14 NİSAN 2021
AP'nin az önce geçtiği bir haberi verelim.
Amerikan tarihindeki en büyük Ponzi sistemini kuran Madoff
bugün cezaevinde hayatını kaybetti. 82 yaşındaydı.
Anladığım kadarıyla Bernie vefat edince yakılmış.
Ölü yakma Yahudilikte yasaktır.
Bedenimizin bize ait olmadığına inanırız. Bedenimiz onu bahşeden Tanrı'ya aittir.
Bedenimizi geri vermemiz gerekir. Topraktan gelir, toprağa döneriz.
Ama bu olayda beklenmedik bir şey oldu.
Madoff'un külleri bir avukatın bürosunda,
raftaki bir kutuda duruyor
çünkü ailesi küllerini almayı reddetti.
Bu anlaşılır ama üzücü bir şey.
Onunla geçirdikleri güzel anlar olmuştur.
Ona o kadar öfkeliler ki bu öfke sonsuza dek sürecek.
Herkes gömülür, katiller bile.
Onlar da gömülür.
Bence çok kötü biriydi
ama çok kötü biri olsa da Madoff da gömülmeliydi.
Ailedeki hiç kimse onunla bir bağı olmasını istemiyor.
İnsanların hayatlarını mahvetmesine rağmen hiç vicdan azabı çekmeyen
ve adi bir canavar olan birinin külleriyle kim bir bağı olmasını ister ki?
MADOFF: WALL STREET CANAVARI
2007 yılına gelindiğinde
Bernie Madoff son iki yıla bakıp şöyle demiştir.
"Başaracağımı sanmazdım ama başardım."
Besleyici fonlar ve şapşal SEC müfettişlerinin yardımıyla
elinin altında tonla parayla 2007'ye ulaşmayı başardı.
Düzenli olarak özel jetiyle Fransa'nın güneyindeki konağa gidiyor,
orada yeni yatıyla oynuyordu.
Lüks bir hayat sürüyordu
ama bu büyük savurganlık yılının kaymağını
sadece Bernie ve Ruth Madoff yemiyordu.
Madoff bu servetini
New York'ta 17. kattaki güvenilir dalkavuklarıyla da paylaştı.
Frank DiPascali'nin maaşını iki milyon dolardan dört milyona çıkardı.
Frank hep hayalini kurduğu yeni bir balıkçı teknesi aldı.
Annette Bongiorno'ya hatırı sayılır bir zam yapıldı.
O yıl lüksün arkası hiç kesilmiyordu.
Wall Street'te zirveye ulaşmanın verdiği
bir tür taşkınlık söz konusuydu.
Bazen düzenleyicilerin ve akademisyenlerin gözden kaçırdığı
temel Wall Street kavramı şu.
Wall Street kâr amaçlı bir kuruluş.
Bir kişi yarar sağlarken başka biri zarar görüyor.
Dünya ekonomisi 2008'de bir anda çöküşün eşiğine geldi.
Bu akşam haberlerde konut piyasasıyla ilgili sorunlar var.
Ülkede durumun daha kötüye gideceğine dair iç açıcı olmayan yeni kanıtlar var.
Tutsat simsarları yalancı kredilerle, anlamadıkları tutsatlarla
ve gelir belgesi olmadan ödeme gücü olmayanlara ev satıyorlardı.
Sonra yatırım bankaları
batacaklarını bildikleri bu sorunlu kredileri alıyor,
senet hâline getiriyordu.
Wall Street'teki derecelendirme kuruluşlarından
AAA notu alıp Wall Street'te yatırımcılara satıyorlardı.
Sonra bir anda çöküş başladı.
Yüz binlerce ev sahibi kredilerini ödeyemiyor.
Dünyanın sonu gelmiş gibiydi.
Her banka batıyordu.
Sorunlu konut kredileri Lehman Brothers'ı zora sokuyor.
Lehman Brothers iflas başvurusu yaptı. Merrill Lynch, AIG bocalıyordu.
Morgan Stanley ve Goldman kurtarma paketiyle kurtarıldı.
Yatırım bankalarından bahsediyoruz. Wall Street'in en akıllı bankaları yani.
Bunca zaman nasıl yanlış yaptılar?
Bernie ve Ruth, Fransa'nın güneyindeydi
ama Bernie ülkede yaşananlardan gözünü ayıramıyordu.
Borsa hızla düşüyordu.
Küresel bir çöküş ihtimaliyle karşı karşıyayız.
Eşi Ruth'la son kez özel jetlerine binip
New York'a geri geldiklerinde
Bernie kendini böyle bir ortamda buldu.
O noktada herkesin tek derdi paralarını çabucak çekmekti.
Nereye gideceklerdi?
Bernie Madoff'a gideceklerdi ve öyle de yaptılar.
Frankfurt'tan, Londra'dan, Madrid'den,
Viyana'dan, Abu Dhabi'den telefonlar yağdı.
"Paramızı geri istiyoruz."
Para çekim talepleri yağmaya başladı.
Arkası kesilmedi.
Bir çığa dönüştü.
Ekim, kasım döneminde baskı iyice artmaya başladı.
Bernie durumu kurtarmak için elinden geleni yapıyordu.
En yaşlı müşterilerine eziyet ediyor, onları kandırıyor
ve para çekmeyi bırakıp para yatırmalarını istiyordu.
Ana yatırımcısını,
Jeffrey Tucker ve Walter Noel'in işlettiği Fairfield Greenwich'i arayıp şöyle dedi.
"Alım için harika bir vakit."
"Hayır" dediler.
Sonra Medici Bank'tan Sonja Kohn'u arayıp aynı şeyi söyledi.
O da yemi yutmadı.
2 Aralık'ta tehlike işareti belirmişti.
Bernie 1,5 milyar dolarlık para çekimi talebiyle karşı karşıyaydı.
Banka hesabında yaklaşık 300 milyon doları kalmıştı.
Paralarını çekmek isteyen müşterilere çek yazsa çekler geri dönecekti.
Ponzi sisteminin doğası gereği bu işi devam ettiremezdim.
Bu yüzden Ponzi sisteminin bittiğini anladım.
O noktada
Frank DiPascali'yle bir görüşme yaptı.
Ne yapacaklarını konuştular.
Bernie, Frank'e
artık toparlamayacak kadar battıklarını söyledi.
Frank uzun süre hapis yatacağını anladı
ve deliye döndü.
DiPascali daha sonra şöyle dedi.
Bernie'nin herkesi kurtaracak gizli varlıkları olmadığını
ilk kez o zaman anlamış.
Bunun bir dolandırıcılık olduğunu o zaman anlamış.
Bernie, Frank'e kalan parayla ne yapmak istediğini anlattı.
Bazı büyük uzun vadeli yatırımcılarına çek yazmak istiyordu.
Sadık çalışanlarına,
ona paralarını teslim eden ve şimdi çulsuz kalacak yakın akrabalarına
çek yazmak istiyordu.
Sonuçta dolandırıcılık ortaya çıkmıştı. Artık sona ermişti.
Frank DiPascali
Bernie'nin kalan parayı dağıtmada kullanacağı çekleri yazmaya başladı.
Bernie oğullarına
bunun çalışanlar için erken ikramiye olduğunu söyledi.
Mark ve Andrew bu durumdan çok rahatsız oldu.
Piyasanın durumu düşünülünce,
ikramiye çeki dağıtmak hiç mantıklı değildi.
10 Aralık 2008 sabahı masamda oturuyordum.
Haftalardır işler yolunda gitmiyordu.
Bernie çok tuhaf davranıyordu. Onu rahatsız etmemeye çalışıyordum.
Hassas durumda olduğunu hissettim.
Peter orada oturuyordu.
Mark ve Andy onun ofisine geldi.
Normalde bana "Babam nasıl? Ofiste neler oluyor?" diye sorarlardı.
Bu kez öyle yapmadılar. Yanımdan geçip doğruca ofise girdiler.
