Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Een, twee, drie.
Toen ik Johnny ontmoette...
...leek hij me te aardig om zulke geniale muziek te hebben geschreven.
Hij heeft een magisch talent.
Zodra je z'n muziek hoort, vergeet je hem niet meer.
Veel mensen houden van hem, zelfs als ze het niet weten.
Bij hoeveel componisten hoor je alleen het begin...
...en weet je meteen uit welke film het komt?
Z'n muziek brengt me troost.
Ik weet meteen dat het John is.
Dat effect heeft John op mensen.
Als je de muziek hoort, weet je dat hij het is.
Zoals Michael Jordan herkenbaar was. En Bach.
John Williams herken je ook meteen.
Je ontkomt er niet aan.
Hij is zo vaak de oplossing gebleken.
Johns muziek spreekt het publiek instinctief aan.
Z'n thema's lijken er altijd geweest te zijn.
Hij heeft ze ooit uitgewerkt en nu zitten ze in ons collectieve geheugen.
Hij is niet alleen componist.
Hij is ook een briljante vent die de band tussen beeld en geluid goed begrijpt.
Hij is de ideale combinatie van oude klassiekers en pop.
Hij is allebei.
Hij is een geweldig muziekwetenschapper die elke stijl kent.
Hoe doet hij het?
De winnaar is John Williams voor Fiddler on the Roof.
John Williams voor Jaws.
John Williams voor Star Wars.
John Williams voor E.T.
John Williams voor Schindler's List.
Hij is altijd op ontdekkingsreis.
Het begint met wat hij ervaart als hij de film ziet. Dan het schrijven aan de piano.
De muziek komt uit de lucht en omhult hem.
Het is de puurste kunstvorm die ik ooit heb ervaren.
Een goeie riedel.
Dit is een van m'n piano's.
Deze heeft 25 jaar voor mij bij Fox gestaan.
Het eerste wat ik hierop speelde voor Steven was dit.
Hij zei: 'Wat is dat? Wat ga je daarmee doen?'
En die vijf noten van Close Encounters?
Vijf... Deze.
Op deze piano heb ik alles gespeeld voor hem. E.T. en de rest.
Dat is de geschiedenis van deze lieverd.
Het klinkt als de bruidsmars.
Maar wij zijn jaren geleden getrouwd. - Klopt.
Dag, vreemdeling. Leuk je te zien.
Ik val binnen bij Johnny's evenement. Je bar mitswa.
Hoe is het? - Goed.
Gelukkig nieuwjaar. - Jij ook.
Het interessante is dat John Williams en Steven Spielberg samen een band vormen.
En bands zijn te gek.
Samen zijn ze groter dan de som der geweldige delen.
Muziek en beeld zijn even belangrijk. Het een verheft het ander.
En zonder het een is het ander minder.
Toen ik m'n eerste lange film regisseerde, had ik al zo'n 500 soundtracks verzameld.
Ik was zo'n verknochte fan van filmmuziek.
Eind jaren zestig, begin zeventig...
...werd de filmscore een magnifiek anachronisme.
Men wilde geen orkestscore meer.
Ze wilden muziek uit die tijd.
Ik vond het eng, want ik dacht dat de tijd van orkestscores voorbij was.
Maar dat liet ik niet gebeuren met mijn films.
Ik was helemaal weg van de score van de film The Reivers.
Ik beloofde mezelf dat als ik een film mocht maken...
...de schrijver van die score, ene John Williams, die vast Engels was...
...mijn componist zou zijn, als hij tenminste toestemde.
Daarna hoorde ik The Cowboys, ook van John.
Toen was ik nog vastbeslotener.
Dus vroeg ik John voor m'n eerste film, The Sugarland Express.
John wilde wel met me lunchen.
Ik was meteen dol op hem.
Hij was piepjong.
Ik was namelijk al veertig.
Een grijzende veteraan na jaren zwoegen in Hollywood.
Hij was elegant. Is hij altijd geweest. Maar vriendelijk, heel warm.
Hij leek op William Shakespeare.
Hij had dat rode haar en een rossige baard.
Prachtige handen. Ik herinner me die handen nog.
Hij bleek meer over de geschiedenis van filmmuziek te weten dan ik.
Om te bewijzen hoeveel ik van filmmuziek hield, neuriede ik de eerste twee minuten...
...van Alex Norths opening van Spartacus, een van m'n lievelingssoundtracks.
John was onder de indruk of hij deed alsof en dacht dat ik een halve gek was.
Toen bekeek ik z'n film, Sugarland Express.
Wil je dat teruggeven? Je hebt geen idee wat er anders met je gebeurt.
Ik dacht: jeetje, dat joch kan echt goed films maken.
Dus hij zei ja.
Johnny creëerde een intiem gevoel met één harmonica.
Dat nam de film mee naar een voor mij onverwachte plek.
Johnny gaf het hoofdthema dat evocatieve gevoel mee...
...dankzij de fameuze mondharmonicaspeler Toots Thielemans.
Na Sugarland nam ik me voor elke film door John van muziek te laten voorzien.
Wat originaliteit in de filmmuziek betreft...
...zitten de componisten vaak in een lastig parket.
Als zij erbij komen, heeft de film vaak al een temp track.
Dat zijn bestaande muziekstukken, liedjes...
...en soundtracks die de regisseur en editor eronder hebben gezet...
...om de ruwe montage te maken.
Dat is een vloek voor componisten.
Zodra je naar de temp track luistert, gaan er veel creatieve deuren dicht.
Vaak is de regisseur al gevallen...
...voor de stukken die ze er in de gauwigheid onder hebben gezet.
Ze willen iets wat daar precies op lijkt.
Van de componist verwachten ze een collage van andermans muziek.
ZONDER MUZIEK
Voor Jaws had ik een esoterisch idee voor hoe de soundtrack moest worden.
Ik had er Johns eigen filmmuziek voor Bob Altmans Images onder gezet.
John belde me nadat hij de ruwe montage had gezien.
Hij moest lachen om de tijdelijke muziek.
Het was uitermate vreemd.
De soundtrack van Images bestond uit effecten, gilletjes en enge geluiden.
Jaws leek mij een maritiem avontuur.
MET MUZIEK
Hij zei: 'Nee, lieverd. Dit is een piratenfilm.
Iets wat je bij de kladden vat.'
Hij zei: 'Geeft niet, ik verzin wel wat.'
Twee weken later ging ik naar z'n huis, waar hij achter z'n grote Steinway zat.
Ik verwachtte iets heel gecompliceerds.
Maar het was zowat 'Chopsticks'. Hij gebruikte maar een paar vingers.
Hij deed...
Ik kijk om me heen.
Bedenk dat je in je eentje op een pikdonkere plek bent.
Je ziet geen hand voor ogen.
Het is doodstil. En het eerste wat je hoort is...
Dat voelt of er iets gevaarlijks aankomt.
Door die lage noten op een plek waar ze niet horen.
Ik dacht dat het een grap was.
Iedereen vraagt altijd: 'Wat vond Steven Spielberg toen hij het hoorde?'
Wat vond je er werkelijk van?
Dacht je dat ik gek was? - Nee, ik dacht: daar gaat ons orkest.
Het wordt alleen een piano met Johnny die wat zit te doen...
...op de lage tonen. - Had nee gezegd.
Maar je bleef zeggen: 'Luister nog een keer.'
En toen kreeg ik door wat een briljante zet het was.
OPNAMESESSIE, JAWS HOMEVIDEO SPIELBERG
Dit moet zacht, Steven. - Weet ik.
Dit is al te groot.
Ik had een haai die niet werkte.
Ik had geen idee dat John me daarvoor in de plaats een muzikale haai zou geven.
Zijn muzikale haai werkte beter dan mijn mechanische.
Hoewel het maar twee noten zijn, is het een thema.
Wat een thema heel goed kan doen...
...is een personage op het scherm houden zonder dat het in beeld is.
Wat ik me vaak afvraag is: 'Hoe doet hij het?'
Waar komt die goddelijke vonk vandaan?
HOOFDTHEMA UIT THE FABELMANS (2022)
Ik werd Johnny omdat m'n vader ook zo heette.
Ik was dus Johnny junior.
M'n vader was drummer en percussionist. En m'n moeder was heel muzikaal.
Ze was een meisje van de twenties. Ze speelde dus de ukelele.
Ze was danseres geweest toen ze heel jong was.
M'n vader speelde in een theater in Boston en zij danste in de show.
Musici kregen vaak relaties met een zangeres of danseres.
Zij kregen ook een relatie en trouwden in 1929...
...toen zij 20 jaar was en hij ongeveer 25.
OUDERLIJK HUIS
Ik ben geboren op 8 februari 1932...
...in Flushing, Queens, New York in het Flushing Ziekenhuis.
Ik had een zus en twee broers.
De jongens waren musici. Ze werken nog steeds.
