Στην Ασία, δύο από τα πιο έξυπνα είδη του κόσμου
προσπαθούν να συνυπάρξουν.
Τους παρακολουθούμε στενά...
αλλά κι εκείνοι μας παρατηρούν και μαθαίνουν από εμάς.
Οι ασιατικοί ελέφαντες προσαρμόζονται πολύ εύκολα και γρήγορα στους τρόπους μας
όσο εμείς προσπαθούμε να τους καταλάβουμε και να μάθουμε τα μυστικά τους.
ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΛΕΦΑΝΤΩΝ
ΑΣΙΑ
ΒΟΡΝΕΟ
Οι ελέφαντες έφυγαν απ' την Αφρική, πάνω από δύο εκατομμύρια χρόνια πριν,
πολύ πριν απ' την τελευταία εποχή των παγετώνων, αναζητώντας νέο περιβάλλον.
Αυτοί οι αρχαίοι οδοιπόροι εξαπλώθηκαν σχεδόν σε όλη τη νότια Ασία.
Η Δρ Πόλα Καχουμπού ψάχνει στον ποταμό Κιναμπατανγκάν του Βόρνεο
τους πιο μικρόσωμους και σπανιότερους ανάμεσά τους.
Με ειδίκευση στους αφρικανικούς ελέφαντες της σαβάνας,
έχει έρθει για να μάθει πώς ο ελέφαντας του Βόρνεο,
γνωστός και ως ο Πυγμαίος,
προσαρμόζεται στο συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον του.
Βλέπω πατημασιές. Πολλές πατημασιές.
Κοιτάξτε αυτό!
Δεν μπορώ να τους δω. Τους ακούω μόνο.
Οι ελέφαντες του Βόρνεο είναι πολύ μυστηριώδεις.
Έχουν μελετηθεί ελάχιστα.
Διαφέρουν σε εμφάνιση, χαρακτηριστικά και ζουν σε διαφορετικό περιβάλλον.
Από τον ποταμό, φαίνεται μόνο το παρθένο τροπικό δάσος.
Αλλά είναι μια ψευδαίσθηση. Λίγα μέτρα πιο πέρα,
το δάσος μετατρέπεται σε φυτείες φοινικέλαιου...
οι οποίες εκτείνονται μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι.
Το φοινικέλαιο είναι παντού από τα μπισκότα μέχρι το παγωτό,
από την οδοντόκρεμα ως το απορρυπαντικό ρούχων.
Παράγεται φθηνά, αλλά η άγρια φύση πληρώνει ακριβά το τίμημα.
Ζώα όπως ο ουρακοτάγκος οδηγούνται προς την εξαφάνιση,
καθώς το δάσος τους καταστρέφεται.
Οι ελέφαντες διατρέχουν τον ίδιο κίνδυνο.
Μόνο 1.500 έχουν απομείνει.
Οι μεταναστευτικοί δρόμοι έχουν στενέψει, κι έτσι πια κάνουν τις όχθες των ποταμών
δικά τους μονοπάτια.
Και περνούν μέσα από τα ποτάμια για να βρουν τροφή.
Ακούσαμε μόλις το σάλπισμα ενός ελέφαντα εκεί πίσω.
Θεέ μου. Είναι εκεί μέσα.
Νομίζω ότι έρχεται προς το νερό.
Φαίνεται ότι υπάρχουν ελέφαντες παντού γύρω μας.
Είναι συναρπαστικό. Υπάρχουν ελέφαντες εδώ κι εκεί πέρα.
Περνούν απέναντι!
Είναι απίστευτο. Τόσοι πολλοί σπάνιοι ελέφαντες.
Δεν είναι μόνο μία οικογένεια. Είναι πολλές οικογένειες μαζί,
περνούν απέναντι σαν μια μεγάλη ομάδα.
Έχω ήδη μετρήσει 30 ελέφαντες.
Τα μωρά προχωρούν τελείως βυθισμένα μες στο νερό.
Με εντυπωσιάζει το ιδιαίτερο ροζ δέρμα τους.
Είναι αποτέλεσμα αποχρωματισμού.
