„W głowie mam pięć szuflad.
Trzy górne szuflady ciągle otwieram. Czwartą znacznie rzadziej.
Dolną zamknąłem 8 maja 1945 r. i nigdy jej nie otwierałem”.
RAPORT „DWUDZIESTKI CZWÓRKI”
- Jesteśmy gotowi. - Dobrze.
- Przyczepisz mikrofon? - Tak.
- Dzięki. - Jasne.
Gotowy, Gunnar?
Tak.
Jestem gotowy.
- Wszystko w porządku? - Tak.
To po chwili mija.
- Witam. - Dziękuję.
- Petter. - Witaj.
- Miło cię poznać. - Cześć.
Spodziewaliście się starego człowieka?
Porozmawiajmy
o wartościach.
Co za absurd.
Co?
NAZIŚCI PALĄ KSIĄŻKI – ŚWIAT W NIEPOKOJU
Palą książki?
Niedawno ojciec dał mi książkę.
Niejaki Langhoff opisał pobyt w niemieckim obozie pracy.
Pewnie spalą tę książkę.
Obóz jeniecki?
Tak, internują długoletnich przeciwników reżimu.
Komunistów?
Nie tylko.
Ma tytuł Bagienni żołnierze.
Jest u Køhna w sklepie.
Albo pożyczę ci moją.
Rozumiem potrzebę trzymania komunistów pod kontrolą.
Tu jest tak samo.
Inaczej wszyscy wyfruniemy do Moskwy.
Czy ty siebie słyszysz, Erling?
- Każdy ma prawo do opinii. - Owszem.
Tak.
Tu nie chodzi o komunizm.
Nie więzi się ludzi za własne zdanie.
Wiesz, o czym mówię.
Ani trochę.
Ognisko gotowe.
Dobra, postaw czajnik.
Chodziłem do tej szkoły co wy ponad 70 lat temu.
Żyliśmy w demokracji.
Ale potem poczuliśmy, że zaczyna się zacieśniać.
Czujecie się bezpiecznie?
Dobrze. Bo też czułem się bezpiecznie.
Tak samo jak
moi przyjaciele.
Tyle że już tak nie było.
Myśleliśmy, że żyjemy w czasach powojennych.
Ale nagle zdaliśmy sobie sprawę, że żyliśmy w okresie międzywojennym.
Niemcy wkroczyli 9 kwietnia 1940 roku.
Potrzebowali tylko 800 żołnierzy do zajęcia Oslo.
To dwa razy więcej niż was tutaj.
Na wojnie musisz ustalić,
czy akceptujesz swoją obecną sytuację.
Albo przejdziesz nad tym do porządku dziennego,
albo nie i zaryzykujesz wszystko.
Wciąż chodziłem do pracy.
Ale nie mogłem się skupić.
Ewakuacja!
Pospieszcie się!
Niełatwo pana przestraszyć.
Sønsteby.
Przyznaję, że w człowieku budzi się przekora.
Jak dużo jest tej przekory?
Całkiem sporo.
Jesteśmy małą grupą i myśleliśmy o akcji w lesie.
Chce pan do nas dołączyć?
Co innego mogliśmy zrobić?
Musieliśmy zawalczyć.
Trzymaj.
Dzięki.
Niemcy byli już wszędzie.
Biegiem!
To było daremne.
Stworzyć linię!
Nie mieliśmy szans.
Masz!
Byliśmy cholernie nieprzygotowani.
Obiecałem sobie wtedy, że już nigdy nie pójdę na żywioł.
Dostałem zapalenia płuc i zatok.
Kazano mi odpoczywać przez dwa lata.
Mówi się, że zdrowie jest najważniejsze.
POLITYCZNE PLANY PREMIERA QUISLINGA
To nieprawda.
Pokój i wolność są najważniejsze.
Po dwóch miesiącach poznałem innych podobnych sobie.
Tu Londyn.
WSZYSTKO DLA NORWEGII
W takie dni wielu w Norwegii myśli: „Czy starczy nam odwagi,
czy jednak stracimy zapał?”.
Knut Haugland, którego znałem z Rjukanu.
I Max Manus.
Andreas Aubert.
Gregers Gram.
I Tallak, Edvard Tallaksen.
Przydało mi się doświadczenie księgowego.
Nazywałem się teraz Erling Fjeld.
Gunnar Lier.
Harald Sørensen.
Piekarnia w Grønland prowadzona przez Reidun Andersen
została naszą bazą.
Wydawanie gazety jest słuszne, ale chcieliśmy robić więcej.
Norweski rząd zbiegł do Londynu.