M'n zus, die overleden is, was pianolerares.
Toen we jong waren, speelde ze veel beter dan ik.
We moesten allemaal verplicht piano leren spelen van m'n vader.
Ik moest half zoveel repeteren als dat ik honkbalde.
Voor elk uur honkballen, moest ik een halfuur piano repeteren.
In die tijd was je voor nieuws en amusement op de radio aangewezen.
We hadden geen tv.
M'n vader speelde in radio-orkesten.
Als hij naar z'n werk ging, hoorde ik hem om acht uur 's avonds op de radio.
Your Hit Parade.
Ze speelden bij Benny Goodman en Tommy Dorsey.
Ik was heel trots dat hij dat deed.
Ik luisterde of ik hem op de drums hoorde.
Ik begon dus extra goed te luisteren.
Hoe meer ik luisterde naar de bezetting...
...van orkesten, hoe geïnteresseerder ik raakte in de trombone.
Ik mocht een trombone als ik doorging met pianoles.
Muziek stond zo centraal in het professionele leven van ons gezin...
...dat ik eigenlijk nooit andere aspiraties had.
De ouders van m'n vrienden waren ook musici.
Dat was blijkbaar wat je deed als volwassene.
Musiceren als je ouder werd.
Ons gezin verhuisde naar Californië toen ik 15 was.
Ik zat op de middelbare school.
Ik ging naar North Hollywood High School.
Ik had van jongs af aan piano gespeeld.
Al was ik een paar jaar door de trombone afgeleid.
M'n vader wilde dat ik daarmee stopte. Ik moest me op de piano concentreren.
Ik had veel in te halen.
Ik werkte hard.
Ik repeteerde vijf uur per dag en hele weekenden.
M'n moeder dacht dat ik erin zou blijven.
Het was geen les, meer atletische training...
...om iets te kunnen bereiken op een professioneel niveau.
In die tijd begon ik meer op films te letten.
Ik ging luisteren naar soundtracks.
Want m'n vader werkte voor de Hollywoodstudio's.
Ik ging mee en keek wat ze deden.
Ik zag ze muziek voor de film maken.
Wat me meteen te binnen schiet, is Leonard Bernstein, On the Waterfront.
M'n vader speelde op de opnamen, maar er waren er zoveel.
Hij bracht veel partituren voor me mee.
Ik dacht: misschien kan ik dat ook wel.
Eenmaal op de middelbare school schreef ik voor de instrumenten in ons schoolorkest.
Een van de leerlingen schreef een musical voor piano.
Ik orkestreerde de liedjes en dirigeerde het leerlingenorkest.
Ik leerde door het te doen. Door te oefenen.
Ik heb mezelf veel geleerd, moet ik zeggen.
Tientallen jaren met m'n neus in de boeken over harmonieleer en contrapunt.
Ik ging vier jaar bij de luchtmacht.
Ik werd een tijd in St. John's, Newfoundland gestationeerd.
Ik zat bij de Northeast Air Command Band.
Aan het eind van WO II nodigde de Canadese overheid filmmensen uit...
...om in Canada filmbedrijven op te richten.
Studio Hamburg uit Duitsland bracht hun ploegen en apparatuur naar St. John's.
Ze wilden een reisdocumentaire maken over de kustprovincies van Canada.
Ze maakten een korte film, You Are Welcome.
Ze hadden geen muziek.
Ze belden mij.
Ik had geen ervaring.
Ze vroegen of ik filmmuziek kon schrijven en ik zei: 'Zeker wel.'
Ik haalde bij de bibliotheek een boek over volksliedjes uit Newfoundland.
Daar kon ik dat deuntje van maken.
En zo is het gekomen.
Soldaat componeert muziekcarrière
Als jongeman van vooraan in de twintig wilde ik als werk alleen piano spelen.
Dat ik uiteindelijk componist werd, en nog wel voor de film...
...kwam door fortuinlijk toeval.
Ik was weg van de jazzmuziek die ik op de radio hoorde. Dat wilde ik spelen.
En dat deed ik ook, zelfs voor m'n werk.
Ik kan niet beweren dat ik een groot jazzspeler was...
...zoals Oscar Peterson, Teddy Wilson of Art Tatum.
Maar ik was niet slecht. En ik schreef het graag.
Op de middelbare school en enkele jaren daarna maakte ik een jazzperiode door.
Ik kende hem als jazzmusicus, als pianist.
Toen hij in de twintig was, schreef hij onder meer het album Rhythm in Motion...
...samen met z'n jazzband, en dat is fantastisch.
Er zijn oudere componisten die daar niet aan kunnen tippen.
Je zou haast vergeten dat hij als jazzman begon.
Dat zou je niet verwachten als je hem in 1977 hoort...
...als componist van Star Wars en Close Encounters.
Zo'n stuk als de Cantina-scène kun je niet schrijven...
...als je niets van jazz weet.
Ik heb slechte pogingen gehoord...
...en dat gaat niet verder dan een gekunsteld cliché.
Maar dat heb ik altijd hip gevonden.
Dat brengt me bij Catch Me If You Can.
Dat was echte jazz.
Die gast deed dat perfect.
Toen ik de film had gezien, mailde ik z'n kantoor...
...en zei: 'Vraag maestro Williams hiervan een saxofoonconcerto te maken.'
Een paar dagen later kreeg ik antwoord: 'Bedankt voor uw interesse.
Er wordt al aan gewerkt. Het is over zes weken klaar.'
Dat was heel leuk om te horen.
UIT CATCH ME IF YOU CAN
Ik was nooit een echte filmfan. Toen niet en nu niet.
Ik ga zelden naar de film.
Maar m'n vader speelde in studio-orkesten...
...bij Columbia, MGM, 20th Century Fox enzovoort.
Het feit dat musici in de studio's konden werken...
...wekte m'n interesse in filmmuziek.
Ik speelde bij Columbia voor Morris Stoloff.
Die was muzikaal directeur.
Hij nam me aan als orkestpianist.
Ik speelde twee jaar lang dagelijks bij dat orkest.
Later ging ik naar 20th Century Fox.
Daar speelde ik voor Alfred Newman, en ook bij Paramount.
Ik speelde voor Bernard Hermann, Franz Waxman en Henry Mancini.
Dat was meer in een jazzstijl.
Die pianoriedel in Peter Gunn...
...waar hij keihard speelt, is voor mij de basis van de jazzfunk.
Ik speelde elke dag wel ergens in een studio.
Toen ik bij al die orkesten speelde...
...vroegen oudere collega's soms of ik iets kon orkestreren.
Toen ik partijen had georkestreerd...
...zeiden ze: 'Kun je het volgende halfuur dirigeren?'
En in m'n jeugdige overmoed zei ik: 'Natuurlijk.'
Uiteindelijk zei ik tegen m'n vrouw: 'Ik ga componeren.'
En voor ik het wist, had ik het daar zo druk mee, dat ik tegen haar zei:
'Ik moet stoppen met spelen in die orkesten om te kunnen schrijven.'
En zo verdiende ik ook nog eens meer. Ik had drie kinderen om aan te denken.
M'n eerste herinnering aan m'n vader was op een tapijt van corduroy...
...dat in een klein kamertje bij ons thuis lag.
Daar stond de piano op.
Hij zat te spelen in dat kamertje met dat tapijt.
M'n moeder was Barbara Ruick. Ze was actrice en zangeres.
Ze speelde Carrie Pipperidge in Carousel.
Ik heb twee jongere broers, Mark en Joe. Die zijn beiden musicus.
Joe is de leadzanger van de band Toto en Mark is drummer.
Hij speelde met Crosby, Stills & Nash, Air Supply, Tina Turner.
M'n ouders waren heel glamoureus en gingen vaak uit.
Ze gaven feestjes.
We hadden altijd een fijne kerst. Kerstmis was heerlijk.
M'n vader speelde veel musicalnummers.
Hij en m'n moeder repeteerden samen en hadden veel lol.
We vermaakten elkaar en maakten elkaar aan het lachen.
We hadden veel plezier samen.
Ik schreef elke week voor televisieseries.
Ik had fijne jaren bij die anthologieseries van een uur.
Chrysler, Bob Hope Theatre en Alcoa Theatre.
De ene week was het een western, dan weer comedy of drama.
Alle genres kwamen voorbij door regisseurs die daarna speelfilms gingen maken.
Syd Pollack, Dick Donner en Robert Altman.
Hij werkte vooral bij Fox en in het weekend thuis.
Hij zat altijd te schrijven.
Hij zat een keer te schrijven en ik schreef hem een briefje waarin stond:
'Kom naar buiten om zus of zo te doen.'
Dat schoof ik onder de deur door. Toen werd hij boos.
In de jaren zestig werkte ik meer in de studio dan thuis om praktische redenen.
M'n kinderen waren klein en er was veel lawaai en afleiding thuis.
Ik kon moeilijk de afzondering vinden die je bij componeren nodig hebt.
