Wejdź do świata, którego nie doświadczysz zmysłami.
Świata niesamowitych zwierząt
o ukrytych mocach i niezwykłych zmysłach.
Jeśli myślisz, że znasz przyrodę…
zastanów się.
CUDOWNY ŚWIAT ZWIERZĄT
Nieoczekiwany cios…
CZYTA BENEDICT CUMBERBATCH
…boli najbardziej.
Rafy koralowe pełne są drapieżników.
Czasem opłaca się zostać na widoku.
Wtapianie się w tło to nic trudnego dla szkaradnicy.
Czy jest ładna?
Nie bardzo.
Nieważne. Gdy na rafie robi się nieciekawie,
talent jest ważniejszy niż uroda,
a zwodnicza szkaradnica
jest bardzo utalentowana.
Trzynaście kolców na płetwie grzbietowej, wypełnionych najgroźniejszym jadem,
jakie posiadają ryby,
chroni ją przed atakiem.
Mimo to,
woli się ukryć.
Chowa się w piasku. I robi to tak dobrze,
że aż przeraża.
Szkaradnicy niemal nie da się zauważyć,
ani jej uniknąć.
Jeden z najszybszych ruchów w królestwie zwierząt,
tworzący pole zasysające, z którego nie da się uciec.
Ofiara ginie w 16 milisekund.
Czy jesteś drapieżnikiem, czy ofiarą, gdy życie wisi na włosku,
tylko najsilniejsze supermoce mogą pomóc.
ŁOWCY I ZDOBYCZE
Szklarniowe warunki w kostarykańskim lesie deszczowym
napędzają ewolucyjny wyścig zbrojeń
między łowcą a ofiarą.
Gdy zdobycz staje się coraz lepsza w ucieczce,
drapieżniki stają się coraz bardziej niebezpieczne.
Piłodzioby gustują w jaszczurkach.
Ci łowcy szukają zdobyczy za pomocą doskonałego wzroku,
bardzo wyczulonego na ruch.
Lepiej, żeby ta jaszczurka stąpała powoli.
Gdy zamiera bez ruchu,
piłodziób jej nie widzi,
ale ona widzi go.
Też ma wyjątkowy wzrok.
Oczy skierowane na boki pozwalają widzieć niemal dookoła głowy,
i są czułe na odcienie ultrafioletu,
wzmacniając kontrast i kolor upierzenia piłodzioba.
Ale nie może wiecznie stać bez ruchu.
Też musi jeść.
Gdy piłodziób odwraca wzrok,
jaszczurka rusza się,
tylko odrobinę.
Nie ma na co patrzeć.
To jak dziecięca gra,
tyle że to nie zabawa.
Jeden niewłaściwy krok…
może być zgubny.
Gdy piłodziób jest blisko, jaszczurka jest już poza jego zasięgiem.
Ale teraz nie ma dokąd uciec.
Piłodziób to cierpliwy drapieżnik.
Jaszczurka nie może wiecznie siedzieć pod wodą.
Ale to nie jest zwyczajna jaszczurka.
Ma niesamowity sposób na ucieczkę, odkryty tak niedawno,
że nigdy wcześniej go nie sfilmowano.
Gdy jest pod wodą,
maleńkie pęcherzyki uwięzione między hydrofobowymi łuskami
razem unoszą się w kierunku głowy.
Tajemniczy zestaw do nurkowania,
pozwalający na oddychanie pod wodą.
Ta pomysłowa jaszczurka potrafi wytrzymać pod wodą ponad 18 minut.
To wystarczy, by nawet najcierpliwszy piłodziób dał za wygraną.
A mała jaszczurka wypłynęła jako zwyciężczyni.
Większość łowów nie kończy się powodzeniem.
Nawet najzdolniejsi drapieżnicy z trudem łapią zdobycz.
Dieta hipermięsożerców w 70% składa się z mięsa.
To największy hipermięsożerca na Ziemi.
I jedno z niewielu zwierząt, które poluje na ludzi.
Ale niedźwiedzie polarne wolą polować…
na foki.
By przetrwać w temperaturze poniżej zera, rocznie musi ich jeść co najmniej 50.
Ale złapanie ich nie jest proste, nawet dla tak zdolnego łowcy.
Ustawiając ogon do wiatru, foka wykorzystuje węch
do wykrywania drapieżników zbliżających się od tyłu,
jednocześnie uważając na potencjalny atak z przodu.
Wzrok wzmacniający ultrafiolet
pomaga dostrzec zakamuflowanego niedźwiedzia.