Mark ve Andrew çek verme konusunda babalarının fikrini değiştirmeye çalıştı.
"Baba, yılın geri kalanının nasıl geçeceğini biliyor musun?
Yılın nasıl biteceğini görene kadar bu parayı tutmak daha iyi olmaz mı?"
Bernie birkaç kez konuyu değiştirmeye çalıştırsa da
sonunda sakinliğini kaybetti.
Posta gelmişti. Onu getirmek için Bernie'nin ofisine girdim.
Onları korkuttum.
Hepsi yerlerinden fırlayıp bana baktı.
Mark ve Andy kısa bir sonra Bernie'ye ceketini giydirip
onu dışarı çıkardı.
Bernie bana nereye gittiğini söylemeden hiçbir yere gitmezdi.
Yanımdan geçip gitti.
Hiç yüzüme bakmadı.
Mark masama geldi. Eğilerek kulağıma fısıldadı.
"Noel alışverişi yapmaya gidiyoruz."
Bernie'yi bir daha görmedim.
Mark ve Andrew onu Midtown'daki çatı katına götürdü.
Ruth da oradaydı.
Bernie ilk kez itiraf etti.
Artık devam edemeyecek bir ruh hâli içindeydim.
"Buraya kadar. Artık bu zırvalığa devam edemem" demek
beni çok rahatlatmıştı.
Aileme bu dolandırıcılığı işlediğimi itiraf etmemi sağlayan şey
kesinlikle bu oldu.
Bernie işin büyüklüğünü anlatmaya devam etti.
Milyarlarca dolar.
Geriye sadece dağıtmaya çalıştığı 300 milyon kalmıştı.
Andrew olduğu yere çöktü. Yerde gözyaşları içinde kaldı.
Babası tüm işin battığını, para kalmadığını itiraf edince
Mark resmen yıkıldı.
Ruth sonunda bir kelime edebildi. Söylediği şey duydu.
"Ponzi sistemi de ne?"
Dünyanızın tamamen altüst olduğu bir andı.
Doğru olduğunu sandığınız her şeyin yalan olduğunu anladığınız bir andı.
Madoff'un oğulları çıkıp gitti.
Lobiye varmadan önce bir avukata danışmaya karar verdiler.
Mark'ın kayınpederi Manhattan'da ünlü bir avukattı.
Onunla dairesinde buluşma ayarladılar.
Mark ve Andrew ona babalarının itirafını anlattı.
Avukatları onlara şunu söyledi.
"Bu dolandırıcılık devam ediyor.
Babanız yakında haksız kazanç olarak kabul edilecek parayı
çek yazarak dağıtmaya çalışıyor.
İhbar etmezseniz
devam eden suça ortaklık etmiş olursunuz."
Mecburen babalarını ihbar ettiler.
11 ARALIK 2008
FBI ertesi sabah erkenden Madoff'un dairesine gitti.
Bernie bornoz giyiyordu.
"Niye geldiğimizi biliyor musunuz?"
"Evet."
"Masum bir açıklaması var mı?" dediler.
Bernie hayır, dedi.
"Bu bir Ponzi sistemi" dedi.
Oğullarına söylediği doğruydu.
Ajanlardan biri ofisi arayıp hemen sonuç hakkında bilgi verdi.
Madoff'u getirmeleri söylendi.
Tutuklanma kıyafeti hakkında Madoff'a bilgi verdiler.
Ayakkabı bağı, kemer, kravat yasaktı.
Alyansını ve saatini çıkardı.
Bernie, Foley Meydanı'ndaki FBI binasına götürüldü.
Her suçlunun gördüğü işlemlerden geçti.
Bernie, Ike Sorkin'i aradı.
"Alo?"
"Ike, ben Bernie. FBI merkezindeyim. Ellerim kelepçeli. Yardımın lazım."
Hemen Madoff'a şöyle dedim. "Konuşuyorsan sus."
O zaman haberim yoktu
ama beni aramadan önce
iki saat boyunca FBI'a tüm bildiklerini anlatmış.
Bu işte sadece kendi parmağı olduğunu söylemiş.
"Açıkçası başı büyük belada" dedim.
"Devlet bu işin peşini bırakmaz."
Kefalet 10 milyon dolar olarak belirlendi.
Bernie dairesine gitti ve dananın kuyruğu o zaman koptu.
Kıyamet koptu.
İşlem masasında çalışıyorsanız bir ara verin
ve çıkmadan önce masanızı boşaltın.
Bernie Madoff tutuklandı.
Federal yetkililere göre Wall Street'in en büyük Ponzi sistemi.
Polise göre bu işin ardında Wall Street'in en sevilen adamı var.
NASDAQ Borsası'nın eski başkanı Bernard Madoff.
Cep telefonum çaldı. Arayan Harry'di. Avazı çıktığı kadar bağırıyordu.
"Madoff teslim oldu. Haklı çıktık."
"Dur biraz" dedim.
Telefonu bir kenara koydum. Sinirden yumruklarımı sıktım.
Kendimi kandırılmış hissettim.
"Bu nasıl olabilir?
Birinin karakteri hakkında nasıl bu kadar yanılabilirim?"
Bernie'yle ilgili tüm düşüncelerimde tamamen yanılmıştım.
İhanete uğramış gibiydim.
Bernie tutuklandıktan sonra tam bir kaos oldu.
FBI geliyordu. SEC geliyordu.
Kaçanlar oldu.
Dağılmıştım ama gelen telefonlara bakmamız gerektiğini biliyordum.
Bir beyefendi aradı.
Güzel bir ilişkimiz vardı. Hep sohbet ederdik.
"Eleanor, haberin var mıydı?" dedi.
Başımdan aşağı kaynar sular döküldü
çünkü bu işte yer aldığımı düşünecekleri hiç aklıma gelmedi.
Bir darbe daha yedim. İnanamadım.
"Hayır, haberim yoktu" dedim.
Pete orada duruyordu. Telefonu kapatıp şöyle dedim.
"Burada ne yapacağım?
Burada ne yapacağım yahu?"
Peter yanımdan uzaklaştı.
Kendime "Başının çaresine bak" dedim.
Lobide insanlar vardı.
Birinin gelip açıklama yapmasını istiyorlardı.
Resepsiyona giderdim. Yanımda başka hanımlar da olurdu.
20 dakika konuşabilirdik çünkü ağır gelirdi. Rahatsız ediciydi.
İnsanlar korkmuştu. Seslerinden anlaşılıyordu. Korkmuşlardı.
İster uyuşturucu örgütü ister örgütlü suç olsun,
her örgütte alttaki isimlerle başlar ve örgütte tepeye doğru çıkarsınız.
Tepede bir isim vardı ve büyük miktarda para kayıptı.
Tüm çalışanlar 19. katta toplanmıştı.
Hangisinin suç ortağı olduğunu,
hangisinin iş birliği yapabileceğini,
hangisinin alakası olmadığını bilmiyorduk.
Bir yerden başlamalıydık. Tüm çalışanları sorgulamaya başladık.
FBI çalışanlarla konuştuktan sonra bir kat daha olduğunu öğrendi.
17. kata vardılar.
İçeri girmelerini sağlayan kart okutuldu.
İçeri girdiğimizde tepkimiz şu oldu.
"Vay canına."
Odalar kutularla doluydu.
Her yerde kâğıtlar, evraklar vardı.
Kanıtları taşımaya başlarsak soruşturmanın etkileneceğini düşündüm.
Bu yüzden 17. katı suç mahalli ilan ettim.
Soruşturmaya hemen orada başladık.
Samanlıktaki iğne aramak gibiydi.
Bu işi nasıl çözecektik?
Bu işin anahtarı bize rehberlik edecek bir kaynak,
bir muhbir veya iş birlikçi tanıktı.
O kişi Frank DiPascali'ydi.
Çok fazla suça karıştığını biliyordu.
Çok değer verdiği bir ailesi vardı.
