Nasa Boston police ako sa loob ng 38 taon.
Marami akong natutunan.
Pero ang pinakamahalaga ay...
kung gustong manakit ng isang tao, makahahanap siya ng paraan para gawin ito.
Ginagawa namin ang lahat para maiwasan ang ganitong pangyayari, pero...
may ibang parte ng tao na hindi natin nakikita.
ANG BOSTON MARATHON BOMBING
CHAPTER I PUTING SUMBRERO, ITIM NA SUMBRERO
Sumali na ako sa 59 na marathon.
At ang pinaka-nagustuhan ko ay ang sa Boston.
Parang Rite of Spring. Malapit na ang Pasko ng Pagkabuhay.
Buhay na buhay ang lungsod. Namumukadkad ang mga bulaklak.
Nasasabik ang lahat para sa Patriot's Day.
Pinagdiriwang iyon sa Boston.
Lalabas ang lahat at nanonood ng marathon.
Espesyal na araw iyon sa kanila.
Ang Massachusetts ay isa sa tanging lugar na nagdiriwang ng Patriot's Day.
Nakamamangha dahil maraming kasaysayan dito.
Ikinagagalak ko na makabalik muli sa lungsod
kung saan normal ang pananalita ko.
Ang mga nakatira sa Boston ay taga-Boston. Maraming Boston Pride.
Wala ng mas mabait na tao para sa akin kung ang mga taga Boston.
- Nagawa natin! - Gago ka!
Nakakainis talaga sila pagdating sa sports.
Let's go, Bruins!
Mahalaga ang marathon sa Boston.
Pinaka-matandang marathon ito sa America,
at pinaka una rin.
Sobrang saya ang araw na 'yon. Pinagtutuunan ng pansin ng mga tao.
Walang mga tren, bus. Puno ng mga tao ang kalsada.
Pumupunta ako sa marathon kada taon,
kami ng mga kaibigan ko, pupunta kaming lahat
para panoorin doon ang boyfriend kong si Kevin.
Sa totoo lang, 'di ko inakala na tatakbo ako sa marathon.
'Di ako sumali, hanggang sa 42 na ako.
Pero masaya iyon. Parang party.
Lahat ay masaya at sumusuporta sa mga tao.
Pantay-pantay ang lahat.
Magsisimula ang takbo sa Hopkinton at 26.2 milya ang layo.
Matatapos ka sa Boston.
Darating ka doon, at mabait ang lahat ng tao sa'yo.
Sobrang bait ng mga tao.
Handa na ang bayan ng Hopkinton.
Ang motto nila ay, "Dito magsisimula ang lahat, at ramdam mo ito."
Para makarating sa Boston, malaking tagumpay na iyon.
Hindi ka basta makakasali. Dapat ay mahusay ka,
at naabot mo na ang rurok ng buhay mo kung makakatakbo ka sa Boston.
Ang sentro ng Boston, ang Charles River.
Parte ito ng malaking pagdiriwang ng Patriot's Day.
Sa mismong araw na iyon, kasama ako sa unang wave.
At ang Boston Marathon, ay nagsimula na para sa iba.
Ang buong palabas sa Boston Marathon na ito ay ginagawa na, pero minsan...
Gaya ng ibang Marathon na nasalihan mo. Masaya ang lahat.
Ito na ang pinakamasayang araw.
Nagsasanay kami ng tatay ko! Tumatakbo siya kasama ko.
- Mag-hi ka, Pa. - Hi.
Nahuli kami ng kaibigan kong si Krystle
dahil nag-party kami noong kinagabihan at tinanghali kami ng gising.
At tingnan ninyo,
tumatakbo na ang Boston Marathon sa Fenway Park,
na malapit nang maubos kapag natapos na ang Red Sox at Rays
at libu-libo pang tao ang pupunta sa kalsada.
Sabi nila kalahating milyong tao ang nanonood sa Boston Marathon
sa kalsada ng New England.
Hindi nakapunta si Krystle sa Boston Marathon
dahil lagi siyang nagpupunta sa Red Sox.
Papunta na ngayon sa kaliwang field. Ang bola ay nasa pader.
Tumatakbo na si Pedroia sa mga base papunta sa home.
Huli ang paghagis. Panalo ang Red Sox! Isang walk-off sa Patriots' Day.
Noong araw na iyon, naglalakad kami ni Krystle sa gilid,
at nandoon kami sa eksaktong puwesto, sa finish line.
Makikita mo ang Boylston Street na puno ng mga tao.
Bandila ng maraming bansa.
Kinunan ko ng litrato ang mga bandila sa finish line
at nai-post ko ito sa Facebook.
Kausap namin ang mga kaibigan namin, at sinasabi nila, "Magkita tayo!"
Pero sabi namin dito lang kami
dahil tingin namin makukuhana namin ng litrato si Kevin
na tumatawid sa finish line. Kaya hindi kami umalis.
Lagi kong natatandaan na kumaliwa ako sa Boylston Street
at nakita ko ang finish line na 'di kalayuan.
Kahit pa nahihirapan ka na, sinusuportahan ka pa rin ng mga tao.
Nandoon ang pamilya ko, mga kasama kong pulis.
Nakakakilabot.
Natapos ko iyon ng tatlong at 35 minuto, na sa totoo lang,
natuwa ako.
Sa puntong iyon, sumakay ako sa kotse ko at umuwi na sa South Boston.
Sa mismong araw na ito, unti unti nang nagiging malinaw.
Maraming runner na ang natatapos.
Nagsisimula na kaming magsaya, "Ang galing. Nagawa mo!"
Gusto ko ang atmosphere. Ang mga sigawan ng mga tao.
Parang isang malaking party.
Naghihintay kami para kay Kevin,
at ang mga kaibigan namin ay nag-te-text sa akin
para sabihin na namulikat si Kevin sa may Cambridge,
at mahuhuli siyang makatawid sa finish line.
At sabi namin, "Maganda ang puwesto namin. Dito na lang kami."
Diyos ko.
Sobrang gulo na dito.
8:30. May biglang sumabog sa finish line.
UCC, tama ba ang narinig ko?
Oo, kinukumpirma ko.
May bagong device na sumabog sa Boylston at Exeter.
ORAS 00 LUNES
ORAS 01 LUNES
- Vanessa! - Ano 'to?
- Hindi! - Buwisit!
Naalala ko na nagising ako sa eskinita.
May masangsang na amoy.
