Algınızın hemen ötesindeki bir dünyaya adım atın.
Gizli güçleri ve süper duyuları olan
olağanüstü hayvanların dünyası.
Doğayı tanıdığınızı sanıyorsanız…
…tekrar düşünün.
DOĞA/ÜSTÜ
Zor koşullarda sağ kalmak için
sınırlarınızı zorlamalısınız.
ANLATICI BENEDICT CUMBERBATCH
İtalyan Alpleri'nde
Golden Gate Köprüsü yüksekliğinde…
…haşmetli bir baraj.
Gizli bir hazine saklıyor.
Tuz.
Duvarından sızıyor.
Burada o kadar nadir ki dağ keçileri ona ulaşmak için her şeyi riske atıyor.
Bu neredeyse dik duvara tırmanmak inanılmaz bir beceri gerektiriyor.
Bu doğuştan dağcılar tırmanışı çok kolaymış gibi gösteriyor.
Ancak bir yavru için nasıl olduğunu hayal edin.
İlk defa…
…yukarı tırmanmak.
Annesini izlemekten başka seçeneği yok.
Düşerse ölüm kaçınılmaz.
Ama adım adım inanılmaz tutuş becerisini keşfediyor.
Ne kadar yukarı çıkarsa duvarın yüzeyi o kadar dikleşecek.
Şimdi hayatta kalması doğuştan gelen süper gücüne bağlı.
Yumuşak, lastiğimsi tabanlar en ufak çıkıntıları bile kavrıyor.
Sert kenarlı toynağa hapsediyor.
Dengede kalıyor.
Her adım bıçak sırtında.
Küçücük bir yavru için çok yorucu bir iş.
Annesi tam zamanında fark ediyor.
Ona dinlenme fırsatı sunuyor.
Beş dakikalık güç uykusu.
50 metre yüksekte…
…sonunda hedefine ulaşıyor.
Betonun yüzde yirmisinde tuz var ve barajdan sızan su
onu yüzeye taşıyor.
Fazla değilmiş gibi görünebilir ama bu mineral yalama,
yavrunun büyüyüp güçlenmesi için şart.
Kaslar ve sinirler yenilendi,
destansı tırmanış tamamlandı.
Bunun gibi ölüme meydan okunan görevler çoğu hayvanın yaşamının hayati parçaları.
Bu inanılmaz başarılarını ise yeni yeni keşfediyoruz.
İMKÂNSIZ YOLCULUKLAR
Kuzeydoğu Brezilya'nın kumulları.
Los Angeles'tan büyük bir bölge.
Güçlü ekvator güneşi altında kavruluyor.
Onu geçmeyi çalışanların çoğu başaramaz.
Ama fırsatlar var.
Size tek gereken onları bulmak.
Yemek veya su olmadan, komada geçen beş aydan sonra…
…normalde suda yaşayan
Brezilya su kaplumbağası dışarı çıkıyor.
Bir şey onu uyandırdı.
Keskin koku duyusu nem seviyesindeki değişimi fark etti.
Hayatta kalmak istiyorsa tek umudu su.
Ama ona ulaşmak için imkânsızı denemesi gerek.
Günlerce kızgın kumlarda yol alıyor.
Dışarıda geçen her saniye nem kaybı demek.
Rüzgâr güçlendikçe suyun kokusunu kaybediyor…
Peki şimdi hangi yöne?
Bu acımasız topraklarda yakında kuruyup kalacak.
Ama onu pişirmekle tehdit eden güneş ona yol da gösteriyor.
Konumunu yön bulmakta kullanarak rotasına devam ediyor.
Neredeyse vardı… Tam zamanında.
Yağmurla beraber,
sihirli bir dönüşüm başlıyor.
Çoğu kumulda su çabucak kumun altına sızar.
Ama burada sert kaya tabakası suyun yolunu kesiyor
ve binlerce gölet oluşturuyor.
Son bir engel kaldı.
Bundan sonrası yokuş aşağı.
Su kaplumbağasının en iyi yaptığı şeyi yapma vakti.
Berrak bir vaha.
Bu geçici göletler besin getirir.
Su kaybolup…
…kavurucu çöl geri gelmeden önce çiftleşme şansı da.
Gezegenin her yerinde inanılmaz yolculuklar gerçekleşiyor.
Ama sıkça görmezden geliniyorlar.
Londra.
İnsan yapımı, kafa karıştırıcı bir labirent.
Ama duvarları arasında saklanan…
…ve bu şehir ormanında
yolunu bulmayı öğrenmiş hayvanlar var.