Podobno miał przedstawiciela w poselstwie brytyjskim w Szwecji.
NORWEGIA – SZWECJA
Chciałem go poznać.
POSELSTWO BRYTYJSKIE SZTOKHOLM
Musimy stworzyć sieć w Oslo.
Tak?
Ale jeśli wolisz jechać do Anglii i szkolić się w sabotażu,
przerzucimy cię tam.
- Dzięki, ale mogę zostać w Oslo. - Dobra.
Twój pseudonim to…
Numer 24.
Weź to.
Twoja pierwsza misja.
BANK NORWESKI
SIERPIEŃ 1942 ROKU
- Forfang. - Erling Fjeld.
Ivar Thiedemansen prosił, żeby pana przyjąć.
Zgadza się.
O co chodzi?
Norweski rząd w Londynie zwraca się z prośbą
o użyczenie płyt do druku banknotów.
Chce pan pożyczyć płyty do drukowania norweskich banknotów?
Tak.
Ruch oporu kosztuje, pan rozumie.
Potrzebujemy też próbki papieru.
Pani Løberg?
Dziękuję za ciekawą pogawędkę.
Co zrobić, by mi pan zaufał?
Koniec spotkania.
Pani Løberg pana odprowadzi.
Panie Fjeld?
Twoje wnuki będą mówić po niemiecku.
Słucham?
Twoje wnuki będą mówić po niemiecku, jeśli nie wkroczymy do akcji.
Masz szansę znaleźć się po właściwej stronie historii.
Skąd mam wiedzieć, że reprezentuje pan rząd?
Jak mam panu wierzyć?
Musi mi pan zaufać.
Łatwo panu mówić.
Jeśli coś pójdzie źle, zastrzelą mnie.
A także dyrektora banku i zarząd.
To dotyczy nas wszystkich.
Jeśli pan nie kłamie,
niech głos z Londynu
powie to pojutrze w radiu.
Wtedy to rozważę.
WIECZNA TĘSKNOTA
Tu Londyn.
W tych czasach ważne jest, żeby podnosić was na duchu.
Oto 16 komunikatów specjalnych.
Pierwszy: Człowiek, któremu można ufać.
Drugi: Włócznia w pięści.
Trzeci:
Wieczna tęsknota.
Czwarty: Wygląda jak szkoła.
Piąty…
Mam nadzieję, że wiecie, co robicie.
Macie czas do czwartku.
Dokąd dziś jedziemy?
Do Kongsvinger. Mam paczkę do Szwecji.
Już jest.
Komisarz Rzeszy Terboven i premier Quisling
są obrońcami kompanii.
Na czele z kapitanem Maxvikiem przemaszerowała ona ulicami Oslo.
Szkołę Hird w Kongsvinger ukończyli świeżo upieczeni dowódcy.
Szef Statpolitiet Marthinsen rozdał nominacje
dowódcom oddziałów i starszym dowódcom drużyn.
Jest gorszy od Quislinga.
Potem odbyło się spotkanie towarzyskie.
Marthinsen był szefem policji państwowej i przywódcą organizacji Hird.
Pozwalał swoim ludziom torturować Norwegów.
Norwescy naziści byli czasem gorsi od Niemców.
Nie mogłem zrozumieć,
jak rodacy mogą współpracować
z naszymi okupantami.
Trudno było stwierdzić, komu można ufać.
Rząd w Londynie potrzebował oczu i uszu w Oslo.
Zostałem mianowany przywódcą naszej małej organizacji.
Zbierano informacje i przemycano je do Szwecji.
Stamtąd transportowano do Londynu.
ŚCIŚLE TAJNE
Ale Gestapo dowiedziało się o rosnącym ruchu oporu.
Naszych ludzi aresztowano w całym kraju.
Niemcy szukali tych stojących na czele.
Obróć go.
Hornbæk nie zawiezie tego do Kongsvinger?
Andreas chce cię widzieć.
Powiedział…
O co chodzi?
Niemcy wlali wrzący olej do odbytnicy Kristiana,
brata Andreasa.
Gotował się od środka.
Cześć, Andreas.
Moje kondolencje.
Kristian był wyjątkowy.
To prawda.
Jacy ludzie tak robią?
Kto tak robi?
Zrozumiemy, jeśli zrezygnujesz.
Co takiego? Nie wycofam się.
Chcę najtrudniejszą robotę. Rozumiesz?
- Cześć. - Cześć.
Przyszła.
Dobrze.
Dzień dobry.
Krogh.
Gudrun Collett.
Krogh?
A nie Fjeld?
Krogh, Fjeld. Pięć kieszeni, po jednej dla każdego.
Byle się nie myliły.
