Ludzie mówili, że inwestorzy Madoffa byli chciwi,
że oczekiwali niewiarygodnych zysków.
Liczby mówią coś innego.
Nic niesamowitego, po prostu stabilna inwestycja.
Ciężko pracowałem na te pieniądze.
Dlatego sprawdziłem co nieco,
zanim zainwestowałem u Madoffa.
Zleciłem ocenę Madoffa firmie,
która zajmowała się sprawdzaniem menadżerów finansowych.
Wystawili mu idealną ocenę.
Nawet po tym wszystkim szukałem artykułów nt. Madoffa.
Był raczej tajemniczy.
Artykuły go wychwalały.
To były rzeczy z Forbesa,
The Economist i tak dalej.
Był ważnym gościem.
To wszystko znaczyło dla mnie,
że jest dobry.
Rzecz w tym, że SEC też go nie złapała,
a miała wiele okazji.
Marzyliśmy o emeryturze i przyszłości. To wszystko po prostu zniknęło.
Cierpieliśmy między innymi dlatego,
że nasz rząd i SEC nie wykonali swojej pracy.
Poczuliśmy się zdradzeni.
MADOFF: POTWÓR Z WALL STREET
LISTOPAD 1999
Dołączyłem do Rampart Investment Management w Bostonie,
bo potrzebowali handlowca.
Zarządzaliśmy dziewięcioma miliardami dolarów.
To była znaczna suma.
Miałem szukać im nowych klientów
i nowych produktów.
Ktoś musi sprzedawać, prawda? To moja działka.
Szukałem kolejnej fali.
Poleciałem do Nowego Jorku
na spotkanie z Thierrym Magon de la Villehuchetem.
To bogaty człowiek i inwestor,
który miał kontakty z najbogatszymi ludźmi Europy.
Mówił, że jest arystokratą z Bretanii,
jego rodzina ma zamek z setką pokoi
i chodził na polowania z europejskimi arystokratami.
Uznałem wtedy,
że jeśli Villehuchet przedstawi mnie w europejskich bankach,
to otworzy przede mną nowy rynek.
Był jeden problem.
Villehuchet dał mi dokumenty, które codziennie dostawał pocztą.
To potwierdzenia transakcji.
Na samej górze była nazwa firmy, którą ocenzurował
grubym czarnym markerem.
Powiedział: „Mam tajny fundusz hedgingowy.
Nie mogę powiedzieć, kto nim zarządza, bo gdyby się o tym dowiedział,
przestałbym być jego klientem.
Owszem, zatrudniłem go.
Co miesiąc wyrabia jeden procent jak w zegarku”.
Wiedziałem, że w świecie finansjery to niemożliwe.
Zaczął opowiadać mi o jego metodach.
Wspomniał o opcjach, które sam kupowałem na pojedyncze akcje,
ale wg Thierry’ego facet nigdy nic nie stracił.
Pomyślałem wtedy: „To szaleństwo. To niemożliwe”.
Zapytałem Thierry’ego:
„Ile pieniędzy u niego trzymasz?”.
Odpowiedział: „320 milionów ode mnie i klientów z Europy”.
Natychmiast założyłem, że fundusz zarządza
dziesięć razy większą kwotą.
Policzyłem, że muszą mieć ponad trzy miliardy dolarów.
Największy menadżer funduszu hedgingowego, o którym nikt nic nie wie.
Gdybym robił procent miesięcznie jak w zegarku,
moja twarz wylądowałaby na bilbordach od Bostonu po Nowy Jork.
Czemu ten gość się ukrywał?
Byłem bardzo ciekawy, kto to jest.
Thierry odwrócił się do kogoś,
a ja zrobiłem coś niestosownego.
Obróciłem leżące na biurku potwierdzenie,
żeby sprawdzić nazwę firmy.
„Bernard Madoff Securities”.
Czemu duża firma z Wall Street
musi potajemnie zarządzać pieniędzmi Thierry’ego?
Thierry powiedział, że nie pobierał też prowizji.
To nie miało sensu.
Stwierdziłem wtedy, że to bzdura.
Po pierwszym spotkaniu
wróciłem do Bostonu na spotkanie z szefami z Rampart.
Szefowie natychmiast zrozumieli,
że jeśli Thierry będzie moim kontaktem
do najbogatszych ludzi Europy,
będziemy mogli zarobić miliardy.
Musiałem konkurować z tajemniczym funduszem i jego strategią,
która nie miała sensu.
Szefostwo uznało: „Musimy odtworzyć jego metody.
Zanieśmy to do Harry’ego Markopolosa.
Uwielbia matematykę, on to rozgryzie”.
Zajmowałam się pochodnymi. To czysta matematyka.
Trzeba rozumieć różniczki, całki i statystykę.
Obliczenia często są skomplikowane.
Frank przyniósł mi dokument z funduszu powiązanego Madoffa.
Mieli niesamowite zyski.
Frank siedział w marketingu,
chce wiedzieć, czy coś działa i czy można to sprzedać.
Harry się wkurzył, bo musiał wyjść z biura
do handlowca.
Patrzył na te zyski przez minutę i skwitował:
„Frank, jesteś ekspertem od opcji. Wiesz, że to bzdury”.
Powiedziałem: „Tak, nie używa opcji.
Jak on to robi?”.
Jedna strona z niesamowitymi wynikami. Praktycznie nie mieli strat.
Patrzę na charakterystykę portfela i mówię:
„Spójrzcie, zyski wyglądają o tak!
Prosta linia pod kątem 45 stopni”.
Dodał: „Od razu wiem, że to przekręt.
Podejrzewam piramidę finansową”.
