Żeby naprawdę zrozumieć, co się stało,
cofnijmy czas.
ZWIĄZEK RADZIECKI
W 1944 roku sowiecki dyktator Józef Stalin uznał,
że cały naród czeczeński pomagał nazistowskim Niemcom.
Dlatego wsadzono ich do wagonów dla bydła
i wysłano do odległego regionu w Azji Środkowej.
To było masowe wygnanie całego narodu. Połowa z nich zginęła w drodze.
Wśród tych, którzy przeżyli, był dziadek Tamerlana i Dżochara,
Zajndi Carnajew.
Aby utrzymać rodzinę, Zajndi szukał
części na złomowisku, które mógłby odsprzedać.
Pewnego dnia wsadził rzeczy do auta, nie wiedząc, że jednym ze znalezisk
był pocisk, który wybuchł, zabijając go na miejscu.
Jego syn, Anzor, poznaje kobietę o imieniu Zubejdat i biorą ślub.
Mają czwórkę dzieci.
Najstarszy jest Tamerlan. Najmłodszy jest Dżochar.
Uzyskali status uchodźcy
i udali się do Stanów w okolice Bostonu.
Szukał amerykańskiego snu.
Dotarli tu,
a ten sen okazał się mrzonką.
Nie wszystko szło zgodnie z planem.
AMERYKAŃSKA OBŁAWA:
SPRAWA ZAMACHOWCÓW Z MARATONU BOSTOŃSKIEGO
ROZDZIAŁ 3: NIE DA SIĘ PRZESŁUCHAĆ ZWŁOK
To była najwspanialsza historia, jaką widziałem, słyszałem
i doświadczyłem w życiu.
To się wtedy działo w Watertown.
GODZINA 83. PIĄTEK
GODZINA 84.
Jeden z podejrzanych nie żył. Drugi uciekł.
Całą noc przeszukiwaliśmy korytarze, garaże.
Gliniarze nie rozmawiają, ale ludzie w okolicy tak,
a oni opisują strzelaninę.
Słyszeliśmy... Jakby odgłos strzelby.
A potem...
I tak w kółko. Obłęd.
Bum! To było... Nie wiedziałyśmy, co to.
a potem nagle zjawia się 100 patrolowców.
Wciąż szliśmy w tamtą stronę, a mieszkańcy z okien krzyczeli:
„Tam jest strzelanina. Nie idźcie tam”.
Dostajemy informację, że policja z Bostonu rozmawia z taksówkarzem,
który zabrał Czeczena z Watertown i zawiózł go
na południowy dworzec kolejowy w Bostonie.
Doniesiono też,
że na ulicy przy stacji kolejowej znaleziono bombę rurową.
„Boże. Co my tu mamy? To ktoś więcej niż tylko Carnajewowie?
Czy nasz system kolejowy jest zagrożony? Czy jest tam ktoś z bombami?”
Potrzebujemy więcej informacji, więc wysyłamy tam więcej ludzi.
Zatrzymywaliśmy na torach pociągi jadące z Bostonu
do Nowego Jorku i Waszyngtonu i je przeszukiwaliśmy.
Byliśmy w dowództwie.
Był tam szef ochrony metra.
Gubernator.
Zdaliśmy sobie sprawę, że autobusy
wyjeżdżające o 5.30 czy 6.00 rano mogą być sposobem na ucieczkę.
Zebraliśmy się, żeby wymyślić, co robić.
Podjęto decyzję o zamknięciu miasta.
GODZINA 6.33
Dzień dobry wszystkim. Trwa wielka obława.
Zawiesiliśmy całą komunikację miejską.
Prosimy ludzi o schronienie się w domach z zamkniętymi drzwiami
i nieotwieranie ich nikomu
poza zidentyfikowanym funkcjonariuszom organów ścigania.
Dotyczy to Watertown, Cambridge, Waltham,
Newton, Belmont oraz całego Bostonu. Całego.
Milion ludzi zamkniętych w Bostonie.
Wszystko jest zamknięte.
To bezprecedensowe.
Boston stał się miastem duchów.
Na ulicach nie było nikogo.
Wszyscy tego przestrzegali.
Cały Boston. Mieszkańców prosi się
„o pozostanie w domach i nieotwieranie drzwi,
chyba że będzie to policjant”.
Niezwykły zwrot akcji.
Służby musiały mieć nieograniczony dostęp do ulic.
Nie tylko w Bostonie i Watertown. Prawie w całym wschodnim Massachusetts.
Nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem.
Przesyłaliśmy zasoby federalne i lokalne do Watertown,
by znaleźć zidentyfikowanego Dżochara Carnajewa.