Skombinuje to pani?
Można tak powiedzieć.
Potrzebujesz kilku mieszkań?
Tak.
Czemu aż tyle?
Nie śpię dwa razy w jednym miejscu.
Pani Collett udostępniła mi sieć mieszkań.
Kierowałem się niemiecką logiką.
Bo sumiennie i metodycznie każdego dnia próbowano nas zlokalizować.
Niemcy zwykle przyjeżdżali po ludzi
między czwartą a szóstą rano.
Dlatego wstawałem codziennie o trzeciej trzydzieści.
Po paru minutach byłem już na ulicy i często chodziłem do lasu,
żeby pospać jeszcze kilka godzin.
Potem wracałem do miasta.
Dziś już zamknięte.
Zamknięte.
Dziękuję pani.
Cudownie pachnie.
Mogę,
Reidun?
Proszę.
Pokaż więźniów.
Pierwszy.
Wie pani, kto to jest?
Proszę spojrzeć.
Następny.
A ten?
Nie znam go.
Na pewno?
Nie.
Nic nie wygadałam.
Nic.
Dobrze.
Było wielu naszych.
Solnørdal.
Nie wiem, czy przetrwa.
Zrobią wszystko,
żeby zdobyć twoje nazwisko.
Rozumiem.
Co teraz porabiasz?
Nie chcesz wiedzieć.
Ale masz pozwolenie na podróż do Rjukanu?
Słuchajcie.
Wiele osób mnie szuka.
Będzie ich przybywało.
Nie daje mi spokoju myśl…
że mogą przyjść też po was.
Rób swoje.
A my zrobimy swoje.
- Cześć, Gunnar. - Hej.
Podstawą jest dobra współpraca niemieckiej i norweskiej policji.
Tylko tak stłumimy ten terroryzm, panie Marthinsen.
Owszem.
Wydobyłeś od niego wszystko, co wiedział?
Tego nie sposób stwierdzić.
Mylisz się. Wystarczy, że się postarasz.
Będą śpiewać jak skowronki.
Przepraszam na chwilę.
Oczywiście.
Chodź ze mną.
Zimno tu, prawda?
Co?
Jak się nazywa twój szef?
Przywódca.
Imię i nazwisko.
Gunnar.
Potrzebujemy nazwiska.
Sønsteby.
Gunnar Sønsteby?
Tak.
No widzisz.
Nie było tak trudno.
Przepraszam za przerwę.
Nie szkodzi.
Ale powiedziałbym, że było warto
poczekać.
GUNNAR SØNSTEBY NAGRODA: 200 000 KORON
Stój.
Dokumenty proszę.
Dobrze.
Możesz jechać.
Wejdź, Sønsteby.
Kurwa, nie.
Stój!
LEUCHARS, SZKOCJA – 1943 ROK
„Kjakabråten”.
Oto i on.
- Cześć. - Dobrze cię widzieć.
Ciebie też.
Dotarłeś tu w samą porę.
Chcę jak najszybciej wrócić.
Po kolei do celu, Gunnarze.
Erling Fjeld.
Prosili o rozmowę z tobą.
Tak?
Mówiłem, że jesteś godny zaufania, ale nie chcieli ustąpić.
Panie Fjeld.
Proszę nam jeszcze raz powiedzieć,
dlaczego pan przetrwał,
a tylu pana znajomych nie?
Bo to praktycznie niemożliwe.
A gdy coś jest niemożliwe,
zwykle istnieje kilka prostych wyjaśnień.
- Co sugerujecie? - Nic.
Niech pan nam powie.
Jestem skrupulatny.
Niewielu utrzyma taki poziom przez dłuższy czas.
- Co mam odpowiedzieć? - Ale pan potrafi?
Nie twierdzę, że jestem lepszy od kogokolwiek.
Ale planuję z wyprzedzeniem przez cały czas, kiedy nie śpię.
- Reszta też. - Tak jak inni.
- Powiedzmy. - A może to łut szczęścia?
Tak, to kwestia szczęścia i dobrego planowania.
Pije pan?
Od początku wojny nie. To bezcelowe.
- Nie musi pan koić nerwów? - Nie.
- A co z kobietami? - To znaczy?
Lubi je pan? Czasem agenci wolą męskie towarzystwo.
Owszem, szokujące.
Tak, lubię kobiety.
Ile zdobył pan żeńskich kontaktów?
Około pięciu.
Z iloma z nich pan spał?
To bardzo osobiste pytania.
Słucham.
Z żadną od początku wojny.
Bardzo trudno mi w to uwierzyć.
To już nie moja odpowiedzialność.