Sobang sakit ng tainga ko, hindi ako makarinig.
Sa puntong iyon, sobrang gulo na talaga.
Tumingin ako sa paligid ko, at...
ang mga sigawan ay nakakakilabot.
Okay?
Dito kayo pumunta.
May isang babae doon, at tiningnan ko ang hita niya at sabi ko,
"Wow, mukhang malubha ito."
Kinailangan kong pahintuin ang pagdurugo,
ang mayroon lang ako ay sinturon ko.
Kaya tinanggal ko ito at na pinulupot ko ito sa hita niya
para pigilan ang pagdurugo.
May naguusap sa radyo
na posibleng mayroon pangatlong bomba.
Naka-block ang kalsada para sa mga secondary device!
Tumawag ako sa boyfriend ko noon. Sinabi ko na mahal ko siya.
Pasensya na.
At sabi na sabihin niya na mahal ko ang nanay ko.
Tapos...
naputol na ang linya.
Kita ko na puno ng dugo sa paligid,
at napatid ang paa ko at nabalian ito.
Pero katabi ko si Krystle at hinawakan ko ang kamay niya.
Nagmukha siyang manika.
At doon na pumasok sa akin ang reyalidad ng mga nangyari.
Grabe talaga.
Okay, tungkol sa mga pagsabog, 'wag kayong mag-alala.
Sobrang ingay niyon.
Naalala ko ang isang grupo ng mga tao na gusto akong kunin
at tinatanong ang pangalan ko, at 'di ko masabi sa kanila.
Nang isakay ako sa ambulansya,
may babaeng lumapit sa akin at sinabing, "Miss, heto ang phone mo."
At kinuha ko ito at nilagay sa bulsa ko,
pero hindi sa akin ang phone na iyon.
Kay Krystle 'yon, at wala na akong maalala.
25 MINUTO PAGTAPOS NG MGA PAGSABOG
BREAKING NEWS
Isang malaking balita ang nangyayari ngayong sa Boston.
Sa pagkakaalam namin ay nagkaroon ng dalawang pagsabog sa finish line
ng Boston Marathon.
Mayroon kaming mga live picture mula sa helicopter ngayon.
Mukhang malaking trehedya
ang nangyari sa Boston, Massachusetts ngayong hapon.
'Di namin alam kung ano'ng sumabog. Kung aksidente lang ba ito.
Kung may tao ba na nagpasabog.
Tuwing tumitingin ako sa paligid, sobrang gulo.
At may nagbanggit na
may isang tao doon na...
namatay.
Sa puntong iyon, naghahanap kami ng mga malubhang pasyente para dalhin sa ospital.
Napahinto ako malapit sa finish line.
At may mga pulis na sinasabing kanselado na ang karera.
Tapos na ang karera. Tapos na. Tapos na ang marathon.
Sabi nila may bomba raw o kung ano man.
'Yon ang... Walang nakakaalam.
Takbo!
Lahat ay nagmamadaling makalabas ng lungsod.
Tinatawagan ko si Karen, pero lahat ng phone ay sira.
Alam ko na noon na problema iyon. Malaking problema.
Tara na! Dito lahat. Umuwi na kayo. Sige na!
Saan kami pupunta?
Pagkatapos ng marathon, bumalik ako sa South Boston,
isa sa mga sarhento ko ay nagmamadali at sinabi niya,
"Sabi nila may dalawang bomba na sumabog sa finish line."
Sabi ko, "Ano? Hindi... Hindi maaari. Galing lang ako doon."
Sumakay ako sa sasakyan ko at nagsirena.
At nang dumaan ako sa 4th Street Bridge,
nakikita ko ang mga tao na umiiyak.
Masasabi ko na nakakakilabot ito.
Pagdating ko doon,
nakasalubong ko si Commissioner Davis na kababalik lang doon.
ED DAVIS
Lumabas ako ng kotse, at pagkatapak pa lang ng paa ko sa lupa,
ramdam ko na ang piras ng bomba.
At nakita ko ang pinsala mula sa kabilang kalye.
Ang dami ng dugo at bahagi ng katawan sa paligid
ay isang bagay na 'di ko pa nakita noon.
Bilis! Tara na! Itaas mo na.
Ang makita ang pagkawasak,
ang makita ang mga bata na nakahandusay sa kalsada,
hindi ko na maalis iyon sa utak ko hanggang ngayon.
Doon ko na naisip
na maaaring atake ito ng terorista, at sa totoo lang, grabe ito.
Walang may alam kung ano ang iisipin.
Maraming tumatakbo sa isip mo, at...
Saan ka ba magsisimula?
Mahigit tatlong dekada na akong reporter.
Kapag nagkaroon ka ng ganitong sitwasyon, una sa kasaysayan ng Boston,
gusto mo ng sagot bilang isang journalist,
bilang investigative journalist, para sa iyong audience.
Nagmadali akong pumunta doon habang naglalagay sila ng dilaw na tape.
At iniisip ng marami na may mas malaki pa rito
kaysa sa nangyari.
Ang sitwasyong ito na tumakot sa lahat.
Hindi natin alam ang dahilan ng pagsabog ngayon.
Ang lahat ay nagkakagulo para intindihin kung ano'ng talagang nangyari.
Nasa restaurant kami. Dalawang beses na may sumabog.
Ang isa ay mahina, ang isa ay sobrang lakas, at sobrang nakakatakot.
Parang putok ng kanyon,
pero sobrang lakas talaga halos liparin na ang sumbrero ko.
'Di ko alam ang sinasabi nila, kung aksidente ba o hindi.
Walang nakakaalam sa nangyari,
at ang mga pulis ay humaharap sa maraming kalituhan.
- Hindi niya-- - Runner siya?
Oo. 'Di siya nagsasalita ng Englis, at 'di namin siya mahanap.
Lumapit sa akin ang pulis at sinabing,
"Umalis kayo rito. 'Di namin alam ang puwede pang mangyayari."
Nagkaroon na ng mga balita ng pagbomba sa buong bayan.
At pagkatapos ay may kahina-hinalang sunog na naganap sa JFK Library.
Nangyari ito matapos lamang ng dalawang pagsabog.
Posible kayang konektado ito?
May dalawa nang pagsabog.
Iniisip ng lahat na tatlo ito.
Ang ikinatatakot namin ay ang pangalawang pag-atake.
Bagong teritoryo ito, at alam ko na kakailanganin namin ng tulong.