Ik ging dus naar Universal of Fox, waar ik heel lang werkte.
Niet als werknemer, maar een beetje als iemand die kwam eten en bleef hangen.
Het feit dat een en dezelfde man de soundtrack van Star Wars schreef...
...en ook muziek voor Gilligan's Island geeft 'n indruk van z'n onbeperkte talent.
Haal die paal.
Is deze goed? - Prima. Hierheen ermee.
Zo snel ik kan.
We waren met ons gezin op vakantie op Hawaï.
Hij kocht een ukelele.
Hij moest eigenlijk een nieuw thema schrijven voor Lost in Space.
Dus dat schreef hij, voor die tv-serie, op de ukelele.
Dat waren klussen, in dit geval voor 20th Century Fox...
...waar ik bevriend raakte met Lionel Newman.
Als ik niet voor tv was gaan werken, had ik later geen films gekregen.
Hoeveel betaalden ze? Wat staat er?
Twaalfenhalfduizend dollar. - Per week?
Voor tien weken.
Op 'n gegeven moment deed ik veel komische films en had het daarmee wel gehad.
Een oudere collega belde en zei: 'Als je gaat componeren voor film...
...kun je niet Johnny in de credits zetten. Dat is leuk voor een opgeschoten knul.
Maar je moet het veranderen in John Williams.'
Ik vond dat hij wel gelijk had.
Als ik toch eens rijk was
Dedel deidel dedel dedel Deidel deidel dom
Alle dagen biddie biddie bom
Als ik toch eens rijk zou zijn
De eerste films met een groot budget waren musicals.
Ik arrangeerde, orkestreerde en dirigeerde.
We hadden kooropnamen, kinderopnamen en allerlei orkestopnamen.
De vocalen moesten verstaanbaar zijn, zelfs het refrein.
Traditie, traditie
Traditie
De samenstelling hiervan, het mixen, knippen en monteren...
...was een ervaring op zich voor mij, waar ik enorm veel van leerde.
Niet per se als componist, maar als iemand...
Als ambachtsman die het filmvak wil leren.
André Previn schreef de soundtrack voor Goodbye, Mr. Chips.
Maar er was onenigheid tussen André en de producent.
Dus namen ze Leslie Bricusse voor zowel de tekst als de muziek.
André Previn was een soort mentor die me enorm aanmoedigde.
Hij vond dat ik Hollywood moest verlaten om concerto's en symfonieën te schrijven.
Ik moest m'n tijd niet verdoen met commercieel werk.
Met zijn talent was ik misschien symfonieën gaan schrijven.
Ik heb mezelf echter niet verloren in Hollywood, maar gevonden.
Hoe goed het materiaal ook is dat je John geeft, hij maakt het altijd beter.
Hij legt altijd de vinger op de essentie van wat iets zo ontroerend maakt.
Zelfs bij een klassieke rampenfilm als Poseidon Adventure of Earthquake.
Ik herinner me dat John Poseidon Adventure en Towering Inferno stond te dirigeren.
Je kon erbij komen zitten, naast de bassisten.
John stond op de bok in z'n klassieke zwarte coltrui.
Hij stond te dirigeren en ik zat er geïntimideerd door het spektakel bij.
Irwin Allen was heerlijk flamboyant.
Hij was erg goed in het mixen van de geluidseffecten, dialoog en muziek.
Hij wilde altijd alles harder.
Zet het harder.
Ik heb alles met potlood en papier geschreven en dat doe ik nog steeds.
Ik had het altijd zo druk dat ik geen tijd had om elektronische systemen te leren.
Die waren vast sneller geweest.
Als je dit wilt schrijven...
...negen à tien noten, moet ik ze zo uitschrijven.
Is het dit...
Dat zijn een hoop noten.
Met de computer druk je op een knop. Ik moet het uitschrijven.
Ik doe er dus vast langer over dan m'n jongere collega's.
Vaak schrijf ik m'n papier vol noten.
Als ik er de volgende dag naar kijk, is het of een ander het geschreven heeft.
Dan denk ik: dat heb ik niet geschreven. Het is veel te veel voor één dag.
Hij heeft z'n vaardigheden met veel moeite geleerd.
Nu leeft hij in een tijd waarin je muziek met AI bij een prompt laat verschijnen.
Je moet hem zien als iemand die alleen in een kamertje heeft zitten werken.
Wel meer dan zestig jaar.
Hij heeft veel opgeofferd, ook verdriet gekend.
Als je een bepaald punt voorbij gaat, valt hij stil.
Ik denk dat hij zich door middel van z'n muziek uitdrukt.
M'n moeder was in Reno, Nevada.
Daar speelde ze een rolletje in de film California Split.
Old Blue uit nummer twee. - Old Blue?
Old Blue uit nummer twee. Serieus.
We werden gebeld door Kathryn Altman. Die zei dat m'n vader moest terugbellen.
Na een uur kwam hij thuis en zei ik: 'Volgens mij is er iets met mama.'
Actrice dood aangetroffen
Het was ongelooflijk. Een gezonde, knappe jonge vrouw...
...die plotseling aan een hersenbloeding overleed.
Dat was natuurlijk een ingrijpende gebeurtenis.
De moeder van m'n drie kinderen. En ze was pas 41 jaar.
M'n vader moest het vliegtuig nemen om alles te regelen.
Ik bleef thuis met m'n broers.
Dat werd zo'n beetje m'n rol de komende... Nou ja, voorgoed. Maar het begon toen.
Ik was begin veertig met drie kinderen in hun tienertijd.
Dat was behoorlijk pittig.
Het is moeilijk om erover te praten.
Het was rampzalig. Hij was het niet gewend om actief betrokken te zijn.
Ik was gewend om voor m'n broers te zorgen en nam die rol als vanzelf op me.
We hebben een heel speciale band met z'n drieën.
Ik heb lange tijd niet gewerkt.
Ik wilde niks met films, verhalen of personages te maken hebben.
Vlak na haar dood schreef hij een vioolconcert voor haar.
Haar vader was violist en ze wilde altijd dat ik iets voor haar schreef.
Natuurlijk deed ik dat pas na haar dood.
Voor mama stierf voelde m'n vader, hoe goed hij ook was als componist...
...zich meer in de leer.
Na haar dood had hij het gevoel dat ze aan z'n zij was.
Ik had het vreemde gevoel dat ze me hielp.
Dat heb ik nog steeds.
Op een of andere manier groeide ik in artistiek opzicht of kreeg ik energie.
Of ging ik misschien een beetje de diepte in.
M'n drukste, succesvolste periode in de film begon meteen daarna...
...toen ik gevraagd werd voor de film Star Wars.
Tegelijkertijd vroegen ze me voor A Bridge Too Far.
Ik zei tegen muzikaal directeur Lionel Newman:
'Ik doe liever A Bridge Too Far, want daar zitten al die sterren in.
En ik weet niets over George Lucas of z'n film Star Wars.'
Ik zei: 'Ik zoek iemand die klassieke muziek kan maken.'
Korngold, Newman, ouderwetse scores van films uit de jaren dertig en veertig.
Steven zei: 'Ik weet de perfecte man, John Williams.'
Ik zei: 'Die is toch jazzpianist?' En hij: 'Hij schrijft ook geweldige scores.'
Steven, met wie ik Jaws had gedaan, zei: 'Ga met George Lucas praten.'
Ik kende hem en American Graffiti niet. Stom van mij natuurlijk.
Ik sprak George, we hadden het over muziek. Hij was een stuk jonger.
Het klikte meteen. Hij was een heer en makkelijk in de omgang.
En hij wist extreem veel van muziek. En ook van symfonische filmscores.
De volgende dag zei Steven:
'Ik zou Star Wars doen. Daar kun je echt leuke dingen mee doen.
Laat A Bridge Too Far maar zitten. Dat is commercieel. Dit wordt iets heel goeds.'
En ik liet me door hem overhalen. Maar ik was snel overtuigd.
Het hele project straalde uit dat het iets speciaals zou worden.
Iedereen besefte dat George iets deed...
...wat nogal apart was. Iets wat nooit eerder was gedaan.
Er waren wel eerder ruimtefilms gemaakt...
...maar nooit met zoveel fantasie en dat elan.
We namen enkele dagen lang de film door om te beslissen waar muziek moest komen.
We bespraken onze tijdelijke muziek, zoals The Planets van Gustav Holst...
...en het laatste deel van Dvořáks Uit de nieuwe wereld.
Stukjes muziek uit Le Sacre du printemps en Max Steiners soundtrack voor King Kong.
Soms was John het met onze keuzes eens en soms had hij betere ideeën.
Je doet wat je doen moet om de puzzel op te lossen. Zo ging het.
We bespraken Peter en de wolf en andere oudere symfonische stukken.
Want elk personage moest een eigen thema krijgen.
Als je van het ene naar het andere personage gaat, verandert het thema.
