Isang linggo na ang nakalipas mula ng sumuko si Bernie Madoff sa FBI.
May malaking kredibilidad.
Kung 'di mo siya pagkakatiwalaan…
…kanino ka magtitiwala?
Paano niya nagawa ito ng mag-isa?
Parang imposible. Kailangan na ang mga tao ay kabilang.
Alam man nila ang ginagawa nila
-naging malaking tanong. -Tama.
LARUIN NG MAY PAG-IINGAT
Isa sa pinaka-pambihirang bagay tungkol sa imbestigasyon ng Madoff
ay ang katotohanan na nagsimula ito sa pag-amin at pag-aresto,
pero alam namin na may kulang pa.
Kaya noong nag-iimbestiga na kami,
pumunta kami sa ika-17 palapag,
at sabay sabing…
"Naku po."
Para kaming naglalakad sa nakaraan.
Parang kalagitnaan ng mga taon ng 1980.
May mga luma, at malalaking mga kompyuter.
At may mga tumpok ng papel kahit saan.
May mga kabinet, at mga kahon.
May mga fax na pumasok at humihiling ng pagtubos.
May mga dokumento kahit saan.
Sobra'ng kalat,
at malaki ang pinagkaiba sa ika-19 palapag, na malinis.
Ang bagay na 'di ko talaga makalimutan ay ang dot matrix printer.
Meron siyang lumang papel, alam mo 'yun, kung saan pinupunit mo ang mga gilid nito.
Kung mamumuhunan ka sa alinmang malaking brokerage firm,
walang nakakakuha ng pahayag tungkol sa papel ng dot matrix.
Sa isang mesa may nakita akong salansan ng mga 5x8 na index card
na may sulat-kamay na hanay na naglalaman ng aktibidad ng salapi.
Paglabas ng pera, deposito, at balanse.
At ang natirang balanse,
May nakita akong kalahating milyon, at napaisip ako, "Grabe, ang laki."
Tinignan ko ng malapitan, napagtanto ko na apat at kalahating bilyon ito.
At saka ko lang napagtanto
na hindi ito isang ordinaryong krimen.
MADOFF ANG HALIMAW NG WALL STREET
Nagsimula akong magtrabaho sa Madoff bandang 1992, sa operasyon ng kompyuter.
Noong una akong pumunta para sa interbyu sa opisina,
maganda ang naging usapan,
at ang sahod na inalok sa akin, napakasaya ko rio.
At sabi ko, doble sa halaga ng kinikita ko sa Federal Express,
at 'di ako nagtatrabaho sa ulanan.
Nagtatrabaho ako sa magandang gusali,
at lalo akong natuwa,
pero syempre kinakabahan ako dahil isa itong bagay na
hindi ko nakasanayan.
Sa simula, nasa ika-19 palapag ako.
Lahat ay nasa ika-19 palapag nung oras na 'yon,
Ang ika-19 ay napakaganda.
Lahat ay salamin, lahat itim at may mga palamuting pilak.
Tapos lumipat kami sa ika-17 na palapag.
Ibang-iba ang ika-17 na palapag.
Noong sinimulan mo na ang,
tinatawag na mapanlinlang na investment advisory business,
inilipat mo ang mga gumagawa?
Tama ka. Inilipat namin ang buong panig ng tagapayo pababa sa ika-17 palapag.
Iyon ay noong dekada nobenta.
Gabi ako nagtatrabaho, kaya madami ako nakitang mga maruruming bagay.
Nakikita ko na may mga bagay na parang kahina-hinala.
May lugar na tinatawag na hawla.
At sa hawla ay kung saan nagaganap ang lahat.
Pagpasok mo at makikita mo sila na may mga serbesa,
puwede pa manigarilyo noon.
Nakikita ko ang mga taong pumapasok na lasing kasama ang mga kabit nila,
o mga lalaki na nagdo-droga doon, o kung ano man.
At naisip ko na talagang nakakabaliw, alam mo yun? Sabi ko, "Wow."
Wala akong muwang sa bagay na ito dahil sa katotohanang
may mga importanteng tao pa din sa kumpanya na nagtatrabaho,
katulad ni Bernie Madoff at Frank.
Ang panig ng tagapayo sa pamumuhunan,
o ang ika-17 palapag, na tinutukoy dito,
ay pinapatakbo ni Frank DiPascali.
Halos lahat ay siya ang nagpapatakbo sa palapag na 'yon.
Ayos lang ba sabihin na si Frank ang nangunguna sa ika-17 palapag?
Oo. Napakatalentado niya pagdating sa pagtulong sa pagbuo ng sistema.
Halos ginawa niya ang lahat.
Si Frank DiPascali ay isang tao na nagpapatakbo ng numero
o ng mga pagsusugal sa kalye.
Siya ay, matalino, madiskarteng tao.
Kung si Frank ay naging isang mandurumog, sasabihin niya kung sino ang papatayin.
Italyano si Frank, nagmula siya sa Queens.
Italyano ako, galing ako sa Brooklyn.
'Di ko siya maintindihan.
At dapat lang, dapat lang.
Pero magkaiba kami.
Narinig ko noon na nagtatrabaho si Frank sa gasolinahan
bago magtrabaho sa Madoff, at 'di siya nakapagtapos ng pag-aaral.
Kung ikaw ay magpapatakbo ng negosyo ng pagpapayo sa pamumuhunan,
Pipili ako ng tao na sa tingin ko ay edukado.
Hindi ko talaga maintindihan.
Napakalinaw na nirerespeto ni Bernie si Frank.
At kay Frank, isa itong pagkakataon para kumita ng pera higit pa sa naisip niya,
at mabuhay sa paraan na gusto niya.
At 'di ako sigurado na ang bata mula sa Howard Beach ay magkakaroon ng yate
at ang naging bahay niya sa Jersey,
kahit ano gagawin para kay Bernie Madoff.
At nariyan si Annette Bongiorno.
Annette… 'di ko talaga alam ang ginawa niya.
Alam ko isa siyang mahalagang tao at mapormang babae.
Oo, magaling manamit.
Alam kong malaki ang kinikita niya.
Alam ko na meron siyang pinaglalagyan ng kaniyang pera,
at para siyang, "Kuha ka sa lalagyan at kumuha ka
nang ganito at ganyan na pagkain."