Kendini nasıl kurtaracağını düşünmeliydi.
Frank, sistemin nasıl işlediğini dair
bize bir yol haritası sundu.
Gördüğümüzde gerçekten inanamadık.
Gerçek yatırım diye bir şey yoktu.
İşlem falan yoktu.
Diğer Ponzi sistemlerinde işlem yapan ve kaybedenler olurdu.
Kötü borsacı oldukları için hep durumu toparlamaya çalışırlardı.
Hiç böyle bir şey görmemiştim. Ortada hiçbir yatırım yoktu.
Bay Madoff, para kaybeden insanlara ne diyeceksiniz?
Bernard Madoff çarşamba günü Manhattan mahkemesine çıktıktan sonra
itip kakarak evine girmeye çalıştı.
Televizyon kameralarının ve muhabirlerin arkasındaydım.
Bana dokunma.
Televizyon kamerasını ittiği meşhur bir sahne vardı.
Bu her gün yaşanan bir olaydı.
Bay Madoff, para kaybeden insanlara ne diyeceksiniz?
Onlara ne diyeceksiniz?
Bernie Madoff'un yaptığı dolandırıcılık iş dünyası gazeteciliğinde deprem yarattı.
Her yerde bu olay haber yapılıyordu.
Sansasyon yarattı
çünkü bu olayın temsil ettiği şey bir adamdan çok daha büyüktü.
Ortada bir mali kriz vardı.
Herkes evlerini, yatırım planlarını kaybediyordu.
İşsizlik oranı tavan yapıyordu.
Herkes birini suçlamak istedi ama karşılarında büyük kurumlar vardı.
Birçok insana göre onlar sadece binaydı.
Sonra bir anda Bernie Madoff belirdi.
Bu kriz onunla özdeşleşti.
Mali krizin simgesi hâline geldi.
Wall Street'e yönelik tüm nefret, tüm tepki, tüm öfke
bir anda Madoff'a yönlendirildi.
Madoff'un nasıl kefaletle serbest kaldığı merak ediliyordu.
Maddi imkânları olmadığı için
Rikers Adası cezaevinde kefaletsiz bir şekilde yatanların aksine
nasıl çatı katındaki evinde yaşıyordu?
Bu hiç doğru gelmiyordu.
Başta Bernie Madoff'u, ardından yatırımcılarını duyardık.
Film yapımcısı Steven Spielberg, Mets'in sahibi Fred Wilpon…
İlk önce yatırım listesindeki arsız isimler ortaya çıktı.
Nobel Barış Ödülü sahibi olan ve soykırımdan kurtulan Elie Wiesel…
İlk başta…
…hissettiğim şuydu.
Fiziksel olmasa da ruhsal, zihinsel bir çıplaklık yaşadım.
Her şey elimden alınmıştı.
Bazı davaları açmak günler, haftalar sürdü.
Emekli infaz memurları,
emekli öğretmenler, emekli dişçiler vardı.
YIKILDIK
Ortada gerçek insanlar vardı.
Onları tanıyordunuz, yüzlerini görüyordunuz.
Bir anda insani boyutu anlaşıldı. Bu olay gerçekti.
Babam vefat edince kardeşim şöyle dedi.
"Babamın parası Madoff'ta. Orada tutmaya devam edebiliriz."
Orada para olduğu için emekli oldum.
"Tanrım, orada para var.
Bu parayı kullanabilirim. Paramı alıp geçimimi sağlarım" dedim.
Florida'ya taşındım.
Ev almak için birikimimi kullandım.
"Harika olacak.
Gelen kâr payı sayesinde eve yatırdığım parayı geri almış olurum.
Kalan parayı da emekliliğimde harcarım.
Burası hayattaki son durağım" dedim.
Çok mutluydum.
Evime geçeli dört ay olmuştu. Kardeşim arayıp şöyle dedi.
"Bernie Madoff dolandırıcılıktan tutuklandı."
Büyük bir şok yaşadım.
Sık sık şunu düşündüm.
"Babam yaşasaydı ve haberi duysaydı ne olurdu?"
Bence bu onu kanserden daha hızlı öldürürdü.
Babam en azından 80'lerin başından beri Madoff'la birlikteydi.
Tüm hesapları topladığımızda 30 milyon dolarımız vardı.
Madoff'taki paramız bir anda buhar oldu.
Uçup gitti.
Artık Monopoly dolarına dönüşmüştü.
Dolandırıldığım için kendimi aptal gibi hissettim. Aptaldım da.
Ailem şöyle demişti.
Rich, Wall Street konusunda tecrübeli. Bu işten anlar."
Anlamam gerekirdi, değil mi?
Şahsen beni çok etkileyen bir olaydı.
Başta olanları duyunca, para alamayacağımı anlayınca
çok üzüldüm, korktum.
Ne yapacaktım ki? İş arayamazdım.
Yetmişli yaşların ortasındaydım.
Vefat etmiş olmasına rağmen babam adına çok üzüldüm.
Annemin hep söylediği bir laf vardı.
"Komşulara rezil olduk."
Anlamı şuydu.
Kötü bir karar verdiğinizi komşularınız anlamıştı.
Bu yüzden rezil olurdunuz.
Babam kandırılmıştı.
Bu beni çok kızdırdı.
Eşimle bazı finansal kararlar almıştık.
Engelli bir oğlumuz var.
"Madoff'ta varlığımız olduğu için hayat sigortasına ihtiyacımız yok.
Bu para sonunda oğlumuzun bakımına harcanacak" dedik.
Planımız mahvoldu.
Görevim annemi evinde tutmaktı.
Bu, babamın Palm Beach'te inşa ettirdiği evdi.
En büyük varlığımız olan evi eninde sonunda kaybedeceğimizi anladım.
Annem yıkıldı.
Bana çok üzülmeyin.
Birçok insan her şeyini kaybetti.
Beyaz yaka suçu mavi yaka suçundan farklıdır.
Mavi yaka suçunda soruşturma öncesinde cesetler olur.
Beyaz yaka suçunda cesetler daha sonra gelir.
Müşterilerinin parasıyla birlikte
Bernie Madoff'a 1,5 milyar dolar yatıran Fransız yatırım fonu yöneticisi
bugün Manhattan'daki ofisindeki ölü bulundu. Muhtemelen intihar etti.
René-Thierry de la Villehuchet.
Tüm haberlerde Thierry'nin intiharı vardı.
Bernie teslim olduktan 11 gün sonra oldu.
Thierry o gece kendini ofisine kapamış.
Bileklerini kesmiş
ve ortalık batmasın diye kanını çöp kutusuna akıtmış.
İhmal suçunu telafi etmek için
acı veren bir ölüm yöntemi seçti.
Büyük bir kayıp.
Şerefli bir adamdı. İhanete uğradı.
Şahsen beni çok etkiledi.
Üç gün boyunca ağladım çünkü Thierry'yi aramayı düşünüyordum.
Şahsen çok para kaybettiğini, firmasının battığını biliyordum.
Keşke ona ulaşsaydım. Belki buna engel olurdum.
12 MART 2009
Madoff bu sabah Manhattan'daki yedi milyonluk dairesinden
belki de son defa çıkıp mahkemeye gitti.
Bernie suçlu olduğu için suçunu kabul etmeye karar verdi.
Duruşma yolunu seçmesi ona pek bir şey kazandırmazdı.
Kamu ilgisi sebebiyle
ailesine sürekli yıprandıkları uzun bir süreç yaşatmış olurdu.
Kararını verdi. "Bu işi bitirelim" dedi.
"Kameralardan kurtulmalıyım. Ruth'u ve oğullarımı korumalıyım."
Madoff'a bir dizi hisse dolandırıcılığı ve para aklama suçları yönelttiler.
Uzun bir süreç söz konusuydu.
Suçunu kabul etmekle kalmadı, nasıl yaptığını da açıkladı.