Do tego sprytna foka zawsze ma blisko wyjście awaryjne.
Tutaj sama siła nie wystarczy, by kogoś zabić.
Żyje tu bardzo niewiele fok,
więc znalezienie ich stanowi wyzwanie.
Ilość lodu morskiego zmniejsza się z powodu zmian klimatu.
Więc poszukiwanie pożywienia staje się jeszcze trudniejsze.
Na szczęście posiada ona niezwykły superzmysł.
Zmysł węchu
i najlepszy nos w całym królestwie zwierząt.
Może nawet wyczuć fokę pod lodem.
Z odległości 1,6 kilometra wyczuwa zapach niesiony wiatrem.
Skupiona na celu,
idąc z kierunkiem wiatru,
zbliża się.
Zapewnienie wystarczającej ilości pożywienia do przeżycia nie jest łatwe.
A dbanie o powiększającą się rodzinę jest jeszcze trudniejsze.
Tylko jedna trzecia młodych dożywa drugiego roku.
Wychowywanie następnego pokolenia łowców to nieustanna praca,
szczególnie w ekstremalnych warunkach.
Świat łowców i zdobyczy
na pustyni arizońskiej.
Ten tata kukawka jest wykończony, próbując nakarmić trzy głodne pisklęta.
Dostarczył jeden posiłek, i już leci po następny.
Pędzi około 40 km na godzinę,
polując na wszystko, co tylko da się złapać.
Ale gdy tata znika,
gniazdo nie jest chronione.
Siedemdziesiąt procent piskląt porywanych jest przez drapieżniki.
Heterodon zachodni wyczuwa zapach końcami rozwidlonego języka…
dzięki czemu wie, gdzie dokładnie znajduje się ofiara.
Tata zabezpieczył kolejny posiłek, teraz wraca do domu…
w samą porę.
Dzięki błyskawicznej reakcji
i ostremu pięciocentymetrowemu dziobowi
kukawki nie bez powodu nazywa się „zabójcami węży”.
Tata właśnie zamienił zagrożenie w kolację.
Ale wąż nie pachnie zbyt apetycznie.
Kukawki nie są wybredne,
ale zgniłe mięso to za wiele.
Przynajmniej pisklęta są bezpieczne.
Ale czy na pewno?
Zombie odżywa
czy tylko udawał martwego, by ocalić skórę?
Heterodon wydziela zapach podobny do zapachu rozkładającej się padliny,
udając śmierć,
by mógł żyć i umrzeć innego dnia.
Inne strategie obronne są tak niezwykłe, że stanowią fenomen.
Murmuracja szpaków,
poruszających się jak jeden superorganizm.
Sposób i przyczyna tworzenia tych niesamowitych wzorów na niebie
pozostają tajemnicą.
Ale ostatnie odkrycia wykazały, że to piękne zjawisko motywuje
destrukcja.
Miejscowy sokół wędrowny wie, że podczas europejskiej zimy
szpaki gromadzą się w milionach.
Na otwartych terenach wiejskich są podatne na atak.
Po zmroku gromadzą się licznie, by być bezpieczne.
W ten sposób mogą ukryć się w tłumie,
ale też stanowią łatwy cel.
Lecąc nisko, by nie zostać zauważonym, sokół zbliża się do szpaków.
Potem wznosi się,
wysoko ponad stado,
zawraca i daje nura.
Z niemal aerodynamiczną perfekcją leci z prędkością 400 km na godzinę,
co czyni z niego najszybsze zwierzę na Ziemi.
Szpaki latają do 80 km na godzinę, ale mają bardziej subtelną sekretną broń.
Jeden magiczny trik.
Każdy ptak śledzi sześciu najbliższych sąsiadów,
dokładnie dostosowując odległość i prędkość.
Zasada szóstek obowiązuje w całym stadzie,
tworząc oszałamiający pokaz.
Każdy ruch rozchodzi się po formacji
z prędkością 20 metrów na sekundę.
Trudno to pojąć i przewidzieć,
i niemal nie da się przeniknąć do środka.
Sokół próbuje namierzyć jednego osobnika.
W locie poziomym ma znacznie mniejszą przewagę prędkości.
Szpaki przetwarzają sygnały wizualne znacznie szybciej niż ludzie
i równoważą zwinność sokoła ich własną akrobatyką.
Dzięki niezwykłej synchroniczności
nawet najszybszego drapieżnika da się przechytrzyć.
W 80% przypadków sokół nie osiąga swojego celu.
Pozostaje mu oglądać ten imponujący pokaz siły liczebności.