At mayroon siyang bunton ng pera na nakatabi roon.
Si Annette ay manggagawa mula sa Queens, at wala masyadong pinagaralan.
Karamihan ng tao na nasa ika-17 na palapag,
nakuha sila ni Bernie noong bata pa sila, masyadong mapaniwalain.
Kaya sobrang tapat nila
at may galang sa kaniya at masunurin din.
Sinasamba si Annette si Bernie.
At tingin ko handa siyang sumalo ng bala para sa kaniya.
May sarili siyang grupo sa ibaba na kinokontrol niya,
at parang lubos na umaasa sa kaniya si Bernie,
partikular na sa mga bigating kliyente,
Sige, kay Annette naman. Annette Bongiorno?
Oo.
At ano ang araw-araw na gawain ni Annette?
Siya ang humawak sa…
Sa mga bigating kliyente.
Gaano katagal nagtrabaho si Bb. Bongiorno sa'yo?
Halos 30 taon din.
Kahit anong ginagawa ni Bernie,
ititigil niya 'yon para lang sa kaniya.
Naalala ko ang naisip ko noon, "Inaalagaan talaga siya ni Bernie."
Tapat siya sa mga matagal ng empleyado.
Lagi siya sa Palm Beach.
Bumibili ng mga bagong kotse.
Maayos ang pamumuhay niya, akala namin noon,
para sa isang sekretarya at klerk, mula sa Queens.
Laging abala ang tagapayo sa pamumuhunan sa ika-17 na palapag.
Palaging may lumalabas na mga sulat.
May maingay na aktibidad na nagaganap.
At nahahati ito sa dalawang espasyo.
Si Annette sa isa, at si Frank sa kabila
kasama ang kaniyang tauhan, Jerry O'Hara at George Perez.
Ang superbisor ko ay si Jerry O'Hara.
Tinitignan niya trabaho ko.
Bilang operator ng kompyuter, nag-iimprenta ako
ng mga pahayag para sa ilang stock o mga seguridad,
pero hindi ganun kabilis ang printer.
Napakabagal, parang, dot matrix printer at iba pa.
Karaniwang araw sa ika-17 palapag,
nag-iimprenta ako ng halos 700 pahayag tuwing gabi.
Kapag nagkaroon ng isyu,
tinatawag ko sila, aayusin nila agad.
'Di sila nagsasabi ng, "Bukas na 'yan."
Gusto nila na maayos din agad.
Kapag lumabas na sira, o 'di naayos agad, mag-iimprenta sila,
at ipapadala namin sa ibat-ibang kliyente.
Strikto sila sa bawat detalye na nangyayari.
Isa sa mga rason na pinili ko na 'di magpakilala dahil
ayokong maging parte ng kahit ano sa kasong iyon.
Alam ko na napakasama ng ginawa ng Madoff sa ilang tao,
at nalulungkot ako para sa kanila,
pero maayos ang pakikitungo nila sa akin,
at 'di ako makapagsalita ng masama sa kanila.
Ang panloloko ni Bernie Madoff ay hindi kumplikado.
Kukunin niya ang pera ng mga tao,
sinasabi niyang ipupuhunan, pero 'di niya ginawa.
Kaya, para matuloy ang Ponzi at magawa ang panloloko,
meron siyang mga sundalo
sa panig ng tagapayo sa pamumuhunan gumagawa ng pekeng kalakal.
Napakadali lang gumawa ng kathang-isip na kalakalan
kung alam mo ang kalakalan nito kahapon.
Parang pagpunta sa karera ng kabayo at pagtaya sa mga nanalo kahapon.
Parang basta na lang pagpindot.
Uupo sila at pipindot ng makasaysayang impormasyon
sa kompyuter para magmukhang binili nila ito sa Amazon noong nakaraang buwan
at ibinenta ito kahapon at tumubo.
Si George Perez at Jerry O'Hara ay may mga programa sa kompyuter na
kumuha sa impormasyon ng pekeng kalakal
at inilalagay sa pahayag ng kostumer,
kaya kapag ikaw, ang kostumer, nakuha mo, parang totoo.
Ang masalimuot ay kung ilang kliyente ang kailangang harapin noong '90s at 2000s.
Halos 5,000 na kliyente.
And daming papel.
Ito ay paulit-ulit na proseso sa pagpindot ng mga pekeng kalakal,
nakikita ang mga tubo,
at binabasura ang mga pahayag,
pagpindot sa mga kalakal na may ibang presyo para sa mas maganda'ng balik,
at pagkatapos ay ipapadala iyon sa mga kustomer.
Si Mr. Madoff, ang importante, hindi nagbibigay ng elektronikong access
para mabuksan nila ang kanilang mga pahayag.
Ayaw niyang magkaroon sila ng access
upang makita ang nangyayari.
Ang ika-17 na palapag ay kumikilos, parang bookie operation,
at may nakabantay sa mga pumapasok at lumalabas na pera.
Si Jodi Crupi ay isa din sa mga simpleng tao
na ipinasok ni Bernie upang maging isang instrumento sa scheme.
Ang trabaho niya, hanggang huli, ay upang pamahalaan ang tinatawag na "Jodi's pad."
Ito ay pagbibilang na ginagawa araw-araw
ng mga pagpasok at paglabas ng pera galing sa bank account ng JP Morgan,
na kilala bilang infamous 703 account,
na kumakatawan sa huling tatlong numero ng account,
na kilala ngayon bilang Ponzi account.
At araw-araw pagkatapos ng negosyo, ipapadala kay Bernie ang nabilang,
alam ni Bernie ang eksaktong pumasok at lumabas.
Mahalaga ito kay Mr. Madoff,
kapag nagpapatakbo ng Ponzi, para maintindihan ang halaga ng pera mo
para masiguro na sapat ang pera mo para matugunan ang paglabas ng pera.
Kaya mahalaga ang ika-17 na palapag kay Bernie Madoff.
Kapag nakokontrol mo ang ilang tao at kaya mong patahimikin sa matagal na panahon,
magagawa mo ang panloloko sa loob ng apat na dekada o higit.
Ang tagapayo sa pamumuhunang negosyo sa ika-17 palapag,
walang ibang nakakapasok maliban sa mga empleyado doon.