Avukatı cezası açıklanana kadar
Bernie'nin kefaletle serbest kalmasını talep etti.
Cezası aylar sonra açıklanacaktı.
Yargıç reddetti.
"Suçunu kabul etti. Suçunu itiraf etti. Hapse atılacak."
Bernie o gün, o anda hapse girecekti.
Mahkemede büyük bir sessizlik hâkimdi.
Bileğine takılan kelepçenin sesi duyuldu.
Cezası açıklanana dek Manhattan Cezaevi'ne yerleştirildi.
Devlet ve savcı onlarla anlaşma yapmamı istiyordu.
Bu dolandırıcılığa başka kimlerin karıştığına dair
bilgi vermemi istiyorlardı.
Bu işi tek başıma yapmadığımı,
başkalarının da olduğunu düşünüyorlardı.
Bernie Madoff "Her şeyi tek başıma yaptım" diyerek
çoğunlukla ailesini ve tabii ki çalışanlarını koruyordu.
Böyle karmaşık bir dolandırıcılığı tek bir kişi yapamazdı.
17. kattaki çalışanlara akılsız iş birlikçiler diyorum.
Hepsi lise mezunu olarak işe alındı.
Borsanın işleyişinden bihaberdiler.
Aslında yıllarca yakalanmadan
Ponzi sistemini yürütmeyi başardılar.
Soruşturmamız sırasında
tüm çalışanların, hatta Frank DiPascali'nin ana savunması,
Ponzi sisteminin ne olduğunu bilmedikleri yönündeydi.
Ponzi sisteminin ne olduğunu bilmediklerini söylerken
işlemlerin meşru olmadığını bildiklerini,
Bernie'nin bunları ödemek için
Avrupa'da varlıkları, altını, mülkü olduğunu sandıklarını söylediler.
Bu yine de yasa dışı.
Federal müfettişler Madoff'un şirketinde 20 yıldır devam eden dolandırıcılıkta
Bernie'nin ardından
borsa işlemlerini yöneten oğulları Andrew ve Mark'ı da inceliyor.
Andrew ve Mark Madoff
yatırım danışmanlığı işinin sıradan bir komisyonculuk olmadığını
bal gibi biliyordu.
Belki Ponzi sistemi olduğunu bilmiyorlardı
ama göründüğü gibi bir iş olmadığını kesinlikle biliyorlardı.
Orada 25 yıl çalıştım.
O çocuklar gözümün önünde büyüdü.
Yatırım danışmanlığı katına hiç inmediler.
Orada çalışmadılar. Bir bağları yoktu.
Madoff'un 49 yıllık eşi Ruth da inceleme altında.
Eşi bu davada suçlanmadı.
Şu an hiçbir konuda yorum yapmayacağım.
Bana sıkça şunu soruyorlar. "Sence Ruth'un haberi var mıydı?"
Ruth'u iyice inceledim.
Ruth'un, Bernie'nin ofisinin yanında bir ofisi vardı.
Ofisine girip dosya dolabını açtığımda
"Vay be. Turnayı gözünden vurduk" dedim.
Ruth Madoff'un bir mafya adı olsa kesinlikle Hesapçı Ruthie olurdu
çünkü muhasebeciydi ve çok tertipliydi.
Kişisel vergi beyannameleri, banka hesap özetleri,
Bernie'nin tekneleriyle ilgili bilgiler,
sahip oldukları mülkler…
Hepsi mükemmel bir şekilde hazırlanmış, bizi bekliyordu.
Bernie'nin yaşam tarzıyla ilgili çok şey öğrendik
ama Ponzi sistemini bildiğine dair hiçbir emare göremedim.
Bernie'nin eşine neler anlattığı konusunda hiçbir bilgimiz yok.
Babam para konusunda çok hassastı.
Beni büyütürken para konusunda bilinçli olmamı isterdi.
"Gerçek olamayacak kadar iyi görünüyorsa gerçek değildir" derdi…
…ama kendi tavsiyesine uymadı.
Onu da suçlamıyorum.
Devleti suçluyorum.
SEC dolandırıcıya inandı.
Onlar da kandırıldı.
SEC bir inceleme yapıyorsa veya resmî bir soruşturma yürütüyorsa
ve dolandırıcılığı ortaya çıkarmak adına bir sonuç almak yerine
dolandırıcılığa izin veriyorsanız, dolandırıcılığa itibar kazandırıyorsanız
ve incelemeniz, soruşturmanız yüzünden dolandırıcılık daha da büyüyorsa
devlet büyük bir suç işliyor demektir.
Bence mali kriz olmasaydı hiç yakalanmayabilirdi.
"Çok üzgünüz. Sorunu çözüyoruz."
Bugün SEC'den gelen cevap bu şekildeydi.
Pişmanlık yaşayan düzenleyici kurum
kurumun yetersiz olduğunu söyleyen raporun ardından
Kongre tarafından eleştirdi.
Kongre'nin yürüttüğü bir soruşturma vardı. İfadeye çağrıldım.
Oraya erkenden gittim.
Basına ayrılan tüm yerler dolmuştu.
Basın mensuplarıyla konuştum.
Bunu kaçırmamalarını, çarpıcı bir ifade olabileceğini söyledim.
Basının yanında SEC görevlileri oturuyordu.
Onları tarumar edeceğimin mesajını verdim.
Bugünkü ifademden anlaşılacağı üzere
SEC'nin, Madoff'un yürüttüğü Ponzi sistemini araştırıp
buna bir son vermesi için ekibimle çok uğraştık.
Madoff Ponzi sisteminin
sadece üç ila yedi milyar olduğu Mayıs 2000'den beri
SEC'yi defalarca uyardık, güvenilir bilgiler sunduk.
Yeterli miktarda tehlike işareti ve matematiksel kanıt sunduk.
Bu bilgiler ışığında onu hemen durdurmalıydılar.
Ne yazık ki 2000, 2001, 2005
2007 ve 2008'deki yazılı taleplerimi dikkate almadıkları için
bugün bu noktadayız.
Eşi görülmemiş bir yıkımdı.
Kurum resmen dağıldı.
Yaptıkları ihmalleri tek tek açıkladı,
yeri geldiğinde sert şekilde eleştirdi.
SEC bir avukat ordusuna sahip ama tecrübeli personeli çok az.
Mesleki kimliği dolandırıcılığı bulmaya yetmiyor.
Milyarlık dava altın tepside sunulduğunda işi beceremiyorlar.
Mazeretiniz yok.
Madoff mağdurlarından özür dilemelisiniz.
SEC fare gibi kükremeye, pire gibi ısırmaya devam ediyor.
Watergate'ten beri en hararetli Kongre ifadesiymiş.
Dolandırıcılığı sevmediğimizi söylerken herkes adına konuşuyorum.
Keşke hiç olmasaydı. Keşke bizler…
İşiniz dolandırıcılığı sevmemek değil, onu önlemek.
Bernie Madoff denen adam size bin türlü palavra sıktı.
Olay gözünüzün önündeyken çözemediniz.
İşlem yapmadığına dair iddiaları iyice araştırsaydınız
Madoff'u yarım saat içinde bitirirdiniz.
Denetçi sizseniz bu görevde tamamen çuvalladınız.
Anlamıyor musunuz?
SEC, sektörle çok mu içli dışlı?
Bu sektörün esiri mi oldular
yoksa bizi, vergi mükelleflerini mi koruyorlar?
Müşterilerimle iş yapmaya başladığımda hiçbir şeyi olmayan önemsiz biriydim.
Queens'li ufak bir çocuktum.
Harvard'da falan okumadım.
Kim bana iş verecek kadar güvenirdi? Kim parasını bana teslim ederdi?
İlk öğrendiğim şey şuydu.
Bu sektörde ne iş yaparsanız yapın,
asla sözünüzden dönmeyin.
Sözünüz senettir. Gerçekten öyleydi.
Herkese güvendiniz.
Ama bu sektörde hiçbir şey göründüğü gibi değildir.