Ta rozmowa trwała cztery minuty.
Powiedziałem mu:
„Boże, nie używaj słowa »piramida«.
Nie możemy nawet nazywać go oszustem.
Madoff Securities odpowiada za siedem do dziesięciu procent
obrotu amerykańskiej giełdy.
Nie wierzę w to”.
Powiedziałem, że to nierealne,
ale szefowie i tak chcieli „produkt jak u Madoffa”.
„Dowiedz się, jak to robi, żebyśmy weszli w ten rynek”.
Poświęciłem parę godzin na tworzenie modelu zysków.
Po paru godzinach stało się jasne,
że model nie miał nic wspólnego z Wall Street i amerykańską giełdą.
Pokrywał się z giełdą tylko w sześciu procentach.
Po zsumowaniu miesięcy
widać było, że 96,4% miesięcy jest na plusie.
W finansach to niespotykane.
Te liczby były niewiarygodnie dobre.
Ludzie zlatywali się do Madoffa,
bo oferował kusząco pewne zwroty.
Musiałem z nim rywalizować,
ale nie da się rywalizować z oszustem.
Chciałem wyrzucić oszusta z boiska.
BZDURA!
To moje pierwsze zgłoszenie do SEC z 1 marca 2000 roku.
„W mniej niż 25 minut
udowodnię jedną z trzech możliwości dotyczących funduszu Madoffa.
Pierwsza: są niesamowicie utalentowani lub mają fart,
a ja jestem idiotą.
Druga: zyski są prawdziwe,
ale nie są wynikiem reklamowanego procesu,
więc należy przeprowadzić dochodzenie.
Trzecia:
fundusz jest piramidą finansową”.
PIRAMIDA FINANSOWA
Ponad 100 miesięcy zysków, tylko 7 na minusie i największa strata…
Gdy Harry Markopolos spróbował przekonać SEC,
że największą piramidę finansową w historii
prowadzi aktualnie Bernie Madoff,
stanął przed ogromnym wyzwaniem.
SEC polegała na Madoffie, to było ich źródło wiedzy o Wall Street.
Miał świetną reputację, był prawdziwym gigantem Wall Street.
Nie chodziło tylko o projekty, które wdrażał i zmiany
w branży, którą współtworzył.
Spędził dużo czasu,
współpracując z komisją i innymi agencjami rządowymi.
Pomagał tworzyć regulacje dla tej branży.
Zacznę od założenia,
że większość praktyków w naszej branży
przychodzi rano do firm, chcąc zgodnie z zasadami
działać w interesie klientów.
Harry Markopolos spędził mnóstwo czasu,
próbując przekonać SEC do ruszenia sprawy Madoffa.
Nie poszedł tam tylko raz.
Za pierwszym razem go spławili, za drugim razem go spławili.
Inni ludzie by się poddali.
Ustaliliśmy, że Bernie dysponował kwotą od trzech do siedmiu miliardów.
SEC spojrzała na moje ustalenia i je zignorowała.
GRUDZIEŃ 2000 ROZMIAR PIRAMIDY: 30,1 MILIARDÓW DOLARÓW
SEC nie sprawdziła naszych doniesień.
Harry obdzwonił wszystkie gazety.
Powiedzieli: „Nie ruszymy Madoffa
na podstawie insynuacji jakiegoś matematyka.
Znajdź narzędzie zbrodni”.
Harry powiedział mi:
„Frank, znajdź dziennikarza śledczego, który pracuje w finansach”.
Gdzie się ich szuka?
Tak się złożyło,
że pod koniec 2000 roku
byłem z żoną w Barcelonie.
Na lotnisku wsiedliśmy do taksówki.
Do ostatniej taksówki.
Jakiś zmęczony facet stał ze swoim bagażem
i walił w szybę, pytając, czy jedziemy na konferencję.
Potwierdziłem, a on spytał, czy możemy jechać razem.
Siadł z przodu i przedstawił się: „Michael Ocrant.
Jestem reporterem śledczym, opisuję oszustwa finansowe”.
Powiedziałem tylko „Dzięki ci, panie”.
Powiedziałem mu: „Michael,
założę się o kolację w Barcelonie,
że mogę podać ci nazwisko menadżera tajnego funduszu hedgingowego,
który całkowicie zmiażdży resztę
pod względem aktywów i stop zwrotu”.
Od razu przyjął zakład.
Gdy powiedziałem „Bernie Madoff”…
obrócił się tak szybko, że wiedziałem, że znalazłem reportera.
Dodałem, że ten facet
zawsze sprzedaje na dzień przed zniżką na giełdzie
i kupuje w dniu albo przededniu zwyżki”.
Żaden menadżer na świecie nie ma idealnego wyczucia czasu.
Nikt tak nie zna się na rynku.
Ocrant skwitował: „Muszę napisać artykuł”.
Daliśmy mu nazwiska ludzi od opcji
z amerykańskiej giełdy
i szefów działów z dużych banków.
Rozmawiał z nimi wszystkimi.
Nie mógł uwierzyć w te liczby.
Tuż przed publikacją zadzwonił
i powiedział:
„Koleś jest dwa i pół raza większy
od mojego największego funduszu.
Jakim cudem robi takie obroty?”.
Wyszedł artykuł
„Madoff na szczycie. Traderzy pytają o szczegóły”.
Zbijaliśmy piątki w biurze Rampart.
Sprawa została upubliczniona.
Nadchodzi ekipa.
Po publikacji artykułu
starsza urzędniczka z biura SEC w Waszyngtonie
postanowiła przeprowadzić śledztwo.