De aantekeningen op de bladmuziek lijken totaal onsamenhangend.
Zoveel wijzigingen waren er.
Dit was de ene dag 1.30 minuut, de dag erop 1.45 en de dag daarna geschrapt.
Ken Wannberg, m'n muziekeditor, maakte me gek met al die wijzigingen.
Kenny belde in paniek en zei:
'Er zijn zoveel wijzigingen.' Ik zei: 'Weet ik.'
'John heeft al die muziek al geschreven.' 'Weet ik.'
Ik was al een aantal weken bezig en had nog geen idee voor het begin.
Het laatste wat ik schreef, waren de openingsfanfare en het blazersmarsthema.
De eerste stukken die ik hoorde, waren Johnny op de piano.
Dat is maar een ruwe weergave van de thema's op de piano.
Dan zeg je: 'Ik kan het me niet helemaal voorstellen, maar het zal wel goed zijn.'
Het heeft nog niet de energie of emotie die je bij een groot orkest hebt.
We besloten dat een symfonieorkest het moest spelen.
Dat had ik nog nooit gehad.
Lionel Newman zei: 'We huren het London Symphony Orchestra in.'
Wat spannend. Wat een feest. Dat was me nog eens wat.
Dus wij togen naar Londen waar dat wereldorkest mijn muziek zou spelen.
157.
Stand-by. Daar gaat ie.
Je kunt je dat niet voorstellen.
Daar komt ie. Stilte, graag.
Het is een beetje alsof je een kind krijgt.
Daar is het mee te vergelijken als je het voor het eerst hoort.
Ik had het niet met een orkest gehoord. En ook niet onder de film.
Ik vertrouwde John en Steven.
Maar dan spelen ze de eerste partij.
Zou het wel werken?
Lang geleden, in een sterrenstelsel hier ver vandaan...
Zoals zoveel mensen werd ik door hem weggeblazen die eerste tien seconden.
Je vroeg je af: 'Wie is dit?'
Dat is het vermetele van de oorspronkelijke Star Wars- score.
De opening met dat harde strijdlied.
Misschien wel de beroemdste opening in de filmgeschiedenis en muziek.
Daaruit spreekt de kracht van de orkestmuziek.
Niemand had enig idee dat het meer dan een hit, een fenomeen zou worden.
Dat is het nog.
Toen we de soundtrack uitbrachten...
...zei de platenmaatschappij: 'Er is genoeg voor een dubbelelpee.'
'Star Wars'-album verkoopt enorm
Het album was populair bij mensen die anders nooit een soundtrack kochten.
En die nooit naar symfonieorkesten luisterden.
Je kon een film niet terugzien zoveel je wilde.
Dus als kind zette ik de soundtrack op en staarde ik naar de hoes.
Met die muziek speelde ik de film af in m'n hoofd.
Star Wars was een dubbelelpee.
Ik luisterde naar het album en staarde maar naar het logo op de hoes.
Het was zo belangrijk, zo episch en omvangrijk...
...dat je naar een andere plek werd meegevoerd.
Ik kan geen andere soundtrack bedenken met de impact van Star Wars.
Neem de leitmotiven en hoe hij ze gebruikt.
Leitmotiven zijn eigenlijk gewoon thema's.
Voor het Star Wars-universum heeft John 80 à 90 thema's gecomponeerd.
Ik vind het thema 'The Force' mooi.
Zo'n terugkerend motief herinnert aan wie jij veertig jaar geleden was.
Niet alleen aan de personages.
Ongelooflijk hoe diep dat in je doordringt.
Het werkt omdat hij zulke ongelooflijke thema's verzonnen heeft.
Een paar keer was het anders dan ik me had voorgesteld.
ONGEBRUIKT STUK 'BINARY SUNSET'
Dan zei ik daar wat van.
En hij antwoordde: 'Oké, ik heb morgen wat anders.'
Andere componisten zeiden vaak: 'Maar zo wil ik het.'
Ze wilden hun zin doorzetten en dan kwam het tot een conflict.
Maar nooit met Johnny.
Hij was een droom.
UITEINDELIJKE VERSIE 'BINARY SUNSET'
Ik geloof echt dat de soundtrack de halve film is.
Star Wars zou Star Wars niet zijn zonder Williams' muziek.
Lui op kantoor zeiden: 'Ze staan tot om de hoek in de rij voor Star Wars.'
Ik zei: 'Dat is mooi.' Maar ik had het totaal niet meegekregen.
Ik was druk met wat er voor me lag.
Zodra Star Wars af was, begon ik aan Close Encounters of the Third Kind.
OPNAMESESSIE
HOMEVIDEO
Dat is prima. De eerste tel van zeven tenuto.
Zes wordt...
Je kreeg twee noten voor Jaws, maar wel vijf voor Close Encounters.
Dat is wat je noemt vooruitgang.
Voor Raiders waren het er al honderd. - Zo is dat.
Close Encounters was een opera, een prachtige opera.
Toen ik het voor het eerst voor je speelde, dacht ik:
dit is het eind van onze samenwerking.
Close Encounters. Daar zit alles in.
Het hele spectrum van de 20e-eeuwse muziek van avant-garde, heel dissonant...
...en extreme geluiden...
Een, twee, drie...
IMPROVISATIE MET KOOR
...tot vijf basistonen die je steeds opnieuw hoort.
Dit is misschien wel interessant voor jou.
Ze hebben stuk voor stuk vijf noten.
Hier is een hele groep. Sommige met aantekening.
Deze hebben we gebruikt.
Hier.
Steven en ik hebben deze omcirkeld, na alles te hebben geprobeerd.
Vijf noten kan...
Heel mooi.
...van alles zijn. Dus waarom dit?
Ik vind dat het iets spiritueels heeft.
Als het dit was...
Dat is klaar. Een zin en punt, uit. Als ik dit doe...
Dat is als een conjunctieve zin die eindigt met 'en', 'als' of 'maar'.
Zo van: 'Dit is een mooie film en...'
Dat is de 'en'. Want noten gaan altijd gepaard.
Deze noten gaan altijd 'sol, do'. Dat weet elk kind.
En de andere is 'si, do'.
Die twee zijn altijd... Maar als ik de frase daar stop...
...zit je hierop te wachten.
Je schept verwachtingen met de vijfde noot in de toonladder.
In die context is dat de 'maar'.
'Ik hou van Laurent, maar...'
Snap je?
Maar hij stelt te veel vragen. - Er komt geen eind aan.
Is het zo opgelost?
Dat hoop ik, maar maat 35 klopt niet.
Wat is het moeilijkste dat je ooit hebt geschreven?
Het laatste deel van Close Encounters.
Al die lichtjes, hoe dat moest.
Dit is het originele materiaal van Close Encounters uit de Sony-archieven.
Moet je zien.
Kijk nou toch.
Lieve help.
Ik belde m'n vader toen ik daaraan begon.
Ik zei: 'Pa, ik weet geen noot te verzinnen.
Ik weet niet wat ik moet.' Vlak na Star Wars.
Dat waren een miljoen noten.
Hij zei wat elke vader zou zeggen:
'Goed je best doen, dan lukt het wel. Wat doe je met eten?'
Het was zeker een uitdaging.
Het was weer een sprong verder, om te orkestreren en te dirigeren.
Dat is Close Encounters.
In één jaar schreef John Star Wars, Close Encounters en de film Black Sunday.
Drie enorm complexe soundtracks en op hun eigen manier briljant.
En heel verschillend.
Heel bijzonder dat één componist dat in één jaar wist af te leveren.
Het is een beetje als The Beatles.
Met één Beatlesnummer zou een andere band een heel leven toe kunnen. John is ook zo.
Elke soundtrack van hem zou voor een andere componist een meesterwerk zijn.
Mensen vragen hoe het plotselinge succes van Star Wars m'n leven veranderde.
Ik werd gebeld...
...dat ik naar het Anaheim Stadion moest komen, waar 60.000 mensen in kunnen.
Zubin Mehta gaf daar een concert van Star Wars- muziek...
...met het Los Angeles Philharmonic, in het stadion.
Toen zei het management van het Los Angeles Philharmonic:
'Kom jij Star Wars dirigeren in de Hollywood Bowl?'
Het grootste verschil was dat ik ineens als gastdirigent werd gevraagd...
...door beroemde orkesten.
Dat gaf m'n muzikale leven een heel andere dimensie.
Dames en heren.
Goedemiddag.
Dit is onze nieuwe Pops.
Seiji Ozawa was 29 jaar muzikaal directeur bij het Boston Symphony.
Hij was degene die me in 1980 benoemde tot dirigent van de Pops.
De Boston Pops stapt van The Stars and Stripes Forever over op Star Wars.
Het orkest maakte bekend dat de 47-jarige componist-dirigent John Williams...
...die het thema van Star Wars schreef, Arthur Fiedler als Popsdirigent vervangt.