Bombus arısı, kraliçenin larvasına yiyecek bulup
koloninin geleceğini güvenceye alacağı kraliyet görevine çıkmak üzere.
Dile kolay.
Kafa karıştırıcı beton koridorlarda yol bulmak zor olabilir.
Ama onun için değil.
Londralı taksi şoförleri gibi o da gerekli bilgiye sahip.
Önemli noktaları kullanarak aklında bir sokak haritası oluşturuyor.
Gerçi bu şehirde bazı şeyler hiç yerinde durmaz.
Ama bu meşgul arıyı durdurmak için trafikten fazlası lazım.
Günlük nektar arayışında 10 km uzağa gidebilir.
Ve onu burada buluyor.
Şehrin dörtte birini oluşturan üç milyon bahçeden birinde.
Ve çiçekler açmış.
Gözlerindeki binlerde mercek nektarı bol çiçeklerin şeklini
ve rengini ayırt ediyor.
Morötesi görüşü de yapraklardaki gizli şekilleri açığa çıkarıyor.
Ama başka bir arı buraya çoktan gelmiş.
O da dokunulmamış bitkileri bulmak için görünmez bir güçten faydalanıyor.
Arılar uçarken atmosferden pozitif elektrik yükü alır.
Çiçeklerse negatif elektrikle yüklüdür.
Pozitif bir arı negatif bir çiçeğe uğradığında
elektrik alanı kısa süreliğine değişir.
Bacaklarındaki tüyler bu değişimleri algılar.
Böylece her seferinde turnayı gözünden vurur.
Ama yolculuğu daha yeni başladı.
Ona boşuna işçi arı demiyorlar.
Günde 5.000 kadar çiçeğe uğrar.
Sonra her yolu ve dönüşü hatırlayarak ağırlığı kadar polen ve nektarla
kovanın yolunu tutar.
Kraliçe ve koloniye kraliyet teslimatı.
Bir sürü hayvan her gün zorlu yolculuklar yaparken…
…diğerleri tamamlanması aylar süren
destansı göçlere girişir.
Kış geliyor.
Günler kısalıyor.
Besinler tükeniyor.
Genç kambur balina için kötü haber.
Annesiyle Antarktika'ya geldi
ama şimdi koca okyanusta yapayalnız.
Ve yakında bir memelinin çıkacağı
en uzun göç yolculuklarından birine çıkmalı.
Daha kuzeydeki sıcak sulara ulaşmak için günde 125 km yüzerek.
İyi ama onu rotasından çıkarabilecek güçlü akıntıların olduğu,
işaretlerinse olmadığı okyanusta 5.000 km boyunca yol nasıl bulunur?
Rotadan şaşmamak için gizemli bir gezegensel fenomeni kullanıyor.
Güneşten gelen elektrik yüklü parçacıklar Dünya atmosferine çarparken
güney göklerini aydınlatır…
…ama bu gösteride gözün gördüğünden fazlası saklıdır.
Aurora Australis, Dünya'nın manyetik alanını açığa çıkarır,
bilim insanları, balinaların beyinlerindeki manyetik parçacıklarla
bu görünmez gücü algıladıklarına inanıyor.
Bu içsel pusula kambur balinayı bir derecelik yanılma payıyla
rotasında tutar.
Ama onu, yediği balık ve kabukluların zor bulunduğu
açık denizlere götürür.
Son yemeğinin üstünden haftalar geçti.
Derken… Bir şey duyuyor.
Ses titreşimleri, gövdesini dev bir mikrofon gibi kullanıp
iskeletinden hızla geçerek
doğruca kafasına gidiyor.
Kilometrelerce ötedeki diğer balinaların hoş geldin çağrıları.
Giderek artan seslerin yerini buluyor.
Sonunda, Antarktika'dan ayrıldıktan beş hafta sonra
ziyafetlerin kralı için yüzlerce balinaya katılıyor.
Gezegendeki en büyük kambur balina buluşmalarından biri.
Yüzlerce balina var.
Balinaların bu, yıllık buluşması daha yeni keşfedildi.
Afrika kıyılarının beş kilometre açığında güçlü akıntılar besin girdabına
ve yaşam patlamasına yol açar.
Balina bir lokmada binlerce balık ve karides yutuyor.
150.000 kalori.
600 çikolataya denk.
İyice doyduğunda arkadaşlarından ayrılmalı
ve kuzeye yaptığı
bu destansı yolculuğu tamamlamak için tek başına yola çıkmalı.