Kaya lumapit agad ako kay Rick DesLauriers.
RICK DESLAURIERS
ESPESYAL NA AGENT NA TAGAPAMAHALA SA FBI
Sinasabi ng mga kasamahan ko na magaling ako mag-assess.
Sobra akong detalyado.
At sinusubukan kong unawain
hanggang saan ang kaya namin para maresolba ito.
ORAS 01 LUNES
ORAS 02 LUNES
Nang dumating ako sa Boston,
ang unang priyoridad ay siguraduhing wala nang susunod na bomba doon.
Pero 'di namin magagawa iyon hangga't 'di ligtas ang crime scene.
Malayo na kami sa Boyslton Street para sa seguridad,
at isang kanto sa kabilang norte at hilaga ng Boylston Street.
At sobrang nakakalungkot doon. Ang daming patay sa paligid.
May dugo pa ng mga biktima sa tabi ng kalsada.
Nang pagmasdan ko ang lugar, naisip ko na puno ng bag ang paligid.
Maaaring bomba ang isa sa mga iyon.
Ang trabaho namin noon at ipadala ang mga bomb tech sa lugar
at hanapin ang secondary device.
May mga bomb-sniffing dog.
Tiningnan namin ang mga backpack, sa storefronts.
Sinusuyod pa namin ang pinangyarihan ng krimen.
Sinimulan na ng bomb squad ang seguridad sa crime scene
para ligtas nang makapunta ang mga analyst doon.
Nang matukoy namin
na walang secondary device sa bomb site,
tinawagan namin si US Attorney Carmen Ortiz.
Siya ang taong humahawak sa prosekusyon ng mga bomber.
ORAS 02 LUNES
Nang tingnan ko ang pagkawasak,
tumayo lang ako at kinilabutan.
Sigurado ako na gawa ito ng terorista.
Nakita namin ang piras ng bomba, ang BB, ang dugo.
Alam namin na ito ay isang uri ng device na sumabog.
Pinapunta namin ang state troopers sa Logan Airport para magtanong
sa sino mang may litrato sa kanilang camera.
Doon kami nagpasya na ang Black Falcon terminal
ang lugar para iproseso ang ebidensya.
BLACK FALCON TERMINAL
Ang lokasyon na 'to ay importante, dahil ligtas, madaling puntahan
kung saan makokolekta namin ang mga ebidensya,
at maipadala sa Quantico, Virginia.
Napakaraming piraso ng ebidensya.
Nasa isang sitwasyon kami na 'di ko pa nakita noon.
Ito ang pinakamalaking kaso na nangyari sa siyudad
at 'di namin kilala ang salarin.
Kaya nagpadala kami ng mga imbestigador para tanungin ang mga nasugatan.
May piraso ng bomba sa hita ko, sa kamay rin,
at may mga paso ako, pero masuwerte pa rin ako.
Ang ilan sa mga pasyente ay naputulan na ng parte ng katawan nila.
Nasabugan ang mga paa nila.
At nakatanggap kami ng report sa isang kahina-hinalang tao
na sinasamahan na pabalik sa emergency room.
Ang tao na 'to na isang Saudi national ay bigla na lang sumulpot.
Sugatan siya at sira-sira ang damit.
At nang papalapit ang mga pulis sa kaniya,
nakita niya ang mga 'to, may hawak siyang cell phone,
at inihagis niya ito at sinira. Puwedeng detonator ang mga cell phone.
May isang indibidwal na nasa kustodiya.
Isa siyang Saudi national na malapit sa pagsabog ng bomba.
Iniisip ko, "Isa ba siya sa mga suspek?"
ORAS 04 LUNES
Ang una mong narinig ay ang
isang Saudi national ay itinuring na suspek.
May pag-aakalang may kaugnayan ito sa Al-Qaeda.
Sa higit isang dekada,
magulo ang bansang ito, mapagbantay sa susunod na pag-atake.
Ngayon, dumating 'yon.
Nasugatan siya, at kinakausap na ng mga pulis
ang Saudi national sa ospital.
Kinausap namin siya,
at mga SWAT Team kami at mga detective na pumunta sa bahay niya.
May nakita kaming mga kahina-hinala sa bahay niya,
opisyal na dokumento, pasaporte, malaking problema ang mga bagay na 'yon.
Sa tindi ng sitwasyon, gusto mong gawin ito sa legal na paraan,
para 'pag may itinuro ang ebidensya
sa tao na pinaniniwalaan mong gumawa ng krimen,
magagamit mo ang ebidensyang 'yon sa korte.
Hinalughog ng mga awtoridad ang apartment ng foreign student
na nasugatan sa pagsabog at nakitang tumakas,
pero wala silang nahanap at hindi siya kinikilalang suspek.
Sa huli, isa rin siyang biktima. Wala siyang kinalaman dito.
Nagkataon na taga Saudi siya at malapit sa finish line
na nabubuhay sa panahon ng Islamophobia.
At walang duda na may kinikilingan sila
sa kung sino ang dapat managot.
Pagkatapos ng unang araw, wala kaming suspek.
May kaunti kaming leads, pero 'di matibay. Magsasagawa kami ng press conference
para sabihin sa publiko kung ano ang nalaman namin sa pambobomba.
Sinabi ko sa gobernador na maaaring terorista ito,
at handang akuin ng FBI ang imbestigasyon dito.
Sa totoo lang, sabi ko, "Sige, sa inyo na 'yan."
Pero sinabihan ako ng gobernador na magsagawa ng press conference,
at sabi ko, "Ako?"
At dapat naisip ko na 'yon, 'di ba?
Ayaw ng mga politiko na maghatid ng masamang balita, at ako iyon.
Ipapasa ko na kay Ed Davis, Comissioner of Police dito sa Boston.
Salamat, Gobernador.
Sa oras na 2:50 p.m., nagkaroon ng ilang pagsabog
sa ruta ng Boston Marathon malapit sa finish line.
Dapat tayong huminahon, pero dapat nating maintindihan
na patuloy ang imbestigasyon, at dapat nating maunawaan
na kailangan namin ng impormasyon na maaari naming makuha.
Sinabi ko sa publiko, "Kung may litrato kayo, ibigay sa amin."
Kung may nakita kayo sa insidenteng ito,
tumawag kayo sa 1-800-494-TIPS.
Kadalasan sa ganitong sitwasyon, may makikita sila at maiisip,
"Diyos ko, sinabi niya
na may gagawin siyang ganito. Tatawag na ako ng pulis."