Lionel moedigde hem aan om de Pops te dirigeren.
John had altijd willen dirigeren, maar was verlegen en had een zetje nodig.
Veel mensen vroegen wie Arthur Fiedler moest opvolgen.
Hij had zo'n ongelooflijke présence met die muziek.
Het was geen voor de hand liggende keuze.
Musici in Boston waren altijd kritisch over amusementsmuziek.
De orkesten haatten filmmuziek. Ze vonden het niks.
Mijn ervaring toen ik in 1980 naar Boston ging...
...met een aantal oudere orkestleden...
...was dat ze geen waardering konden opbrengen voor...
...en zelfs afkeurend deden over dat repertoire.
Het was op het onprofessionele af.
Een geschil over het gedrag van het Boston Pops Orchestra...
...kwam in de openbaarheid toen dirigent John Williams z'n ontslag indiende.
De laatste druppel was het gedrag van het orkest tijdens een repetitie.
Musici sisten over Williams' muziekkeuze en letten niet op bij de repetitie.
Algemeen directeur Thomas Morris van BSO zei...
...dat hij Williams' ontslag ten zeerste betreurde.
Deze episode, die zelfs op ontslag uitdraaide...
...kwam voort uit gesprekken met hen over hun houding en hoe ze die uitdrukten.
Filmmuziek werd, zeker door concertmusici, als onechte kunst gezien.
Mindere kunst.
Toen ik jong was, zat het me dwars dat er zoveel onderscheid was...
...tussen verschillende soorten muziek.
Of het nu filmmuziek was, concertmuziek, barok of hedendaagse muziek.
John zorgde dat hij het allemaal onder de knie had.
Hij heeft die scheidslijn misschien niet uitgewist...
...maar wel zodanig vervaagd dat niemand weet waar hij precies loopt.
Duke Ellington zei al: 'Er zijn maar twee soorten muziek: goede en slechte.'
John heeft het voortouw genomen om dat waar te maken.
Een huisorkest met een vaste aanstelling heeft zeker een stem in het repertoire.
Maar ze mogen zich niet verzetten...
...tegen creatieve ideeën die een nieuwe dirigent meebrengt.
Een orkest is een familie.
Een gezamenlijk streven.
De zoektocht naar een dirigent is voorbij nu John Williams toch terugkeert.
Williams nam ontslag wegens een artistiek geschil.
Blijkbaar is dat bijgelegd.
Williams zei: 'Ik voel grote bewondering en oprechte genegenheid voor het orkest.'
De overstap van Hollywood naar Boston was heel bevredigend.
In Hollywood zie je geen publiek.
Je werkt in een klinische studio-omgeving.
Bij Boston Pops heb je een orkest en een publiek.
De muziek komt tot leven. Mensen klappen.
Voor het gewonde ego van een Hollywood-componist...
...die geen publiek of applaus kent...
...is het genieten van het magnifieke publiek in Boston.
Het merendeel van de klassieke wereld erkent inmiddels...
...dat hij een briljant en origineel componist is.
Iemand die een geweldige bijdrage heeft geleverd om orkesten te steunen.
Iedereen die nu nog op filmmuziek neerkijkt, denkt niet serieus na.
Toen ik klein was, was de krantenstrip Superman heel populair.
Ik las hem altijd.
Dat ik dat thema met cape en al mocht schrijven, vond ik geweldig.
Wat is dat?
Rustig, juffrouw. Ik heb u. - Jij hebt mij, maar wie heeft jou?
Chris en Margot waren geweldig. Ze vlogen samen. Die liefdesscène.
Daar wilde ik dolgraag een opbeurend thema voor schrijven.
Ik ben John Williams veel dank verschuldigd.
Zonder zijn muziek zijn de krachten van Superman een stuk minder.
Als je probeert te vliegen zonder dat thema, kom je nergens.
Eén stap, twee stappen en kelderen.
Johnny's muziek heeft iets lyrisch.
Hij heeft zoveel schik in de thema's voor Harrison.
Harrison Ford speelt de meest theatrale scènes...
...met een ondeugende glans in z'n ogen.
Ik ga achter die truck aan.
Hoe? - Geen idee. Ik verzin wel wat.
Dat geeft John veel schrijfmogelijkheden.
Ik ken John Williams al lang. M'n pa zat samen met hem in het leger.
In de legerkapel.
M'n pa speelde gitaar en Johnny piano.
Johnny zat vaak bij ons thuis.
Ik ken John Williams al van kinds af.
Met hem aan een film werken, was een van de hoogtepunten van m'n leven.
Johnny nam Raiders of the Lost Ark met het London Symphony Orchestra op.
Van de muziek ging je hartslag omhoog.
De nuance van de soundtrack.
De muziek onderstreept de kleinste details.
Johnny gaf individuele slangen hun eigen muziek.
Hij gaf wat zwier aan verschillende slangen...
...die ineens bewogen, hun flappen uitzetten of toesloegen.
Hij wilde een Hollywood-achtig, romantisch thema voor Marion.
Hij zei: 'Met de muziek kan ik ze nader tot elkaar brengen.'
Ze was niet heel aanwezig, maar wel een belangrijk personage.
Ze moest haar eigen muziek hebben, die je herinnerde aan alles waarvoor ze stond.
Z'n thema voor Marion was schitterend.
Het deed denken aan oude Hollywoodsoundtracks...
...zoals die van Franz Waxman, Miklós Rózsa en David Raksin.
Bij de vervolgfilms blijven de standaardthema's...
...zodat je weet dat het nog steeds Indiana Jones is.
Maar hij vertelt elke keer weer een ander muzikaal verhaal.
Dekking.
Bij de Oscars...
...zat John Williams achter Steven.
Ik zag John en was door het dolle. Die had ik sinds Temple of Doom niet gezien.
Ik omhelsde hem en Steven zei: 'Ke, weet je dat Short Round een thema heeft?'
Ik zei: 'Natuurlijk.' Hoeveel acteurs...
...hebben een thema van de legendarische John Williams?
We begonnen allebei tegelijk het thema te neuriën.
Het is een geweldig thema.
ZONDER MUZIEK
De beste manier om te demonstreren hoeveel energie...
...Johns muziek toevoegt, is door de scène zonder muziek af te spelen.
Alleen effecten en dialoog.
En dan opnieuw, wel met muziek.
MET MUZIEK
Dan besef je de waarde van filmmuziek.
Dit is een klein epos.
ACHTER DE SCHERMEN
Johns muziek past goed bij die beschrijving.
Het zou mooi zijn als we niets horen tot...
We moeten gaan.
'We moeten gaan, E.T.'
Dat is vlak na 'We moeten gaan, E.T.'
Daar komt het er weer in.
Geef me de eindtijd van die tekst.
Het hert kijkt op. Misschien iets daaronder.
Die harp. - Precies.
Die harp is prachtig.
Ik verheug me altijd op 't moment dat John zegt: 'Ik heb wat fragmenten voor je.'
Ik ben nooit nerveus. Ik ben nooit bang dat ik teleurgesteld ga worden.
Dit is Michael op de fiets. - Die naar het bos scheurt waar E.T. is.
Dan spelen we deze figuur.
En dan gaan we over op deze toonsoort.
Onze samenwerking is heel consequent.
Hij ziet de film altijd op mijn manier.
Maar als hij de muziek schrijft, ga ik mijn film op zijn manier zien.
Dan zie ik het zoals hij het ziet.
Naar huis, naar huis.
'Yoda's Theme' is een zoete verrassing.
Zou iemand het snappen? - Zo'n 200 miljoen mensen.
Eén vijfentwintig.
Hobo's en instrumenten die spelen...
Accent op twee en drie, graag.
We willen meer ritme.
Blijf bij de les.
Laat je niet afleiden door Steven...
...die dit filmt.
Het is gewoon raar.
Alsof je een camera in de badkamer hebt...
...als je aan het douchen bent.
Ik heb gelukkig kleren aan.
Beginnen met demping.
Ik speelde viool voor E.T. en verborg me achter de violen.
Ik zit achterin te spelen, te luisteren en te kijken.
Ik kan je niet vertellen hoe spannend dat was.
Er zit een lange harpmelodie in E.T.
Die is kenmerkend voor de band van E.T. met Elliot.
De harpist heette Dorothy Remsen. Ik weet nog hoe John met haar samenwerkte.
Dorothy, bij die triller...
Kun je de triller zo besluiten? Weet je wat ik bedoel?
Als ik de triller met links kan weglaten. - Prima.
Er was een geweldige sessiepianist, Ralph Grierson.
John gebruikte hem heel vaak.
Twee na laatste maat, twee kwartnoten.
Onder de eindtitels van E.T. stond een vloeiend pianonummer.
Hij gaf het aan Ralph en liet hem vier dagen repeteren voor hij het speelde.
E.T. was de eerste film die ik ooit in de bioscoop zag.