Robi pan coś, żeby się uspokoić?
Tak.
Planuję i się przygotowuję, jak już mówiłem.
To mnie uspokaja.
Pewnie ma pan dość tej sali.
Przepraszam, ale musieliśmy mieć absolutną pewność.
Widać należy pan do nielicznych i genialnych indywidualistów,
którzy osiągają to, czego inni nie mogą.
Jesteśmy pod wrażeniem.
Życzę powodzenia w szkoleniu.
ZGODA NA SZKOLENIE
Po kilku miesiącach treningu w Szkocji wróciłem do Norwegii.
Czułem się gotowy na większe misje.
Ale najpierw miałem poznać nowego przywódcę ruchu oporu,
Jensa Christiana Hauge’a.
Mam jajka na śniadanie.
Spróbujesz wynalazku mojego męża?
Dobrze.
Mówi, że pomaga na wszystko.
Poza guzem mózgu,
jak się okazało.
Moje kondolencje.
Dziękuję.
Nie pogrążajmy się w tej ciemności.
Czasem trzeba się zabawić.
Pomimo tego, co się dzieje.
Kiedy przyjdzie?
Przyjdzie.
Tańczysz?
Nie.
Nawet na wojnie trzeba pamiętać o oddechu.
Teraz trzeba dążyć do celu.
Pani na poważnie?
Nie zjesz więcej, jeśli nie zatańczysz.
Dobrze.
Nigdy nie tańczyłeś?
Tańczyłem.
- Aha. -Oczywiście.
To połóż prawą rękę na moim ramieniu.
Podaj mi drugą rękę i ja poprowadzę.
Zaczynamy.
Nie umiem tańczyć z kłodą. Musisz oddychać.
Wdech przez nos.
Wydech przez usta. Jeszcze raz.
Spróbujmy od nowa.
Na trzy.
W prawo.
Dwa, raz, raz, dwa.
Dobrze.
Pamiętaj, żeby oddychać.
Witam.
Pan Hauge.
- Kawy? - Poproszę.
- Uczę Numer 24 oddychać. - Rozumiem.
Skończyłeś 25 lat?
Tak.
Możesz się nie zestarzeć.
Rozważałeś to?
Mogę z tym żyć.
Jak byś zareagował na tortury?
Nie wiem.
To jedyna słuszna odpowiedź.
Będziemy pracować razem.
Mamy pilną sprawę.
Tak?
Quisling i Marthinsen zwerbują norweskich chłopców do walki za Niemców.
Wyślą ich do Rosji jako mięso armatnie.
Jutro 3000 chłopców ruszy do urzędu pracy.
Niech do świtu pozostanie z niego ruina.
Ulica Akersgata 55 jest tutaj.
Pusty budynek zamknięty na noc.
Wysadzamy jedno archiwum, nie cały blok.
Gregers, osiem, dziesięć kilo?
Może dziesięć.
Max. Możesz dostać broń od Selvaaga.
Dobra.
Tallak, ty czatujesz na ulicy.
Widzimy się tu o 19.00.
Tak, mam wybór. Spójrz na to.
Akersgata 55, proszę.
Wszystko ma być sprawdzone przed akcją.
Tak, dobra.
No to powtórz.
Powiedziałeś, że ja i Max…
Tak to nie zadziała.
Uśmiechnąłem się do niej, bo to kawiarnia.
Nie wolno się teraz uśmiechać?
Niektórzy z nas coś czują.
Jasne, uśmiechaj się. Ale kiedy skończysz,
wracasz na czaty.
Dopiero co z nich wróciłem.
- Dałem ci klucz. - Tak.
Sprawdziłeś, czy pasuje?
Gotowe.
Dobra.
18 MAJA 1944 ROKU
Masz klucz?
Ładne miejsce.
Tam są ludzie.
Zaczynamy.
W czym mogę pomóc?
Co się tu dzieje?
Pracujemy po godzinach. Jutro będzie tłoczno, więc…
- A wy? - Mamy sprawdzić wentylację.
Dobrze. Robi się tu duszno.
- Zajmiemy się tym. - Dziękuję.
Wiecie co…
Gdy widzę kawalerkę taką jak wy, która w takich czasach się obcyndala,
myślę sobie: do jasnej cholery.
Gdybym był młody, zrobiłbym wszystko, żeby pogonić te przeklęte świnie.
Mam ochotę zlać wam tyłki. Mówię szczerze.
- Pracujemy, ale dzięki. - Max.
Tak.
Wezmę łyka.
Śmiało.
- Dziękuję. - A proszę.
Kurwa, co za cyrk.
Tak.