Docierają tu tłumy policjantów.
Widzę także straż miejską.
Widzę policjantów stanowych. Są tu wszyscy.
Ostatecznie w Watertown było około 2500 policjantów.
Wielu było nawet z New Hampshire i Rhode Island.
Słyszeli, co się działo, wskoczyli do aut i przyjechali.
Policja zacieśnia kontrolę nad obszarem,
w którym jak wierzą, ukrywa się podejrzany numer dwa.
Mieliśmy profesjonalistów, którzy rozumieli prawa obywatelskie,
wiedzieli, jak mają działać, i tak właśnie działali.
Ale zrobiono to w trybie pilnym.
GODZINA 85.
GODZINA 86. PIĄTEK
Trwa obława na osobę poszukiwaną
w związku z zamachem na maraton.
Mieszkańcom Watertown zaleca się pozostanie w domach.
Śledziliśmy z żoną wiadomości.
Około 5.30 rano obudziłem się i zobaczyłem policjantów
chodzących od domu do domu.
Upewniamy się, że wszystko jest dobrze.
- Jest w porządku. - Tak?
- Tak. - Dobrze.
Policja podejrzewała, że ktoś mógł pomóc w jego ucieczce.
- Wszystko jest pozamykane? - Tak.
- Mamy z tyłu otwarty garaż. - Sprawdzimy to.
- Dobra. Ale strych jest zamknięty. - Dziękuję.
Boże. Spójrz, są wszędzie.
Nie chcę już takich pobudek.
Wielu ludzi było zdenerwowanych,
gdy policja chodziła od podwórka do podwórka.
Jaka była ostatnia doba?
Przerażająca.
Jakie to uczucie?
Terror. Czuję... To straszne. Denerwuję się.
Jestem przerażony.
Był tam ktoś jeszcze? Tylko wy?
Duża rezydencja czy kilka mieszkań?
Zamknięcie miasta było słuszne.
Mógł być wszędzie, ale czuliśmy, że jest w Watertown.
Nie wiadomo, dokąd poszedł. Czy był sam?
Czy w mieście są inne bomby? Nie wiedzieliśmy.
To śledztwo było zdecydowanie dwutorowe.
Jednym z nich było poszukiwanie podejrzanego w okolicy,
co było bardzo angażujące.
Drugim było zrozumienie tych dwóch braci.
Jak zrobili to, co zrobili,
i odkrycie, czy ktoś jeszcze był w to zamieszany.
GODZINA 87.
GODZINA 88. PIĄTEK
Ustaliliśmy, że bracia mieszkali w Cambridge w Massachusetts.
Natychmiast zwróciliśmy się o nakaz przeszukania tego domu.
Ekipy dowodowe szybko znalazły akcesoria do produkcji bomb.
Ale Dżochara tam nie było.
Tamerlan miał żonę, Katherine Russell.
Nasz producent widział, jak policja wychodzi z budynku z kobietą.
Poznała Tamerlana i została praktykującą muzułmanką.
Została przesłuchana.
Nie chciała współpracować.
Niewinni ludzie, którzy widzą coś takiego,
są zwykle zdruzgotani, że ich krewni byli zamieszani
w coś tak potwornego.
To było uderzające w tym przesłuchaniu.
Nie było skruchy ani współczucia.
Odniosłem wrażenie, że zgadzała się z Tamerlanem,
i pomimo okropieństw, których dokonał,
nie zamierzała pomóc rządowi Stanów Zjednoczonych.
Liczyłem na to, że będzie dość informacji, by ją oskarżyć,
bo myślałem, że jest w to zamieszana,
ale tak się nie stało.
Nie było wystarczających dowodów,
by oskarżyć Katherine Russell.
Jeśli dowiesz się lub podejrzewasz, że ktoś ma zamiar popełnić przestępstwo,
to nie jest sprzeczne z prawem, by zachować milczenie,
nic nie mówić albo nic nie robić, by temu zapobiec.
GODZINA 87.
GODZINA 88. PIĄTEK
Kontrolowanie wycieków w śledztwie
na taką skalę jest niemożliwe.
Proszę o ciszę!
Postanowiliśmy ujawnić ich nazwiska.
ZAKTUALIZOWANE ZDJĘCIE 19-LETNIEGO DŻOCHARA CARNAJEWA.
Martwy podejrzany został zidentyfikowany jako Tamerlan Carnajew.
- Tamerlan. - Tamerlan.
Wciąż poszukiwany jest Dżochar.
Dżochar Carnajew.
Dżochar.
Jadę bardzo wcześnie. W radiu słyszę ich nazwiska.