Bernie Madoff suçunu kabul ettiği için
bankalar ve hapis yatmasını gereken bazı büyük yatırımcılar dikkat çekmedi.
Bu yatırımcılar hapis yatmalıydı.
Bana göre besleyici fonlar sorumluluklarını yerine getirmedi.
Masum müşterileri her şeylerini kaybedince hiçbir cezai sorumlulukla karşılaşmadılar.
Suçları yeterince inceleme yapmamalarıydı. Bu onların göreviydi.
Bence Fairfield Greenwich'in sahipleri,
Sonja Kohn ve diğer isimler hapse girmeliydi.
JPMorgan Chase'in suç ortaklığı olmasaydı Madoff bu dolandırıcılığı yapamazdı.
Bernie'nin Ponzi sistemini gören tek kurum
JPMorgan Chase'di.
Cari hesap.
703 numaralı hesap.
Banka, 2003'ten 2008'e kadar dönemde
JPMorgan Chase'de üç ila altı milyar tuttuğunuzu belirtti.
-Bu doğru mu? -Evet.
Bu, bankacıların dikkatini çekmeye yeterdi.
Bu normal bir banka ilişkisi değildi.
Banka Gizliliği Yasası'na göre
bu hesabı izlemeleri ve ne iş yaptığını anlamaları gerekiyordu.
Bankacılık sisteminde 10 bin dolar üzeri bir havale yaptığınızda
bu işlem bankacıya mantıklı gelmiyorsa
şüpheli işlem raporu diye bir şey oluşur.
Sonra FBI incelemeye başlar.
Sahte işlemlerden gelen milyarlarca doları
büyük bankalara aktarırken
bu raporlar nasıl oluşmaz?
Çok soru sormamak en iyisidir.
İyi bir kazanç elde ediyorsanız, çok para kazanıyorsanız
ve soru sormamanız gerekiyorsa soru sormazsınız.
Açgözlülük insanlara bunu yaptırır.
JP Morgan Madoff davasındaki rolü sebebiyle
birkaç milyar dolarlık ceza ödedi ama kimse hapse girmedi.
Hiçbir banka çalışanı suçlu bulunmadı. Hatta kimse suçlanmadı.
Bu nasıl mümkün olabilir?
Bu şekilde iş yapıyorlar.
JP Morgan Chase son altı yıl içinde
milyarlarca dolarlık beş büyük mali suçta suçunu kabul etti.
Yakalanınca tezgâhtan kazandıkları geliri açıklamak zorunda kalmadılar.
Cezayı ödeyip devam ettiler.
JPMorgan Chase
Madoff'un işlediği suçlardan maddi kazanç sağladı.
Ne iş döndüğünü bal gibi anladıklarını düşünüyorum.
Madoff dolandırıcılığı birçok dolandırıcılığı gölgede bıraktı.
Gelmiş geçmiş en büyük Ponzi sistemi.
2008'de foya ortaya çıktığında
insanların Madoff'a 64 milyar yatırdığı anlaşıldı.
64 milyar dolar.
Bu hayali bir paraydı.
Bernie bunu yoktan var etti.
Şunu unutmayın.
64 milyar dolar, oluşturulan sahte kârdı.
Gerçek para olan başka bir rakam var.
İnsanların Bernie'ye nakit olarak verdiği gerçek para 19 milyar dolardı.
Madoff'a gerçekten yatırılan 19 milyar dolar.
19 milyar dolar inanılmaz bir rakam.
Kâr amacı gütmeyen organizasyonlar, vakıflar, bireyler para yatırmıştı.
Ufak işletmeleri olan insanlar tüm birikimlerini yatırmıştı.
Birçok insan tüm parasını Madoff'a yatırdı ve her şeyini kaybetti.
Bernie'nin hiç yatırım yapmadığı,
bir banka kasasında gizli tonla senet olmadığı ortaya çıkınca
büyük bir umutsuzluk yaşandı.
Bernie Madoff'un
Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Kurumu'na üye olduğu açıklanınca
bu umutsuzluk biraz olsun dağıldı.
Bu kurumun adı SIPC'di.
SPIC'in kuruluşu Kongre'den 1970'de geçen
Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Yasası'na dayanıyor.
Kurumun amacı, aracının para alıp hisse satın almadığı durumlarda
hesap başına 500 bin dolara kadar varan
bir sigorta fonu işletmek.
Bu 500 bin dolar Wall Street'in cebinden çıkacaktı.
Wall Street, üyelerin ödediği aidatlarla SIPC'i finanse ediyor.
Mahkeme Madoff davasında şu karara hükmetti.
Belirtilen yasanın Ponzi sistemini kapsamadığını belirtti.
Yani SIPC sigortası Ponzi sistemini kapsamıyordu.
Bu tam bir saçmalık.
Bir Ponzi sistemi olduğunda müşteriler sigortaya ihtiyaç duyar.
İşin ironik yanı,
sigorta fonu ne yazık ki neredeyse 20 yıldır yetersizdi.
SIPC 1990'da aldığı kararla
her üye şirketin sigorta fonuna ödemesi gereken miktarın
yılda 150 dolar olduğuna hükmetti.
Müşteri başına değil, firma başına 150 dolardan bahsediyoruz.
Şaka gibi.
Bu, her hafta çiçeğe harcadıkları paradan daha az.
O kadar çok Madoff mağduru vardı ki
herkese tazminat ödese SIPC iflas ederdi.
Irving Picard burada devreye girdi.
Madoff'un kayyumu oldu.
İflas eden kayıtlı bir komisyoncunun tasfiyesinden sorumlu kişiye
kayyum denir.
Menkul Kıymet Yatırımcılarını Koruma Kurumu Picard'ı atadı.
Maaşını yine bu kurum ödedi.
Irving Picard kime, ne kadar borçlu olduğunu
öğrenmek zorundaydı.
Picard'ın en basit formül dediği bir formül var.
Adı net öz sermaye formülü.
Hâlâ ödeme yapmaya devam ediyoruz. Adil olmaya çalışıyoruz.
Bazıları net kaybedenler.
Yani Ponzi sisteminden paralarını çıkaramayan kişiler.
Diyelim ki Madoff'a ilk para yatıranlardanım.
Bunca zaman paramı aldım.
Dolandırıcılık olduğunu bilmiyordum, koyduğumdan fazlasını kazandım.
Kayyuma göre ben net kazananım.
O parayı geri vermem gerekiyor.
Buna zorla geri alma denir.
Kayyum tarafından
yüzlerce yatırımcıya bu tür zorla geri alma davaları açıldı.
Bu oldukça tartışmalı bir konuydu
çünkü net kazananlar küçük ve yaşlı yatırımcılardı.
En başından beri Bernie'yle beraberdiler.
Madoff'a para yatırdılar.
Yıllarca gelmesini umdukları kârla da hayatlarını sürdürdüler.
Örneğin, dedem Bernard Madoff'ta bir hesap açsaydı
ve o hesap anneme miras kalsaydı
ardından annem ölünce de bana kalsaydı
dedemin 45 yıl önce kazandığı parayı torunu olarak benden geri isteyeceklerdi.
Elbette insanlar çok sinirlendi.
Özellikle de emeklilikte geçinmek
veya çocuklarını üniversiteye yollamak için
her yıl para çekenler.
Üstelik bunun için vergi ödüyorlardı.
"Vergi dairesine ödediğim parayı nasıl geri vereyim?" dediler.
Picard bir grup Madoff yatırımcısından para alıp
başka bir Madoff yatırımcı grubuna ödeme yaptı.
Buna ters Ponzi sistemi diyorum.
Mağdurlar yine mağdur oldu.
Uzun zamandır, 1992'den beri Madoff'a para yatırdım.
Yatırdığımızdan fazlasını çektik.
Kayyum bize gelip "Geri ödeyin" dedi.
Paramız yoktu çünkü her yıl parayı çekip harcadık.
