Wejdź do świata, którego nie doświadczysz zmysłami.
Świata niesamowitych zwierząt, o ukrytych mocach
i niezwykłych zmysłach.
Jeśli myślisz, że znasz przyrodę…
zastanów się.
CUDOWNY ŚWIAT ZWIERZĄT
By przetrwać w ekstremalnych warunkach,
trzeba przekraczać swoje granice.
CZYTA BENEDICT CUMBERBATCH
We włoskich Alpach
stoi tama
o wysokości mostu Golden Gate.
Kryje w sobie skarb…
sól.
Spływającą po ścianie.
To tutaj rzadkość, więc koziorożec zrobi wszystko, by ją zdobyć.
Wspinaczka po niemal pionowych ścianach wymaga niezwykłych zdolności.
Może się wydawać, że dla tych urodzonych alpinistów to nic takiego.
Ale co to znaczy dla dziecka?
Wspinającego się
po raz pierwszy w życiu.
Musi podążać za matką.
Upadek oznaczałby pewną śmierć.
Ale krok za krokiem odkrywa, że ma niesamowitą przyczepność.
Im wyżej wchodzi, tym jest bardziej pionowo.
Teraz przeżycie zależy od jego wrodzonej supermocy.
Miękkie, gumowe podeszwy dopasowują się do nawet najmniejszych wgłębień.
Zahaczając je w środku twardego końca kopyta…
zachowuje równowagę.
Z każdym krokiem balansuje nad przepaścią.
To wyczerpujące dla kogoś tak młodego.
W samą porę zauważa to mama.
Daje mu szansę odpocząć.
Pięciominutowa drzemka.
Po 45 metrach
w końcu dociera do celu.
Dwadzieścia procent betonu zawiera sól.
Woda sącząca się przez tamę wynosi ją na powierzchnię.
Może to niewiele, ale ta odrobina minerałów jest niezbędna
w rozwoju małego koziorożca.
Mięśnie i nerwy zaopatrzone,
jego epicka wspinaczka dobiegła końca.
Tak niebezpieczne misje są ważnym elementem życia wielu zwierząt,
a dopiero odkrywamy niezwykłe sposoby, dzięki którym dają sobie radę.
NIESAMOWITE PODRÓŻE
Wydmy północno-wschodniej Brazylii.
Obszar większy od Los Angeles.
Spalany przez ostre równikowe słońce.
Wielu nie udało się go pokonać.
Ale pustynia daje możliwości…
trzeba je tylko znaleźć.
Po pięciomiesięcznym letargu, bez jedzenia i wody,
żółw brazylijski,
żółw wodny, budzi się.
Coś go obudziło.
Wrażliwy węch wyczuł zmianę wilgotności,
jego jedyną nadzieją na przeżycie jest woda.
Ale by do niej dotrzeć, musi podjąć się niemożliwego.
Wielodniowej podróży przez spalony słońcem piasek.
Z każdą chwilą traci nawilżenie.
Gdy wiatr się wzmaga, traci zapach wody…
Którędy teraz?
W tak groźnym środowisku wkrótce się odwodni.
Ale palące słońce jest też jego przewodnikiem.
Używając pozycji słońca jako kompasu, nie zbacza z kursu.
Już prawie jest… W samą porę.
Nadejście deszczu
rozpoczyna magiczną przemianę.
Na większości wydm piasek szybko wchłania wodę…
Ale tutaj warstwa skalna blokuje odpływ wody,
dzięki czemu tworzą się tysiące zbiorników.
Została jedna przeszkoda.
Teraz będzie tylko z górki.
Pora na to, co te żółwie robią najlepiej.
Idealnie czysta oaza.
Te tymczasowe stawy dają pożywienie.
I szansę na spotkanie partnera…
zanim woda zniknie i powróci spalona słońcem pustynia.
W wielu miejscach odbywają się niezwykłe podróże.
Ale często ich nie dostrzegamy.
Londyn.
Niesamowity ludzki labirynt.
Ale za tymi ścianami
kryją się zwierzęta,
które wiedzą, jak poradzić sobie w tej miejskiej dżungli.
Ten trzmiel ziemny zaraz rozpocznie misję…
znalezienia pożywienia dla larw królowej i ocalenia przyszłości kolonii.