Wszyscy byli zaskoczeni,
że Madoff zarządza tak dużymi pieniędzmi,
bez zarejestrowanej działalności doradczej.
Jak postanowiła się za to wziąć?
Zadzwoniła do Berniego.
Znała go, bo był dobrze znany w branży.
Zadzwoniła z hasłem:
„Bernie, przeprowadzimy kontrolę. Będziemy pytać o twój fundusz hedgingowy”.
On odpowiedział, że nie ma takiego funduszu.
Ona rzuciła: „Tak myślałam” i się pożegnali.
Prowadzenie funduszu hedgingowego
wymagało rejestracji jako doradca inwestycyjny.
Bernie Madoff nie chciał tego robić,
bo to oznaczało
stałe kontrole SEC.
Uwielbiam ten moment,
bo najlepiej pokazuje,
jak bardzo SEC szanowała Berniego Madoffa,
jak bardzo mu ufała.
„Zadzwońmy i zapytajmy, czy robi coś złego.
Powie nam prawdę”.
Madoff miał szczęście do wrogów i do przyjaciół.
Czas też mu sprzyjał.
Mamy wstępne doniesienia
na temat małego samolotu uderzającego w World Trade Center.
Właśnie zobaczyliśmy kolejny.
Nigdy tego nie zapomnę.
Nigdy nie zapomnę patrzenia
na dwa walące się budynki.
Miasto było w szoku.
Pamiętam niepewność
okresu po 11 września.
Wall Street była tuż obok World Trade Center.
Dwie przecznice dalej była zamknięta giełda.
W centrum wszystko zamknięto na długi czas.
Czuliśmy, że wszyscy działamy razem,
próbując na nowo otworzyć giełdę.
Tom Costello jest w NASDAQ. Tom, co słychać?
NASDAQ otworzy się za półtorej godziny.
Godzinę temu wspominałem,
że w niespotykanym geście solidarności
prezes NASDAQ, Wick Simmons, pojawi się na wspólnym otwarciu NYSE.
NASDAQ musiał pokazać, że jest w stanie funkcjonować
nawet po tak niewyobrażalnych wydarzeniach.
Bernie pomógł do tego doprowadzić.
…jeden!
To było też istotne dla Berniego z innego powodu,
którego nikt nie dostrzegł, dopóki nie było za późno.
Celowe i śmiercionośne ataki
z wczorajszego dnia
to coś więcej niż terroryzm.
To wypowiedzenie wojny.
Zasoby, które były w Nowym Jorku i na samej Wall Street,
które miały zostać przeznaczone na ściganie przestępstw finansowych,
zostały przekierowane
do walki z terroryzmem.
Dla SEC oznaczało to pogorszenie problemu
wynikającego z kampanii deregulacyjnej,
która zaczęła się wraz z wyborem Reagana na prezydenta.
W obecnym kryzysie
rząd nie jest rozwiązaniem naszego problemu.
To rząd jest problemem.
Przepisy, których SEC potrzebowała do pracy śledczej, zostały zaostrzone,
a ich budżet był wielokrotnie cięty.
Następstwem 11 września
były kontynuacja trwającego od dawna racjonowania zasobów,
obniżenie priorytetów
i zmiany prawne, które utrudniały ich pracę.
W pewnym sensie ta tragedia
oznaczała, że Madoff
podlegał mniej dokładnej kontroli
ze strony organów regulacyjnych
akurat wtedy, gdy było mu to potrzebne.
Madoff nie był jedynym beneficjentem
powolnej egzekucji,
której doświadczała SEC,
ale na pewno zyskał najwięcej,
przez samą skalę jego oszustwa.
GRUDZIEŃ 2001 ROZMIAR PIRAMIDY: 36,8 MILIARDÓW DOLARÓW
KSIĘGI STYCZEŃ-KWIECIEŃ 2000
Istniał ogromny rozdźwięk między tym, jak Bernie prezentował się światu,
a tym, co działo się w firmie.
Udawał, żeby promować firmę i siebie.
Miał do tego idealne dzieci.
Amerykańscy do bólu, wykształceni, głowy rodzin.
Używał Andy’ego i Marka jako tarczy.
„To firma rodzinna.
Moi synowie są wykształceni i zajmują się giełdą”.
Wszystkie elementy były od siebie oddzielone.
Wszystkie.
Nad działem kreowania rynku czuwał mój syn Mark.
Nasz dział traderów
był nadzorowany przez mojego syna Andy’ego,
Działem doradztwa inwestycyjnego, który nazywaliśmy po prostu 17. piętrem,
kierował Frank DiPascali.
Te działy ze sobą nie rozmawiały.
Mark i Andy nie mogli sprawdzić,
jakie straty i zyski generuje dany dział.
Mark i Andy nie schodzili na dół do działu doradztwa inwestycyjnego.
Gdy przychodzili klienci,
któryś z nich zawsze pytał: „Kim są ci ludzie?”.
Nie znali ich.
Bernie spławiał ich,
gdy nie miał ochoty o czymś rozmawiać.
Przez lata nauczyli się go nie naciskać.
Powiedziałam kiedyś Berniemu:
„Twoja firma jest twoją własnością.
Przestanie istnieć po twojej śmierci.
Twoi synowie i twój brat będą musieli zdobyć nowe licencje
i otworzyć nowe konta.
Powrót do dawnej formy zajmie sporo czasu”.
Odparł: „Pracuje nad tym 30 prawników, nie przejmuj się”.
Całkiem mnie zignorował.
Powiedziałam o tym Markowi Madoffowi.
On poszedł do Berniego, ale też został spławiony.
Przez lata był chyba zły,
że nie mogli o tym razem rozmawiać.
