Stap een wereld in die net buiten je waarneming ligt.
Een wereld vol bijzondere dieren…
…met verborgen krachten en superzintuigen.
Als je denkt dat je de natuur kent…
…denk dan nog eens goed na.
In een competitieve wereld…
…kan het moeilijk zijn…
INGESPROKEN DOOR BENEDICT CUMBERBATCH
…om te weten wie vriend of vijand is.
De Kalahari.
Hier dwingt de heftige zon de meest smakelijke en taaie beestjes…
…zich ondergronds te verstoppen.
Alleen de beste jagers kunnen ze vangen.
Stokstaartjes kunnen de beste prooien ruiken onder de oppervlakte.
Maar als je hoofd onder het zand zit en je acht uur per dag moet graven…
…loont het om vrienden te hebben die hogerop zitten.
Het vlijmscherpe zicht van de drongo…
…spot een klein insect op meer dan 90 meter afstand.
En vanaf deze hoogte kan het een vijand op 1,5 km zien.
Zoals een vechtarend die op stokstaartjes jaagt.
Stokstaartjes begrijpen dat als drongo-taal voor…
…gevaar vanuit de lucht.
Als hun betrouwbare vriend het sein veilig geeft…
…weten de stokstaartjes dat het weer veilig is.
En gaan ze weer aan het werk.
Bingo.
Proteïne en water in één giftig pakketje.
Gelukkig zijn stokstaartjes experts in het doden van schorpioenen.
Maar dit verhaal heeft nog een ander staartje.
Daar gaat het alarm weer.
Maar deze keer…
…is er geen adelaar.
De drongo is een leugenaar.
Een sluwe oplichter…
…die profiteert van het harde werk van de stokstaartjes…
…om een gratis lunch te pikken.
Maar als je te vaak het adelaarsalarm gebruikt…
…krijgen de stokstaartjes het door.
Maar die oproep kan niet genegeerd worden.
Het is een stokstaart-alarm.
Of niet?
De sluwe drongo…
…is ook een geweldige imitator.
Ze kan 30 verschillende alarmgeluiden nadoen.
En zolang ze soms de waarheid vertelt…
…kunnen stokstaartjes hun schijnheilige vriend niet negeren.
Dieren gebruiken ongelofelijke kunsten om de concurrentie te snel af te zijn.
Maar vaak is de grootste vijand degene die je het minst verwacht.
RIVALEN
In de natuur is overal conflict.
Een Oostenrijks park mag er vredig uitzien…
…maar er is een dier dat weet hoe ze de concurrentie kan ophitsen…
…en hoe ze ervan kan profiteren.
Deze Europese vrouwtjes hamster zoekt het sterkste mannetje.
Een dozijn eenzame mannetjes leven hier.
Maar in plaats van ze te gaan bekijken organiseert ze een wedstrijdje.
Haar lokroep heeft een krachtige ultrasone toonhoogte.
Het is vertraagd zodat we het kunnen horen.
Maar elk mannetje binnen 18 meter hoort haar roep luid en duidelijk.
De race kan beginnen.
Een snelle reactie is een goed teken.
Maar hoe kies je tussen de twee koplopers.
Ze produceert een kenmerkende geur…
…een sterke lustopwekker.
Het minste vleugje stuurt een golf van adrenaline door zijn bloed.
Testosteron niveaus stijgen tot tien keer zo hoog…
…waardoor deze wollige knaagdieren razende ballen worden met scherpe tanden.
Gevechten kunnen dodelijk aflopen.
En het vrouwtje hoeft alleen maar de wedstrijd op z'n beloop te laten.
De rivaal is weggejaagd…
…en de winnaar maakt zich toonbaar…
…en klaar om zijn partner te ontmoeten.
Maar het vrouwtje is de echte winnaar.
Door mannetjes om haar te laten vechten…
…en zo de perfecte partner te vinden.
Door tegen rivalen in te gaan, riskeer je een gevecht.
Sommige dieren doen alles om klappen te voorkomen.
In het gigantische kelpwoud van Californië…
…leeft een vis niet groter dan een hand snoekslijmvis genaamd.
Dankzij zijn bizarre uitpuilende ogen…
…heeft hij een overzicht van alle gevaren om hem heen.
Veel roofdieren zouden graag een hapje nemen van zo'n vis…
…dus hij moet zich ergens verstoppen.
Een slakkenhuis is de perfecte plek.
