijkomen.
Zelfs een sprinkhaan die twee keer zo groot is kan ze hebben.
Het eetfestijn is voorbij, tijd om zich terug te trekken…
…en op te laden.
Een powernap van zeven minuten…
…en dit gulzige monster kan weer los.
Boven dezelfde Europese weide is een ander klein roofdier op jacht.
Een vale vleermuis heeft zo'n sterk gehoor…
…dat het insecten op 40 meter afstand kan afluisteren…
…en de richting, afmeting en vorm van het doelwit kan bepalen.
Wanneer de vleermuis patrouilleert…
…loopt elk insect dat beweegt of geluid maakt…
…groot gevaar.
Maar een boskrekel heeft andere dingen aan zijn hoofdje.
Op zomeravonden is de weide vol met mannetjes…
…die zo luid zingen als ze kunnen om een partner aan te trekken.
En dit mannetje wil boven de concurrentie uitkomen.
Boskrekels kunnen ook goed horen, met oren op hun poten.
Dus hij weet dat de vleermuis boven zit…
…maar toch zal hij zich niet stilhouden…
…hij dreunt zijn lied op zo luid als een boormachine.
Als de vleermuis dichterbij komt…
…zingt hij nog luider, in plaats van op te houden.
Zijn verlangen om te paren zou het einde kunnen zijn voor deze kleine boskrekel.
Maar een ongelofelijke nieuwe ontdekking laat zien dat zijn aantrekkingskracht…
…ook een afschrikkingsmiddel is.
Hij zingt zo luid dat het de gevoelige oren van de vleermuis pijn doet.
De boskrekel verandert de superkracht van de vleermuis in een zwakte…
…en creëert een no-fly zone van bijna een meter om hem heen.
En sinds hij niet enige is die zingt voor een partner…
…is de hele weide beschermd door een oorverdovende geluidsdeken.
En wat de vleermuis wegjaagt trekt de vrouwtjes juist aan.
Hoe luider hoe beter.
De beste verdediging is vaak…
…de beste aanval.
In de Caraïben is er een dier wat zich daarmee uit een benarde situatie redt.
Het wordt donker, een gevaarlijk moment voor een klein visje op een groot rif.
Deze kardinaalsvis van maar 2,5 cm moet zien te voorkomen dat hij…
…op het menu van de koraalduivel komt.
Maar hij moet zelf ook avondeten.
Met grote lichtgevoelige ogen spot hij kleine prooien in het donker.
Mosselkreeften, schaaldiertjes zo klein als een zandkorrel…
…moeten niet moeilijk te vangen zijn.
Maar zijn ogen zijn groter dan zijn maag.
Mosselkreeften bevatten een chemische cocktail in hun lijf.
Bij een aanval mengen de stoffen zich tot een lichtgevende explosie…
…feller dan een zwaailicht…
…en laten zo'n slechte smaak achter…
…dat de kardinaalsvis ze onbeschadigd weer uitspuugt.
Mosselkreeften slaan genoeg van deze chemicaliën op…
…om tien keer achter elkaar te exploderen.
En het ontsnappingsplan van dit schaaldiertje is nog slimmer.
De flits is zo fel dat het niet alleen verblindt…
…maar ook bedriegt.
De arme kardinaalsvis ziet tijdelijk niks meer…
…maar is zelf wel zichtbaar.
In de oceaan is er altijd ergens een grotere vis.
De ultieme jager…
…het meest wijdverbreide roofdier van allemaal.
In elke uithoek van elke oceaan passen orka’s hun jachttechniek aan…
…op bijzondere wijze.
In arctische fjorden verlammen ze vissen met hun vinnen…
…en halen ze uit hun school.
In de open oceaan bundelen ze hun krachten…
…om op blauwe vinvissen te jagen, het grootste dier ooit.
Maar de meest indrukwekkende orkajagers vind je hier.
Het Valdez schiereiland in Patagonië wordt bewaakt door een groep…
…met zo'n moeilijke en gevaarlijke jachttechniek…
…dat het jaren duurt om deze te leren.
Het is aan de matriarch om haar geheimen door te geven.
De rest van de familie leert van de vier decennia lange ervaring…
…van deze doorgewinterde pro.
Elke lente komen zeeleeuwen paren op deze Patagonische stranden.
En de jongen leren zwemmen in de ondiepe wateren…
…buiten bereik van de jagers.
Bijna.
De matriarch leert haar gezin hoe hen aan te vallen.
Ze begeleidt haar groep bijna dagelijks langs dezelfde route…
…uitgestippeld langs de kust.
Met indrukwekkende hersenkracht en communicatieskills…
…wijst ze haar gezin oriëntatiepunten aan.
Zo creëren jongen een mentale plattegrond van de beste stranden om te jagen.
Onderweg leert ze hen ook buiten hun comfort zone te gaan.
Voor een orka zijn prooi kan vangen…
…moet hij eerst leren hoe hij zich in ondiep water beweegt.
Maar er is een reëel risico om vast komen te zitten.
Een orka van zes ton bezwijkt al snel onder zijn eigen gewicht.
Maar als ze zichzelf niet loskrijgen helpt de matriarch ze terug naar zee.
Hoe dan ook, een orka kan pas echt een poging tot jagen doen…
…na zes lange jaren.
De meester aan het werk.
Wanneer ze dichter bij het strand komt, stopt de matriarch met geluid maken.
Ze luistert.
Ze weet precies wanneer en waar ze moet toeslaan.
Vloed…
…een stijl strand…
…en ronde kiezels die helpen om terug te rollen naar zee…
…met genoeg argeloze prooi.
Ze wacht tot de pups precies de juiste positie hebben.
Precies in de golf.
Te ondiep om naar veiligheid te zwemmen…
…te onrustig om haar te zien aankomen.
Deze masterclasses in roofzuchtige perfectie…
…zijn essentieel om haar vaardigheden over te brengen.
Dus zodra ze klaar zijn om echt te jagen is de volgende generatie…
…voorbereid op de strijd tussen roofdier en prooi.
Het leven is een missie.
Het hoofddoel: overleven.
Dieren hebben geheime wapens ontwikkeld…
…en verborgen vaardigheden…
…om hun vijanden te slim af te zijn.
Dus op die momenten van leven of dood…
…zijn buitengewone superkrachten nodig om te winnen.
Als je denkt dat je de natuur kent…
…denk dan nog eens goed na.
Ondertiteld door: Mirjam Linschooten