Η άκρη της προβοσκίδας τους έχει μόνο ένα "δάχτυλο", όπως το λέμε,
ενώ ο αφρικανικός ελέφαντας έχει δύο.
Το μισό σπίτι τους στο δάσος έχει ήδη χαθεί,
και αφού ό,τι απέμεινε λιγοστεύει πιο γρήγορα από οπουδήποτε αλλού...
οι ελέφαντες του Βόρνεο έχουν μάθει να προσαρμόζονται...
ακόμα κι αν πρέπει να πάνε ενάντια στο ένστικτό τους.
Οι ήχοι του δάσους έχουν αντικατασταθεί από θορύβους
ενός άλλου κόσμου.
Κάθε φορά που οι παλιοί φοίνικες κόβονται και αντικαθίστανται,
οι ελέφαντες αρπάζουν την ευκαιρία.
Οι ελέφαντες πηγαίνουν αμέσως.
Μόλις ακούν τα μηχανήματα, έλκονται
σαν μαγνήτης. Όπως στον σκύλο του Παβλόφ,
όλοι έρχονται τρέχοντας και σαλπίζουν ενθουσιασμένοι.
Και τρέφονται απ' αυτήν την βλάστηση πολύ γρήγορα.
Βρίσκονται σε απόσταση λίγων μέτρων από τα μηχανήματα που δουλεύουν.
Είναι απίστευτο.
Η κορυφή του φοίνικα έχει έναν γλυκό καρπό.
Αποτελούν, λοιπόν, μια πηγή συμπυκνωμένης τροφής.
Επικοινωνούν φωνάζοντας πολύ δυνατά...
για ν' ακούγονται πάνω από αυτά τα μηχανήματα.
Δεν είναι απλώς περίεργο να βλέπεις ελέφαντες
να ευημερούν σε τόσο κοντινή απόσταση από θορυβώδεις ανθρώπινες συμπεριφορές,
αλλά είναι και αρκετά θλιβερό το γεγονός ότι έχουν εξημερωθεί.
Τα μωρά βρίσκονται εκεί με τις μητέρες τους.
Τα παρατηρούν όλα και παίρνουν μαθήματα.
Και θα έχουν ακριβώς την ίδια αντίδραση.
Όταν ακούν τα μηχανήματα, σημαίνει πως θα φάνε.
Είναι απίστευτα προσαρμοστικοί,
όχι μόνο στην ανθρώπινη παρουσία και τους κινδύνους
που διατρέχουν από αυτήν,
μα είναι πολύ προσαρμοστικοί στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον τους.
Οι ελέφαντες είναι εξίσου έξυπνοι, ή και εξυπνότεροι από εμάς.
Ο ασιατικός ελέφαντας απέχει από τον αφρικανικό του συγγενή
όσο εμείς από τους χιμπαντζήδες.
Είναι μικρότεροι απ' όλους τους ελέφαντες με κοντύτερες προβοσκίδες
και μακρύτερες ουρές.
Αλλά έχουν τον μεγαλύτερο εγκέφαλο απ' όλα τα θηλαστικά της ξηράς,
που τους βοηθάει πολύ
όσο έρχονται όλο και πιο κοντά μας.
ΣΡΙ ΛΑΝΚΑ
Αυτός ο αρσενικός ελέφαντας έχει δει πολλά ν' αλλάζουν όσο ζει.
Ο θυμός του είναι δικαιολογημένος.
Έχει αλλάξει όλος ο κόσμος του.
Όταν ήταν μικρός, η γη γύρω του ήταν παιχνιδότοπος...
και πηγή τροφής.
Πλέον είναι απαγορευμένος τόπος.
Ξέρει ότι ο ηλεκτρικός φράκτης δεν είναι κάτι καλό.
Κάποιες φορές σε τινάζει και άλλες σε σκοτώνει.
Αλλά όλα τα φρούτα που λαχταρά βρίσκονται πέρα από αυτόν.
Επιστρέφει λοιπόν, μέσα στο σκοτάδι.
Είναι μια μυστική αποστολή...
που αποκαλύπτεται μέσω ειδικών καμερών.