May susi ako dahil kailangan kong magpabalik-balik kay Bernie.
At kahit nakababa ako, walang nag-uudyok na manatili.
Walang may gusto na makipag-usap.
Ang ika-17 palapag ay isang tunay na palaisipan.
'Di ko alam na… Mga kakilala ko sa trading floor,
na alam talaga namin kung ano ang nangyari doon.
'Di namin binabanggit ang kalakalan,
at 'di sila nag-uusap tungkol sa kanilang gawain.
Ang Madoff ay pinangungunahan ng matatag na pamilya, si Bernie ang nangunguna dito.
Ang kaniyang pamilya ang may pangunahing posisyon.
Ang kapatid niya, si Peter, ang compliance officer,
at binigyan niya ng responsibilidad ang anak niyang si Mark at Andy.
Namahala sa kalakalan.
Ang mga anak niya ay nagtrabaho sa kompanya pagkatapos mag-kolehiyo.
At dahil Madoff sila, kinailangang makinig sa kanila.
Akala ko, mas magaling ako na trader kay Mark,
pero 'di ko siya matalo sa argumento dahil siya si Mark Madoff.
"Ito'y sentral ng nepotismo", biro ni Andy.
Nadama ni Mark at Andy na kailangan nilang maunawaan ang buong negosyo,
kasama na ang ginagawa ni Bernie sa ika-17 palapag
sa pagpapayo sa pamumuhunan,
at hindi nagsasabi si Bernie tungkol dito.
May linyang ginawa si Bernie
na naghiwalay sa mga anak niya sa gawain niya sa ika-17 na palapag.
At ang alam ko, si Mark at Andy ay hindi pwede sa ika-17 palapag,
at talagang nabahala sila.
Naalala ko na napaisip ako kung anong mali
na tila mas interesado siyang ipasok si Frank
kaysa sa sarili niyang mga anak.
Sinabi niya sa kanila,
"Ako ang bahala sa negosyo ko. Bahala kayo sa negosyo niyo."
Mismong anak niya ay 'di siya kayang tanungin.
Mula noong huling bahagi ng 1800,
ang tanda ng tagumpay ng Wall Street at sa mundo ng salapi sa New York,
ay ang makapag-laro ng golf sa buong taglamig.
Ang makapunta kung saan mainit o maaraw,
para makalayo sa niyebe ng New York.
Si Bernie at Ruth ay may mataas na pangarap sa Palm Beach,
na isa sa pinaka-eksklusibong lugar
sa silangang baybayin ng Florida.
Bumili sila ng bahay doon
at nagsimulang makisalamuha sa ibang mga tao sa Palm Beach.
At tinanggap si Bernie at Ruth bilang miyembro ng Palm Beach Country Club.
Ang Palm Beach Country Club, ay 'di gaya ng ibang mga club,
na bukas sa mga Hudyo at 'di-Hudyo.
Karamihan sa mga pamilyang Hudyo ay pumupunta para maging miyembro.
Marami akong kakilala na miyembro sa Palm Beach Country Club.
Pumunta ako sa Amerika matapos maging dissidente, o tinatawag na refusenik.
Ako'y orihinal na nanggaling sa dating Unyon Sobyet.
Noong nag-aplay ako bilang rabbi ng Temple Emanu-El,
sabi nila, "Rabbi, may tuksedo ka ba?
Sabi ko, "Ano? Ilang beses pa lang ako nagrenta ng tuksedo sa buhay ko."
Sabi nila "Hindi, kailangan mo ng kahit isang tuksedo,
dahil pupunta ka sa fundraising event."
Dahil ang Palm Beach ay isa sa kapital ng pangangalap ng pondo sa mundo,
kabilang ang mga Hudyo.
Sa pagkakaintindi ko,
para sumali sa club, kailangan mong magpakita ng kontribusyon sa kawanggawa,
bilang karagdagan sa $300,000, na hindi mo makikita.
Ito'y para makasali, upang ipakita, "Oo, naniniwala ako."
Ang pangangalap ng pondo ay mahalaga sa Palm Beach,
at 'yun siguro ang dahilan kung bakit siya napadpad dito.
Isang kawili-wiling tanong. Bakit pinili ni Bernie Madoff ang Palm Beach?
Hindi siya pumunta sa Silicon Valley.
Hindi sa Bedford, sa New York o sa Scarsdale.
Dahil sa Palm Beach, ang Hudyo ay pinapayagan lang sa isang club,
at dito nadiskubre ni Madoff
na ito ay madaling paraan para makakuha ng bagong mamumuhunan.
Gawin itong napaka-eksklusibo.
At sa naaalala ko, sabi ng mga tao, "Imposible ang makapasok."
May magsasabi, "Mamumuhunan ako ng milyong dolyar."
Sabi, "Hindi."
Tumatanggi siya sa mga tao.
Gumawa siya ng pananabik na
kailangan mong makilala ang isa na may kakilalang iba.
Maaaring kunin niya ang pera mo.
Gumawa siya ng pabor para kunin ang limang milyong dolyar.
Ang talino niya.
Lagi ka ba nanghihingi ng kustomer sa investment advisory?
Hindi.
Bakit hindi?
Dahil ang kumpanya ay nasa posisyon na lagi naming tinatalikuran ang namumuhunan.
Hindi kami kailanman humingi ng mga pera.
Sa katunayan, minsan sinubukan naming magbalik ng pera,
pero tumututol ang mga kliyente.
Pinuhunan ng tatay ko ang lahat ng pera niya kay Bernie Madoff.
Napahanga siya kay Bernie Madoff.
Talagang humanga.
Ang pangarap ng mga Hudyo gaya ng tatay ko
ay ang kumita ng pera, ipuhunan at mabuhay sa interes nito.
Sa orihinal, ang tatay ko, si nanay, at kapatid kong babae at ako,
ang nagpasok ng pera,
bumalik paglipas ng panahon.
Sabi ng tatay ko, "Sige, magpasok ulit tayo ng puhunan."
At ngayon sinama na namin ang bayaw ko at asawa ko.
At noong 2008,
nandoon na din ang anak ko, mga pamangkin, at ilan sa mga anak nila.
Kaya ito ang kagalakan ng tatay ko.
Isang pamana sa kaniya para mapaglaanan ang kaniyang pamilya,
at labis niyang ipinagmamalaki ito.