Powiem wam, że gdybym nadal mógł biegać,
dałbym im zdrowo do wiwatu.
Swego czasu nie było człowieka, który by mnie przegonił.
Byłem też twardzielem.
Jasne.
W 1905 roku pobiegłem do Drammen i z powrotem w jedną noc.
Wiecie, była tam pewna kobieta. Teraz już takich nie ma.
Miały więcej ciała do kochania.
Ale kiedyś piło się mleko.
Uwaga.
Uwaga!
Budynek wkrótce wybuchnie,
więc migiem bierzcie dupę w troki.
Ja pierwszy!
Tak, ona była wyjątkowa.
Trzeciego czy czwartego lipca, a może to był czerwiec…
Pognałem do Drammen i z powrotem w jedną noc.
Czwarty lipca? Nie.
Kolego, uciekaj.
- Co takiego? - Uciekaj!
- Odejdź stąd! - Dobrze.
Jak myślicie, co pisali w gazetach następnego dnia?
Zgadza się.
Nic.
W gazetach jest to, co jest, bo ci, którzy je tworzą,
decydują, co się w nich znajdzie,
a co nie.
W czasie wojny gazety nadają się tylko na podpałkę.
Tu Marthinsen.
Niech to szlag!
Kurwa mać.
Gustav Sønsteby?
- Tak? - Proszę z nami.
Chwileczkę.
Wysłano go do obozu Grini.
Mają twoje nazwisko.
Wiedzą, kim jesteś.
To się mogło wydarzyć.
Weź je i zawsze noś przy sobie.
Nie daj się pojmać żywy.
Niemcy wiedzą o tym mieszkaniu.
Dobrze. Pójdę sobie.
Dziękuję.
Dokumenty.
Plecak też.
Sprawdź.
Dokąd jedziesz, Fjeld?
Do pracy.
Czym się zajmujesz?
Ubezpieczeniami.
Co o tym sądzisz? Ubezpieczenia?
Miłego dnia.
Dziękuję.
Zjeżdżaj.
Nie rozpoznali cię?
Na szczęście jestem zwyczajny.
Wiele o tobie można powiedzieć, ale na pewno nie to.
Myślisz czasem o tym, co zrobisz, gdy to się skończy?
Nie.
Czemu nie?
Teraz nie mogę.
Chcę żyć w wolnym kraju, reszta jest drugorzędna.
Trzymaj się na razie w cieniu.
Mówię tylko, że byłoby rozsądnie trochę się zaszyć.
Pewnie rozsądnie.
Co jest?
No bo…
Poznałem kogoś.
Co to znaczy „kogoś”?
Kobietę?
Wiem, że jesteś przeciwny, ale…
to się zdarza.
Panuję nad tym.
W jakim sensie?
Przemyślałem, co zrobię, jeśli mnie złapią.
Wiem, co muszę zrobić.
Nikogo nie złapią.
Fabryka broni w Kongsbergu.
Zmuszają tam 850 Norwegów do produkcji szwedzkich armat dla Niemców.
Sojusznicy będą bombardować bez względu cywilów.
Centrum miasta zostanie zniszczone.
Mamy lepszy pomysł, ale to ryzykowne.
Musicie wejść do fabryki.
Niemcy mają strażników, ale powinno się udać
między patrolami.
17 WRZEŚNIA 1944 ROKU
- Cześć. - Cześć.
Gdzie to macie?
Ale co?
Materiały wybuchowe.
Już tu są.
Gdzie?
W fabryce.
Przemyciłem 70 kilo ładunków.
Kto wydał ten rozkaz?
Uznaliśmy, że to dobry pomysł.
Musimy podłączyć ładunki w fabryce?
Tak.
Według planu mieliśmy przygotować to przed wejściem.
Teraz potrzebujemy jeszcze dziesięciu minut.
Tyle zajmie patrol.
Dobrze.
Zaczynamy?
Mamy klucz.
Tak, ale nie chcemy, żeby wiedzieli.
Dziesięć minut.
Pięć minut.
Pospieszcie się!
Trzy minuty.
Daj lont. Nie ma czasu.
Spadamy stąd!
Muszę odpalić lont.
- Chodź! - Już.
Tutaj!
HOKKSUND – 20 KM OD KONGSBERGA
Dokumenty.
Wyjdź.
Dobrze. Wszystko w porządku.
Jedź.
No muszę przyznać, że aż tak ich to nie powaliło.
Nowa zasada!
Od teraz nie chcę widzieć ani kropli alkoholu
w trakcie misji ani przed nią.
Po misji, gdy wszyscy są bezpieczni,
to inna sprawa.
Zrozumiano?
Wszystko gra?