Zorla geri alma davamız yıllarca sürdü.
Yıllarca avukatları arayıp davanın durumunu sorduk.
Ömrümüzün geri kalanını planlayamadık.
Korkunçtu. Tek kelimeyle korkunçtu.
Bir ara bize boşanmamızın iyi olacağı söylendi
çünkü eşe ait varlıkları almadıklarını duyduk.
Ama bilemiyorsunuz. Artık kimseye güvenmiyorsunuz.
Sonra "Olmaz" dedik.
Farklı bir şekilde mücadele etmeye karar verip
Yokluk Başvurusu'nda bulunduk.
Doldurmanız için bir form veriyorlar.
"Şu bölmeye girip tüm kıyafetlerinizi satacak olsanız
hepsini kaç paraya satardınız?" diyorlar.
Altı tane kot pantolonum vardı.
"Takıların değeri ne kadar?"
-Takı… -Takım yok ki.
-Takımız yoktu. Sanat eserlerini sordular. -Sanat eserimiz yok.
Mal beyanına benzeyen bir form doldurduk. Pek bir şeyimiz yoktu.
Her yıl ne olacağını bilmeden bu süreçleri yaşamak bizim için çok zordu.
Ama sonunda işe yaradı.
New York'taki avukatlarımız onlarla görüştü.
Kayyum sonunda "Özgürsünüz" dedi.
Kendini sadece çözüm bulmaya verdiği için
kocam yıllar boyunca yanımda olamadı.
Kendini bir çözüm bulmaya adamıştı.
Bir parçası yok olmuştu.
Bunun olumsuz etkileri oluyor.
O parayı ben kazandım, ben yatırdım.
Gerekli incelemeyi yaptım ama her şey altüst oldu.
Birikimlerinizi kaybetmek hadi neyse de
üstüne evinizi kaybetmek korkunç.
Bu davada mağdurların kim olduğunu ayırt etmek gerekiyor.
Tüm paralarını Madoff'a yatıran dullar var.
Paralarını Bernie'ye emanet ettiler.
Bir fon aracılığıyla yatırım yapanlar var.
Bir şey bilmiyorlardı.
Ama büyük yatırımcılara bakarsanız
Madoff'a yüzlerce, milyarlarca dolar yatıranlara bakarsanız
aslında şeytanla anlaşma yaptıklarını görürsünüz.
Bunlar sözde bilgili, entelektüel insanlar.
Bana kalırsa nasıl bir işe bulaştıklarını biliyorlardı.
Dört büyük yatırımcıdan bahsediyoruz.
Norman Levy, Jeff Picower, Stanley Chais ve Carl Shapiro.
Dört büyük müşteriyle çok özel bir ilişkim vardı.
Genelde bana kazık atmak istemezlerdi
çünkü yakın bir aile ilişkimiz vardı
Onlara çok para kazandırdım.
Altın yumurtlayan tavuğu öldürmek istemezlerdi.
Picower biraz farklıydı.
Picower suç ortağı gibiydi.
Picower olmasaydı
Bernie'nin milyarlık Ponzi sistemi ayakta kalamazdı.
Para akışını sürdürmek için Picower'ın yardımına ihtiyacı vardı.
Bernie Madoff'un
Jeffy Picower'ın vergi kaçırmasına yardım ettiğini düşünüyorum.
Birbirlerini kullandılar.
Madoff'un yaptığı dolandırıcılıktan en çok para kazanan kişi Picower'dı.
Irving Picard da bunu biliyordu.
Madoff tutuklandıktan sonra
Irving Picard para için Picower'ın peşine düştü.
Kaybolan parayı bulmaktan sorumlu olan kayyum Irving Picard
Picower ve eşi hakkında dava açtı.
O dönem piyasadaki getiri ortalama yüzde dokuz iken
Madoff yatırımlarından yüzde 950 getiri elde ettiği belirtiliyor.
Hep Picower'ın dolandırıcılık hakkında çok şey bildiğine inandım.
Maalesef bunu öğrenemeyeceğiz.
Dedektifler yüzme havuzunda ölü bulunan Jeffry Picower'ın ölüm sebebini
bulmaya çalışıyor.
Ölüm sebebi boğulma olarak görülse de her ihtimali göz önünde tutuyorlar.
Ponzi sistemindeki rolü sebebiyle sorumlu tutulacağını biliyorlardı.
İntihar etmiş olabileceğini düşündüler.
Ama otopsi sonrası genel kanı kalp krizi olduğu yönündeydi.
Jeffry Picower yaşasaydı hakkında dava açılırdı.
Jeffry Picower kesinlikle hapse girmeliydi
ama Picard parayı geri almayı başardı.
Jeffry Picower'ın eşi Barbara
Ponzi sisteminden haksız olarak elde edilen 7,2 milyarı
geri ödemek zorunda kaldı.
Picower pazarlığı ve diğer anlaşmalarda olduğu gibi
birçok olumlu ve adil sonucun elde edileceğini konusunda umutluyuz.
Bunların devamı gelecek.
Diğer bir eski yatırımcı gayrimenkul devi Norm Levy'den
220 milyon dolar geri alındı.
Stanley Chais de 277 milyon dolar ödemeye razı oldu.
Carl Shapiro 625 milyon dolar kaybetti.
Dolandırıcılığa aktarılan para miktarı
yaklaşık 19 milyar dolardı.
Irving Picard bunun 14 milyarını geri aldı.
Böyle bir meblağı geri alacağını kimse hayal etmiyordu.
Ama kanunlar gereği kullandığı yöntemler insanın içini sızlatıyordu.
Peşine düştüğü masum Madoff kurbanlarının çoğu
ortalama 70 yaşındaydı.
Bazıları markette çalışmak zorunda kaldı.
Emeklilik planlarına, evlerine haciz geldi.
Bana göre aldıkları ücret de çok fahişti.
Irving Picard'ın hukuk bürosu
Madoff kayyumu olarak yıllar içinde bir milyar dolardan fazla para aldı.
Yani Madoff skandalı sayesinde Irving Picard çok zengin bir adam oldu.
Bu süreç hiç adil değildi çünkü biz masumduk.
Bize bunları yaşatmak…
Evet, kendimi mağdur hissediyorum.
Ben farklı düşünüyorum.
Analitik açıdan bakarsak
diğer mağdurlara ödeme yapmanın tek yolu
daha çok para alan kişilerden parayı geri almaktı
çünkü ortada başka para yoktu.
Yasa hoş değil ama daha iyi bir alternatif yok.
Bu herkesin çekmesi gereken bir çileydi
ve kayyum olarak görevini yaptı.
IRVING PICARD DEVAM EDEN MADOFF DAVASI SEBEBİYLE
RÖPORTAJ TALEPLERİMİZİ REDDETTİ.
29 HAZİRAN 2009
Bernie Madoff son üç aydır günlerini beş metrekarelik bir hücrede geçiriyor.
Hücresi mahkemenin yakınında, Aşağı Manhattan'da yer alıyor.
Bugün ömrünün kalanını nasıl geçireceğini öğrenecek.
Her sabah uyandığımda eşim…
Önemli şeylerim hâlâ duruyor.
Onları elimden alamaz.
Bu olay Amerika'daki beyaz yaka suçlarını cezalandırma tarihi hakkında
çok şey anlatıyor.
Hükmün açıklanma tarihi yaklaşırken
Madoff kurbanlarının en büyük korkusu hafif bir cezayla kurtulmasıydı.
Hafifçe kulağının çekilmesinden,
çok hafif bir ceza çekmek üzere
güzel bir cezaevine yollanmasından korkuyorlardı.
Bu daha önce de oldu. İnsanlar buna şahit oldu.
Haziran 2009'da mahkemeye gittiğimde
birçok Bernie Madoff mağduru salonda yerini almıştı.
Çok etkileyiciydiler. Her şeylerini kaybettiklerini anlattılar.