Έχει τη δική του εκδοχή νυχτερινής όρασης.
Μια τόσο δυνατή όσφρηση...
με την οποία οι τυφλοί ελέφαντες ηγούνται κοπαδιών.
Μόνοι οι ανόητοι θα βιαστούν να μπούνε.
Καμιά φορά, οι αρσενικοί ελέφαντες είναι μοναχικοί.
Αλλά τώρα που έχουμε πάρει τα δύο τρίτα του περιβάλλοντός τους,
ενώνουν τις δυνάμεις τους...
για ασφάλεια στις κατοικημένες περιοχές...
και για να κάνουν επιδρομές.
Είναι ριψοκίνδυνο,
αλλά αυτό που θέλει να κάνει αυτή η παρέα...
είναι πραγματικά απίστευτο.
Λίγα ζώα ξέρουν να χρησιμοποιούν εργαλεία,
αλλά τούτος γνωρίζει ότι ρίχνοντας ένα ξύλο πάνω στα καλώδια, θα γλιτώσει
την ηλεκτροπληξία.
Αφού μπουν μέσα, μένουν σιωπηλοί.
Χωρίς τον παραμικρό ήχο.
Τα μεγάλα πέλματά τους απορροφούν τους κραδασμούς.
Πέντε τόνοι ελεφάντων κινούνται αργά...
σαν φαντάσματα.
Είναι η ώρα ν' απολαύσουν τους καρπούς του κόπου τους.
Ευτυχώς γι' αυτούς, απόψε τους περιμένουν μόνο κροτίδες.
Δηλητήριο, εκρηκτικά και άλλα θανατηφόρα αποτρεπτικά μέσα
σκοτώνουν γύρω στους 300 ελέφαντες τον χρόνο στη Σρι Λάνκα.
Τέτοιες συγκρούσεις είναι όλο και πιο συχνές
καθώς νέοι δρόμοι, χωράφια και οικισμοί
καταλαμβάνουν 14 εκατομμύρια στρέμματα στη νοτιοανατολική Ασία κάθε χρόνο...
ΠΡΟΣΟΧΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗ ΕΛΕΦΑΝΤΩΝ
...ωθώντας τους ελέφαντες ακόμα πιο κοντά στους ανθρώπους.
Για να επιβιώσουν, έχουν μάθει να προβλέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά
και να κρατάνε αυτήν τη γνώση για το καλό τους.
ΤΑΪΛΑΝΔΗ
Ο αυτοκινητόδρομος 3259 στην Ταϊλάνδη
είναι ένας δρόμος μεταφοράς ζαχαροκάλαμου.
Χιλιάδες αγρότες τον χρησιμοποιούν για να πάνε τις σοδειές στο διυλιστήριο.
Αλλά αυτός ο αυτοκινητόδρομος έχει έναν φοροεισπράκτορα.
Οι ντόπιοι τον αποκαλούν "ο Μαφιόζος."
Και αυτή είναι η περιοχή του.
Είναι άριστος διαπραγματευτής, υπολογίζοντας το ρίσκο έναντι αμοιβής...
για να πληρωθεί αναλόγως.
Ο Μαφιόζος μπορεί να μυριστεί ένα φορτηγό διανομής που πλησιάζει.
Μόνο με την όσφρησή του μπορεί να υπολογίσει την ποσότητα...
στοχεύοντας έτσι τα φορτηγά με τα μεγαλύτερα φορτία.
Ήρθε η ώρα να εισπράξει τον φόρο.
Εβδομήντα επτά κιλά ακατέργαστου ζαχαροκάλαμου
του προσφέρουν τις 70.000 θερμίδες που χρειάζεται τη μέρα.
Αλλά ο Μαφιόζος
δεν είναι μόνος του.
Έχει έρθει με μερικούς νέους ελέφαντες.
Ακολουθούν πιστά...
για να μάθουν τη δουλειά.
Βλέπουν την τεχνική του Μαφιόζου.
Ξέρει ότι αν δεν είναι λαίμαργοι...
οι οδηγοί θα πληρώσουν τον φόρο.