Ik zit bij de band Coldplay.
We zijn momenteel op tournee en komen het podium op...
...of lopen door het publiek naar het podium op de klanken van E.T.
Als ik voor een concert het podium op ga, wil ik het gevoel hebben dat ik vlieg.
Ik moest aan Elliot op z'n BMX denken.
Ik schreef John en Steven om te vragen of we E.T. mochten gebruiken.
En ze zeiden ja.
Het geeft me een opgewonden gevoel.
Ook omdat ik hiermee zo vaak het podium ben opgeklommen.
Elk stuk dat hij schrijft, is voor mij een hele familie van melodieën.
Terug naar het hoofdthema. Komt ie.
Perfect.
Dit is Tanglewood.
Tanglewood is vele dingen.
Het is een opleidingsinstituut.
Het biedt de beste studenten een unieke kans.
Het is een concertzaal voor het Boston Symphony.
En het landschap is inspirerend.
Dit is het mekka van het Amerikaanse muzikale leven.
Hier komen de beste studenten studeren.
Ze kunnen hier spelen onder de beste gastdirigenten.
Het werkschema is goed in de film.
Je werkt in het drukke deel van het jaar, de lente.
De zomer is vaak vrij vanwege het roulatieschema van films.
Dan zit je ineens drie weken zonder werk en heb je tijd voor iets anders.
Dat komt dus mooi uit.
Ik kom hier elk jaar sinds 1980, dus al 43 jaar. Het is een deel van m'n leven.
Ik doe misschien twee concerten per jaar.
Dat waren er meer toen ik het Boston Pops dirigeerde.
Het geeft energie.
John is een fantastisch dirigent.
Hij vormt een band met de ziel van het orkest...
...dankzij de kennis die hij heeft.
Het hoofdthema van Jurassic Park...
...was een van de stukken waardoor ik musicus werd.
Ik ging met een vriend van me naar de bioscoop.
Ik ging misschien wel tien keer om ernaar te luisteren, de film te zien.
Het was fantastisch.
Om die muziek te horen.
Veel mensen hebben dit.
Ik weet nog de bioscoop en het tijdstip dat ik Jurassic Park zag.
Dat ik die trompetten hoorde.
Ik weet nog dat ik vol energie uit de bioscoop kwam.
Zo opgewonden om te spelen.
John wilde de dinosaurussen plaatsen waar ze thuishoorden.
Met dezelfde bewondering die kleine kinderen hebben...
...als ze in het natuurhistorisch museum overblijfselen uit het Jura of Krijt zien.
Het ontzag dat ze voor zo'n skelet hebben.
John componeerde die muziek vanuit een kinderhart.
Hij creëerde een gevoel van verwondering over die magnifieke dieren.
TOEN DE DINOSAURUSSEN HEERSTEN OP AARDE
Als we het over John Williams hebben...
...gaat het vaak over soundtracks die elkaars tegenbeeld lijken.
Hetzelfde met films. Het jaar van Jurassic Park was ook 't jaar van Schindler's List.
Dat is het beste voorbeeld.
Er is ook verwondering in Schindler's List.
Maar meer van: hoe kan de mens zo zijn?
Ik werkte op Tanglewood aan Schindler's List.
Het was de zomer van dat jaar.
Steven was aan het draaien ergens in Polen.
Ik maakte winteropnamen in Krakau.
Voor het eerst miste ik Johnny's muzieksessie voor Jurassic Park.
Zo dicht zaten de films op elkaar.
Ik vond het contrast in stijlen heerlijk.
Ik dacht niet aan muziek tijdens het draaien.
Ik gebruikte ook geen tijdelijke muziek om bepaalde scènes een gevoel te geven.
Ik focuste op het verhaal.
En toen liet ik de film aan John zien.
De lijst is iets goeds.
De lijst is leven.
Ik was overdonderd door de film. Ik kon geen woord uitbrengen.
Ik was zo verbluft dat ik bijna moest huilen.
Ik ging naar buiten en liep even rond.
Ik kwam vijf minuten later terug en probeerde over de muziek te beginnen.
Ik zei: 'Wat een geweldige film. Maar je hebt een betere componist nodig dan ik.'
Hij zei: 'Dat weet ik, maar die zijn dood.'
Gelukkig was Steven vasthoudend.
Ik moest heel erg m'n best doen.
Maar het leek me nagenoeg onmogelijk om iets te creëren...
...wat het verhaal van die film recht deed...
...en de geschiedenis die in de film wordt onthuld.
Een van m'n mooiste ervaringen met John en zeker een van de meest emotionele...
...was toen hij Schindler's List aan het componeren was...
...en mij en Kate uitnodigde om de eerste fragmenten te komen beluisteren.
Johnny zegt dan altijd:
'Ik speel niet zo goed, dus verwacht niet te veel. Maar ik zal het proberen.'
Hij speelt natuurlijk prachtig.
De bladmuziek stond op de piano. Handgeschreven.
Wij staan bij de piano. En hij begint.
Dat vergeet ik nooit.
Ik kan me niet herinneren ooit zo geëmotioneerd te zijn geweest...
...door eenvoudige, melodische, doorvoelde, pijnlijke fragmenten...
...die hij voor Kate en mij speelde.
Na vijf noten had hij Kate aan het huilen.
Negen noten later begon ik te huilen, en toen Johnny zelf.
Hij huilde en speelde tegelijk. Het was een mitswa.
Hij had het verhaal van de Shoah geëerd met z'n muziek.
Ik kende Itzhak Perlman, de violist, al een jaar of twintig, denk ik.
Toen we beseften dat we een violist nodig hadden, zei ik:
'Laten we de beste nemen die er is. Dat is momenteel Itzhak Perlman.'
Het grappige was dat Itzhak al vele jaren...
...als ik hem her en der tegenkwam bij concerten, tegen me zei:
'Wanneer geef je mij eens een solo in een film?'
Ik zei: 'Die dag komt heus een keer.'
En eindelijk belde ik hem.
Ik zei: 'Ik heb eindelijk een film voor je gevonden.'
Ik zei: 'Laat me erover nadenken.'
Ik vertelde het aan m'n vrouw, Toby. Ik zei tegen haar:
'Dat was John Williams...' En ik vertelde het haar.
'Ik zei dat ik erover zou nadenken.' Ze zei: 'Wat heb je gezegd?
Een soundtrack van John Williams, een film van Steven Spielberg...
...en jij zegt dat je erover zal nadenken?'
Dus ik heb de volgende dag gebeld dat ik het deed.
Wat was ik blij dat ik 'ja' heb gezegd.
OPNAMESESSIE
HOMEVIDEO SPIELBERG
Ik kan je vertellen dat ik de hele wereld afreis...
...en het enige waar mensen specifiek om vragen...
...is of ik het thema uit Schindler's List kan spelen.
Het raakt bij iedereen een gevoelige snaar.
VIOOL
De eerste keer dat ik met John samenwerkte...
...vroeg ik hem waarom muziek zo werkt.
Hij zei: 'Geen idee...
...maar de theorie waarin ik geloof, is dat het terugverwijst naar oergeluiden.'
Dat geluid bij onze oorsprong als mensen van groot belang was.
Dat het ons vredig en sereen stemde.
Of ons waarschuwde voor gevaar, waarna we vluchtten.
Percussie kan een aardbeving zijn.
Stenen die neervallen.
Vogels waren misschien een teken van romantiek.
Hier was een kunstenaar met een heel genuanceerd begrip...
...van hoe je een verhaal vertelde met muziek.
Hij is de grootste voorvechter van orkestmuziek ter wereld.
Zijn soundtracks maken de schoonheid van orkestmuziek in je wakker.
Het is een geschenk voor ons als musici.
Dat hij een van de laatste...
...componisten is die een groot symfonieorkest gebruiken.
Het is een groot verschil of er mensen spelen.
Geen synthesizer die een groep strijkers vervangt.
Die ook het vak van musicus verstaat.
En het belang inziet om dat vak voor latere generaties te bewaren.
Waar ik trots op ben, is dat we niet zijn overgestapt op elektronische muziek.
We waarderen het orkest en de spelers en wat Johnny voor ze schrijft.
Maar nog geen synthesizers.
Er waren een paar gevallen waar een synthesizer als aanvulling...
...op een orkest werd gebruikt, bijvoorbeeld bij Munich.
Veel tijdgenoten van me werken elektronisch.
Maar wij blijven het orkest trouw.
Een elektronische compilatie heeft geen moment van creativiteit.
Met een orkest doe je vier takes van elke scène.
En elke take, elke versie is anders.
En die ene take heeft leven of bloed in de aderen.
Hij dwingt een modern publiek om met het orkest om te gaan.
Want hij laat die muzikanten sneller spelen.
Harder, sneller, dynamischer dan je ooit in z'n soundtracks hebt gehoord.
Mooi.
Volgende.