Bernie musiał być królem Wall Street.
Firmował biznes nazwiskiem.
W życiu Berniego nie było nic ważniejszego
od utrzymywania reputacji.
Musiał udawać, że firma z 19. piętra odnosi sukcesy,
choć rzeczywistość różniła się od jego opisów.
Kiedy staliście się niewypłacalni?
Podejrzewam,
że na początku 2000.
Może…
Gdzieś między 1998 a 2002.
Można powiedzieć, że zbliżały się kłopoty.
W tamtym okresie
rywalizacja o transakcje od wielkich instytucji,
którymi zajmowała się legalna firma, była coraz większa.
To oznaczało, że za każdą z tych transakcji
płacono coraz mniej.
Zyski były coraz mniejsze.
Wszyscy byli przekonani, że legalny biznes zarabiał dużo więcej.
Między 2002 a 2008
około 800 milionów dolarów
przelano z piramidy finansowej
do legalnie działającej firmy.
Pan DiPascali brał pieniądze z 17. piętra
i przelewał je do Londynu,
skąd wracały na 19. piętro,
czyli dwa piętra wyżej,
pod przykrywką inwestycji.
Bony skarbowe USA.
Jeśli legalna strona firmy
nie zarabia tyle, ile ludzie się spodziewają,
nie będziesz w ich oczach wyglądał tak, jak byś tego chciał.
W ten sposób bronił swojej reputacji na Wall Street.
Tak naprawdę w okolicy roku 2000
legalna część firmy byłaby niewypłacalna
bez zastrzyku 800 milionów dolarów z piramidy finansowej.
Wszystko dlatego, że traderzy przynosili zyski,
ale tylko sami w sobie.
Bernie miał problem z kosztami,
były za wysokie, więc firma traciła pieniądze.
Dowiedziałem się,
że miał od 35 do 50 traderów,
którzy byli rentowni,
ale firma zatrudniała ponad 150 pracowników.
Bernie zatrudniał przyjaciół kluczowych pracowników.
Część z nich niewiele robiła, ale zarabiała duże kwoty.
Uważał się za dobroczyńcę, za gotowego do pomocy gościa,
który zawsze był solidny.
Musiał się sprawdzać.
Jednocześnie firma była jego skarbonką.
Kupił jacht.
Miał dom we Francji.
Był współwłaścicielem samolotu,
który pomalował tak, żeby pasował do biura.
Ruth była zajęta organizowaniem balów, kolacji i innych wydarzeń
nierzadko na cześć Berniego.
Bernie dał rodzinie dużo pieniędzy.
Mark i Andrew otrzymali wiele pożyczek.
To były miliony, których nigdy nie oddali.
Kupował pracownikom domy i prezenty.
Wszystko za pieniądze firmy.
Byłem sfrustrowany w pracy,
bo współpracownicy nie wierzyli, że Madoff jest oszustem.
Po pierwszym zgłoszeniu do SEC
największe czasopismo branżowe opublikowało artykuł,
w którym nazwali Madoffa twórcą piramidy finansowej.
Nikt nie zadawał trudnych pytań.
Ludziom wystarczyły częściowe odpowiedzi,
a mnie dalej ignorowano.
Szefowie z mojej firmy dalej nalegali,
żebym skopiował jego strategię, bo chcieli wejść na ten rynek.
Musiałem wymyślić coś, co mogłoby konkurować z Madoffem.
Problem w tym,
że w miesiąc można było stracić nawet 50%.
Na tym polegało ryzyko,
ale Thierry de Villehuchet z Access International uznał,
że jest rynek na taką alternatywę dla Madoffa.
Poleciałem z nim
na parę spotkań w Londynie, Paryżu, Genewie i Zurychu.
Jak można wyjaśnić, kim był Thierry de Villehuchet?
Jechaliśmy taksówką koło Łuku Triumfalnego w Paryżu.
Powiedział: „Harry,
spójrz na te nazwisk”.
Wtedy dotarło do mnie, że spotykałem się z tymi ludźmi.
Te więzi trwały od pokoleń.
Elita prywatnych bankierów,
która zarządzała pieniędzmi europejskiej arystokracji.
Ci ludzie byli dobrze ubrani,
bardzo elokwentni
i doskonale wychowani.
Znali się na winach.
Thierry de Villehuchet zaczynał spotkania od słów:
„Harry i Rampart są jak Madoff.
Ryzyko jest większe, ale potencjalne zyski też.
Oni inwestują w indeksy, nie w indywidualne akcje.
Poza tym są bardzo podobni.
Właśnie dlatego ich potrzebujecie, to dywersyfikacja Madoffa”.
Na pierwszym spotkaniu facet powiedział:
„Harry, masz ciekawą strategię.
Większe zyski niż u Madoffa, ale większe ryzyko straty,
choć twierdzisz, że masz to pod kontrolą.
Inwestowaliśmy już u Madoffa i nigdy nie straciliśmy.
Czemu mielibyśmy dać ci te pieniądze?”.
Nie chcieli słyszeć o ryzyku.
Wiedzieli tylko, że u Madoffa nie ryzykują i nie mieli zamiaru tego zmienić.
Pierwszy bank powiedział:
„Madoff ma zamknięte grono klientów, ale tylko my w banku XYZ z Genewy
mamy możliwość inwestowania u niego pieniędzy”.
W jedną taką historyjkę można nawet uwierzyć.
Dwie albo trzy? Zbieg okoliczności.
Na 14 z 20 spotkań usłyszał dokładnie tę samą historyjkę.
„Jesteśmy z Madoffem, on bierze tylko nasze pieniądze”.