Maar het is al bezet door een two-spot octopus.
Schuilplaatsen zijn zo gewild dat erom gevochten moet worden.
Maar beter om iemand te kiezen van je eigen grootte.
Nog een snoekslijmvis.
Om blessures te voorkomen…
…hebben deze vissen een geweldige manier om elkaar af te schrikken.
Hun bek wordt tot drie keer breder dan hun lijf.
En er zit nog meer achter dit adembenemende vertoon.
Onzichtbaar voor ons…
…heeft hun opengesperde bek een ultraviolette waarschuwing.
Een geheim krachtsignaal…
…waarmee snoekslijmvissen bepalen wie er sterker is…
…voordat het gevecht te ver gaat.
Eruit gezet, maar wel ongedeerd.
Nu is hij kwetsbaar.
Terwijl de indringer zich verstopt voor de buitenwereld.
Natuur mag overdadig lijken maar zowel in de oceaan als op land…
…moet er voor ruimte en voedsel gestreden worden.
In de Okavango Delta van Botswana staan carnivoren in een stevige competitie…
…tegenover elkaar.
Een eenzame hyena strijdt tegen een roedel wilde honden.
Ze heeft haar groep achtergelaten om meer voedsel te kunnen zoeken.
Dat lijkt nu een riskante strategie.
Maar dankzij een bijzonder immuunsysteem…
…en een haast bovennatuurlijk overlevingsinstinct…
…is ze zeker geen underdog.
Met haar fenomenale reukzin ruikt ze haar kans op 3 km afstand.
Bijna twee meter hoog en 680 kilogram wegend…
…zou een Kaapse buffel haar hele groep een week lang te eten geven.
Ze kan een buffel niet in haar eentje grijpen.
Maar met de intelligentie van primaten kan ze een strategische aanpak gebruiken.
Haar rivalen het spel laten bepalen.
Bijna twee keer zo groot als zij…
…en vier keer haar gewicht…
…zijn leeuwen de grootste vijand van hyena’s.
Jagend in een troep zijn ze nog krachtiger.
Maar wanneer buffels zich voortbewegen als een bataljon, tot wel 600 sterk…
…kunnen zelfs de sterkste jagers…
…er niet bij komen.
Het slimste roofdier…
…wacht af.
En als de avond valt…
…worden de rollen omgedraaid.
Leeuwen hebben een reflecterende laag in hun ogen…
…waardoor ze zes keer sterker zien in het donker dan wij.
Een wereld die wij alleen zien…
…met supergevoelige camera’s.
In de koele nacht worden jagers actiever.
Ze gebruiken het duister om hun aanval te camoufleren.
Hyena's zien ook uitstekend in het donker.
Zo kunnen ze alles in de gaten houden terwijl de leeuwen het harde werk doen.
Nu wordt het tijd om haar plan uit te voeren.
Ze uit haar strijdkreet langs de grond, wat het geluid versterkt.
Het wordt opgepikt door supergevoelige oren tot op 9 km afstand…
…en brengt haar verspreide groep op gang.
Terwijl ze op hulp wacht, rekt ze tijd.
Ze valt de leeuwen lastig waardoor ze langzamer eten.
Maar ze moet oppassen.
Een uithaal van een leeuw kan dodelijk zijn.
In haar eentje, is ze defensief.
Maar met 20 soortgenoten achter zich…
…kan ze haar aanval beginnen.
Hyena's zijn nog betere teamspelers dan leeuwen.
Samenwerkend…
…verzwakt de groep de leeuwentroep.
Leeuwen weten wanneer ze verslagen zijn.
Met kaken die botten doorbreken…
…en magen die ze kunnen verteren…
…is de buffalo in een paar uur verdwenen.
Met volle buiken is de groep weer samen.
In elk geval vandaag zijn de hyena's de sterksten…
…in de eeuwenoude strijd tussen carnivoren.
Een andere strijd tussen dieren vindt al miljoenen jaren plaats.
Genoeg tijd om een geheim wapen te ontwikkelen…
…om een machtige vijand af te weren.
Een Aziatische hoornaar, de grootste wesp ter wereld.
Vijf centimeter lang en een vleeseter.
Japanse honingbijen zijn vier keer kleiner en lijken geen kans te hebben…
…tegen een zwaarbewapende hoornaar.
Met een angel van een halve centimeter en grote onderkaken…
…kan ze tot 40 bijen per minuut doden.