Sinasabi ba ninyo na ito ay pag-atake ng terorista?
Sabi ni Gobernador Patrick na pag-atake 'to.
Sino'ng magsasabi na terorista 'to?
Hindi pa kami sigurado sa ngayon,
pero kayo na ang bahala magdesisyon base sa nangyari.
Bilang mamamayan at reporter, mukhang kilos ng kababalaghan.
Maraming pumupuna sa FBI sa pagsabi na 'di raw ito terorismo,
pero kailanga pa namin ng ebidensya.
ORAS 05 LUNES
ORAS 06 LUNES
Nang gabing 'yon, hinahanap ko si Karen.
'Di ko alam ang nangyayari
at sinasabi ng anak ko,
"Pwede ka ba naming ilagay sa Facebook kasama ang mga bandila?"
SANA AY LIGTAS SIYA.
SANA AY MAY BALITA NA SA'YO
At tumawag sa akin ang boyfriend ni Krystle, si Joe.
Sinundo ako ni Joe.
Pinakita sa akin ang litrato nina Karen at Krystle na nakahandusay.
Nasa social media na ito.
Nakita ko ang mga mukha nila. Mukha wala na silang buhay.
Agad kaming pumunta sa Mass General.
Dumating kami doon at sinabi nila sa akin nandoon si Krystle.
Inooperahan nila ang hita niya. Malubha ito.
Susubukan nilang iligtas ito.
Pero sabi nila wala raw si Karen doon.
At wala silang maibigay na sagot. Wala silang alam. Kahit ano.
Sabi nila,
"Hindi namin alam ang sasabihin."
At nagpatuloy lang sila.
'Di ko maintindihan.
At sabi nila,
"Kailangan ninyong pumunta sa lahat ng ospital."
Kaya naglakad na kami.
Walang kahit na sino doon. Wala pa akong nakita na ganoon.
Walang tao sa Boston.
Naghanap kami sa lahat ng lugar. Tumawag sa mga ospital.
Wala silang maisagot sa amin. Hindi namin mahanap si Karen.
Sa isip ko, baka patay na si Karen. Walang duda sa isip ko iyon.
At biglang tumunog ang phone ko.
Sinabi nila sa akin na nasa operating room si Karen.
'Di ako makapaniwala. Kinailangan ko siyang makita.
At bumalik ako sa ospital.
At nakita ko si Karen.
Nang magising ako, ang una kong nakita ay si Kevin.
Ang saya ko. Hinawakan ko ang kamay niya, hinawakan ko ito nang mahigpit.
Hindi niya alam ang nangyayari
at sinabi ko, "Magiging maayos din ang lahat."
"Huwag kang mag-alala. Mahal kita."
"Mahal kita, at magiging maayos din ang lahat."
Isa iyong himala.
ORAS 10 MIYERKULES
ORAS 11 MIYERKULES
Noong unang gabi,
alam naming ang pinakamagandang lead at mga video na nakolekta sa lugar.
Nagkaroon ng major sporting event. May National media coverage doon.
May mga taong dala ang cell phone nila at video camera.
Doon pumasok si Kevin Swindon.
Si Kevin Swindon ang superbisor ng Cyber Squad
sa Boston FBI office.
Ang trabaho ko ay sa computer forensics at digital forensics.
Alam na namin kaagad na ang digital media ay magiging
mahalagang parte ng imbestigasyon na 'to.
Hindi tumutunog ang mga phone, pero abala ang email.
Sa puntong delikado na mapuno ito.
Libo-libong email.
Ang mas pinagtuunan ko ng pansin ay ang dami ng digital evidence
na dumarating.
Nakakatanggap sila ng libu-libong litrato, videotapes mula sa mga iPhone.
Mukhang nasa 3:38 na at nagpalit.
May mahigit 125 na teleponong nakuha sa Boylston Street.
Sige, umabot tayo ng isang milya sa Boston Marathon!
Diyos ko!
Ano ba 'to?
Wala pang lead sa puntong iyon.
Kaya pinanonood namin ang mga video para makakuha ng mga clue.
May footage kami mual sa The Forum. Mula sa Walgreens.
May footage kami mula sa mga bangko. Anumang negosyo na nasa rutang iyon,
kinokolekta at kinukunan namin ang anumang video na makukuha namin.
Sobrang dami naming videos, pero ang hirap ng pagproseso
sa dami ng natanggap namin
ay sobang dami rin ng dapat naming iproseso.
Kung may walong oras na video ka at kailangan mong panoorin,
walong oras mo rin itong titingnan.
May mga grupo kami ng tao para sa panonood ng mga video.
Ang problema ay mayroong libu-libong oras ng video.
Higit pa riyan, ang hamon ay
hindi namin alam kung ano o sino ang hahanapin namin.
Bawat minutong lumilipas
ay may posibilidad na makatakas ang sinumang may kagagawan nito.
Ang kinakaharap ko ay ang pinakamasinsinang imbestigasyon
na isinagawa ng Boston Police Department.
Noong nangyari ang mga pambobomba,
nagbakasyon kami ng pamilya ko sa Arizona.
Kakasabi ko lang sa FBI na magreretiro na ako.
JOHN FOLEY
ASSISTANT SPECIAL AGENT IN CHARGE FBI
Hanggang sa bumaba kami sa Sedona, biglang dumami ang mensahe sa akin.
At doon ko nakita ang mga larawan ng pambobomba.
Sobrang nakakalungkot.
Nagtrabaho ako sa violent crimes, droga, mga gang.
Marami ang nagsasabi na malapit ako sa mga masasamang bagay.
At nang makita ko ang mga imahe sa pambobomba...
sabi ng asawa ko, "Hulihin mo ang mga hayop na iyan."
ORAS 16 MARTES
ORAS 17 MARTES
Ito ang pinakamalapit puwesto
mula sa pagsabog kahapon sa Boston Marathon.
Mahigpit ang seguridad, gaya ng inaasahan.
Hindi pa rin natin alam kung sino ang may sala sa nangyari
at 'di natin alam kung bakit.
Wala pang naaaresto. Wala pa ring nakikilalang suspek.
TATLO ANG PATAY, 176 SUGATAN
Dalawang bomba lang ang natagpuan, at ang dalawang iyon ang sumabog.
Wala silang nakikitang bomba na hindi pa sumasabog.