Z Europy wróciłem sfrustrowany.
Tylko paru klientów zdecydowało się na inwestycję,
więc chwilę działaliśmy,
po czym wszystko przygasło.
Harry wrócił bardzo zdenerwowany,
bo od razu zrozumiał,
że skala oszustwa jest znacznie większa w Europie.
Odkryłem, że Madoff miał w Europie miliardy dolarów.
Wszyscy mówili o kontach na Kajmanach.
Pieniądze na Kajmanach podlegają niewielu regulacjom,
więc bogacze często trzymają je tam, żeby unikać podatków.
Poza tym znajdują się tam brudne pieniądze,
pochodzące np. z handlu narkotykami albo od oligarchów.
Takie pieniądze muszą zostać wyprane.
Na końcu trafiały do funduszu Berniego.
Gdy dotrze do ciebie,
że Bernie zarządza pieniędzmi najgroźniejszych ludzi świata,
zaczynasz się martwić,
że próba zdemaskowania Madoffa
może kosztować kartele i Rosjan dużo pieniędzy,
których nie chcą stracić.
Ryzykuję własne życie,
bo wygląda na to, że jestem samotnym głosem w głuszy
donoszącym władzom na Madoffa.
Zacząłem nosić broń i sprawdzać, czy w aucie nie ma bomby.
Budując wspólną relację biznesową,
zbliżyłem się do Thierry’ego.
Umawialiśmy się na drinki w jego gabinecie.
Kiedyś wpadłem na niego w Nowym Jorku
i rozmawialiśmy chwilę.
Ciągle powtarzałem to samo:
„A jeśli Harry ma rację i Madoff nie może…”.
Na co on: „Znowu z tym Madoffem. Przestaniesz kiedyś?
Wiesz, że wszystko sprawdzam
i mam do niego pełne zaufanie.
Zrobiliśmy nawet analizę charakteru pisma.
Co jeszcze mógłbym zrobić?”.
Odparłem: „Jeśli mamy z Harrym rację,
co się z tobą stanie?”.
Odpowiedział: „Frank, ujmę to tak.
Włożyłem tam wszystkie pieniądze.
Dałem mu większość pieniędzy rodziny
i fundusze bankierów z Europy, z którymi nawiązałem znajomość.
Jakaś połowa europejskiej arystokracji ma u niego pieniądze.
Jeśli się mylę, to będzie koniec.
Jeśli wy macie rację, a ja się mylę,
będzie po mnie”.
Z biegiem czasu
Bernie stawał się coraz bardziej fanatyczny.
Myślałam, że to przez narastającą presję,
bo musiał kontrolować tak wiele rzeczy.
Rozmawiałam z nim co 15 minut.
Zawsze musiał wiedzieć, co się dzieje.
„Co by się nie działo,
kto by nie dzwonił, chcę natychmiast o tym wiedzieć”.
Bernie był właścicielem firmy.
Chciał, by wszyscy to wiedzieli, żeby każdy rozumiał, kto tu rządzi.
A Peter…
Peter był jak ulubiony wujek.
Towarzyski i skromny facet,
przy którym czułam się inteligentna, przydatna i produktywna.
Bernie był starszym bratem Petera.
Czasem się nad nim znęcał, traktował go protekcjonalnie.
Peter chodził z jakiegoś powodu na terapię.
Gdy Bernie się o tym dowiedział, zamiast go wspierać,
zaczął mu dokuczać.
„Taki jesteś spięty, że musisz z tym do kogoś chodzić?”.
Krzyczał na niego i wyśmiewał go przy wszystkich pracownikach.
Myślałam wtedy, że taki po prostu jest. To nic osobistego.
Jego brat i dzieci nie mogli już tego znieść.
Zaczęli się zachowywać tak,
żeby go nie prowokować.
Peter zajmował się kreowaniem rynku.
Nie pamiętam, kiedy to było.
Potem zajmował się zgodnością i systemami.
Mój brat robił wiele rzeczy.
Zastanawiam się, w jakim stopniu jego praca
polegała na przymykaniu oka na wszystkie działania 17. piętra
i celowej nieświadomości.
Dyrektor ds. zgodności ma potwierdzić,
że stosujesz się do przepisów
i pilnujesz zaleceń SEC.
To on zajmował się kontaktem z SEC,
to on był tam twarzą Madoffa,
choć Bernie kontrolował wszystko.
Komisja nigdy nie przeprowadziła
pełnoprawnego śledztwa,
ale dostawała donosy
i wielokrotnie gościła Harry’ego Markopolosa.
Harry Markopolos składał swoje skargi w latach 2000 i 2001,
ale byli też inni ludzie, którzy mówili SEC o Madoffie.
Pod koniec 2004 roku
podczas kontroli w innej firmie trafili na e-maile,
w których dwie osoby
rozmawiały o tym, że firma Madoffa to przekręt.
Oni też wspominali,
że takie zyski są nierealne.
STYCZEŃ 2005 ROZMIAR PIRAMIDY: 42,5 MILIARDÓW DOLARÓW
Komisja w końcu postanawia przeprowadzić śledztwo.
Dwóch młodszych śledczych
miało pójść do Madoffa i zająć się tym na miejscu.
Dwóch śledczych, którzy niedawno skończyli szkoły,
pojawia się w biurze Madoffa i natychmiast idą do sali konferencyjnej.
Tam dowiadują się, że podczas śledztwa mają się kontaktować
nie z kimś z działu zgodności,
jak to ma miejsce w innych tego typu sytuacjach,
ale bezpośrednio z Berniem Madoffem.
To niespotykane.