Ang tatay ko, may bunton siya ng mga pahayag
galing sa kompanya ni Bernie Madoff,
at sabi niya, "Tignan mo 'tong kinikita mo."
Sabi, "Ang talino ng taong ito"
At sabi ko, "Tay, 'di ko ito naiintindihan."
"Paanong nagkakaroon ang lahat ng 8%, 7%,
at nakakakuha ka ng 15?
At sinabi niya lang ng tipikal,
"Huwag ka masyadong mag-alala."
Marami sa kaniyang mga pamamaraan ang gumulat sakin bilang kakaiba.
Noong bumili siya ng stock sa mga kumpanyang ito,
wala kaming kumpormasyon sa loob ng ilang linggo.
'Di namin kinuwestyon, at tiyak na hindi ito natanggap sa tamang oras.
At napakahirap makipag-usap sa kanila.
Marahil, isa sa mga tuntunin na natutunan namin ng maaga ay
parang siya ang Soup Nazi.
Sandali, nalimutan mo ang tinapay ko.
-Gusto mo ng tinapay? -Oo.
Tatlong dolyar.
-Ano? -Wala kang sabaw.
"Puro tanong, wala'ng sabaw."
"Ibabalik ko ang tseke mo." Ganon nga talaga.
Hindi nila ako tinatawagan para pag-usapan ang mga pahayag nila.
Hindi ito isang bagay na dapat pag-usapan kasama ang kostumer.
Kung tumawag sila at sabihin, "Ibalik mo ang pera,"
Sasabihin ko, "Kung pipilitin mo ko na ibenta ito, ibebenta ko."
"Ipapadala ko, 'wag ka nang babalik."
Sabi nila "Ayos lang 'yan."
"Anuman ang ginagawa mo ayos lang. Ituloy mo."
Kaya, binibili nila ang isang bagay na may track record.
Mga lima, 10, 15, 20 taon ang nakalipas nang nasangkot sila.
Kaya anong pinagdududahan nila?
Pinagkakatiwalaan ba siya ng mga tao dahil Hudyo siya?
Oo. Marahil ay may elemento ng, "Ay, isa siya sa atin."
"Isa siyang nag-aambag na miyembro ng lipunan, at komunidad."
Pero kailangang malaman ang historya ng Hudyo.
Ang mga Hudyo ay 'di tinatanggap ng karamihan dito sa mundo,
at lalo na sa Palm Beach.
Sa maraming taon,
imposible ang makabili ng bahay, imposible din na makasali sa mga club,
kahit sikat na hotel, hanggang 1960s, o '65, tingin ko.
May sign doon na, "Walang Hudyo, walang aso."
At hindi ito relihiyosong bagay, kundi sa lipunan
kaya natutunan ng mga Hudyo na maglagay ng pader sa buhay nila.
Hindi sila galit sa ibang tao,
pero hindi tiwala na tatratuhin sila ng patas.
Nagtiwala sila kay Bernie dahil ang kakilala nila may tiwala sa Bernie.
At 'di nila inaakalang ang isa sa kanila ay lolokohin sila.
Isang beses tinawagan ako ng resepsiyonista.
Sabi niya, "'Di ka maniniwala." May pumasok na mga matanda,
at gustong makilala si Bernie, at lumabas siya,
at sabi, "Akala mo nakakita ng artista."
Ang ilan maaaring mabait.
Alam mo yun, tingin ko isa siyang…
Baka Hudyong anak nila.
Inaalagaan niya sila, pinupuhunan ang pera.
Hinangaan nila siya.
Ako rin.
May mga tao kang mayaman,
at mga mahirap at ito ang kanilang mga ipon,
hindi lang ito para sa mga Hudyo, para ito sa lahat.
Sa puntong ito, lumago ang negosyong pagpapayo sa pamumuhunan,
sa sabi-sabi, at talagang lumaki ng lumaki at lumago.
Kaya, si Bernie ay nangongolekta ng pangalan,
gumagalaw sa mas makabuluhang samahan.
Naging daan iyon upang pasukin pa ang umuusbong na mundo ng hedge fund.
Ngayon, ang orihinal na pangalan ng hedge funds ay "hedged funds."
Ang pondo na nabakuran ay pondo lang
hindi iyon pagtaya sa lahat ng tumataas.
Ito ay kumuha ng taya sa merkado kung bumaba ang presyo.
Kaya, na-hedge mo na ang mga taya mo.
Ang hedge fund ay matagal nang umiiral,
pero sa panahon ng '80s at sa '90s.
malaki ang nagbago sa mundo ng tingian mamuhunan.
Noong nagsimula nang mapansin ang mga startup ng Silicon Valley,
HEDGE FUNDS: MALAKING TAYA PARA SA MANLALARO
"Alam mo, malaki ang perang magagawa sa hedge fund."
Gayunpaman, habang sumisikat sila,
dahil bawat Tom, Dick, at Harry kung magpasya na maging hedge fund manager,
ang orihinal, at klasikong diskarte ng pag-hedge ng mga taya mo
ay itinapon na.
Nangongolekta lang sila ng pera sa isang pool
at pinupuhunan ito sa iba gaya ni Bernie Madoff.
Si Jeffrey Tucker, na dating regulator ng SEC,
at si Walter Noel,
isang klasikong bigatin sa Wall Street,
nagsama para gawin ang Fairfield Greenwhich, isang hedge fund.
At ang biyenan ni Jeffrey Tucker ay kilala si Madoff,
at nagpakilala.
Kaya, si Walter Noel, at Jeffrey Tucker, ay bumisita kay Bernie,
at sa kanang kamay niya na si Frank.
Pinaliwanag ni Madoff ang kaniyang split-strike conversion strategy.
Pero sa idyoma ng Wall Street, ito ay tinatawag na bull spread.
Isa itong diskarte na ginagamit upang sakyan ang bull market pataas,
pero ang paglalagay ng hangganan
para 'di masyadong malaki ang mawala.
At 'yon ang sinimulan ni Bernie na ibenta.
Ginawa ito ni Bernie na parang komplikado,
ngunit tila binigay nito ang gusto nila kay Bernie:
regular na tubo.