Noong Martes ng umaga, ang evidence response teams
ay dumating doon at nagsimula nang mag-imbestiga sa crime scene.
May ebidensya kami sa tuktok ng gusali, sa mga bintana, sa bubong ng kotse.
Malaking crimes scene ito, at puno ng sira at kaguluhan sa paligid.
May nakikita kaming BBs, shrapnel.
Ang uri ng shrapnel na nakita nila ay hindi maaaring mga piraso lamang,
pero ang mga ito ay pako at itsura ng BB na kagamitan.
Ang tinitingnan nila ay kung paano nabuo ang bomba.
Ano ang mga materyales na ginamit? Ano ang fuse? Ano ang detonator?
May mga sira-sirang backpack, na salungat sa backpack na sumabog.
Mga backpack ito na pinaniniwalaan naming naglalaman ng bomba.
Agad sinabi ng mga bomb expert, "Ito ay isang remote-controlled device."
Habang kinokolekta namin ang ebidensya,
sinimulan naming pagsama-samahin ang puzzle ng mga bombang ito.
Sumabog ang unang bomba malapit sa finish line.
Ang pangalawang bomba naman ay pagkalipas ng 12 segundo
sa harap ng restaurant na The Forum.
Ang teorya namin
na dinala ang mga bomba sa bombing sites gamit ang backpack,
ito ay mga pressure cooker bomb na may mga piraso ng metal sa loob nito.
Ang mga pressure cooker bomb ay popular na armas ng mga terorista
dahil ang mga kagamitan ay nabibili lang sa mga tindahan.
Ang takip ng pressure cooker na ginamit sa pambobomba noong Lunes
ay natagpuan sa malapit na rooftop.
Tinatamaan ka ba nito
bilang sinasabi nila na ito ay kilos ng terorismo?
Ito ay imbestigasyon ng terorismo. Kaso ito ng terorismo.
At kung nag-aalala ang mga pulitiko,
"Parang masama. Ayaw naming sabihin."
Ayos lang, pero 'wag kang magkakamali, imbestigasyon ito ng terorismo.
Kaya FBI ang nag-aasikaso nito.
Ang terorismo ay isang pag-atake na pag-uudyok ng ideolohiya.
Sa Boston Marathon bombings, hindi namin alam kung ano 'to.
Pero sa oras na iyon, kahit sino pa ang may pananagutan,
nakita namin ang mga backpacks, ang mga pressure cooker bomb.
Nakita namin ang mga metal na nasa loob ng pressure cooker.
Malinaw na idinisenyo ang mga ito para pumatay ng tao.
Kaya komportable kaming sabihin sa buong Amerika
na hinala namin na ito ay atake ng terorista.
ORAS 20 MARTES
ORAS 21 MARTES
Magandang umaga sa lahat.
Sinabihan ako ng National Security team ko,
kasama si FBI Director Mueller, tungkol sa pag-atake sa Boston.
At sa mga nalaman natin ngayon sa mga nangyari,
iniimbestigahan ito ng FBI bilang kilos ng terorismo.
Anumang oras na gamitin ang bomba para manakit ng mga sibilyan,
ito ay kilos ng terorismo.
'Di pa rin natin alam kung sino ang gumawa nito at bakit,
at 'di dapat tayo mag-isip ng kung ano hangga't 'di natin alam ang totoo.
Pero 'wag kayong mag-alala, aalamin namin ang tungkol dito,
at hahanapin namin ang gumawa nito. Kung bakit nila ito nagawa.
ISMAIL FENNI
ISLAMIC SOCIETY OF BOSTON IMAM
Ang 9/11 ay isang turning point, sa tingin ko, para sa ating lahat.
Pero lalo na sa mga Muslim.
Nagulat tayong lahat sa nangyari.
Pero nagkaroon ng pagbabago.
Pakiramdam namin na para bang kaming lahat ang may kasalanan.
Sobrang hirap niyon sa amin.
Ang diwa ng Islam ay ang pagiging mabuting tao.
Nandito kami bilang mga Amerikano. Nandito kami bilang parte ng lipunan.
Pero kapag hindi mo alam ang isang bagay,
ang unang reaksyon mo ay matakot.
At ganoon mismo ang nangyari sa mga Muslim.
HUWAG KALIMUTAN
Umuwi na kayo!
Umalis kayo rito!
Umuwi na kayo!
YOUSSEF EDDAFALI COLLEGE STUDENT
Noong panahon ng 9/11, grabe ng pambu-bully.
Tuloy-tuloy iyon. Araw-araw.
At palagi akong nagtatago sa aspeto na iyon ng sarili ko,
sa tuwing ako ay...
naglalakbay sa buhay.
Lumipat ako sa Boston noong pitong taong gulang ako.
Dalawang linggo bago ang 9/11.
Dinadalhan ako ng pekeng bomba ng mga bata
at tatakbo sila at magkukunwaring nagbibilang ng oras.
Kaya sobra akong nahihiya na Muslim ako.
Nang mangyari ang pambobomba, nasa kolehiyo ako noon.
Iniisip ko, "Sana hindi ito konektado sa Islam."
'Di mo mapigilan ang bugso ng damdamin
na isipin na baka ito ay ginawa ng tao
na isang Muslim.
Nagsisimula nang mawala ang Islamophobia.
Alam ko na kaagad na ituturo nila ito sa Islam.
ORAS 22 MARTES
ORAS 23 MARTES
Nang matukoy namin na ito ay kaganapan ng terorista,
ang buong puwersa ng federal government
ay naghahanap na sa mga bomber.
Alam namin kung saan nangyari ang pagsabog.
May mga negosyo malapit sa Boyslton Street
na may CCTV camera sa harap nila.
Kaya alam namin kung titingnan namin iyon,
baka makita namin ang imahe ng mga bomber.
Ang unang mahalagang ebidensya ay ang video coverage mula sa The Forum.
May camera sila sa labas na nasa taas ng pinto,
na nakapag-turo sa amin kung saan sumabog ang pangalawang bomba.
At sinimulan agad naming iproseso iyon
dahil alam namin na naglalaman iyon ng ilang mahahalagang ebidensya.
May analyst kami na paulit-ulit na pinanood ang video.
Nire-rewind, nire-play ulit, ni-rewind.
Pinapaganda.
Magdamag, frame kada frame.
Walang kakaiba sa video na iyon.
Pero nakatanggap kami ng tawag mula sa isa sa publiko at sinabing,
"Nasa kabilang kalsada ako, at may mga kuha ako na baka gusto ninyo."