Hij houdt echt van het orkest. Van die non-verbale vorm van communicatie.
Dat je je arm opheft en zegt: 'Op de eerste tel.'
Dat je dan iets terugkrijgt, dat is spannend.
Je ziet dat lachje op z'n gezicht als hij aan het dirigeren is.
Dit stuk, dames en heren, mag niet te beleefd.
Het is vulgair.
Echt iets voor de trombones. Ik geef je de vetste een-twee die er is.
Het is uniek hoe blij iedereen om hem heen is.
Hoe blij de orkesten zijn.
John komt op en iedereen is onder de indruk omdat we z'n muziek kennen.
We zijn net kinderen in de snoepwinkel.
Toen The Force Awakens uitkwam, had John nog precies dezelfde stijl.
Hij schreef nog precies hetzelfde als in de jaren zeventig.
En dan komt...
Hij heeft nog steeds die nieuwsgierigheid.
Hij weet die ongelooflijk resonerende emotionele waarheid aan te boren.
Hij is zelfverzekerd genoeg om kwetsbaar te zijn.
En om te vragen: 'Is dat goed zo?'
Hij vraagt letterlijk of je het goed vindt.
Dan moet ik lachen, want als John Williams je iets voorspeelt...
...en vraagt of het ermee door kan, is er maar één antwoord.
Het publiek komt nog steeds. Dat is het ongelooflijke.
Je vraagt je af waarom we niet meer thematische soundtracks horen.
Waarom niet meer soundtracks die ook zo van het scherm spatten?
Het publiek smult er duidelijk van. Waarom is er dan niet meer?
Het zijn moeilijke tijden in de muziek.
Naar mijn mening is het orkest een instrument om muziek over te brengen.
De muziek die ik ken, de grote muziekliteratuur...
...van de afgelopen drie à vierhonderd jaar is bijna aan het uitsterven.
Jonge componisten willen met elektronica en ruimte-effecten werken.
Ze leveren fantastisch werk.
Ik zou graag zien waar ze over vijftig jaar terecht zijn gekomen.
Krijgen we nog een nieuwe Brahms of Wagner te horen?
Met de ontwikkelingen die we momenteel in de muziek zien...
...is het een tijd om vragen te stellen.
John heeft nog een andere kant: concertmuziek.
Niet de Hollywoodhits die je in de bioscoop hoort.
Maar meer een abstracte, verfijnde, zoekende muziek.
Z'n soundtracks zijn samenhangend en overzichtelijk.
Z'n concertmuziek is voor mij meer gefragmenteerd.
Hij staat los van de tijd, is niet lineair.
Z'n concertmuziek is een belangrijke uitlaatklep voor hem.
Daarin verkent hij het atonale en texturen.
Dat laat een heel andere kant van hem zien.
In films ben ik beperkt tot wat het onderwerp toelaat.
Ik kan me niet acht minuten lang uitleven met koperblazers.
In het leerlingenorkest van North Hollywood High School speelde ik fagot.
Een vriend van me, Harold Hansen, bracht het me bij.
Ik werd goed genoeg voor orkestrepetities als tweede fagot.
Wie had gedacht dat ik 40 jaar later een fagotconcerto zou schrijven...
...voor het New York Philharmonic? Dat was het verband.
Ik leerde het instrument bespelen...
...en mocht later voor een van de beste spelers schrijven, Judith Leclair.
Anne-Sophie Mutter heeft muziek van hem gekregen.
Yo-Yo heeft z'n muziek gespeeld.
Het zijn pittige stukken.
Z'n beheersing van hun instrument is overdonderend.
'The Elegy for Cello and Orchestra' hebben we jaren geleden samen opgenomen.
Telkens als ik het een cellist voorleg...
...zeg ik: 'Heb je de opnamen van Yo-Yo gehoord?'
Ze zeggen allemaal: 'O, mijn god.' Alsof ze de meester niet kunnen evenaren.
Dat is niet mijn schuld.
Geweldig.
Ik maak me zorgen als hij niet werkt.
Hij moet werken. Hij is er dol op. Hij heeft altijd veel schik in z'n werk.
Het belangrijkste in de band met m'n vader is nu golf.
Wat vind je het leukste aan golf?
Aan golf?
Het leukste vind ik het lopen.
Golf spelen is het verkeerde woord. Ik vernietig het.
Ik heb nooit goed gespeeld.
Ik ga meestal laat in de middag, als de anderen klaar zijn.
Dan is het rustig en kan ik de schoonheid van de plek in me opnemen.
Het is een leuke manier om bij je vader te zijn.
Als ik dat een paar keer per week doe, zolang hij er nog is...
...ben ik dik tevreden.
Het is een gemeen spel.
Hij heeft veel geweldige momenten gecomponeerd...
...die ons eraan herinneren hoe mooi film is.
En hoe films het kind in ons aanspreken.
Hij heeft daar meer voor gedaan dan welke levende componist ook.
Maar hij heeft nog zoveel meer gedaan dan dat.
Meer genuanceerde dingen.
Dingen die krachtiger zijn.
Dynamischer, aangrijpender.
John Williams is uiterst flexibel.
Hij is zoveel verschillende muzikale talen meester.
Vooral zwaardere, historische kost.
Als geschiedenisfan voel ik me tot Stevens films aangetrokken.
En tot de films die ik met Oliver Stone heb gedaan...
...zoals Born on the Fourth of July.
De oorlog in Vietnam lag hem na aan het hart.
Je voelt een diepere boodschap in z'n werk.
Zeker in JFK.
JFK is een goed voorbeeld van muziek schrijven voor de film af was.
Oliver zei: 'Schrijf drie stukken muziek.
Ik laat je geen beeld zien, behalve deze reactie.
En die reactie en die, en daarna mag je vrijuit schrijven.'
Uiteindelijk monteerde hij...
...diverse dingen aan elkaar en gebruikte een deel van de muziek.
Dat was een unieke kans om een historisch thema...
...te dramatiseren, zoals we van Oliver gewend zijn.
Ik vind het nobele en sobere van Saving Private Ryan en Lincoln heel mooi.
Die prachtige Amerikaanse thema's, die heel mooie gevoelens...
...die ons ervan doordringen dat we in een geweldig land wonen.
Saving Private Ryan is een van de beste films over WO II, zo niet de beste.
De eerste 15 minuten van die film zijn zo onbeschrijflijk, zo bijzonder.
Daar was geen muziek nodig.
John vindt muziek weglaten even belangrijk als het toevoegen.
Dus houden we spotsessies om te kijken waar wel of geen muziek komt.
We besloten al snel om geen muziek onder de invasie van Normandië te zetten.
De muziek begint pas als we het lichaam van Sean Ryan op het strand zien.
En we besluiten met 'Hymn to the Fallen'.
Dat namen we op met het Boston Symphony Tanglewood-koor.
Tom Hanks was erbij.
Spannend dat hij op het balkon zat.
Wij zaten beneden en iedereen zat omhoog te kijken.
Ik zei: 'Kijk liever naar de muziek.'
Het is een muzikaal eerbetoon aan de veteranen van zowel nu als toen.
Het is zo'n mooi muzikaal eerbetoon.
Daarom vraagt het leger vaak of ze deze soundtrack mogen spelen.
Dit is een van de meest door het leger aangevraagde muziekstukken.
Het betuigt van diepe eerbied en respect...
...voor degenen die rusten op het altaar der vrijheid.
John kan voor elk filmgenre componeren, Saving Private Ryan maar ook Home Alone.
Ik heb m'n familie laten verdwijnen.
We hadden al een componist voor Home Alone.
Maar tijdens de post-productie bleek die niet meer te kunnen.
De agent van John belde: 'Ik wil het aan m'n cliënt John Williams laten zien.'
Ik liet de telefoon bijna vallen.
Ik stond versteld.
Ik vond de film hartstikke leuk. Dat jochie was geweldig.
Het was een mooie gelegenheid voor kerstelementen, fluit en klokkenspel.
We deden de previews met Johns soundtrack.
Dat was de beste preview tot dan toe.
De film deed het 500 procent beter dan de eerste keer.
Hij trekt het publiek de film in.
Toen Chris me vroeg voor Harry Potter, wilde ik dat heel graag.
OPENING BIJ UNIVERSAL
Het zat vol mooie uitdagingen, met kinderen en toverij.
Kinderen en magie, dat is muziek.
Toen ik toestemde om Harry Potter te doen, wilden ze eerst een trailer doen.
Ze wilden iets magisch hebben.
Ik begreep wat ze wilden, maar had nog geen film gezien.
Zo schreef ik 'Hedwig's Theme'.
Eerlijk gezegd was dat makkelijk om te schrijven.
Ik ging naar waar hij zat te componeren. Hij zei: 'Wil je het hoofdthema horen?'
Ik zei: 'Natuurlijk.' Dus speelde hij...
Hij voegt dat duistere toe.