Pomysłowe sposoby na uniknięcie ataku można znaleźć wszędzie,
nawet w angielskim ogrodzie na wsi.
Przyjrzyjcie się, rośliny też mają swoich drapieżników.
Ulubionym przysmakiem zmierzchnicy trupiej główki jest nektar,
ale jej potomstwo to żarłoczni zabójcy pomidorów.
W zaledwie trzy tygodnie te wygłodniałe gąsienice
stają się 16 razy większe.
O długości palca i uzbrojona w nożycowate żuwaczki,
jedna gąsienica potrafi pożreć całą roślinę.
A ich armia dziesiątkuje całą uprawę.
Ale pomidory mają niewidzialną ochronę.
Uszkodzone liście wypuszczają w powietrze sygnał SOS.
Substancje lotne ostrzegające sąsiadujące rośliny,
by przygotowały się do wojny.
To wezwanie do walki sprawia, że inne rośliny produkują silne toksyny,
przez które stają się niejadalne.
Gąsienice te żywią się tylko roślinami z rodziny pomidorów,
więc zaczynają głodować.
Ostatnie odkrycie pokazało mroczny wątek tej historii.
Gdy nie ma co jeść…
zaczynają jeść siebie nawzajem.
Gąsienice kanibale,
makabryczny sposób na zwalczanie szkodników,
gdy zabójcze pomidory kontratakują.
W przyrodzie poziom śmiercionośności…
zależy od perspektywy.
Pod europejską łąką
ryjówek etruski dopiero się obudził,
ale to nie powolny start.
Jego puls wynosi do tysiąca uderzeń na minutę.
Pora wstać i wyjść na polowanie.
Ma najszybszy metabolizm ze wszystkich ssaków,
więc ten szaleńczy zabójca musi zjeść dziennie sześć razy tyle, ile waży,
inaczej będzie głodować.
Sztuką jest znalezienie ofiary.
Te wielkie uszy tak naprawdę nie wyostrzają mu słuchu,
a z oczami wielkości szpilek
poluje niemal na oślep.
Na szczęście dzięki innemu zmysłowi ma przewagę.
Ryjówki czują świat wąsami.
Mają długość jednej czwartej ich ciała
i używają ich do badania otoczenia.
Zmysł dotyku mają tak wyczulony,
że najmniejsze drżenie powoduje natychmiastowy atak.
Dwadzieścia pięć milisekund,
dwanaście razy szybciej od mrugnięcia okiem.
A mała larwa to dopiero początek
jego serii zabójstw.
Ma rozmiar migdała, co czyni go najmniejszym ssakiem na Ziemi.
Ale niewiele jest poza jego zasięgiem.
Nawet dwa razy większa szarańcza to łatwy cel.
Uczta zakończona, pora odpocząć
i zregenerować siły.
Krótka siedmiominutowa drzemka
i ten mały zachłanny łobuz znów wychodzi na łowy.
Nad tą samą europejską łąką poluje również inny mały drapieżnik.
Nocek duży ma tak czuły słuch,
że potrafi usłyszeć owady z odległości 40 metrów
i określić kierunek, rozmiar i kształt celu.
Gdy nietoperz bada teren,
każdy owad, który się rusza albo wydaje dźwięk…
flirtuje ze śmiercią.
Ale miecznik ciemny ma inne rzeczy na malutkiej głowie.
W letnie wieczory łąka pełna jest samców,
śpiewających najgłośniej, jak tylko potrafią, by zwabić partnerkę.
Ten samiec chce być słyszalny lepiej niż jego rywale.
Mieczniki też nieźle słyszą, dzięki uszom na nogach.
Wie, że na górze jest nietoperz,
mimo to nie da się uciszyć.
Jego utwór wybrzmiewa niemal tak głośno jak wiertarka.
Gdy nietoperz się zbliża,
zamiast się zamknąć, on śpiewa jeszcze głośniej.
Chęć znalezienia pary może być zgubna
dla tego miecznika.
Ale nowe odkrycie pokazuje, że jego siła przyciągania
ma też właściwości odstraszające.
Jego głośny śpiew męczy wrażliwe uszy nietoperza.
Miecznik ciemny osłabia moc nietoperza,
tworząc prawie metrową wolną przestrzeń wokół niego.
Nie tylko on śpiewa dla partnerki,
więc cała łąka chroniona jest ogłuszającą warstwą dźwiękową.
Okazuje się, że to, co odstrasza nietoperze,
przyciąga samice mieczników.
Im głośniej, tym lepiej.