Jeśli masz sprawdzić Apple,
Cook nie spędzi z tobą dwóch tygodni.
W Amazonie nie dostaniesz Bezosa
na czas śledztwa.
Firma Berniego nie wiedziała,
czego szukali, bo nie postawili sprawy jasno.
Prawda jest taka, że ci śledczy też tego nie wiedzieli.
Przed chwilą ukończyli szkoły,
a nagle stoją przed Madoffem, który jest ich kontaktem w firmie.
Facet ma charyzmę,
opowiada im historyjki i kawały,
a w pewnym momencie wspomina,
że jest na liście potencjalnych przyszłych dyrektorów SEC.
Ta dwójka wymieniała się z szefem e-mailami,
w których szef zażartował:
„Możecie asystować Berniemu, gdy przejmie SEC”.
Byli pod dużym wrażeniem,
nie było im łatwo skupić się na pracy.
Siedzieli w jednym pokoju z Berniem Madoffem,
dowiadując się o SEC rzeczy, których sami nie wiedzieli.
Wiedzieliśmy, że w przypadku kontroli
Bernie będzie się dziwnie zachowywał.
Wszystkiemu się przyglądał,
ciągle ich pilnował.
Upewniał się, że są w jednym miejscu,
że mamy ich na oku.
Jeśli chcieli coś skserować, oferowaliśmy im naszą pomoc,
żeby móc zapisać, co takiego kserowali.
Mówiłam o nim wtedy „Pan Podejrzliwy”.
Przeprowadzali zwykły audyt,
ale on bardzo się tym przejmował.
Wraz z kolejnymi sprawdzanymi dokumentami,
znajomościami i transakcjami,
pierwotna życzliwość Madoffa
zaczęła znikać.
Miał dwa podejścia:
jeśli przyglądali się czemuś, co było mu na rękę,
był bardzo przyjacielski, rozmawiał z nimi i schlebiał im.
Jeśli szli w innym kierunku, jeśli spoglądali na piramidę,
natychmiast stawał się nerwowy.
Kierował ich uwagę na tzw. front-running.
Front-running to wykorzystanie pozycji kreatora rynku
do insider tradingu.
Miałby tak manipulować rynkami, żeby zwiększać swoje zyski.
Chciał, żeby skupili się na czymś, czego nie robił.
Rozważał umieszczenie w biurze podsłuchów.
Koniec końców zmienił zdanie.
Gdy śledczy poszli na lunch,
Bernie wpadł do sali konferencyjnej
i przeszukał ich teczki.
W środku znalazł
pierwsze artykuły reporterów śledczych,
Erin Arverdlund i Michaela Ocranta,
w których stawiano pytanie,
czy zyski Berniego nie są przypadkiem zbyt piękne.
Dowiedział się, że prawdopodobnie celem śledztwa jest piramida finansowa.
To go rozwścieczyło.
Zapytał wprost: „Czego szukacie?”.
Zbił ich z tropu, ale w końcu wydukali „Funduszy hedgingowych.
Chcemy wiedzieć, co pan robi z funduszami hedgingowymi”.
Odpowiedział im:
„Już dawno załatwiłem tę sprawę z waszą szefową.
SEC o wszystkim wie.
Nie prowadzę funduszu hedgingowego.
Wykonuję transakcje w ich imieniu, co tłumaczyłem już wiele razy.
Spytajcie w Waszyngtonie”.
Stracili impet.
Okazało się, że on wie lepiej, co się dzieje w SEC.
Po niedługim czasie postanowili zakończyć śledztwo.
Byli przekonani, że nie ma dowodów na to,
że Bernie Madoff złamał prawo.
Nie przekazali sprawy dalej nikomu w SEC.
Madoff miał nienaganny życiorys.
Miał dobrze prosperującą, działającą legalnie firmę maklerską.
Wszyscy myśleli,
że ktoś tak potężny i tak poważany nie zniżyłby się do kradzieży.
Byłem wściekły, bo wiedziałem, że to jest piramida.
BZDURA!
SIERPIEŃ 2005
Jak to możliwe, że 440 milionów znika?
To pytanie zadają SEC, prokurator generalny Connecticut
i grupa niezadowolonych inwestorów.
Były dyrektor generalny Samuel Israel przyznał się
do trzech stawianych mu zarzutów.
Zeznał, że wiedział, co robił w Bayou i miał świadomość, że robi coś złego.
Pod koniec lata 2005
Wall Street była w szoku po ujawnieniu,
że ekstrawagancki prezes funduszu hedgingowego
prowadził piramidę finansową.
Inwestorzy funduszy hedgingowych byli w szoku.
Firma doradcza Madoffa dostawała pieniądze wolniej,
niż je wydawała.
Wkrótce Berniemu zaczęło brakować gotówki.
Na koncie JP Morgan zostało mu tylko 13 milionów,
a właśnie to konto utrzymywało piramidę.
Miał już wnioski o wypłaty ponad 100 milionów dolarów.
Odezwał się do największych klientów, w tym do Jeffry’ego Picowera,
który prawie natychmiast załatwił mu 125 milionów.
Bernie stał się zależny od Picowera, bo gdy brakowało mu gotówki,
gdy piramida groziła zawaleniem,
Jeff Picower inwestował na tyle, by gwarantować jej przetrwanie.
Miał też Sonję Kohn,
dynamiczną austriacką finansistkę,
wielką damę z Wiednia,
która wpadała do biura i zabawiała wszystkich,
przynosząc ze sobą wielkie pokłady pieniędzy.
Niektórzy nazywali ją żeńską wersją Madoffa.