"Kinuhanan ko ang mga ito bago mangyari ang pagsabog."
Pinagsama-sama ng evidence collection team ang mga litrato,
at pinakita sa litrato ang isang bag sa sahig.
Isinama namin ang litrato na iyon sa video mula sa The Forum,
at nakita doon na ang tao na 'to ay mas matangkad sa mga tao doon
at may suot na puting sumbrero.
Tinawagan ko agad si Rick at sinabi ko,
"Rick, pumunta ka sa lab para makita ito."
Tinawagan ako ni Kevin Swindon. Sabi niya, "Boss, may ipapakita akong video."
Nakikita mo itong naka-sumbrerong puti na naglalakad papunta sa bomb site,
at huminto siya sa puno sa harap ng The Forum restaurant.
At tumayo siya doon, nakatingin sa paligid gaya ng iba.
Makikita mo siyang magbababa ng backpack sa sahig at nakatayo lang siya.
Mukhang kumukuha siya ng litrato ng mga tumatakbo. Nag-te-text siya.
At makikita mo ang biglaang epekto ng unang pagsabog ng bomba.
Lahat ay tumingin sa kaliwa, at dali dali siyang pumunta sa kanan.
Diyos ko! May sumabog. Diyos ko, may nangyari.
At pag-alis niya sa view ng camera,
sumabog na ang pangalawang bomba sa harapt mismo ng The Forum.
Sa puntong iyon, alam namin na may video kami ng isa sa mga bomber.
Tinawag namin siyang White Hat.
ORAS 38 WEDNESDAY
ORAS 39 WEDNESDAY
Halos blackout day ang Miyerkules dahil wala kang naririnig,
bigla na lang nakansela ang isang press conference na magsisimula na dapat.
Magkakaroon ng press conference.
Pero kailangan naming maghanda. Salamat.
- Anong oras pa? - Hindi ko alam.
Nagdesisyon kami na wala ng press conference
dahil natuklasan na namin ang ebidensya na video
at 'yon muna ang pagtutuonan namin ng pansin.
Pero tingin ko doon nagsimula ang haka-haka ng media
sa ano ba ang nangyayari.
Sinubukan ng mga pulis na itago ang impormasyon.
Kita mo naman ang pagbabawal sa social media.
Titingnan nila ang litrato at sasabihing, "Ano'ng alam ninyo sa tao na 'to?"
Ang problema sa pagtatanong, ay siyempre, ang pagiging sigurado.
May mga tinuturo na tao,
at nakatatanggap ng pekeng leads ang Boston police.
May nag-post ng larawan ng anino
na naglalakad sa rooftop.
Para siyang ilusyon.
At nakatanggap kami ng litrato ng maliit na bag sa race course
kung saan nangyari ang pagsabog.
At nag-analyze ang bureau at sinabing, "Hindi, Photoshop ito."
Kawalan iyon ng pag-asa sa mga imbestigador na mahuli ang mga salarin.
Pero sa online lang ito lumalabas.
Nakaupo ang mga tao sa sala nila, na para bang pulis sila sa social media.
Naging pagkakataon iyon para sa mga bigots
para mapatunayan ang mga sinasabi nila at magpatuloy na mang-husga.
Sasabihin nila na malinaw na gawa 'to ng mga teroristang Islam.
TALAGANG KASALANAN ITO NG MGA ARABO
At hindi ito nakatulong sa mga tao na sinisigaw ito.
Karamihan sa mga terorista, kamakailan lang, ay mga Muslim.
Binabalik nila ang Islamophobia sa buong bansa.
Hindi nakakatulong ang mga media.
Ang mga source namin sa istorya na 'to ay naghikayat sa amin na hanapin
kung sino ang Saudi national na ito.
Kahit pa naabsuwelto na siya, tinutugis pa rin ng media
ang Saudi national pati na rin ang kasama nito sa bahay.
May alam ka ba sa pambobomba?
May kinalaman ka ba rito? Pumunta ang mga pulis sa bahay mo.
At sabi nila may dinalang tao
sa federal courthouse.
May iba't ibang media report na may nangyaring pag-a-aresto.
At biglang may daang-daang tao sa labas ng courthouse.
Punong-puno ng mga reporter. Sobrang gulo.
Sinabi ko noon, "Hawak na ba nila ang tao na ito?"
Sabi nila, "Hindi, walang sinabi."
Maraming maling impormasyon. Maraming kumakalat na balita.
At nalaman ko na lang,
na posibleng may bomba o pampasabog doon sa lugar.
Pagkatapos ng kaguluhan, sinabi na ligtas na ang lahat,
at pinayagan na ang mga empleyado na pumasok at kunin ang gamit nila
at isinara ang korte para sa araw na iyon.
Idiniin ng mga awtoridad na wala pa silang hawak na suspek.
Maraming kumakalat na maling impormasyon.
Kami lang naming pagtuonan ng pansin ang totoo at hindi totoo.
ORAS 52 MARTES
ORAS 53 MARTES
Sa puntong iyon, nakita namin ang isa sa mga bomber.
Ang isa pang priyoridad ay ang pagkuha ng video evidence
mula sa Boylston Street.
Gusto naming malaman kung may iba pang lead
na makakatulong sa amin na makilala ang tao na 'to,
Ang isang kritikal na ebidensya na nakuha namin
ay isang video mula sa isang negosyo
na malapit lang sa Boylston Street. ang Whiskey's.
Mula sa video, na-time sync namin ito
para makilala si White Hat na naglalakad sa kanto.
Pero napagtanto namin na wala nang video.
May kasama siyang isa pang lalaki na may itim na sumbrero at backpack,
at magkasama sila.
Doon nagsimula ang imbestigasyon namin. Doon namin sila nakita.
Paano namin sila susundan bago sila nakita sa video footage?
Nakagawa kami ng timeline mula sa dalawang lokasyon
at magkaibang digital video recorder.
At sundan ang mga hakbang nila,
paliko sa kanto ng Whiskey's at papunta sa The Forum.
Naging malinaw sa amin na ang dalawang 'to ay nagtatago sa mga tao.
Walang hood ang mga taong ito. Hindi nila tinatakpan ang mukha nila.
Kaya mo silang makilala.
Dalawang batang Caucasian ang mga ito.
May suot silang sumbrero, sunglasses.
Ang problema lang ay 'di namin alam kung sino sila.