Chcą mnie w Londynie.
Wiesz dlaczego?
Nie.
Tylko żadnych głupstw.
Będziemy ostrożni.
Dobra.
Gunnar?
Rany.
Kawał czasu.
Żebyś wiedział.
To jest Annlaug.
Cześć.
- Gunnar. - Annlaug.
Miło cię poznać.
Dorastaliśmy razem.
Spacerowaliśmy po górach, zanim…
Przed wszystkim.
Jak tata?
Da sobie radę.
A ty? Myślałem, że pracowałeś z ojcem.
Zrobiło się trochę bałaganu.
Jak to mówią, mam przerwę w pracy.
No tak. Takie jest życie.
Trudne czasy.
Wyjeżdżasz gdzieś?
Nie, to do pracy.
Miejskie życie?
Można tak to ująć.
- Miło było cię widzieć. - Wzajemnie.
Do zobaczenia.
Tak.
LONDYN – LISTOPAD 1944 ROKU
Dziękuję.
Dzień dobry.
Wasza Królewska Mość.
Jak się teraz pan nazywa?
Erling Fjeld?
Harald Sørensen, elektryk z Grefsen.
Wasza Wysokość.
Niestety muszę iść.
Chciałem tylko pana poznać.
- To zaszczyt. - I dla mnie.
Miłego lunchu.
Możemy?
Pozwoliłem sobie zamówić dla nas obu.
Dziękuję. Wygląda wyśmienicie.
Smacznego.
Słyszałem, że dokonuje pan wielkich rzeczy w Oslo.
Dziękuję. Chciałbym wrócić i zrobić więcej.
Wie pan co.
Potrzebuje pan tego bardziej niż ja.
Dziękuję.
Oczywiście, że znów wróci pan do domu.
Proszę tam dalej robić tyle wybryków, ile się da.
Nigdy nie zapomnę tego spotkania.
To było tak, jakby sam król kazał mi wypędzić tych drani z kraju.
Ale zanim wróciłem do domu, miałem odebrać wiadomość.
ZARZĄD OPERACJI SPECJALNYCH, LONDYN
Tallak i Gregers
nawiązali kontakt z dwoma niemieckimi dezerterami z Luftwaffe.
Którzy w każdym razie za takich się podali.
13 LISTOPADA 1944 ROKU
Gregers zginął na miejscu.
Tallak został postrzelony w twarz
i trafił do szpitala wojennego.
Gdybym był w Oslo, to spotkanie by się nie odbyło.
Nie pozwolono by na to,
ale mnie tam nie było.
Nikt z nas nie wie, jak zareagowałby na tortury.
Ugięlibyście się
i zdradzili wszystkich wokół?
Nikt nie chce być w takiej sytuacji, jeśli da się tego uniknąć.
A czasem można tego uniknąć.
Ale to ma swoją cenę.
Pana nowe rozkazy.
ZLECENIA DLA NUMERU 24
EGZEKUCJE
Podobno członkowie ruchu oporu
czasem musieli zabijać Norwegów?
Tak.
A pan?
Doświadczyłeś wojny?
Ja nie,
ale moi rodzice tak.
Więc na pewno
twoi rodzice zrozumieją, o czym mówię.
A jeśli chodzi o ciebie, to mam nadzieję, że nie będziesz musiał rozumieć
do końca życia.
Na wojnie niuanse znikają. Jest albo, albo.
I nagle
obowiązują inne zasady.
Podczas wojny straciłem przez Niemców
ośmiu moich najbliższych przyjaciół.
Jak ty byś zareagował,
gdyby ktoś wydał twoich przyjaciół?
Nie spodobałoby mi się to.
Nie.
Ale zabijał pan Norwegów?
Są inne pytania?
Ci są najgorsi.
Wszyscy to Norwegowie.
Marthinsen to najbardziej oddany nazista, ale potrzebujemy więcej czasu.
Zacznijmy od tego, jest równie zły.
Odpowiada za śmierć kilku naszych.
Gotów!
Pal!
Mogę poprosić kogoś innego, jeśli to dla ciebie trudne.
Nie można ich zmuszać do czegoś, czego sam bym nie zrobił.
Załatwię go.
Weź kogoś ze sobą.
Musimy ustalić jedną rzecz.
To wszystko zostaje między nami,
teraz i na zawsze.
Kto zabił kogo, gdzie, kiedy pójdzie z nami do grobu. Zgoda?
Przepraszam.
Wychodziła pani z jedynki.
Mieszka tam pani?
Tak.
Podoba się tam pani?
Dlaczego pan pyta?
Czy według pani to ładna okolica?
Oczywiście.