Emekli olacaktım. Bu durum yüzünden asla emekli olamayacağım.
Markete gittiğimde aldıklarıma dikkat ediyorum.
Durumum çok değişti.
Gece yarıları kâbuslar yüzünden uyanıyorum.
Aileme verdiği zarar hiç aklımdan çıkmıyor.
Yol açtığı maddi sıkıntının büyüklüğü hiç görülmemiş bir boyuttaydı.
Savunma avukatı Ike Sorkin merhamet ve hoşgörü istedi.
"Sonuçta 70 yaşında bir adam. Böyle bir suçu bir daha işleyemez."
Bernie şöyle dedi. "Kurbanlara dönüp özür dileyeceğim."
İşin tuhaf yanı şuydu.
Bernie Madoff'un yüzünde hiçbir ifade yoktu.
Hiç pişmanlık göstermedi.
Duygusal değildi.
Finans alanında bir seri katil gibiydi.
Dulların gözlerinin içine bakıp paralarını alıyor ve şöyle diyordu.
"İşiniz halloldu. Bana güvenebilirsiniz."
Hemen ardından da onlara kazık atıyordu.
Bunu defalarca yaptı.
Sonra yargıç konuşmaya başladı.
Vereceği cezanın
Madoff'un işlediği suçun büyüklüğüne uygun olacağını söyledi.
Onu 150 yıl hapse mahkûm etti.
Bu tamamen sembolik bir cezaydı.
Yargıç şöyle diyordu.
"Topluma çok zarar verdin.
Toplum da sana aynı oranda bir zarar verecek."
Mahkeme salonundaki o an olağanüstüydü.
Madoff suçunu kabul edip hüküm giyince
birçok devlet kurumunda, mağdurlarda ve bizlerde
suça karışan herkesi sorumlu tutma isteği doğdu.
Madoff dolandırıcılığını soruşturan özel ekiple bir süre çalıştım.
Frank'in anlattıklarına dayanarak bir dava açmaları yıllar sürüyordu.
Bu durum sonucunda
Ponzi sistemine karışan 17. kat çalışanları hakkında dava açıldı.
Annette Bongiorno ve Jodi Crupi altı yıl hapis cezası aldı.
Jerry O'Hara ve George Perez 2,5 yıl hapis cezası aldı.
Bazen unutulan bir şey var.
Savcılar Peter Madoff'u incelemeye devam etti.
Peter Madoff suçunu kabul etti ve iki suçlamadan hüküm giydi.
Bu suçlamalardan biri komisyoncu kayıtlarını tahrif etme,
diğeri de birçok suç amacı barındıran suç planında yer almaydı.
Bu suçlamaların hiçbiri onu Ponzi sistemine katılmakla suçlamadı
ve bu konuda hiçbir bilgisi olmadığını iddia etti.
Yine de 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Frank DiPascali hisse dolandırıcılığıyla suçlandı
ama devletle iş birliği yaptığı için
kamu davası bitene dek herhangi bir ceza almadı.
Yıllar sonra kamu davası bittiğinde
dört hafta içinde kanser yüzünden vefat etti.
Hiç hüküm giymedi.
Bu devasa büyüklükte bir dolandırıcılıktı.
Mahkemede mahkûm olan herkes
yıllarca boyunca bu dolandırıcılıkta yer almıştı.
Kısmen suçlu değillerdi. Tamamen suçluydular.
Aynı zamanda
dolandırıcılığın ana itici güçleri onlar değildi.
Bu durumda onlara verilen ceza adil miydi?
Bunu söylemek bana düşmez.
Ben yargıç olsaydım ceza daha ağır olur muydu?
Kesinlikle.
Bernie tutuklandıktan sonra birçok kişi Mark ve Andy'den nefret etti.
Nefret ettikleri bu iyi, genç adamları canavar olarak görüyorlardı.
Skandal patlak verdiğinden beri Mark ve kardeşi Andrew rahat yüzü görmedi.
Ailemize çektirdikleri acıyı ailesinin de çekmesini istiyorum.
Gördüğüm en amansız, acımasız, düşmanca medya ilgisine
maruz kaldılar.
Bay Madoff?
Babalarının işlediği suç oğullarını şoke etti, korkuttu.
Ruth'la yüzleşerek bir seçim yapmasını istediler.
Hatta Bernie'yle tüm bağını koparmasını istediler.
"Ya o ya biz" dediler.
Daha da kötüsü, "Ya o ya torunların" dediler.
"Seçimini yap."
Ruth'un onu tamamen bırakması mümkün değildi.
13 yaşından beri onunla birlikteydi.
Zor gününde onu bırakıp gidemezdi.
Bu durum Ruth ve sevgili oğulları arasında
aylarca süren bir çatışmaya yol açtı.
Anneleriyle görüşmeyi reddettiler. Aile dağıldı.
Aile paramparça oldu.
Bana, kardeşime, aileme
ve binlerce insana yaptıkları affedilemez.
Hayatları mahvetti.
Bunu asla anlamayacağım ve onu asla affetmeyeceğim.
Bir daha onunla konuşamayacağım.
Andy bir şekilde hayatına devam etti ama Mark bunu başaramadı.
Yapamadı. Yaşadıkları ağır geldi.
Babanızla konuştunuz mu?
Yorum yok. Üzgünüm. Yardım edemem.
Yolunu kaybetti.
Birinin ona bir yardımı dokunur muydu hiç bilmiyorum
çünkü sürekli suçlanıyordu.
İnsanlar imada bulunuyordu.
Hiç rahat yüzü görmedi.
Gidebileceği bir yer yoktu.
Mark'ı konuşmakta zorlanıyorum. Bunu geçelim.
Madoff skandalı cumartesi günü trajik bir hâl aldı.
Hapis yatan dolandırıcı finansçının büyük oğlu
New York'taki şık dairesinde boruya asılı hâlde bulundu.
İntihar ettiği düşünülüyor.
Polis, 46 yaşındaki Mark Madoff'u
saat 07.30'da kayınpederinin bulduğunu belirtti.
Boynunda bir köpek tasması bulundu.
Madoff'un iki yaşındaki oğlu odasında uyuyordu.
Geride iki evlilikten dört çocuk bıraktı.
O zaman şöyle düşündüm.
Babasına "Canın cehenneme" diyordu.
Babasının ona Ponzi planından bahsetmesinin ikinci yıl dönümünde
bunu kasten planladığını düşünüyorum.
Babasına şöyle demeye çalışıyordu.
"Bunu bana sen yaptın."
Ona yaptıklarını bir türlü unutamıyorum. Hiç unutamıyorum.
Ona yakın yaşta bir oğlum var
ve böyle acılar çektiğini hayal edemiyorum.
Gerçekten de çok acı çekti.
Bu yüzden ağlıyorum.
Aramız çok iyiydi. En iyi arkadaşımdı.
Ona yardım etmek istedim.
Keşke istediği şeyi yapsaydım. Bu ölene kadar aklımdan çıkmayacak.
Bu bir şeyi değiştirir miydi bilmiyorum…
En azından deneseydim bir şeyler değişebilirdi.
Ruth, Mark'ın ölümünden sonra oğlu Andy'yle daha da yakınlaştı.
Aralarında bir tür yakınlaşma vardı.
Oğlu onun için büyük bir destek ve cesaret kaynağı oldu.
Ama yaşanan bunca acı yetmezmiş gibi
Andrew'ün yıllar önce yendiği kanser tekrar nüksetti.
Bu kez daha da ölümcüldü.
Korkunç bir durumdu ama Andy savaşıyordu.
"Bernie'yle konuşmanın sana bir faydası olur mu?" dedim.
"Öyle bir şey olmayacak" dedi.
Onu ilkbaharda gördüm.
Princeton'da ders verdiğim sınıfa konuşma yapmaya geldi.
Nişanlısıyla öğle yemeğinde bana şöyle dedi.
"Babamın işlediği suç
kardeşimi hızlı öldürdü ama beni yavaş öldürüyor."