Łatwo powiedzieć.
Betonowe korytarze mogą być trudne do pokonania.
Ale nie dla niego.
Zna miasto tak dobrze jak londyński taksówkarz.
Dzięki znajomości ważnych punktów w głowie buduje mapę miasta.
Jednak niektóre obiekty zmieniają położenie.
Ale mały ruch uliczny nie zatrzyma tego pracowitego trzmiela.
Dziennie pokonuje do 11 kilometrów w poszukiwaniu nektaru.
To tutaj go znajduje:
w jednym z trzech milionów ogrodów, zajmujących jedną czwartą miasta.
Który jest w pełnym rozkwicie.
Tysiące soczewek w oczach określają kształt i kolor
bogatych w nektar kwiatów.
A dzięki widzeniu w ultrafiolecie dostrzega ukryte wzory na płatkach.
Ale inny trzmiel już tutaj był.
Aby znaleźć nienapoczęte kwiaty, stosuje niewidzialną moc.
W czasie lotu trzmiele przenoszą dodatni ładunek z atmosfery,
ale kwiaty są naładowane ujemnie.
Gdy dodatni trzmiel podlatuje do ujemnego kwiatu,
na krótko zmienia pole elektryczne.
Włoski na nogach wykrywają te zmiany.
Dzięki czemu za każdym razem zdobywa nektar.
Ale to dopiero początek podróży.
Nie bez powodu nazywany jest pszczołą robotnicą.
Dziennie odwiedzi do 5000 kwiatów.
Następnie, pamiętając drogę, transportuje pyłek o wadze jego ciała
i nektar z powrotem do gniazda.
Wspaniała dostawa dla królowej i kolonii.
Gdy wiele zwierząt codziennie odbywa małe podróże,
inne wyruszają na wyprawy,
które trwają miesiącami.
Nadchodzi zima.
Dni są coraz krótsze.
Jedzenie się kończy.
To złe wieści dla młodego długopłetwca oceanicznego.
Przybył na Antarktydę z matką,
ale został sam w tym wielkim oceanie.
Wkrótce wyruszy
na jedną z najdłuższych wędrówek, jakie odbywają ssaki.
Dziennie przepłynie 130 km, by dotrzeć do cieplejszych wód na północy.
Ale jak przepłynąć prawie 5000 km w jednolitym oceanie,
z silnymi prądami, które mogą znieść go z kursu?
By nie zboczyć z trasy, korzysta z niezwykłego planetarnego zjawiska.
Gdy naładowane cząsteczki ze Słońca uderzają w ziemską atmosferę,
rozświetlają południowe niebo…
ale za tym niebiańskim pokazem kryje się coś więcej.
Aurora australis ukazuje ziemskie pole magnetyczne,
niewidzialną siłę, którą potrafią wyczuć wieloryby
za pomocą cząsteczek magnetycznych w mózgu.
Ten wewnętrzny kompas pomaga wielorybom trzymać się kursu,
z dokładnością do jednego stopnia.
Ale sprowadza go na otwarty ocean, gdzie ryby i skorupiaki, którymi się żywi,
nie tak łatwo znaleźć.
Nie jadł od wielu tygodni.
Ale nagle… coś słyszy.
Używa ciała jak mikrofonu,
wibracje dźwiękowe przepływają przez jego szkielet,
prosto do głowy.
To powitalne wołania innych wielorybów, setki kilometrów stąd.
Kieruje się w stronę narastających dźwięków.
Nareszcie, pięć tygodni po opuszczeniu Antarktydy,
wraz z setkami innych wielorybów rozpoczyna wielką ucztę.
To jedno z największych skupisk długopłetwców na ziemi,
są ich tu setki.
To coroczne zgromadzenie zostało odkryte dopiero niedawno.
Pięć kilometrów od wybrzeży Afryki silne prądy tworzą bogactwo
składników odżywczych i eksplozję życia.
Za jednym razem zjada tysiące ryb i krewetek,
150 000 kalorii,
równowartość 600 tabliczek czekolady.
Najedzony, musi opuścić przyjaciół
i dalej płynąć sam,
by ukończyć wyprawę na północ.