Magagamit mo ang facial recognition software
kung malapitan at malinaw mong makikita ang mga mukha nila.
Pero hindi malinaw ang nakuha namin. Masyado itong malabo.
Minsan ay kuha ito sa malayo.
'Di namin sila kilala,
at kung ano ang motibo nila sa pagpapasabog ng mga bomba,
pero nakita na namin ang mga bomber.
Tumawag sa akin si Rick DesLauriers,
at pumunta kaagad ako doon.
Nandoon si Carmen Ortiz, ay pinagsama-sama nila ang mga video.
At nakita ko ang mga tao na 'to sa unang pagkakataon.
Paulit-ulit nila itong pinanood.
Nang makita ko ang video, sabi ko, "Nahanap na natin sila."
"Sila na nga ito."
Nakakagulat para sa akin na mga bata lang sila.
May dalang backpack, naglalakad sa kalsada,
gaya lang ng mga batang estudyante.
Pero hindi namin alam
kung sino sila,
saan sila galing,
at kung may iba silang kasama.
Kinailangan naming magdesisyon
sa kung ano'ng gagawin namin sa ebidensya na ito.
Ilalabas ba namin ito sa publiko o itatago muna at magpapatuloy
na mag-imbestiga para matukoy ang mga tao na ito?
Naisip ko na talagang kritikal
na ilabas namin ang mga litrato sa publiko.
Pero hindi iyon ang nararamdaman ng lahat.
May iba't ibang pananaw
kung kailan dapat isapubliko ang mga litrato at humingi ng tulong.
Sinasabi ng kutot ko na 'wag itago ang impormasyong 'to.
Dapat ipakalat ito. At kumbinsido ako na 'pag ginawa namin 'yon,
mahuhuli namin ang mga tao na 'to sa ilang oras lang.
Sinalubong ako ng kumpletong katahimikan.
Sa FBI, gusto naming kontrolin ang mga sitwasyon.
Mas ligtas kung ganoon.
Kung ilalabas mo ang litrato ng mga bomber, ipinaaalam mo sa kanila
na kilala mo sila, at baka makatakas pa sila.
Posible na kung may nakakita
ng mga litrato na ipinakalat ay tatakas sila.
Ano naman?
Alam na ng mga tao ang gumawa nito at tutulong sila.
May litrato kami ng dalawang tao.
Sila lang ba? O may mas malaki pa rito?
'Di namin naisip na may iba pang sangkot.
Dapat naming alamin
kung may iba pang sangkot na tumulong sa mga bomber.
'Di namin alam kung ano ito, kaya ipinakalat namin ang mga litrato.
Wala kaming kontrol.
Malaki ang panganib at posibleng pinsala.
Anumang desisyon sa imbestigasyon,
lalo na ang paglabas ng ebidensya sa publiko ng Amerika,
ay kailangang aprubahan ni Carmen
at ng Department of Justice sa Washington, DC.
Sabi ni Carmen, "Nakausap ko na ang mga tao sa Justice,
at hindi namin ilalabas ang mga litratong ito."
Hindi ko ikinatuwa iyon.
Naisip ko na dapat kaming maghintay.
Kung may makuha kaming lead na makapagtuturo sa mga tao na 'to,
mas mabuti na ganoon na lang ang gawin, hulihin sila nang walang kaalam-alam.
At sabi ko, "Dahil gusto kong malaman mo na kapag may nasaktan,
isasapubliko ko ang impormasyong iyon."
Nagkaroon ng katahimikan.
Natapos ang meeting, at mag-isa akong lumabas.
ORAS 52 MARTES
ORAS 53 MARTES
Paminsan-minsan ay nawawalan ng malay si Karen,
pero tinanong niya kung ano'ng nangyari kay Krystle.
Ang una kong nasabi ay, "Namatay ba siya?" Alam ko na. Sabihin mo na sa akin."
At doon nila sinabi na patay na siya.
Isang buhay na naman ang nasawi.
29-anyos na si Krystle Campbell ng Medford, Massachusetts.
Nalaman namin ang kalituhan sa paglagay ng phone ni Krystle
sa bulsa ni Karen.
Ang cell phone na nasa bulsa ko, kay Krystle iyon.
Tumatawag ang pamilya niya.
Hinahanap nila si Krystle at sabi nila, "Nandito si Krystle,"
pero si Karen ang nasa operating room, hindi si Krystle.
Ang boyfriend noon ni Krystle ang pumasok
sa operating room at sinabi na ako ang nandoon.
Ang pamilya ni Krystle, 'di ko lubos maisip ang nararamdaman nila.
Nandito lang sila buong gabi. Ayos lang si Krystle, at bigla na lang
nagbago ang lahat, nakakalungkot iyon.
Sobra kaming nalulungkot sa pagpanaw ng anak naming si Krystle.
Lahat ng nakakakilala sa kaniya ay mahal na mahal siya.
Napakahirap niyon. Sobra. Hanggang ngayon.
Hindi ko pa rin maintindihan.
KRYSTLE CAMPBELL
Nadudurog ang puso ko na isipin ang mga biktima na binawian ng buhay.
MARTIN RICHARD
Buhay ang kinuha nito at gusto kong hanapin ang may kagagawan nito.
Pero noong Huwebes ng umaga,
si Pangulong Obama at asawa niya ay darating sa bayan.
Bukod sa paghalukay kung sino ang gumawa nito,
kailangan kong bumisita sa pangulo.
Anumang araw na dumating ang pangulo sa bayan mo ay isang karalangan.
Mayroon kaming 11 Police District. Mayroong 1,800 uniformed officers.
At trabaho ko na ilagay ang mga pulis na 'yon kung saan sila mas kailangan.
Ang kakulangan sa resource ay talagang ikinatatakot nila.
Iyon ang pinakamatindi na paghahanda na ginawa namin sa pagbisita ng presidente
dahil may banta rin laban sa Pangulo.
Sabi nila pupuntahan ako ni Pangulong Obama.
Naisip ko noon,
"Nawalan ako ng kaibigan. 'Di ko pa kayang ibahagi ang lungkot ko."
"Gusto ko lang mahiga at magpalakas."
Pumasok siya. Para siyang kapansin-pansin.
Sabi niya, "Huhulihin natin ang mga hayop na ito."
Gusto nila tayong takutin,
sindakin tayo,
para ilayo tayo sa mga asal at aral natin bilang mga Amerikano.
Malinaw na ngayon na mali sila ng piniling bayan para gawin ito.