Maar ze is niet uit op bijen.
Ze wil hun baby’s.
Verstopt in deze boom zitten duizenden larven…
…beschermd door 20.000 toegewijde werkers.
Eén hoornaar kan dit niet alleen aan.
Dus markeert ze het bijenfort met een chemisch signaal.
Hoornaars leggen bijna 100 km per dag af op zoek naar voedsel.
Zodra haar naasten het signaal merken…
…weten ze dat de zoektocht voorbij is.
Binnen een paar uur…
…kan deze groep moordenaars de hele bijenkorf vernietigen.
Buitenste verdediging doorbroken.
Dan…
…de crèche.
Het lot van de kolonie is bezegeld.
Bijna.
De bijen hebben nog één kans op overleven.
Een chemisch alarm zet ze aan om als één groep te bewegen…
…en om de hoornaars heen te zwermen.
Elke bij spant zijn vliegspieren.
Het produceert maar een beetje warmte…
…maar allemaal bij elkaar vormt het een enorme kracht.
Warmtecamera's laten zien dat de binnenste temperatuur stijgt.
Deze gloeiende bijenbal is een precisiewapen.
Eén graad warmer zou de bijen doden.
Maar precies 47 graden Celsius…
…is de perfecte temperatuur om de hoornaars levend te koken.
Er vallen slachtoffers aan beide kanten.
Maar dankzij de geweldige kunst van de bijen om samen te werken…
…blijft de kolonie bestaan.
Kracht door aantallen biedt bescherming…
…maar brengt ook concurrentie dichterbij.
Bass Rock, Schotland.
Honderdvijftigduizend jan-van-genten…
…broeden allemaal op één rots…
…kleiner dan één vierkante kilometer.
Van bovenaf lijkt het leven perfect in harmonie.
Maar dat is slechts illusie.
De nesten liggen op twee snavels afstand van elkaar, en terecht.
Wie die grens overschrijdt…
…brengt de onderliggende spanning aan het licht.
Snavels gemaakt om door water te scheren en met 95 km per uur vis te vangen…
…zijn ook gemene wapens.
Gevechten om ruimte voor een nest kunnen twee uur lang duren…
…en hebben gevolgen.
In de natuur staat vrede altijd onder spanning.
Er is altijd een verborgen conflict net onder de oppervlakte.
Wat betreft bescherming van de stamboom…
…zinken sommigen tot nieuwe dieptes.
Het Tanganyika Meer in Tanzania is een broedplaats voor conflict.
Een mannetjes burtoni cichilde…
…probeert wanhopig een vrouwtje te imponeren.
Hij voert een typische dans op.
Het lijkt misschien niet zo, maar ze is gecharmeerd.
De waterige Romeo sluit het af met een cichlide liefdesdrank.
Een feromoon gemaakt om het vrouwtje te stimuleren…
…wat zich door het water verspreidt…
…en de verkeerde aandacht trekt.
Een lokale groep koekoeksmeervallen.
Met hun huid vol smaakpapillen bespeuren ze elk beetje feromoon.
Ze weten dat het betekent…
…dat de burtonis eitjes gaan leggen.
Ze leggen 100 eitjes…
…elk ter grootte van een sesamzaadje.
Het perfecte moment voor een overval.
De meervallen eten zoveel eitjes als ze kunnen.
En nu gaan zij broeden.
Daarbij laten ze minuscule tikkende tijdbommetjes achter.
De burtoni moeder verzamelt instinctief alle eitjes.
Ze eet ze niet op.
Ze heeft een speciaal talent.
Sommige cichlide super moeders laten hun baby’s opgroeien in hun bek…
…die zo wordt gebruikt as crèche om hun jongen veilig te houden.
Maar deze burtoni cichlide is gekaapt.
Uit het zicht, in haar bek…
…begint haar gemengde gebroed uit te komen.
En sommigen groeien veel sneller dan anderen.
De onwetende burtoni voedt de verkeerde nakomelingen op.
Ze zijn twee keer zo groot en de hongerige koekoeksmeervallen…
…keren zich tegen de jonge cichliden.
Ze sperren hun kaken wijd open om hun broers en zussen door te slikken…
…met het hoofd eerst.
De verraderlijke meerval baby’s worden al gauw te groot voor de crèche.
Ze gaan er alleen op uit en houden zich gedeisd…
…tot ze bij een andere niets vermoedende moeder toeslaan.