Istnieją zwierzęta, które potrafią dostać się na drugi koniec globu,
ale nigdy nie przypuszczalibyśmy, które z nich jest najdzielniejsze.
Brytyjska wieś,
dom małej fałszywej czarnej wdowy,
nie większej niż główka szpilki.
Ma około 200 braci i sióstr.
A jej rodzeństwo ma naprawdę przerażające maniery.
Te pajączki to kanibale.
Na ten rodzinny posiłek nikt nie czeka.
Lepiej uciec, jak najszybciej i jak najdalej jak to możliwe.
Problem w tym, że rodzeństwo planuje to samo.
A jej skończyła się droga.
Ale ten pająk ma doskonały sposób na ucieczkę.
Wypuszcza ujemnie naładowaną jedwabną nić
w dodatnio naładowaną atmosferę.
Przeciwne siły przyciągają się,
podciągając ją,
wysoko
i daleko.
Lecąc w górę,
niesiona wiatrem,
a nawet prądem strumieniowym,
może przebyć tysiące kilometrów.
W ten sposób te pająki skolonizowały każdy zakątek ziemi.
Skazana na łaskę wiatru,
nie może zdecydować, gdzie wyląduje.
Ale ważąc mniej niż ziarnko piasku, nawet nie narusza powierzchni.
Raz jeszcze używa magicznego jedwabiu…
i surfuje w bezpieczne miejsce.
Do nowego domu.
W podróży zwierzęcia liczy się wyczucie czasu.
Czekanie aż planety ułożą się,
tak by mogło przenieść się z jednego świata
do drugiego.
Metrowy rekinek epoletowy
może nie wygląda na podróżnika…
Rzadko kiedy opuszcza swój skrawek rafy.
Ale w pewne szczególne noce
ciała niebieskie wywracają jego świat do góry nogami.
Przy pełni Księżyca
pływ maksymalny odciąga miliardy litrów wody z rafy,
pozostawiając zwierzęta w labiryncie basenów pływowych.
Albo gorzej.
Pozostawiona na pastwę losu, ryba bez wody szybko się dusi.
Chyba że jest superrybą.
Chodzący rekin.
Nie tylko ratuje swoją skórę,
on się skrada.
Kieruje się w stronę basenów łowieckich,
pełnych zdobyczy uwięzionych przez falę.
Wypuszczając strumień wody przez umięśnione skrzela,
wyłapuje swoje ofiary.
Ale walczy z czasem.
Poziom tlenu w basenie szybko spada.
Wkrótce straci całą energię.
Godzinę przed powrotem fali jest bliski śmierci.
Ale te ekstremalne warunki wywołują niezwykłą fizjologiczną reakcję.
Zwalniając oddech,
zmniejszając tętno,
nawet wyłączając część mózgu…
zapada w sprowokowaną przez siebie śpiączkę…
Jeszcze jeden oddech i może przeżyć przez godzinę.
Po tym czasie nie ma już szans.
W końcu fala powraca,
zanurzając go w bogatych w tlen wodach.
Cudowne odrodzenie.
Najbardziej niesamowite podróże
odbywają ci, którzy nie mogą się ruszać.
Rośliny rozprzestrzeniają się
dzięki nasionom.
Wszystko, co potrzebne do nowego życia,
jest gotowe do drogi.
Jedne rozwinęły mechanizmy wybuchowe;
inne ulatują z wiatrem.
Ale jedna sprytna roślina komuś innemu zleca całą robotę.
Samicy żuka gnojowego żyjącej na afrykańskich równinach.
Tylko jedno sprawia, że posunie się bardzo daleko:
słodki zapach antylopiego łajna.
Idealny posiłek dla jej dzieci.
Za pomocą czułków
wybiera najsoczystszy kąsek.
Pachnie jak on,
wygląda jak on,
nawet toczy się jak on.
Ale ta kupka to oszustka.
Wygląda tak realistycznie,
że samica gotowa jest o nią walczyć.
Po zwycięstwie odchodzi, by ukryć swoją nagrodę
z dala od konkurencji.
Ale dała się nabrać.
Myśli, że ją ukrywa,
ale tak naprawdę ją zasiewa.
Jest tylko narzędziem
w niezwykłej przygodzie tej przebiegłej trzciny.