Dobrzy sąsiedzi?
Z tym bywa różnie.
Zwłaszcza ostatnio.
Co ma pani na myśli?
Ma pani nieprzyjemnego sąsiada?
Można to tak ująć.
Jak blisko pani mieszka?
Gunnar.
To on.
Wezmę kolejną.
No zagraj.
Wszystko w swoim czasie.
Cwaniak.
Dziękuję.
Nie ma za co.
Czekajcie!
Dziękuję.
Tak.
Czy wydarzenia z czasów wojny nękały pana później?
Nie, w czasie wojny prowadziłem
niezwykle ekstremalne życie.
Moja głowa nigdy nie odpoczywała i niewiele mnie dotknęło.
Gdybym na to pozwolił, byłoby po mnie.
Bardziej mi chodziło o fakt zabijania Norwegów.
Już to przerabialiśmy.
Tak, ale zabrakło odpowiedzi.
Podobno to miało miejsce…
82 razy w czasie wojny.
Nie liczyłem, ale to pewnie prawda.
Likwidowaliśmy tylko oddanych nazistów.
I tych, których działania miały pozbawiać Norwegię wolności.
Nie było miejsca na litość?
Nie.
Teraz numer dwa.
Dobra.
Raczej bym ich zamienił.
Astrup i Finn Kaas, nie znam.
- To najmłodszy, który potencjalnie… - Dobra.
Nie rozważaliście niestosowania przemocy?
- Niestosowania przemocy? - Tak.
Gandhi?
Słyszał pan o nim?
Gandhi nie walczył z nazistami.
Niestosowanie przemocy jest wspaniałe.
Jak najbardziej.
Ale to nie działa,
kiedy twój kraj zostaje zajęty przez ludzi gardzących ludzkością.
Właśnie wtedy działa.
To porozmawiamy, jeśli będzie kolejna wojna
jeszcze za naszych czasów.
Dobrze. Porozmawiamy, jeśli będzie wojna.
Tak.
Przejdźmy do kapitana Lingego i jego kompanii.
Bo w Kompanii Lingego wielu z nas pochodziło właśnie z Rjukanu.
Tak?
Czy wszyscy straceni zrobili coś niewybaczalnego?
Tak.
Czasem to miało poważne konsekwencje.
Jak z Karlem Marthinsenem.
Jeśli chodzi o Marthinsena, to była prosta sprawa.
Pojedziemy w dół ulicą Blindernveien,
zwykle pokonuje ją całą.
Tutaj się ukryjemy.
Selvaag, pomożesz mi?
Odpowiadał za Holokaust w Norwegii.
Wysyłał norweskich Żydów do obozów koncentracyjnych.
Można by go nazwać
największym masowym mordercą w nowożytnej historii Norwegii.
Musiał zostać usunięty.
8 LUTEGO 1945 ROKU
Jak twój dzieciak? Wygrał ten wyścig narciarski?
Dziękuję, że pytasz, ale to dziś.
Ach tak, dziś.
Życz mu powodzenia.
Dziękuję.
Cholernie dziś zimno.
Ile istnień ludzkich warto było poświęcić,
żeby odebrać życie Marthinsenowi?
Kiedy strzelaliśmy do Marthinsena,
Niemcy wzięli odwet, to prawda.
Represje były tak dotkliwe, że przestaliśmy zabijać
kolejnych z listy.
W ciągu dwóch dni
w twierdzy Akershus zastrzelono 28 Norwegów.
Wśród nich wielu naszych ludzi
i kilku przypadkowych biedaków.
Było warto?
Nie sposób odpowiedzieć.
Ile warta jest wolność?
Ktoś z mojej rodziny zginął z rąk ruchu oporu.
Rozumiem. Przykro mi to słyszeć.
Wiesz, co zrobił?
To nie jest jasne.
Chyba kogoś wydał.
Wiele było takich przypadków
w czasie wojny.
Miałam nadzieję,
że może pan coś będzie o tym wiedział.
Rozumiem. Jak się nazywał?
Erling Solheim.
Mamy list.
Nasi ludzie na poczcie przechwycili ten list do policji państwowej.
Nadawca oferuje informacje mogące doprowadzić do twojego pojmania.
Wymienia ciebie i ludzi z otoczenia.
Chce cię zidentyfikować.
Nie, to nazwisko nic mi nie mówi.
Do komendanta policji państwowej w Oslo.
Ostatnio miałem kontakt z osobami zaangażowanymi w sabotaż
i inne nielegalne działania.
No nic, będę kontynuował. Spróbuj…
Ale dziękuję za pytania.