Często najlepszą obroną
jest najlepszy atak.
Dzięki temu to karaibskie zwierzę wygrywa rzutem na taśmę.
Noc to niebezpieczna pora dla małych rybek na wielkiej rafie.
Mierzący zaledwie 25 mm, ten kardynałek nie może stać się kolejnym daniem
w menu skrzydlicy.
Ale on też musi złapać posiłek.
Wielkie, wrażliwe na światło oczy pomagają dostrzec w ciemności małe ofiary.
Małżoraczki, skorupiaki wielkości ziarenka piasku,
powinny dać się złapać.
Ale się przeliczył.
Małżoraczki przechowują lotny koktajl substancji chemicznych.
Gdy są atakowane, mieszanina składników wywołuje bioluminescencyjną eksplozję,
jaśniejszą od światła latarki,
o tak niedobrym smaku…
że kardynałek wypluwa ją, nie robiąc sobie krzywdy.
Małżoraczki przechowują wystarczającą ilość tych substancji,
by wypuścić ją dziesięć razy z rzędu.
Plan ucieczki tego skorupiaka jest jeszcze bardziej błyskotliwy.
Światło jest tak jasne, że nie tylko oślepia…
ale też jest zdradliwe.
Przez niego biedny kardynałek jakiś czas nic nie widzi,
ale inni dobrze widzą jego.
W oceanie zawsze znajdzie się większa ryba.
Najlepszy łowca,
najbardziej rozpowszechniony drapieżnik.
W każdym zakątku każdego oceanu orki dostosowują techniki łowieckie
w niezwykły sposób.
W arktycznych fiordach ogłuszają ryby płetwami
i wybierają je z ławicy.
W otwartym oceanie używają połączonych sił,
by gonić płetwale błękitne, największe ze wszystkich zwierząt.
Ale najbardziej imponujący łowcy wśród orek znajdują się tutaj.
Patagoński półwysep Valdés strzeżony jest przez stado,
którego techniki łowieckie są tak trudne i niebezpieczne,
że ich opanowanie zajmuje lata.
To matka przekazuje tajemną wiedzę następnym pokoleniom.
Reszta rodziny czerpie z czterdziestoletniego doświadczenia
tej zaprawionej profesjonalistki.
Każdej wiosny lwy morskie przybywają, by rozmnażać się na patagońskich plażach.
Młode uczą się pływać na mieliźnie,
poza zasięgiem łowców.
Prawie.
Matka uczy rodzinę, jak je namierzyć.
Niemal codziennie płynąc tą samą drogą, prowadzi stado
wzdłuż linii brzegowej.
Dzięki niesamowitemu umysłowi i zdolnościom komunikacyjnym
wskazuje rodzinie punkty orientacyjne.
Pomaga to młodym w budowaniu mapy najlepszych plaż do polowań.
W międzyczasie uczy ich też, jak wyjść poza strefę komfortu.
Zanim orka zacznie polować,
najpierw musi nauczyć się, jak działać w płytkiej wodzie.
Ale istnieje ryzyko, że osiądzie na mieliźnie.
Sześciotonową orkę może łatwo przygnieść własny ciężar,
a gdyby nie mogła zejść się z mielizny,
matka pomaga jej wrócić do morza.
Mimo to orka może zacząć polowanie
dopiero po sześciu latach.
Mistrzyni przy pracy.
Zbliżając się do plaży do polowań, matka przestaje śpiewać.
Nasłuchuje.
Wie, kiedy i gdzie dokładnie uderzyć.
Przypływ,
stroma plaża,
i okrągłe kamyki, dzięki którym wtoczy się z powrotem do morza,
z mnóstwem niczego nie spodziewającej się zdobyczy.
Czeka, aż młode będą w najlepszym miejscu,
w spienionej fali…
zbyt płytkiej, by dopłynąć w bezpieczne miejsce…
zbyt wzburzonej, by ją zauważyć.
Te lekcje bycia doskonałym drapieżnikiem
są niezbędne do przekazania jej umiejętności.
Gdy są gotowe na polowanie, następne pokolenie
przygotowane jest na walkę między drapieżnikiem a ofiarą.
Życie to misja.
Główny cel: przetrwanie.
Zwierzęta rozwinęły sekretną broń…
i ukryte zdolności,
by przechytrzyć wrogów.
Gdy w grę wchodzi życie lub śmierć,
same supermoce nie wystarczą, by przetrwać.
Jeśli myślisz, że znasz przyrodę,
zastanów się.
Napisy: Klara Wojtkowiak