Pero ang nakaakit talaga sa kanila
ay isang bagay na 'di pa nila nakikita sa umuusbong na mundo ng hedge funds:
ang paraan ng pagbabayad ay napakasarap.
Ang rule ay 2 at 20.
Ang namamahala na Fairfield Greenwich,
ay makakakuha ng 2% sa lahat ng ari-arian ng namuhunan, mula sa itaas.
'Yan ang kanilang taunang bayad sa pamamahala ng pera mo.
At pagkatapos, makakakuha sila ng 20% ng kita sa ginawa nila para sa'yo.
Sa normal na mundo na may normal na manager ng pera,
Si Walter Noel at Jeffrey Tucker ay kailangang maghati sa bayad,
ang bayad na nakolekta nila mula sa mga namuhunan, sa Madoff.
Pero hindi iyon kailangan ng Madoff.
Hinahayaan ng Madoff na kunin nila ang kabuoang bayad at
walang ibang binabayaran maliban sa komisyon
sa mga kalakal na ginagawa niya.
Ang tawagin itong pangkaraniwan ay isang napakalaking pagmamaliit.
Hindi pa ito nagagawa.
Ito ang pinakakaakit-akit na kasunduan
na makikita ng isang hedge fund manager.
Ngayon, para mabigyan siya ng kredito, nagtatanong si Jeffrey Tucker.
Isang nagsusumikap na tao.
Sa puntong ito, talagang pinagtibay ni Bernie ang diskarte na makakatulong…
"Kung marami kang tanong, kunin mo na lang kaya ang pera mo."
"At, wala akong oras para dito."
Kaya, nagdesisyon ang Fairfield Greenwich na mamuhunan kay Bernie Madoff.
Ang Fairfield Greenwich ay ang unang naging kliyente ni Bernie sa hedge fund.
Nagtrabaho ako sa Fairfield Greenwich Group, tagapagtatag ay si Walter Noel
mula 1987 hanggang 1998.
Tingin ko si Walter Noel at kaniyang pamilya ay mapagpanggap.
Noong nagsimula si Walter,
sinubukan niyang magpanggap na mayaman dahil gusto nilang maging mataas.
Narinig ko na palagi siyang umuutang,
Pipanapaupahan niya ang bahay niya para may panggastos siya sa bakasyon sa Europa.
Nilinis niya ang sarili niyang bakuran.
Ang biyenan niya ay nagbibigay ng pera sa kanyang asawa bilang tulong.
Pero si Walter ay mahusay kumumbinsi.
Siya ay may mataas na pangarap.
Kaya, siniguro niya na siya'y nasa tamang club at siya'y palakaibigan
at talagang nakikipag-ugnayan siya sa mga tao.
Tingin ko, "Sige, wala naman masama, dahil ano naman?"
Tapos si Bernie Madoff ay nasama sa eksena
at doon nagsimulang sumabog ang mga bagay.
Ito'y parang nakahanap ng mapakikinabangan.
Ang pera ay nagsimulang pumasok ng mabilis, at napakarami nito.
Tumigil siya maglinis sa bakuran. Itinigil niya pagpaparenta.
Si Bernie ay nakaranas ng pagbaha ng pera mula sa mundo ng hedge fund.
Kasama riyan ang kakaiba at glamorosong istraktura
ng pamilya ni Walter Noel.
Siya ay may limang magagandang anak.
Bawat isa sa kanila nakapangasawa ng maperang aristokrasya
sa iba't ibang bahagi mundo.
Isa ang nag-asawa ng Latino Amerikanong tagapagmana,
ang isa nag-asawa ng Swiss investor
may koneksyon sa Latin America at Middle East.
Kaya, kasama ang Fairfield Greenwich at lahat ng mga manugang,
si Bernie may, agad-agad na pandaigdigang kredibilidad
at access sa pandaigdigang pera.
Matagal bago ko naintindihan
kung ano ang espesyal sa pagtrade ni Bernie Madoff.
At pagkatapos isa sa kliyente ni Walter ay nais makita ang stock na nasa portfolio.
Kaya, inabot niya ang pitong pahina
na naimprenta sa dot matrix printer,
sa manipis na papel at sa mababang klase ng tinta.
At nasabi ko sarili ko, "Anong mumurahin naman."
Ibig ko sabihin, parang nagtatrabaho sa basement
na may dingding na bloke.
'Di ganito ang itsura ng pahayag,
dahil ang bawat pahayag na mula sa banko,
mula sa kumpanya, mula sa unyon ng pautang,
ay nasa mamahaling papel, at may maganda, malaki, makulay na logo,
at maraming nakaimprenta,
at may numerong matatawagan
kung may problema o kung may katanungan ka.
Ang mga pahayag ni Bernie wala nito.
Mahalaga ang hedge fund sa Ponzing ito
dahil ito ang paraan para magkapera.
Kaya, ang hedge fund ay feeder funds talaga.
nangongolekta ng pera sa ibang namumuhunan,
pagkatapos ilalagay ang pera, sa pangalan nila, patungo sa Madoff.
At ang tanong ilan sa mga feeder fund ang kasabwat.
o kung nagpikit-mata sila
at sinadyang balewalain at sabi,
"Tignan mo, hangga't may tubo 'di na ako magtatanong pa."
Pero dapat mo talaga tanungin, alam mo,
anong tumatakbo sa isip nila sa puntong iyon
nang mamuhunan kay Bernie Madoff.
Si Mr. Madoff nangako sa ilang malalaking indibidual na kliyente
ng mas mataas na tubo.
Sila iyong mga apat na bigatin, na tinatawag.
May kasunduan ka kina Norman Levy, at Carl Shapiro…
Tama.
-Kay Jeffry Picower? -Oo.
Kay Stanley Chais?
Tama. Ako ay may espesyal na relasyon sa apat na bigating kliyente.
Si Picower ay medyo kakaiba.
Tinanong ko si Madoff kung naisip niya na sino sa kanyang bigating imbestor ang
may alam sa ginagawa niya.
At ang isang pangalang nabanggit niya ay si Picower.
Sabi niya, "Tingin ko alam niya."
"Hindi namin pinag-usapan. Hindi kami nagkomprontahan."
PINAKAMAYAMAN SA MAYAYAMAN
Si Jeffry Picower ay matagal ng kliyente ni Mr. Madoff,
sa nakaraang 30 taon.