Hij lokt je mee met dat deuntje en binnen enkele tellen wordt het duister. Briljant.
We betraden de wereld van Potter...
...en wisten dat elke film steeds duisterder zou worden.
Je litteken is legendarisch. Net als de tovenaar die het je gaf.
John en ik bespraken dat uitgebreid.
Z'n muziek voor de tweede film, Chamber of Secrets...
...legt de kiem voor de volgende zeven films.
Expecto patronum.
Eerlijk gezegd hou ik er niet zo van om vervolgfilms te doen.
Ik doe liever een nieuw verhaal met nieuwe kansen voor nieuwe muziek.
Maar bij met name Star Wars en Indiana Jones...
...wilde ik niet dat een andere componist het zou veranderen.
Ik wilde het liever zelf doen om de integriteit van het stuk te behouden.
Zolang ik de tijd en energie had, zoals bij Star Wars, waarvan ik er negen deed.
De Harry Potter-films waren geweldig en gecompliceerd.
Ik heb er drie gedaan.
Ik kon ze niet alle... Hoeveel waren het er? Acht?
Maar ik had ze graag allemaal gedaan.
Anderen deden dat heel goed.
Ik deed de vervolgfilms als het kon.
Maar ik voelde wel enige jaloezie, als dat 't woord is, om de integriteit te bewaren.
Niet dat mijn werk zo kostbaar was dat een andere componist het niet kon.
Maar het leek me beter om het consequent te houden met mijn werk.
Ik had Deel I, II en III misschien niet gedaan zonder de muziek van Johnny.
Hij was zo'n wezenlijk deel van het creatieve proces.
In de jaren 90 was hij haast een merk geworden.
Z'n werk zit bij veel mensen in hun DNA.
Net als je denkt dat je alles hebt gezien, hoor je z'n tune voor NBC News.
Voor John was het schrijven voor die kaskrakers niet genoeg.
Hij wilde variatie in z'n werk. Denk aan de Olympische Spelen.
Toen ik als kind naar de Olympische Spelen keek, viel me op hoe goed de muziek was.
Ze vroegen me iets te schrijven voor de opening van de Olympische Spelen.
Ik vond de praal en heraldiek prachtig.
Wat de sporters bereiken, hoe inspirerend ze zijn.
Ik heb er nu drie of vier gedaan.
Ergens is hij de allergrootste popster.
Vandaag is m'n 45e jaar in de Hollywood Bowl.
Vijfenveertig jaar.
Ik begon in 1978.
En ik ben er nog steeds.
In het begin was ik heel verlegen kan ik wel zeggen.
Ik zei tegen het Los Angeles Philharmonic:
'Je moet Zubin Mehta hebben. Dat is de beste dirigent ter wereld.'
'Nee, het publiek wil jou.'
Hé, Gustavo. Simpatico.
Het was niet gebeurd zonder Star Wars.
Daardoor werd het gebruik gevestigd om concerten van filmmuziek te houden.
Niet alleen de mijne, ook van andere componisten.
Lichtzwaard.
Prachtig. Ze zijn niet zwaar.
Dat is goed.
Wat cool.
Dit is Bing Wang.
Ze is onze solist vanavond. Een fantastisch violist.
Ik ben zo blij dat ik met de Maestro John Williams mag spelen.
De slachtoffers.
Dit is het toverstokje.
Dat is hem.
Hij is de enige die kan wat hij doet.
Hoeveel componisten ken je die zo klassiek schrijven en zo populair zijn?
Dit was zonder John niet mogelijk geweest.
Ongelooflijk. Er komen 17.000 mensen.
Dit is het witte jasje.
Dat trek ik aan... Dit is m'n werkkleding.
Hierin ga ik timmeren.
Zo moet dat.
Als je John Williams z'n muziek hebt zien dirigeren...
...weet je dat je een klassiek orkest te zien krijgt.
Maar het publiek juicht als bij The Beatles.
Het is niet de muzikale elite die komt kijken...
...maar gewone mensen die mooie muziek willen horen.
De muziek van John verbindt vele generaties.
En dat is iets heel moois.
Je ziet mensen van jong tot oud.
Als je omkijkt, zie je niets dan lichtzwaarden.
Iedereen is dol op de muziek.
Om tussen duizenden mensen te zitten...
...die met lichtzwaarden zwaaien ter ere van wat deze man heeft bereikt...
...is een prachtig gezicht en uiteraard niet meer dan verdiend.
De sfeer overstijgt die van een 'gewoon' concert.
De mensen waren door het dolle, als bij een popconcert.
Die lichtzwaarden bij 'The Imperial March' is door de jaren heen zo gekomen.
Jaren geleden waren het er twee of drie. Toen een paar honderd.
En nu hebben we er een paar duizend. Het is fantastisch.
Ze kennen John. Ze kennen z'n muziek.
Het was een explosie.
Een explosie van geluk.
Dat was leuk, hè? - Fantastisch.
Het werkt.
Ik heb ontzettend veel geluk gehad.
Ik ben hertrouwd, ja.
Met Samantha Williams. Ze is geweldig.
Ik ken haar al vijftig jaar.
We hebben samen veel moois meegemaakt.
Ik ben ontzettend dankbaar.
Er zijn dingen gebeurd waardoor ik me vereerd voelde.
De Oscars zijn voor veel mensen een teken dat je iets hebt bereikt.
Ik ben heel trots op de Oscars die ik heb gekregen.
Ik ben 54 keer genomineerd.
Ik ben de muziekafdeling van de Academy veel dank verschuldigd.
Je krijgt die erkenning van je collega's.
Je wil hem in het zonnetje zetten om hem te bedanken voor al die vreugde.
Als je iets maakt dat overal zoveel vreugde brengt...
...is dat zeldzaam en kostbaar.
Je dag wordt er niet slechter op als je naar z'n muziek luistert.
John Williams heeft een geweldig gevoel voor muziek.
Hij schrijft meer wat hij hoort dan wat hij weet.
Dat is de kracht van z'n stukken en geeft ze eeuwigheidswaarde.
Zodra John z'n stokje opheft...
...en z'n eerste thema inzet, denk je: jeetje, daar is er weer een.
Elke keer weer.
Hij heeft de ongelooflijke superkracht...
...om melodieën te schrijven die, als je ze voor de eerste keer hoort...
...meteen onvermijdelijk voelen.
En onvergetelijk zijn.
Zolang er orkesten zijn, zullen er concerten van z'n muziek worden gegeven.
Net zoals ze doen met Beethoven, Gershwin of Mozart.
Als ik een film maak, vooral een lastige...
...dan denk ik: op een dag is dit allemaal voorbij.
Dan zit ik voor het orkest, vlak achter de bok.
En zes of acht dagen lang...
...luister ik naar fantastische composities van John Williams.
Daar kijk ik bij elke film naar uit.
Ik heb Johnny nooit gevraagd om z'n orkest te dirigeren.
Maar vandaag neem ik het stokje om jou te eren.
Als iedereen naar het bord wil kijken.
Mazzeltof.
Ik kwam voor het eerst in deze studio in 1940.
M'n vader bracht me mee om het podium te zien.
Ik was toen een jaar of negen, tien.
Ik keek rond en dacht bij mezelf:
ooit wordt dit allemaal van mij.
En nu is het zover.
M'n carrière is zo divers geweest.
Van komedies tot ruimtereizen tot zogenaamd serieus werk.
Waar ik echt tevreden over ben, is de finale van het Celloconcerto.
En met het tweede deel van het Eerste vioolconcert.
Maar niet het hele stuk.
Sommige thema's in Star Wars, zoals 'Yoda's Theme', vind ik echt goed.
De intervallen, de originaliteit, de eenvoud.
Ook delen van E.T., zoals 'Over The Moon', vind ik goed.
Dat komt het dichtst in de buurt als ik mezelf moet beschrijven.
Al die andere dingen beschrijven me wel, maar niet helemaal.
De diverse stadia van m'n carrière, het pianospelen, het arrangeren...
...orkestreren, televisie en film...
...tonen een progressie die niet gepland was.
Er waren wat tegenslagen, maar ik heb geluk gehad.
Misschien wel het meest nadat ik Steven Spielberg tegenkwam.
Ze vragen hoe ik zoveel kan werken.
Ik heb het altijd druk gehad, maar er was altijd die liefde voor muziek.
Het plezier om met goede musici en orkesten te werken.
Ik kon niet snel genoeg schrijven om ze iets te laten spelen.
Voor een musicus is muziek als ademen.
Het houdt ons in leven, geeft ons energie.
Ik schrijf elke ochtend iets.
Moet je je voorstellen hoe het is dat je een orkest mag dirigeren, en ze spelen...
...wat jij op papier hebt gezet, en brengen dat tot leven.
Dat is heel opwindend.
Muziek is genoeg voor een leven...
...maar één leven is niet genoeg voor muziek.
Vertaling: Edward Rekkers