Nie dość, że przynosiła mu dużo pieniędzy,
to jeszcze była do niego bardzo podobna.
Wyglądali jak rodzeństwo.
Spotkałam ją wiele razy,
była bardzo miłą kobietą.
Typowa babcia.
Zawsze miała na sobie przynajmniej jedną wyjątkową rzecz.
Raz przyszła w futrzanej kamizelce.
Skąd wytrzasnęła coś takiego?
Wchodziła do jego biura, gdzie już na nią czekał.
Zawsze zamykali drzwi. Nie z każdym tak się zachowywał.
Nie wiedziałam, o czym rozmawiali.
Założyła sieć funduszy w całej Europie.
Najważniejszym z nich był Herald Fund.
Można powiedzieć, że bez Herald Fund
to byłby ostatni rok Berniego.
Załatwione przez Sonję Kohn pieniądze z tego funduszu
pozwoliły mu wyjść z kryzysu i wrócić na prostą.
Weszli w spółkę, która przyniosły miliony,
a nawet miliardy dolarów Berniemu Madoffowi
i porządny kawałek Sonji Kohn.
To ona założyła Bank Medici.
Nazwa miała przypominać działającą od wieków instytucję,
choć istniał jakieś 15 minut.
Przez to, jak wyglądał wtedy świat,
przez postępującą globalizację
i dążenie zwłaszcza europejskich banków
do rozwoju, który umożliwiłby konkurowanie na scenie światowej,
malutki Bank Medici
otrzymał inwestycję od wielkiego Bank Austria.
Potem Bank Austria został przejęty przez jeszcze większego gracza:
włoski konglomerat bankowy UniCredit.
Nagle, mimo że sama nie zrobiła nic w tym kierunku,
stała się częścią niesamowitej europejskiej spuścizny.
Wykorzystując te zagraniczne instytucje,
Bernie mógł sięgać
do kieszeni ludzi na całym świecie.
O ile mi wiadomo,
wcześniej nie udało się to żadnej piramidzie.
Tysiące osób sprzedawało produkt
całemu mnóstwu klientów w wielu różnych krajach.
W Stanach mieliśmy tylko 79 funduszy powiązanych.
W Europie było ich ponad 200.
Duże banki francuskie,
niemieckie, szwajcarskie i brytyjskie
sprzedawały Madoffa jak ciepłe bułeczki.
Niestety, gdy sprawa staje się tak poważna,
gdy zagrożone są miliardy,
nikt nie chce wierzyć, że król jest nagi.
Ci, którzy dali mu pieniądze, nie zadawali pytań.
Lubili swoje comiesięczne wypłaty.
To były złote kajdanki.
Menadżerowie funduszy hedgingowych nie chcieli kwestionować Berniego,
jego braku transparentności
i odmowy działania z należytą starannością.
Każda z tych rzeczy w normalnych warunkach byłaby jasnym sygnałem alarmowym.
Gdzie są pieniądze? Gdzie aktywa? Kto je teraz ma?
W którym są banku?
Kto robi audyty i prowadzi księgi?
Przeraża mnie fakt, że nikt nie zadawał tych pytań,
ale najsmutniejsze jest to, że nie jestem zaskoczony.
Na 100% mieli odpowiedzialność wobec klientów,
ale ile razy widzieliśmy na Wall Street, że ktoś ma wobec kogoś odpowiedzialność,
ale koniec końców odpowiada tylko przed jedną osobą:
samym sobą.
Ludzie z największych banków
opowiadali mi o swoich procesach sprawdzania kontrahentów,
sprzedając produkty Madoffa.
Myślałem, że to szaleństwo,
że nie mogą aż tak ignorować oczywistego oszustwa.
Harry poszedł do SEC, bo walczył o czystość swojej branży.
Skupiał się tylko na jednym celu.
Dlatego wytrwaliśmy pięć lat.
Sytuacja jak z dzieciństwa: jedziesz na rowerze,
a tu mały pekińczyk zaczyna na ciebie szczekać.
Potem gryzie cię w kostkę
i choć próbujesz uciec, ciągle się koło ciebie kręci.
Doświadczyliście kiedyś tego?
Harry był jak pekińczyk.
Jak dorwał, to nie puszczał.
Mój e-mail do Meaghan Cheung, kierowniczki nowojorskiego biura SEC
wysłany w poniedziałek 7 listopada 2005 o godzinie 13.49.
„Największy fundusz hedgingowy świata to przekręt”.
Harry Markopolos pojawił się w 2005
z bardzo długim tekstem omawiającym niemal 30 sygnałów ostrzegawczych.
Harry tłumaczył,
że strategia, której miał używać Bernie,
nie mogła dać takich zysków.
Powiedział: „Spójrzcie na jego dane.
Nie może obracać ilościami, do których się przyznaje”.
Opcje, którymi miał handlować, oferowało jedno miejsce.
Na giełdzie było zaledwie półtora miliarda tego typu opcji miesięcznie.
Potrzebowałby ich parę razy więcej.
One po prostu nie istniały.
W firmie Madoffa nie prowadzono niezależnych audytów,
co też jest sygnałem ostrzegawczym.
Jego brat był dyrektorem ds. zgodności, więc wszystko kontrolowała rodzina.
To była oczywista część przekrętu,
to aż śmieszne.
Jednym z oczywistych problemów był brak kontrahentów.
Każda transakcja potrzebuje kontrahenta.
Nikt nie umiał wskazać kontrahentów Madoffa.
Twierdził, że obracał nawet 50 miliardami dolarów.
Musiał ich mieć.
W tym momencie
dowody dostarczone przez Harry’ego Markopolosa
zmusiły SEC do przeprowadzenia pełnego śledztwa.