De burtoni achterlatend om haar nakomelingen te beschermen…
…en ze de beste kans te geven in deze gevaarlijke wereld.
In de Alpenweides van Italië bevindt zich een baby…
…die leven met de vijand tot een nieuw niveau brengt.
Dit is de dappere rups van het gentiaanblauwtje.
Slechts twee weken oud en de afmeting van een rijstkorrel.
Hij staat op het punt te vertrekken op een van de meest bijzondere avonturen…
…van de hele natuurlijke wereld.
Op zoek naar voedsel…
…moet hij de onderwereld betreden…
…die wordt bewaakt door wilde legers van Myrmecia mieren.
Ze kunnen prooien aan die duizenden malen groter zijn dan zij.
Een kleine larve lijkt een makkelijk doelwit.
Vooral een die een aantrekkelijke geur verspreidt…
…die zijn aanwezigheid verraadt.
Met vijf keer gevoeliger voelsprieten dan die van de meeste insecten…
…gaat een mier er als een jachthond op af.
De rups is makkelijk mee naar huis te dragen…
…waar de mieren voedsel bereiden voor hun jongen.
Maar deze rups ruikt niet naar voedsel…
…hij ruikt naar familie.
Geboren om te misleiden lijkt de rups-geur zo op die van de mieren larven…
…dat ze hem als een van hun zien.
En dat is nog niet alles.
Om zijn vermomming sterker te maken zingt de rups.
Hij imiteert het lied van de belangrijkste mier uit de kolonie…
…de koningin.
Zo dwingt hij toegewijde werkers hem alles te geven wat hij nodig heeft…
…en zichzelf te negeren.
Terwijl de kolonie hem beschermt schoonmaakt en voedt…
…kan de brutale rups de performance…
…twee jaar volhouden.
Tot hij 100 keer zwaarder is…
…en het baby blauw eindelijk zijn ware kleuren toont.
In de cocon…
…wordt het weefsel afgebroken en getransformeerd.
Maar wanneer een gentiaanblauwtje een vlinder wordt…
…raakt hij zijn bescherming kwijt.
Nu hij niet meer naar een mierenbaby ruikt, moet hij zo snel mogelijk wegkomen.
Voordat de mieren doorhebben dat er een verrader in hun midden is.
Eindelijk is het gentiaanblauwtje vrij.
Gedurende miljarden jaren…
…hebben levende wezens ongelofelijke kunsten ontwikkeld…
…om hun plek op deze planeet te bevechten.
Maar wanneer een nieuwe rivaal opduikt verandert alles.
In de kustwateren van British Columbia leeft een legendarisch zeemonster.
Een van de snelst groeiende dieren van de planeet.
Elke twee maanden verdubbelt zijn gewicht met een dieet van schaaldieren.
Al voor de tijd van de dinosaurussen…
…was de reuzeninktvis de ongeëvenaarde krab-jager hier beneden.
Tot nu toe.
We hebben slimme manieren om te vissen zelfs zonder het water in te gaan.
Fuiken zijn effectief voor het vangen van het favoriete eten van de octopus.
Maar wanneer het meest intelligente ongewervelde dier wordt uitgedaagd…
…geeft hij niet op…
…maar vindt een oplossing.
Met tweeduizend zuignappen…
…waarvan elk meer smaakpapillen bevat dan een menselijke tong…
…vind je je prooi in het meest troebele water.
Aangestuurd door negen hersenen…
…één in het hoofd en mini-hersens in elk van de acht armen…
…komt de octopus dichterbij.
Zonder botten en bestaand uit water kan hij z'n lichaam van bijna drie meter…
…door een gat ter grootte van een grapefruit wringen.
Er moet gegeten worden voordat de fuik wordt opgehesen.
De fuik opent maar op één manier.
Maar dat is geen probleem voor deze ontsnappingskunstenaar.
Wij mogen dan slim zijn…
…maar we ontdekken nog steeds dat dieren vele talenten hebben…
…die net zo indrukwekkend zijn.
LIFETIMER BOTEN
Als we ze missen…
…blijven we met lege handen achter.
In een wereld vol onverwachte vijanden…
…is competitie de ultieme drijfkracht van de evolutie.
Het geheim achter de ongelofelijke diversiteit van het leven op aarde…
…en van de meest bijzondere gaven van dieren.
Als je denkt dat je de natuur kent…
…denk dan nog eens goed na.
Ondertiteld door: Mirjam Linschooten