Siya ay abugado, siya ay accountant,
sinimulan ang karera sa pagbebenta ng buwis.
Si Picower ay parang misteryosong tao.
Siya ay namuhunan ng higit sa $600 milyon sa kanyang account sa Madoff,
at sa pagitan ng 1998 at 2003, sinimulan ni Picower na ilabas ang pera niya.
At ang halaga ng pera na inilalabas niya ay talagang nakakagulat.
Daan-daang milyong dolyar bawat pagkakataon.
Isang bilyong dolyar sa isang natatanging taon.
Tiyak na napakahirap para kay Bernie na harapin ito.
Kailangang makalikom ng pera para kay Picower. Ang totoo,
sa isang punto, lahat ng pera ng Fairfield Greenwich, ng feeder fund,
ay umiikot kay Bernie,
si Bernie ay umiikot at binabayaran si Jeffry Picower.
Kung titignan mo ang kabuuang haba ng relasyon nila,
Nakakuha si Picower ng $7 bilyon mula sa negosyong investment advisory ni Bernie.
Sa kabila nito si Bernie ay nakadepende kay Picower,
dahil habang naglalabas ng bilyong dolyar si Picower,
nagpapasok din siya ng pera, kahit na sa maikling panahon lang,
kapag ang Ponzi ay nanganganib sa kawalan ng pera,
sumasalo ito sa Madoff kung kailangan ng sasalo.
Ang resulta, nagkaroon si Picower ng kakayahang kikilan si Bernie.
Siya ay tagapagligtas ni Bernie, ika nga,
at ang pailalim, nakakagalit na kaaway ni Bernie,
dahil si Bernie, na ultimatong likas kumontrol,
ay hinayaang makontrol siya ng iba.
Halimbawa, habang si Picower ay talagang kumikita sa paglabas ng pera sa negosyo,
magsasabi siya ng pekeng pagkalugi kay Annette Bongiorno,
at sasabihin, "Kailangan ko malugi."
"Katapusan na ng taon. Ayokong itala ang tubo,"
at saka gagawa ng pekeng pagkalugi
para hindi siya magbayad ng buwis sa perang inilalabas niya.
Tinanong ko siya,
"Bakit mo hinahayaan ang sarili mo sa awa ng lalaking ito?"
Ang sabi niya, "Jim, narinig mo ang kasabihan,
'ilapit mo kaibigan at ang kaaway mo mas malapit."
Ang suspetsa ni Bernie
napagtanto ni Jeffry Picower ang ginagawa niya,
naintindihan na hindi siya mahihindian ni Bernie,
at gagatasan ang kanyang account sa Madoff sa abot ng makakaya niya.
At talaga naman, walang higit na nagkapera,
walang naging mas mayaman sa pandarayang Madoff Ponzi,
maliban kay Jeffry Picower, kahit si Madoff.
Inaamin ko marami ako nagawang labis na nakakahiya at mali
na pinagsisisihan ko,
pero ito ay sarili ko'ng kagagawan.
Walang pumilit sa akin.
Mauunawaan mo, maliban kung kilala mo ako
at alam mo ang relasyon ko sa mga taong ito,
ang aking apat na malalaking kliyente, dahil sa sakim silang tao,
hindi gusto isara ang transaksyon.
Ako ay tagapag-ulat.
Nag-uulat na ako ng mga negosyo mula pa ng 1990s,
at nagtrabaho ako sa Barron's Magazine noong 2000,
at gusto ko simulang magsulat ng higit tungkol sa hedge fund,
na hindi kasing halaga tulad ng sa ngayon.
Isang araw, nakatanggap ako ng tawag mula sa isang lalaki na magandang source ko.
"Magsulat tungkol sa hedge fund ni Madoff."
"Hindi pa ito nalugi."
At nakuha niyan ang atensyon ko,
dahil hindi pa nangyari sa kasaysayan na may hedge fund
na hindi nawalan ng pera.
Online na kumpanya ang kabilang sa lugi ngayon linggo,
at nagsisimula pa lang ang paglipol.
Ang mga dating matagumpay na nakukuha ng $30, $40, $50 bawat share
pwede na sa ilang dolyar.
Sa pasimula ng 2000,
ang lumobong dot-com ay sumabog.
Kaya, ang stock market ay bumabagsak.
Kasabay nito,
ang hedge fund ni Madoff ay patuloy na kumikita ng pera,
na kakaiba rin.
Bakit itong hedge fund na ito ang tanging kumikita ng pera?
Kaya, gusto kong malaman ang tungkol sa hedge fund ni Madoff.
Bilang bahagi ng pagsasaliksik,
nakahanap kami ng dokumentong nag-aalok para sa Fairfield Greenwich.
Ang dokumentong nag-aalok ay
pang prospektus o pangbingwit ng puhunan
na ibibigay ang fund sa potensyal na kliyente
na nagpapaliwanag paraan pagtrade.
Kaya, noong tagsibol ng 2001,
sa panahong iyan makakapunta ka sa Exchange
at bumaba sa trading floor,
at kakapanayamin ang mga trader at, "Narinig na ba ninyo ito?"
"May nakinegosyo na ba sa bilyong dolyar hedge fund
ni Bernie Madoff?"
At ang nakapagtataka wala sa kanila ang nakipag-trade sa kanila.
At nagsimula ako magtanong sa mga pribadong banko,
'Oy, may mayayaman ba sa inyo na namuhunan sa hedge fund na ito?"
At sa itinatagal nito,
nagsimula akong makapansin ng kakaibang bagay.
Halimbawa, nang kapanayamin ko ang ilang kliyente ng pribadong banko, sabi nila,
"Puwede raw kaming mamuhunan sa hedge fund ni Bernie,
pero 'di pwede sabihin siya manager."
Iyan ay babala kapag ang tagapamahala ng pera mo sinabihan ka,
"Huwag mo sabihin ako namamahala sa pera," dahil
karamihang portfolio manager gusto ipagmalaki kinikita.
Nananghalian ako kasama ng isang nagtrabaho sa Merrill Lynch,
at siya ay parang banker ng mayayaman, at sabi niya,
"Hindi ko makita ang libro, hindi ako makapagsaliksik."
"Pero, kapag sinabi ko sa kliyente
na gusto ko sila alisin sa fund ni Madoff,
sisisantehin ako."