Gezegenin bir ucundan diğerine yol alma gücüne sahip hayvanlar var
ama aralarından en korkusuzu hiç beklemediğiniz bir canlı.
İngiltere'nin kırsal kesimleri…
…bir yavru dolap örümceğinin evi.
Boyu iğne başından küçük.
200 kadar kardeşi var.
Her kardeşinin masa adabı birbirininkinden iğrenç.
Bu örümcekler yamyam.
Bu aile yemeğine kalmak istemezsiniz.
En iyisi olabildiğince çabuk, olabildiğince uzağa kaçmak.
Sorun şu ki kardeşlerinin planı da aynı.
Ve yol bitti.
Konu büyük kaçışlar olduğunda bu örümceğin olağanüstü bir becerisi var.
Negatif yüklü ipek ipliğini
pozitif yüklü atmosfere atıyor.
Zıt kutuplar birbirini çekiyor…
…onu da yukarı…
…yukarı…
…ve uzağa taşıyor.
Yükseliyor,
rüzgârı kullanıyor.
Jet akımında bile yol alıp
binlerce kilometre gidebilir.
Balonlarla Dünya'nın her köşesini kolonileştirmişlerdir.
Rüzgârın merhametinde.
Nereye konacağını kontrol edemez.
Ağırlığı kum zerresinden hafif olduğundan yüzeyi delmiyor bile.
Bir kere daha sihirli ipeğini kullanıyor…
…ve uçurtma sörfüyle güvende olacağı yere gidiyor.
Ev diyebileceği yeni bir yer.
Bir hayvanın yolcuğunun sırrı zamanlama.
Bir dünyadan diğerine geçmek için
gezegenlerin bir hizaya
gelmesini bekliyor.
Bir metrelik apolet köpek balığı
en maceraperest gezgine benzemeyebilir.
Hatta resifin kendine ait bölümünden ender uzaklaşır.
Ama bazı özel gecelerde…
…gökteki gezegenler dünyasını altüst eder.
Dolunayda,
büyük gelgit milyarlarca litre suyu resiften çeker…
…canlılar, gelgit birikintilerinin oluşturduğu labirentte kısılıp kalır.
Ya da daha kötüsü.
Karaya vuran, suyun dışında kalan balık boğulur.
Tabii, süper balık değilse.
Yürüyen bir köpek balığı.
Ve derdi sadece kedini kurtarmak değil…
…devriye geziyor.
Gelgitin tuzağa düşürdüğü avlarla dolu…
…zengin birikintilerin yolunu tutuyor.
Kaslı solungaçlarından su fışkırtarak
köşeye sıkışan kurbanlarını mideye indiriyor.
Ama zamana karşı yarışta.
Birikintilerin oksijen seviyesi hızla düşüyor.
Yakında enerjisi kalmayacak.
Suların yükselmesine bir saat kala ölüme yaklaştı.
Ama bu olağanüstü koşullar sıra dışı fizyolojik tepkiyi tetikliyor.
Soluklarını yavaşlatıyor,
kalp atışlarını azaltıyor,
hatta beyninin bir kısmını kapatıyor.
Kendi kendini komaya sokuyor.
Son bir nefes ve bir saat sağ kalabilir.
Ama ondan sonra zamanı dolacak.
Sonunda sular yükseliyor.
Oksijen zengini sular her yeri kaplıyor.
Mucizevi bir diriliş.
Yolculukların belki de en inanılmazı
hareket bile edemeyenlerce gerçekleştirilir.
Bitkilerin yayılmasının sırrı
tohumlardır.
Yeni yaşamın tüm malzemesi
paketlenmiş ve gitmeye hazır.
Bazıları patlayıcı mekanizmalar geliştirmiştir,
diğerleri rüzgârdan faydalanır.
Ama kurnaz bir bitki ayak işini başkasına yaptırıyor.
Afrika ovalarındaki dişi bok böceği.
Onu olağanüstü zahmetlere sokacak tek bir şey var.
Antilop dışkısının tatlı kokusu.
Yavrusu için mükemmel besin.
Antenini kullanarak…
…en sulu lokmayı seçiyor.
Onun gibi kokuyor…
…onun gibi görünüyor…
…hatta onun gibi yuvarlanıyor.
Ama bu kaka bir sahtekâr.
Gerçeğine o kadar benziyor ki
dişi onun uğruna savaşmaya hazır.
Zafer kazandı, ganimetini rakibinden
saklamaya gidiyor.
Ama kandırıldı.
Onu sakladığını sanıyor
ama aslında ekiyor.