Σε αντάλλαγμα, αυτός και οι συνεργοί του θα μείνουν μακριά από τα χωράφια τους.
Μας παρατηρούν και μαθαίνουν από εμάς. Αυτό βοηθάει τους ελέφαντες να περάσουν
από μια περιοχή με ακόμα περισσότερους ανθρώπους.
Αλλά το απώτερο μέλλον τους ίσως εξαρτάται
από το να τους κατανοήσουμε μεμονωμένα.
Η Πόλα έχει δει πώς κάποιες κοινότητες στην Αφρική
παίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση εντάσεων ανάμεσα σε ανθρώπους και ελέφαντες.
Θέλει να μάθει αν κάτι παρόμοιο συμβαίνει και εδώ στο Βόρνεο.
Μου φαίνεται εντυπωσιακό ότι οι ασιατικοί ελέφαντες
ζουν ακόμα σ' αυτήν την ήπειρο.
Υπάρχει πολύ μεγάλη ανάπτυξη. Ένα μεγάλο κομμάτι γης έχει διαμορφωθεί
για ανθρώπινη χρήση.
Βλέπουμε πολλές περιπτώσεις όπου άνθρωποι και ελέφαντες
έρχονται σε επαφή μεταξύ τους.
Το πρόβλημα είναι
ότι όποτε οι άνθρωποι τούς βλάψουν, οι ελέφαντες δεν το ξεχνούν.
Κάποιες φορές αναπτύσσουν επιθετική συμπεριφορά,
και αυτό μπορεί να αποβεί μοιραίο για όλους.
Η βιολόγος από το Βόρνεο, η Δρ Φαρίνα Ότμαν,
θεωρεί ότι το να έρθουμε πιο κοντά είναι ο καλύτερος τρόπος για να γίνει
μια νέα σχέση αμοιβαίας κατανόησης.
Την πρώτη φορά που είδα τους ελέφαντες του Βόρνεο,
θυμάμαι ότι ένιωσα πολύ συνδεδεμένη μαζί τους.
Γι' αυτό και αποφάσισα να γίνω η φωνή αυτού του ελέφαντα.
Αυτή είναι η Ίμαν.
Ίμαν σημαίνει "πίστη".
Και είναι συνήθως με την ομάδα της.
Αλλά σήμερα, μάλλον αποφάσισε να απολαύσει μόνη της το νερό.
Με την ξεχωριστή προσέγγισή της, η Φαρίνα είναι μια κοινωνική λειτουργός,
μια διερμηνέας ανάμεσα στους ελέφαντες και στους ανθρώπους που ζουν κοντά τους.
Αρχίζω και κατανοώ την προσωπικότητά τους και έτσι ξέρουμε κάποιους ελέφαντες
οι οποίοι αναστατώνονται εύκολα.
Οπότε ενημερώνουμε τις τοπικές κοινότητες για τη συμπεριφορά τους,
ώστε να είναι πιο προετοιμασμένοι
όταν αυτοί οι ελέφαντες πλησιάσουν τη γη τους ή το σπίτι τους.
Μόλις καταλάβεις όλα αυτά τα σημάδια, τότε μπορούν να αποφευχθούν ατυχήματα,
και θα νιώσουν άνετα δίπλα σου.
Θα σε αφήσουν να τους δεις, να τους παρατηρήσεις, να είσαι μαζί τους.
Το έργο της Φαρίνα αποδεικνύει πόσο σημαντικό είναι
να έχουμε ντόπιους που μελετούν αυτούς τους ελέφαντες.
Κάποιους που καταλαβαίνουν τις ανάγκες των ζώων και των ανθρώπων.
Χάρη στο έργο της,
οι ντόπιοι βλέπουν πια διαφορετικά τους ελέφαντες,
κάνοντας αλλαγές που τους βοηθούν.
Και τα οφέλη της συνύπαρξης με τους ελέφαντες είναι αμφίδρομα.
ΙΝΔΙΑ
Έχοντας μεγαλύτερη κατανόηση και με το να μοιραζόμαστε την ίδια γη,
μπορούμε να βελτιώσουμε τις ζωές μας και των ελεφάντων σε πολύ μεγάλο βαθμό.