STYCZEŃ 2006 ROZMIAR PIRAMIDY: 48,6 MILIARDÓW DOLARÓW
W odróżnieniu od śledztwa z 2005
mieli przyjrzeć się klientom.
Mieli przyjrzeć się klientom, dla których dokonywał transakcji.
Liczyli, że coś tam znajdą.
Zaczęli pukać do drzwi
jego wieloletnich klientów.
Wezwali fundusz Fairfield Greenwich.
Na tę wieść
Bernie zadzwonił
do dyrektora ds. zgodności z Fairfield
i przekazał mu,
co ma powiedzieć komisji.
Po pierwsze: ta rozmowa nigdy nie miała miejsca.
Oczywiście.
Komisja będzie zadawać pytania,
będą chcieli coś wyciągnąć.
Im mniej wiesz
o naszych metodach, tym lepiej dla ciebie.
Powiedz: „Madoff robi to od 45 lat.
Jest znanym brokerem,
więc zakładamy, że wszystko robi, jak należy”.
SEC podejrzewała, że dyrektor był odpowiednio przygotowany,
ale nie miało to wpływu na ich śledztwo.
Bernie uznał, że to już za daleko.
Sytuacja mogła się stać nieprzyjemna.
Jak na to zareagował?
Powiedział SEC, że chce z nimi porozmawiać.
Stawił się zupełnie sam.
Nie miał falangi prawników, nie miał choćby jednego pracownika,
który niósłby jego teczkę.
To niespotykane.
Wszedł do nowojorskiego biura SEC…
i powiedział „Pytajcie o wszystko.
Co chcecie wiedzieć?”.
Zaczęli naciskać.
„Gdzie wykonuje pan transakcje będące częścią strategii?”.
Przygotował im listę banków.
„Chcielibyśmy sprawdzić pańskie konto rozliczeniowe”.
Każda transakcja pozostawia ślad
w niezależnej bazie danych DTC.
W ten sposób organy nadzoru i inne podmioty
mogą sprawdzać, czy naprawdę dochodzi do transakcji.
Powiedzieli mu: „Potrzebujemy numeru konta”.
Napisał go.
Wiedział, że wystarczy telefon do któregoś z banków
i pytanie, czy wykonuje u nich transakcje.
Wiedział, że jeśli sprawdzą konto,
na którym miały się znajdować aktywa warte miliardy dolarów,
ale to będzie puste,
będzie po sprawie.
Nie wiem, co wtedy myślał,
ale wręczył im tę kartkę
i po prostu wyszedł.
Przez cały weekend zastanawiał się, kiedy nadejdzie egzekucja.
Poniedziałek.
Wtorek.
Środa.
Do egzekucji nie doszło.
Zadali pytanie,
dostali informacje i numer konta,
ale nie zadzwonili.
Nie do pomyślenia.
Nigdy nie usłyszałem odpowiedzi,
która miałaby sens.
Choć wszyscy ci ludzie
zeznawali na temat tej sprawy pod przysięgą.
Zapomnieli. Przegapili szczegół.
To nie ma sensu.
SEC wielokrotnie
sprawdzała i analizowała firmę Berniego,
choć nigdy nie przeprowadziła porządnego śledztwa,
które wykryłoby oczywisty przekręt.
Wywnioskowali tylko, że przekazał im
nieprecyzyjne informacje na temat firmy doradczej.
Harry stworzył dla SEC dokument z 29 sygnałami ostrzegawczymi.
To nie były insynuacje.
Wymienił wszystkie problemy, ale go zignorowali.
Mieli wszystko na tacy, a i tak nie dostrzegli piramidy.
Najgorsze jest to,
że latem 2006 podjęli działania w kwestii Madoffa.
Kazali mu się zarejestrować.
Wykorzystał to do promowania się wśród przyszłych ofiar.
Mówił: „SEC nas sprawdziła i dała nam rekomendację”.
Wg inwestorów dostał zielone światło.
„Zainwestujmy więcej, to porządna firma”.
Niestety od 2006 do upadku w 2008 roku
dostali miliardy dolarów.
To była wielka bańka na rynku hipotecznym.
2006, 2007 i 2008 to złote lata,
gdy można było zarabiać na wszystkim.
Wspaniały okres,
z którego skorzystał Madoff.
Zamknięcie sprawy w 2006
oszczędziłoby inwestorom miliardy,
ale tak nie było.
Przekręt trwał,
aż w końcu się posypał.
My go nie powstrzymaliśmy.
Rząd też nie powstrzymał Madoffa.
Poszedł na dno w 2008 wraz z całym rynkiem.
Skutki czuć na rynkach na całym świecie…
Dow traci 778 punktów, jest to najgorszy…
Wszędzie zapanował strach i chaos.
To burzy fundamenty Wall Street.
Ten pełnowymiarowy kryzys rozpoczął…
Zaczęły się pojawiać pierwsze wnioski o wypłaty,
potem było ich tylko więcej
i więcej.
Gospodarka USA w kryzysie stulecia…
Wszystko stało się jasne.
Berniemu kończyły się pieniądze.
SONJA KOHN NIE PRZYZNAŁA SIĘ DO WINY W SPRAWIE MADOFFA.
TWIERDZIŁA, ŻE SAMA PADŁA JEGO OFIARĄ.
W 2013 ROKU BRYTYJSKI SĄD ORZEKŁ,
ŻE „KOHN OCZYSZCZONO Z ZARZUTÓW DZIĘKI JEJ SZCZEROŚCI I UCZCIWOŚCI”.
Napisy: Jędrzej Kogut