Kurnaz kargının
inanılmaz macerasındaki bir vasıtadan başka bir şey değil o.
Bir gezgin hayvan, başladığı yere dönmek için
hayatının yolculuğunu yapar.
Bu larva, Macaristan nehir yatağında takılıyordu.
Son üç yıldır, inanılmaz bir yolculuk için
güç topluyor.
Su, doğru sıcaklığa ulaştığında…
…bir dünyadan ayrılıp
diğerine giriyor.
Sihirli bir dönüşüm.
Bir mayıs sineği doğdu.
Sadece bir tane de değil…
Her dakika binlercesi doğuyor.
Çoğu, yırtıcılara av olsa da…
…sayı üstünlüğü onlarda.
Ama bu kalabalık, yakında ona büyük zorluk çıkaracak.
Erkek taliplerden oluşan ordu peşini bırakmıyor.
8.000 döllenmiş yumurta belini büküyor, yakında yumurtlamalı.
Burası yavruların büyümesi için en uygun yer
ama buraya yumurtlarsa
akıntı yumurtalarını uzaklara sürükler.
Nehrin yukarısına gitmeli.
Polarize görüşü nehirden yansıyan ışıkları yakalıyor.
Nihai hedefine giden ışıl ışıl bir yol.
Birkaç saatte 10 km gidiyor.
Ölmek üzereyken varıyor, o da nehrin aynı yerinde
hayatına başlamıştı.
Yumurtlamak için mükemmel bir yer, yumurtalar nehir boyunca sürüklenecek
ve kendisinin büyüdüğü aynı yerde yumurtadan çıkabilecekler.
Hayatı sona ererken diğerlerininki başlıyor.
Şimdi yavruları her şeyin başladığı yere doğru
kendi yolculuklarına çıkacak.
Yeni bir yolculuğa çıkarken bazen ilk adım
en korkutucu olandır.
Dışarı çıkmaya çalışmakla geçen 20 saatin ardından…
…alk yavrusunun gördüğü ilk manzara bu.
300 metre yükseklikte.
Empire State Binası'nın tepesinden bakmak gibi.
İyi ama niye böyle tehlikeli bir yerde doğulur?
Bu İzlanda uçurumları, çoğu yırtıcı için erişilmezdir.
Büyümek için güvenli bir cennet.
Ama üç haftada yuvadan ayrılma zamanı gelecek.
Ve bu yavru bir ölüm kalım kararıyla yüzleşecek.
Ailesiyle bağı şimdiden güçlü.
Bu, yumurtadan çıkmadan çok önce başladı.
İlk nazik çağrılarına cevap veren
anne ve babası, yumurtadayken onunla konuştu.
Bu ilk sohbetler
yavrunun anne ve babasını tanıyıp güvenmesini garantiledi.
Ailesi, yapacağı yolculuğa hazırlamak için
çok çalışıp yavruyu besliyor.
Ama haftalar geçtikçe artan iştahını gidermek zorlaşıyor.
Ve şimdi onu koruyan kayalıklardaki bu yuva
kuzgunlarca…
…keşfedildi.
Yırtıcılar yavruların yüzde 70'ini öldürür
ve aileleri bu tehdide karşı neredeyse savunmasızdır.
Bu seferlik, yavru şanslı.
Ama kuzgunlar dönmeden oradan ayrılmalı.
Sorun şu ki,
yetişkin tüyleri olmadan uçamaz.
Babası atlaması için onu cesaretlendiriyor.
100 kattan yüksek bir mesafeden dikey düşüş.
Babasına tamamen güvenen yavru kendini aşağı atıyor.
Kanat çırpması boşunaymış gibi görünüyor.
Ama yavaşlaması
ve sivri kayalardan uzaklaşması için yeterli.
Hav tüyleri inişi yumuşatıyor.
İnanılmaz görünen bu yolculuk sağ kalması için hayati önem taşıyor.
Şimdi denizde, babası onu yiyeceklere götürebilir.
Bir sürü engelle daha yüzleşecek
ama olağanüstü cesaretiyle onları da aşabilir.
Hayvanlar, inanılmaz duyulardan ve doğaüstü becerilerden…
…istifade edebildiğinde…
…gezegeni aşarlarken…
…hatta eş, güvenlik, yemek uğruna
bir dünyadan
diğerine geçerlerken
gerçekten durdurulamaz olurlar.
Doğayı tanıdığınızı sanıyorsanız…
…tekrar düşünün.
Alt yazı çevirmeni: Zeynep Simpson