Ang senaryong ito ay paulit-ulit.
Bilang bahagi ng aking pag-uulat, tinawagan ko rin Fairfield Greenwich,
at nakausap si Jeffrey Tucker.
At binalewala ako at sinabihan,
"Walang dahilan na magsulat ka. Ito'y pribadong fund."
"Hindi ito bukas para sa tingi o malilit na negosyo."
At ang Barron's ay magasin na talagang binabasa ng publiko.
Pero ilang namumuhunan ang umiwas kay Madoff.
Halimbawa, Goldman Sachs,
Salomon Brothers.
Sila ay tumanggi makipagnegosyo kay Madoff.
Sabi nila, "Hindi namin alam ito. May kakaiba rito."
Kaya ang inaasahan ko ay mas madali makapanayam si Bernie,
dahil karamihan sa namamahala ng pera ay gustong makapanayam.
Ito ay kinukunsiderang, alam mo, pampanalo sa karera
kapag ikaw ay naitampok sa Barron's Magazine.
Pero hindi ko siya makontak.
Sinubukan ko sa likod, sinubukan ko sa harapan.
Hindi ko talaga makuhang ma-interbyu ang taong ito.
Dalawang araw bago maglathala…
nag-iwan ako ng mensahe at,
"Isusulat naminang kwento gusto mo man o hindi."
At
bigla, nasa telepono siya.
Sa naaalala ko, si Bernie Madoff ay mahinahon.
Parang nagtataka na naging interesado ako sa pagsusulat tungkol sa fund niya.
Tinanggihan niya ako at sinabing,
"Hindi ko masasabi ang stratehiya, iyan ay pribadong akin."
At parang tinapik ako sa ulo at pinaalis na.
At, dahil ako ay, walang nakuhang sagot sa kanya,
tanging nagawa namin ay magbangon ng tanong.
Paano niya nagawa ito?
Paano siya kumikita?
Alam mo, ano ang diskarte?
Bakit niya sinasabi sa mga tao na huwag sabihi'ng may hedge fund siya?
Bakit niya ibinibigay lahat ng pera sa pagbayad?
Alam ko sa loob-loob ko may hindi tama,
pero iyan lang meron ako noon.
Pagkatapos maipalabas ang artikulo, noong Mayo 2001, naisip ko,
alam mo, "Oo! Nanalo ako ng Pulitzer."
Pero 'di man lang ako tinawagan.
Naisip ko siguro galit, alam mo, sagot
mula kay Bernie o kanyang abugado,
pero puro katahimikan lang.
Ang hindi ko alam ay
si Bernie ay pumunta sa trading floor na may kopya ng istorya ko at sinabi,
"Ang babaeng ito ay tanga."
"Ayokong marinig ang tugkol dito. Ito ay gawa-gawa, tuloy lang."
Sabi ko kay Bernie, "Pero iyan ay nasa papel. Babanggitin 'yan ng mga tao."
Sabi, "Hindi natin pag-uusapan."
Si Bernie ayaw masangkot sa anumang pangit na publisidad.
Sa tuwing may reporter na tatawag o may naisulat tungkol kay Bernie,
balisa siya.
TATLONG TAGA-STRATEHIYA SA MALAKING BANKO NG IMBESTOR SABI SA BARRON
Ganoon talaga siya.
Sa isip niya, kung hindi natin pag-uusapan,
ayos lang. Hindi ito totoo.
Iyon lang. Wala ng magbabanggit dito.
Hanggang tagsibol ng 2001,
napanatili ni Bernie Madoff ang kanyang negosyo sa investment advisory
na halos hindi alam ng publiko.
Pinapanatili niya lahat na tahimik, malihim, nakatago
hanggang ang matatag na pahina ng Barron's Magazine ay lumabas.
Ngayon, importanteng ituro
na ang kwento ay hindi inakusahan si Bernie Madoff ng anumang iligal,
pero nagdulot ito ng katanungan sa kanilang mga imbestor.
Pagkatapos lumabas ng artikulo ko,
ikinatakot ito ni Jeffrey Tucker mula sa Fairfield Greenwich.
Nagsimula siyang magduda.
Kaya humingi siya ng pagpupulong.
Ito ay walang katiyakan para kila Jeffrey Tucker at Bernie Madoff,
dahil sila ay may magandang relasyon.
Si Tucker at Fairfield ay namuhunan ng bilyong dolyar,
at si Bernie ay dapat ipinihunan itong bilyong dolyar.
Ang pagpupulong ay hindi naging maganda.
"Bernie, kailangan kitang makausap tungkol sa na-ilathala."
Napakahalaga na matiyak niya kay Tucker,
pero ang klasikong si Madoff
ang katiyakan sa kanya ipakitang hindi nag-aalala.
At si Bernie kasama ang kaniyang kanang-kamay, na si Frank DiPascali,
at ipinakita nila sa kanya ang papel ng trade ledger,
nagpapakita ng magkakaibang trade na ginawa sa kanilang account.
Siyempre, si Jeffrey Tucker, hindi baguhan.
Siya ay dating regulator, dating abugado.
Kahit sino puwedeng mag-print ng mga papel na nagsasabi na may mga trade na nagawa.
May kailangan pa.
At sa puntong iyan, si Bernie at Frank ay nagbukas ng kompyuter
at ipinakita sa kanya na may account sila sa regulator na tinawag na DTC,
na Depository Trust Company.
Ito ang mahalagang bank account sa bawat broker sa Wall Street.
Sabi nila, "Kung talagang nag-aalala ka kung nasaan ang pera mo,
alam mo may account kami at puwede mong tignan ang portfolio.
"Kaya," sabi ni Bernie, "pumili ka ng stock, pumili ka sa alinman."
"Ano ang gusto mong tignan?"
"Sige, tignan natin ang trade sa AOL." "Sige."
Pumindot si Frank,
lumabas ang mukhang pahina ng transaksyon ng Fairfield Greenwich sa AOL.
Nagpapakita ng mga numero ng share na inaasahan ni Jeffrey Tucker na makita.
Ibig ko sabihin, maririnig mo ang maluwag na paghinga sa buong mundo.
Naroon lahat.
Walang dapat ipag-alala.
At umalis siyang kalmado at panatag.