Οι ασιατικοί ελέφαντες πορεύονται στα Δυτικά Γκατ της Ινδίας
εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια...
ακολουθώντας δρόμους που έχουν μάθει από γενιά σε γενιά.
Μεγάλοι και μικροί περπατούν ως 241 χλμ. προς αναζήτηση της τροφής τους.
Αλλά δεν υπάρχει αρκετή τροφή σ' αυτό το σημείο του μακρινού τους ταξιδιού.
Αυτό που κάποτε ήταν δάσος, πλέον είναι σχεδόν εξολοκλήρου φυτείες.
Θερμοί και υγροί άνεμοι
θέτουν τις τέλειες συνθήκες για την καλλιέργεια τσαγιού.
Αλλά για τους ελέφαντες, αυτοί οι καταπράσινοι λόφοι
μοιάζουν με πράσινες ερήμους.
Οι φυτείες τσαγιού περιέχουν τοξίνες που τις κάνουν πικρές και άνοστες.
Οπότε οι ελέφαντες έμεναν νηστικοί...
και ορισμένες φορές κατέστρεφαν το μέρος στην αναζήτησή τους για τροφή.
Ώσπου οι αγρότες το παρατήρησαν.
Και αποφάσισαν να κάνουν μια αλλαγή.
Μια αλλαγή με μεγάλη επίδραση.
Σταμάτησαν να βάζουν παρασιτοκτόνα για την αντιμετώπιση των ζιζανίων.
Και αφήνουν τους γιγάντιους κηπουρούς να κάνουν τη δουλειά.
Οι ελέφαντες καταναλώνουν τα αγριόχορτα...
αλλά επίσης αφήνουν πίσω τους ένα λίπασμα πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά.
Κι επειδή πλέον έχουν φυσική και όχι χημική καταπολέμηση των ζιζανίων,
το τσάι των αγροτών είναι 100% βιολογικό
και φιλικό προς τους ελέφαντες.
Οι ελέφαντες σταματούν τώρα για την πολυπόθητη ανάπαυσή τους.
Και μια ευκαιρία για ανεφοδιασμό.
Με τη συνεργασία...
όλοι είναι κερδισμένοι.
Οι ελέφαντες, χορτασμένοι πια, προχωρούν προς το τέλος αυτού του μακρινού ταξιδιού.
Για πολλούς, ο προορισμός είναι το δάσος Καμπίνι.
Ένα καταφύγιο 647.000 στρεμμάτων.
Ένα από τα πιο σημαντικά μέρη άγρια φύσης στην Ινδία.
Κάθε χρόνο, ένα φράγμα ανοίγει κάτω απ' αυτήν την πλημμυρική περιοχή.
Το ποτάμι αδειάζει και για δύο μήνες, τη θέση του παίρνουν...
καταπράσινα λιβάδια...
δημιουργώντας μια τεχνητή ουτοπία.
Μια φορά τον χρόνο,
οι οικογένειες συναντιούνται με ασφάλεια στο τέλος αυτής της μετανάστευσης.
Ανανεώνονται παλιές φιλίες.
Γίνονται καινούριες γνωριμίες.
Ένας χώρος φτιαγμένος από ανθρώπους...
που παρέχει στους ελέφαντες ένα πολύτιμο καταφύγιο.
Ελέφαντες και άνθρωποι εξελίσσονται μαζί.
Είναι στο DNA μας. Το νιώθουμε όταν τους βλέπουμε.
Νιώθουμε τους βρυχηθμούς τους, τα σαλπίσματά τους
και τα γουργουρητά τους, βαθιά μέσα μας.
Αν κρατήσουμε τους ελέφαντες στη ζωή μας και σε αυτά τα μέρη...
διατηρούμε ζωντανό ένα κομμάτι του αρχαίου πολιτισμού και της παράδοσής μας...
επειδή αυτά τα ζώα μάς διδάσκουν κάτι για εμάς τους ίδιους.
Υποτιτλισμός: Κατερίνα Μαστροπέρρου