Tyle słyszałem i czytałem o bestialskich czynach
popełnionych przez ruch oporu.
Solheim musi zniknąć, zanim znów odezwie się do Gestapo.
Zajmiesz się tym?
Tak.
Wolność jest warta prawie każdej ceny.
Dlatego wojna staje się tak nieubłaganie zacięta,
że nie da się już zmienić frontu.
Albo wolność,
albo śmierć.
Wolałbym nie zdradzać za dużo na piśmie,
ale wspomnę, że mam informacje
o Sønstebym, Hauglandzie i Helbergu, którzy podobno was interesują.
Nie chcę też angażować policji, bo nie jest godna zaufania.
Gdybyście mogli mi wysłać
pozwolenie na podróż do Oslo, przyjadę natychmiast.
Z poważaniem, Erling Solheim.
Możemy pogadać?
Jasna cholera.
Z Rjukanu.
Znasz go?
Weźcie wóz Stapo.
Jedźcie w cywilu. To wasze dokumenty.
Solheim jest bezrobotny. Mieszka tutaj.
Ulica Sama Eydesa.
Podziękujcie mu za list. Niech przyjedzie do Oslo na przesłuchanie.
Powiedzcie, że Stapo docenia jego wysiłek,
a w Oslo czeka na niego 200 tysięcy.
Dwieście tysięcy?
Dlatego to robi.
Wywieźcie go z miasta…
i zastrzelcie.
Do recepcji.
Do recepcji. Cicho!
Wynocha!
Erling Solheim?
Alarm!
Wyłazić! Wynocha!
No już!
Wychodzić!
Wynocha!
Nie wiem jak wy, ale muszę się odlać.
27 LUTEGO 1945 ROKU
Wiedział, że…
Nie.
Dobrze.
W porządku.
Jesteśmy wolni! Nadszedł pokój!
Uradowana Norwegia świętuje odrodzoną wolność
w tych nerwowych dniach.
Wraz ze świtem wiosny wypłynęły tęsknoty i nadzieje,
które każdy Norweg nosił w sercu.
Sprawiedliwość została wymierzona.
Garstka podłych zdrajców,
która wbiła współrodakom nóż w plecy…
Panie Quisling, to jest Halvor Rivrud.
Był więziony w Dachau i Mauthausen.
Proszę go posłuchać.
Panu radzę milczeć.
- Piękne spotkanie. - Bardzo.
Dzień dobry.
Podpisze mi pan książkę?
Oczywiście.
Z przyjemnością.
O rany.
Tak bardzo cię to interesuje?
Tak.
Dobrze.
Miałam nadzieję, że pan coś wie o bracie mojego pradziadka.
Niestety nie.
Tyle się działo w tym czasie, że…
Tak.
Przykro mi.
Rozumiem.
W każdym razie dziękuję.
Dziękuję.
W głowie mam pięć szuflad.
Trzy górne szuflady ciągle otwieram.
Czwartą znacznie rzadziej.
Dolną zamknąłem 8 maja 1945 roku
i nigdy jej nie otwierałem.
Tak sobie radziłem przez te wszystkie lata.
Zaskakująco wielu z nas to udźwignęło.
KOMPANIA LINGEGO ZJAZD 1949
Ale niektórych to przerosło.
Andreas zaczął pić w dniu wyzwolenia.
Wszyscy go znali.
Żaden bar w Oslo go nie kasował.
Przez 11 lat chodził od baru do baru.
Andreas zastrzelił się w 1956 roku.
Podejrzewałem, że ma się źle,
ale nie wiedziałem, że aż tak.
Dręczy mnie to od 50 lat.
Poznałem Gunnara…
- To było w 1998, prawda? - Tak.
Gunnar Sønsteby nigdy nie był aresztowany przez Niemców.
Przeprowadził ponad 20 akcji sabotażowych.
Jest najbardziej udekorowanym Norwegiem.
I jedynym, który otrzymał Krzyż Wojenny z trzema mieczami.
Ożenił się z ukochaną Anne-Karin w 1953 r.
Mimo słabego zdrowia uczestniczył w wykładach
niemal do ostatnich chwil.
Przed 70 lat pomagał osobom zmagającym się ze skutkami wojny.
W wieku 94 lat pojechał taksówką do domu opieki w Oslo.
Położył się w łóżku i zrobił to, co sobie zaplanował.
NUMER 24
Muzeum Norweskiego Ruchu Oporu
ma kopię listu Erlinga Solheima do Stapo.
Gunnar Sønsteby zawsze podkreślał, że inni członkowie rodziny Solheim
byli antynazistami i „dobrymi Norwegami”.
Napisy: Anna Samoń