'Wag dito sa Boston.
At sa susunod na taon, babaliktad ang mundo
sa dakilang bayan ng Amerika para magpursigi
at magingay pa ng mas malakas para sa 118th Boston Marathon.
Itaga ninyo sa bato.
Naisip ko na matibay ang mga sinabi niya at dagdag pa sa buong linggo
kung paano kami magtutulungan at babangon sa nangyari.
Hindi ito ang lugar kung saan tatakutin mo ang mga tao
at ito ay isang magandang representasyon ng dapat mong gawin
kapag naiipit ka na.
Isa iyong distraksyon,
pero tingin ko ay kinailangan iyon ng bayan.
Sa ikaapat na araw, nagkaroon kami ng leak.
Isa sa mga outlet ay mayroong litrato.
Ilalabas ang mga litrato na ito ng isang Boston media station
sa publiko ng Amerika at sobra kong ikinagalit iyon.
Ibig kong sabihin...
napakalaking bagay para kontrolin.
Kinailangan naming gumawa ng desisyon na makakaya namin
sa mga pagbabago ng mga pangyayari.
Apat na araw na ang lumipas.
Walang nangyari.
At wala pa rin kaming katiyakan sa puntong iyon.
Mga litrato lang.
Nagdesisyon kami na ang pinaka-mainam na gawin
ay ipakalat ang video evidence sa publike ng Amerika bago pa sa media.
Ang totoo, gumaang ang loob ko na ganoong ang mangyayari.
May nag-isip ba na,
"Si Ed lang ba ang may gusto na ilabas ito?"
Hindi ko magagawa iyon sa ganitong klase ng imbestigasyon.
Hindi ko alam kung paano kumalat ito.
Bandang hapon, maririnig mo na magkakaron daw ng press conference.
Sinabi sa aking ng mga resource ko na may malaking progreso sa kaso na ito.
Kung makikita ninyo sa likod, naglagay sila ng mga easel dito.
Tatabi na muna ako dahil naghahanda sila para press conference na ito.
Puno ng tao ang press conference.
Ito na ang pinaka-punong press conference na nakita ko sa buong karera ko.
Bago ako umakyat sa entablado sa press conference,
'di ko pa naramdaman ang pressure na iyon sa buong buhay ko.
Para bang ang bigat ng buong mundo ay nasa mga balikat ko.
Noong bata pa ako, kahit nasa law school na ako,
takot akong magsalita sa harap ng mga tao.
Mas gusto ko pang gumanap na Russian roulette
kaysa tumayo sa entablado at magsalita.
Pero alam ko na responsibilidad ko na maghatid ng balita.
Walang iba makagagawa niyon maliban sa akin,
at kailangan kong harapin iyon para sa mga biktima.
Magandang hapon. Ako si Richard DesLauriers,
at ako ay special agant na in charge sa Boston division ng FBI.
Pinaghirapan ko na gawin ang speech na iyon.
Sinuri pa iyon ng Department of Justice
para siguruhin na walang masasabi na makakasira
sa pag-uusig ng kaso.
Matapos ang pagsusuri sa litrato, video at iba pang ebidensya,
inilalabas namin ang mga litrato ng dalawang suspek.
Kinilala sila bilang Suspek 1 at Suspek 2.
Mukhang konektado sila sa isa't isa.
Kung makita ninyo ang mga ito, tumawag kayo sa pulis.
Kung may alam kayo tungkol sa pambobomba o sa mga tao sa litrato,
tumawag lang kayo sa numero na nakalista sa litrato.
Sa tulong ng media, ang mga litrato na ito ay mapupunta
sa milyong-milyong kamay sa buong mundo.
Ititnuturing namin silang armado at mapanganib.
Walang dapat lumapit sa kanila.
Walang dapat magtangkang hulihin sila kundi ang mga pulis lang.
Maraming salamat.
Black Hat, White Hat.
Ito ang mga taong hinahanap namin. Sila na nga talaga.
Agad agad, kinuha ng mga tao ang phone nila, kumuha ng litrato,
para sabihin ang impormasyong ito sa publiko.
Inilabas ng FBI ang mga larawan ng dalawang suspek
sa kaso ng Boston Marathon bombing.
Isang sandali na hinihintay ng mga tao sa buong mundo.
Nakikita na natin ang mga litrato. Pakiusap nila ang tulong ng publiko.
Malinaw na ito ay ginawa para takutin ang mga suspek.
At malinaw din na ang kapulisan ay nape-pressure na.
Malaki ang tiwala namin na makikilala ng publiko ang mga bomber
at ipapaalam nila kung nasaan ito.
Sila ang most wanted men sa Amerika ngayon. Tingnan ninyo.
Ipinakilala na ng FBI ang Suspek 1 at Suspek 2.
...dalawang suspek at panawagan sa publiko na kilalanin ang mga ito
na sinasabing armado at mapanganib.
Sinusubukan ng mga imbestigador na pangalanan ang mga nasa litrato.
Tumawag sa akin ang kaibigan ko, siguro 3:00 ng madaling araw.
Nagpadala siya ng litrato ng White Hat, Black Hat.
Sabi niya, "Yo, hindi ba kamukha ito ni Dzhokhar?"
At ako naman,
"Una, alam mo ba ang kahalagahan ng sinasabi mo
sa pagturo sa kaniya?"
"Alam mo ba ang sinasabi mo ngayon?"
"Hindi si Dzhokhar 'to."
Magkaibigan kami.
Siya ang captain ng wrestling team.
Ang mabait na kilalang bata.
Napakahirap isipin na nakumbinsi ko siya na hindi siya iyon.
At natapos na ang usapan namin, "Oo, tama ka nga. Hindi siya 'yon."
Ngayon, kailangan kong mabuhay sa kaalaman
na ang kaibigan ko na mahalaga sa akin at pinagkatiwalaan ko
ay ginawa ang ginawa niya.
At sobra akong nasaktan.
Kung babalikan mo, ano ang pakiramdam mo sa paglabas ng mga larawan?
Itatago ba ninyo ito ng matagal, o tingin mo tama ang desisyo ninyo?
Ibig kong sabihin...
Kung ano man ang nangyari ay ang 'di namin inasahan na mangyari.
Diyos ko. Lahat ng unit. May binaril na pulis. Lahat ng unit.
Malalakas na pagsabog!
Tagapagsalin ng Subtitle: Vyenna Mae Suerto