Andrew Madoff 46 yaşında,
babasının 65 milyarlık dolandırıcılığı çöktükten altı yıl sonra
lenf kanseri yüzünden hayatını kaybetti.
Tüm ailesini kaybederek vefat etti. Ruth'u yalnız bıraktı.
Kocası ömür boyu hapis cezası aldı. İki oğlu vefat etti.
Bernard Madoff en azından başını sokacak bir yeri olduğunu biliyor.
Ama eşi Ruth'un artık böyle bir güvencesi yok.
Federal polisler
Bernard Madoff'un yedi milyon dolarlık evine el koydu.
Palm Beach, Florida, güney Fransa ve Long Island'daki evlerin ardından
çatı katını da kaybettiler.
Eşi resmen evsiz kaldı.
Onu evinden attığımızda oradaydım.
Her şeyi alıp çıkması gerektiğini söyledik.
Mutfakta duruyordum. Takılarının envanterini çıkarıyordum.
Donakalmıştı. Şoka girmiş gibiydi.
Sigara içiyordu.
"Ruth, sigara seni öldürür" dedim.
"Keşke öyle olsa" dedi.
Bu kötü sona razı olmuş gibiydi.
FEDERAL POLİS
Ruth Madoff evi boşalttı.
Tüm kişisel eşyalarını ABD Federal Polisi'ne teslim etti.
Bir anda göçebe konumuna düştü.
Arabasının arkasında iki bavulla yaşıyordu.
Artık böyle bir hayat sürüyordu.
Her şeyini kaybetti.
Hayattaki konumunu kaybetti.
İki oğlunu kaybetti.
Eşini kaybetti. 13 yaşından beri eşiyle beraberdi.
ABD ADALET BAKANLIĞI CEZAEVİ
İlerleyen yıllarda Bernie'yi cezaevinde ziyaret ettiğimde
dolandırıcılık konusunda anlattıkları pek inandırıcı değildi.
Ne hissettiği konusunda anlattıkları pek inandırıcı değildi
ama ailesinin başına gelenleri anlatırken
gerçekten üzüntü yaşadığı anlaşılıyordu.
Madoff davası için görüştüğüm önemli psikiyatrlar
Bernie'nin üzüldüğü şeyin
ailesinin sevgisini kaybetmek olduğunu iddia etti.
Ailesinin onu sevmesi
Bernie'nin onları sevmesinden daha önemliydi.
Bu tabii ki tamamen narsisizm ve sosyopatlık demektir.
Artık her neyse bunun onu kötü etkilediğini gördüm.
Teşekkürler.
Teşekkürler. Lütfen oturun.
Yaşadığımız ekonomik gerilemeye en çok katkı yapan şey
suistimal ve aşırılığı önleme konusunda yeterli düzenleyici yapıların olmaması
ve büyük mali kurumların çökmesiydi.
Wall Street'teki sorumsuzluk kültürü Washington'a, tüketiciye kadar uzandı.
Sorulması gereken şu. Şimdi ne yapacağız?
Bu krizin başlayış şeklini biz seçmedik
ama bu krizin geride bıraktığı mirası biz seçebiliriz.
Küresel mali kriz Wall Street'e güvenilmeyeceğini gösterdi.
Yatırım bankalarına güvenilmez.
Wall Street analistlerine, derecelendirme kuruluşlarına güvenilmez.
Düzenleyicilere güvenilmez.
Madoff mali krizin günah keçisi oldu.
Madoff ve birkaç yandaşı dışında kimse hapse girmedi.
Derecelendirme kuruluşlarından,
Wall Street analistlerinden kimse hapse girmedi.
Yatırım bankalarından kimse hapse girmedi.
CEO'lar hapse girmedi. İkramiyelerini aldılar.
Bankalar kurtarıldı
ama kimse Bernie mağdurlarını kurtarmadı.
Mağdurlara gözünüzü kapayamazsınız.
Yaşadıkları şeyler gerçekten çok zordu.
En sonunda evi satmadan önce annem vefat etti.
Eşyalarımı toplayıp evden ayrıldığım son gün
hayatımın en zor günlerinden biriydi.
Bahçenin sonundaki kapıdan geçtim.
Hüngür hüngür ağlamaya başladım.
Kendimi tutamadım.
Sadece babamın inşa ettiği, annemin yaşadığı evden ayrılmıyordum.
Palm Beach hayatım sona eriyordu.
Hayatımın büyük bir parçası son buluyordu.
Kiralık bir dairede yaşıyorum. Artık bir evim yok.
O evi özlüyorum.
O evde yaşamaya devam etmek isterdim ama çok para olmadan yaşamayı öğrendim.
Babamın bize hayatta kalmayı öğretmesi hayırlı olmuş olabilir.
Taşınmak, yeni şeyler yapmak gözümü korkutmuyor.
Artık Shakespeare oyunlarını öğreniyorum.
Bernie Madoff'un hikâyesini bir Shakespeare eserine benzetiyorum.
Shakespeare'in yazım tarzına uyuyor.
Hikâyede kötü bir adam var. Çocukları var.
Güç peşinde koşuyor.
Üstelik bir trajedi.
Bernie Madoff'un oğulları tarafından FBI'a ihbar edilmesi
ihanet anlamında olayı daha da trajik hâle getiriyor.
Hikâyeyi inceledikçe
ihanete uğramış bir güven kıssası daha da ortaya çıkıyor.
Herkesin içindeki canavar.
Yatağın altındaki korku.
Herkesin başına gelebilecek bir şey.
Sadece tamamen güvendiğiniz kişiler sizi tamamen kandırabilir.
Birine güvenmenin bedeli o kişinin size ihanet edebilmesidir.
İnsanlar risk almadan iyi getiri geleceğine inanmak istiyor.
Herkes portföyünde bunu istiyor ama bu ulaşılamaz bir şey.
Gerçek hayatta ulaşılamayan şeye finans dünyasında da ulaşılamaz.
Madoff sahteydi. Ortada gerçek bir şey yoktu.
Gelecekte başka Bernie Madoff'lar çıkabilir mi?
Başka Bernie Madoff'lar çıkacak. Sözümü unutmayın. Öyle de olacak.
Madoff davası 2008 itibariyle rekor kıran bir vakaydı.
Şunu unutmayın.
Rekorlar kırılmak içindir.
SONJA KOHN MADOFF'LA İLGİLİ TÜM SUÇLARI REDDETTİ.
TEZGÂHIN BİR KURBANI OLDUĞUNU SÖYLEDİ.
İNGİLİZ MAHKEMESİ 2013'TE
KOHN'UN DÜRÜSTLÜĞÜNE HALEL GELMEDİĞİNE KARAR VERDİ.
MADOFF'UN TUTUKLANMASININ ARDINDAN
FAIRFIELD GREENWICH 1,2 MİLYARI KURTARMAK İÇİN DAVA AÇTI.
ŞİRKET 2011'DE KAYYUMLA ANLAŞARAK 230 MİLYON DOLARA RAZI OLDU.
PARANIN 70 MİLYONUNU MAĞDURLAR FONUNA BAĞIŞLADI.
ŞİRKET SUİSTİMALİ KABUL ETMEDİ. CEZAİ SUÇLAMA YAPILMADI.
JMPORGAN CHASE
MADOFF'UN BANKA İŞLEMLERİNDE DENETİM EKSİKLİĞİ OLDUĞUNU KABUL ETTİ
AMA HİÇBİR ÇALIŞANININ DOLANDIRICILIĞA KARIŞMADIĞI İDDİA ETTİ.
SİZ VEYA TANIDIĞINIZ BİRİ İNTİHAR DÜŞÜNCESİYLE BOĞUŞUYORSA
AŞAĞIDAKİ ADRESTEN YARDIM KAYNAKLARINA ULAŞABİLİRSİNİZ.
Alt yazı çevirmeni: Mustafa Üneşi