Ngayon ang totoo, siyempre,
lahat ito'y peke.
Ito ay pakunwari lamang na account ng DTC.
Ngayon, ang totoong nangyari ay,
namaniobra ni Frank DiPascali lehitimong institusyon na nagpapabilis sa palitan
mula sa lehitimong opisina sa itaas
at gumawa siya ng mga pekeng trade dito
para matipon niya, maipakita kay Jeffrey Tucker,
at tiyakin sa kanya, ang totoo, ang AOL stock niya ay ligtas at maayos.
Kaya siya ay gumawa ng eksaktong kopya.
Si Madoff at DiPascali ay talagang may pambihirang relasyon,
kaya si DiPascali ay naunawaan
kung ano ang kakailanganin ni Madoff
at ano ang pinakamagandang magagamit ni Madoff para pagtakpan ang panloloko niya.
May isang nakakamanghang yugto
kung saan isang account para sa fund ang nagtanong kay DiPascali
para tignan ang ledger sa magkakaibang petsa,
at sabi ni DiPascali, "Oh sige, sige"
sabi, "Kailangan ng trade ledger."
Siyempre, ang mga tauhan niya roon ay tarantang kumilos agad.
Sila ay gumawa ng pekeng trade ledger.
Naimprenta sa printer, itong napakaraming bunton ng papel,
pero, teka, napakabago nito, napakalinis.
Pinagtatapon nila mga papel sa opisina na parang bola sa dagat
hanggang magmukha itong madungis at gusot at gamit na gamit.
Pero, teka, mainit pa mula sa printer.
Iyan ang problema.
Kaya pinalamig nila sa ref ng opisina.
At, siyempre ito'y nakakumbinsi sa may account.
Kaya, itong ganitong pagpapanggap, hindi mo maiba tawag,
sumasakto gaya ng kamay sa glove
sa anumang kailangan ni Madoff para matiyak sa kanyang mga imbestor.
Bago pa malaman mismo ni Madoff ano kailangan niya.
"Ako ay nakatayo rito ngayon para sabihin na mula 1990 hanggang Disyembre 2008,
tinulungan ko si Bernie Madoff at ibang mga tao
para mandaya na nakapanakit ng libong tao.
"May isang simpleng katotohanang alam si Bernie Madoff,
na alam ko at alam din ng ibang tao,
pero hindi namin sinabi sa kliyente,
o sinabi man sa mga regulator tulad ng SEC."
"Walang pagbili o pagbenta ng seguridad na nangyayari sa kanilang mga account."
"Lahat ng ito ay peke. Lahat ay gawa-gawa."
"Ito ay mali, at alam ko mali iyon noong panahong iyon."
Ang panloloko na ito'y umabot ng dekada.
Pero kung wala maayos na papel,
ang lahat ng bagay ay nalantad sana ng mabilis.
Mga pahayag ng account,
kompirmasyon ng kalakal
mga ulat para sa kliyente kapag kailangan…
Tanging paraan para magawa ay paggamit kompyuter.
At hindi ka puwede lumabas at bumili ng software para sa pekeng kalakal.
Kailangan gumawa ng sariling software para mangyari.
Kaya, ang mga computer programmer na sila George Perez at Jerry O'Hara ay mahalaga
sa pagtulong kay Madoff na maipagpatuloy ito.
Sila Jerry at George ay hindi parehas ng pamumuhay
gaya ng nasa ika-17 palapag na empleyado.
Si Frank ay may bangkang milyones.
Si Jodi ay may bahay sa Jersey Shore.
Wala sila niyan. Sila ay payak na namuhay.
Pero alam nila ang ginagawa nila ay mali.
Alam nila na sila ay namemeke ng mga ulat,
sa katagalan, sila ay hindi na komportable.
Sina George at Jerry ay kinakabahan na baka sila ay madiskobre
dahil sila ay nasa panganib dito.
Sinimulan nila komprontahin si Frank DiPascali,
at naging halos katawa-tawa itong blackmail,
dahil sinimulan nila sabihin kailangan nila ng higit na bayad.
At ayaw nila magmukhang parang biglaang may pagtaas ng sahod,
kaya humiling sila ng diamente.
Na iniisip ni Frank, "Iyan ay kabaliwan."
At sumulat sila na nagsasabi,
"Nabahala kami sa ulat na ginagawa namin,
at hindi namin alam kung nasa peligro na kami,"
at gusto nila itong mairekord.
Ito sabi, "Naipaalam ko sa aking boss, si Frank DiPascali,
na ayaw ko na magtrabaho sa mga proyekto na 'di ako komportable."
"Hindi ko alam kung gaano kataas naipabatid ang aking pag-ayaw,
pero sa sandaling panahon lamang bago ito makarating sa itaas."
"Ikinatatakot ko sa trabaho, pamilya ko, kinabukasan ko."
At ito ay pirmado ni George Perez.
Tapos kinompronta nila si Bernie tungkol dito.
At si Bernie, hindi siya basta sumuko lang at sinabi,
"Sige, nahuli niyo ako."
"Kunin niyo anuman gusto niyo." Siya'y magmamatigas.
Pumunta sila sa opisina niya kasama si Frank,
at sinabing hindi sila komportable.
"Karagdagan pa, tingin namin dapat isara na
ang negosyong investment advisory."
Na siyempre, nagpakilos kay Bernie na mang-bully.
Sinindak niya sila.
Walang katiyakang sitwasyon sa magkabilang panig dahil
ang mga lalaking ito 'di direkta kay Bernie araw-araw.
Karagdagan pa, tinakot nila ang lalaki
na nagpapatakbo sa negosyo at alamat sa Wall Street.
Umalis kayo sa opisina ko. Ngayon na.
Kalaunan nakipagkasundo si Madoff sa pamamagitan ni Frank,
at, alam mo, kumuha pa si Frank ng higit na pera.
Humantong sila sa karagdagang $60,000,
na, sa saklaw ng kasong ito, hindi naman talaga marami.
Sila ay pwedeng nakapangikil kay Bernie ng kahit magkanong pera,
at napanatili ang trabaho.
Ang mga kalalakihan ay nanahimik para sa ganitong karaniwang pagtaas,
at si Bernie ay nakalusot na naman.
Pansamantala.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Jane Bonifer J. Bumanghat