Inny podróżnik wyrusza na wyprawę życia,
by wrócić do miejsca, w którym się zaczęła.
Ta nimfa żyje sobie w węgierskim korycie rzeki.
Przez ostatnie trzy lata gromadziła siły
na niezwykłą podróż.
Gdy temperatura wody jest odpowiednia,
opuszcza jeden świat,
by wejść do innego.
To magiczna przemiana.
Tak powstaje jętka.
I to nie jedna…
tysiące pojawiają się z każdą minutą.
Mimo że wiele z nich zjedzą drapieżnicy,
w grupie są bezpieczniejsze.
Ale wkrótce liczebność staje się dla niej problematyczna.
Jest oblegana przez grupę męskich zalotników.
Obarczona 8000 zapłodnionych jajeczek, musi je szybko złożyć.
To najlepsze miejsce na wychowanie młodych,
ale jeśli złoży tu jajeczka, prąd może je zabrać.
Musi przefrunąć dalej w górę rzeki.
Spolaryzowany wzrok dostrzega światło odbijające się od rzeki.
Połyskującą drogę prowadzącą do jej celu.
W zaledwie kilka godzin przemierza prawie 10 kilometrów.
Bliska śmierci, dociera do tego samego odcinka rzeki,
gdzie zaczęło się jej życie.
To idealne miejsce na zniesienie jajeczek, tak by mogły płynąć z prądem,
a młode wykluły się w tym samym miejscu, gdzie dorastała.
Gdy jej życie się kończy, inne się zaczyna.
Teraz jej potomstwo zaczyna swoją wyprawę,
dokładnie tam, gdzie się ona zaczęła.
W nowej podróży czasem pierwszy krok
jest tym najtrudniejszym.
Po 20-godzinnej próbie uwolnienia się…
pisklak nurzyka doświadcza widoku…
z wysokości 300 metrów.
To jak zerkanie ze szczytu Empire State Building.
Ale po co rodzić się w tak niebezpiecznym miejscu?
Ten islandzki klif jest niedostępny dla większości drapieżników.
Można tu bezpiecznie dorastać.
Ale w zaledwie trzy tygodnie trzeba będzie opuścić gniazdo.
I tego pisklaka czeka decyzja dotycząca życia lub śmierci.
Ma silną więź z rodzicami.
Powstała długo przed wykluciem.
Odpowiadając na pierwsze cichutkie wołania,
rodzice rozmawiali z nim, gdy był w jajku.
Dzięki tym pierwszym rozmowom
noworodek rozpoznaje rodziców i ufa im.
Rodzice ciężko pracują, by go wykarmić,
przygotowując na czekającą go podróż.
Ale z każdym tygodniem coraz trudniej zaspokoić jego rosnący apetyt.
Dom na szczycie klifu, który był jego schronieniem,
został odkryty…
przez kruki.
Drapieżnicy zabijają do 70% piskląt,
a rodzice czasem nie mogą chronić ich przed zagrożeniem.
Tym razem pisklak miał szczęście.
Ale musi uciec, zanim wrócą kruki.
Problem polega na tym,
że bez piór dorosłego osobnika nie może latać.
Ojciec zachęca go do skoku.
To pionowy spadek z wysokości ponad stu kondygnacji…
Ufając mu bezgranicznie, pisklak podejmuje ryzyko…
Machanie skrzydłami wydaje się daremne.
Ale wystarczy, by zwolnić lot
i odciągnąć od ostrych skał.
Puchowe skrzydła łagodzą upadek.
Ta pozornie niemożliwa podróż jest istotna dla jego przetrwania.
Gdy pisklak jest na morzu, Tata zaprowadza go do pożywienia.
Czeka go wiele kolejnych przeszkód,
ale dzięki niezwykłej odwadze pokona je wszystkie.
Gdy zwierzęta mogą wykorzystać niesamowite zmysły
i nadprzyrodzone zdolności…
pokonując pół świata,
a nawet przekraczając światy,
by znaleźć partnera,
bezpieczeństwo i pożywienie,
nic ich nie zatrzyma.
Jeśli myślisz, że znasz przyrodę…
zastanów się.
Napisy: Klara Wojtkowiak