Carnajew to czeczeńskie nazwisko.
Oboje rodzice są w Dagestanie. Rozmawiała z nimi Elizabeth Palmer.
To, co się stało, jest straszne,
ale wiem, że moje dzieci nie mają z tym nic wspólnego.
Wiem to. Jestem ich matką.
Boję się o życie syna.
Powinni go aresztować. Sprowadzić żywego.
Żywego. A wymiar sprawiedliwości powinien wszystko zbadać.
Kto jest winny.
Dziennikarze znaleźli wujka podejrzanego. Mówi bratankowi: „Poddaj się”.
Jeśli żyjesz, poddaj się i proś o wybaczenie
od ofiar.
Gdy usłyszałem imię Dżochara, byłem w totalnym szoku.
Dżochar Carnajew wciąż jest na wolności,
a policja przeczesuje cały Boston.
Dżochar był sąsiadem i uczęszczał do liceum, w którym uczyłem.
Był bardzo towarzyski. Miał charyzmę.
Miał wielu przyjaciół. Był bardzo popularny.
Był w drużynie zapaśniczej.
Był czarujący.
Ludzie pytali: „Czemu nie zadzwoniłeś,
że możesz go zidentyfikować?”.
Bo to nie może być ten dzieciak...
Bo dlaczego?
Bo nic w nim nie sugerowało, że może być do tego zdolny.
Polityka, religia. Nic.
Zaczynało stawać się coraz jaśniejsze, że...
„Larry, to jest Dżochar.
Znasz Dżochara. To on jest zamachowcem”.
Gdy dowiedziałem się, że to był Dżochar,
nie mogłem tego pojąć.
Miałem dysonans poznawczy.
Nikt nie mógł mi niczego powiedzieć,
żebym uwierzył, że to oni to zrobili.
Potrzebowałem kogoś, kto powiedziałby mi, że widział ich na własne oczy
i musiałbym tej osobie ufać.
Poznałem Dżochara, gdy zacząłem grać w kosza.
Był popularny. Wszyscy go znali.
Pamiętam, że w każdy piątek chodziłem do meczetu,
a tam było pełno ludzi.
Zobaczyłem Dżochara i się zdziwiłem,
bo założyłem, że to biały dzieciak z Bostonu.
Siadam obok niego i pytam: „Co ty tu robisz?”.
A on na to: „Całe życie jestem muzułmaninem.
Nie sądziłem, żeby to było takie ważne”...
Ja na to: „Stary, ale odjazd. Możemy robić muzułmańskie rzeczy!”.
Spędzaliśmy wspólnie czas każdego dnia.
Nasze relacje weszły na zupełnie inny poziom.
Był skromny, miły, dawał mi pięć dolców na lunch.
Dogadywał się ze wszystkimi.
Nigdy nie uważałem go za ideologa. Nigdy nie uważałem go za bojownika. Nigdy.
Prawda jest taka, że czasem
próbowałem z nim porozmawiać o sprawiedliwości społecznej.
Nie interesowały go takie rozmowy.
Nie przejawiał żadnych politycznych zachowań.
Jego rodzice rozwiedli się i osobno wrócili do Dagestanu.
Nagle pojawia się rozdarcie w strukturze tego,
czym to miało być, i obwiniają za to Amerykę.
Utrata matki i ojca zaraz po rozpoczęciu studiów
musi być druzgocąca.
Dżochar zbliżył się do brata.
Bardzo go podziwiał,
do tego stopnia, że prawie mu zazdrościłem tej relacji.
Relacja między Tamerlanem i Dżocharem
na siłowni była bardzo podobna
do relacji Tamerlana z jego ojcem.
Tamerlan na pewno mówił Dżocharowi, co ma robić.
Jak wtedy, gdy szkolił go ojciec.
Ale Dżochar nie był zainteresowany boksem. Wolał zapasy.
Dżochar trafił na uniwerek w Dartmouth.
Mówił, że dobrze mu idzie.
Wszystko mu się podobało. Zarabiał pieniądze.
To była nieprawda.
Dżochar kłamał, że miał się przenieść,
że miał świetne oceny, kiedy faktycznie wcale mu nie szło.
Nie był już typowym amerykańskim dzieciakiem. Zajął się
handlowaniem marihuaną w Dartmouth.
Wiedziałem o ziele, ale wszyscy je sprzedawali.
Obracał kilogramami,
ale nie do tego stopnia, by FBI zapukało do drzwi.
Ostatni raz spotkaliśmy się na miesiąc przed zamachem.
Mieliśmy spotkać się z przyjaciółmi.
Tamtej nocy były dwie imprezy.
A potem...
zadzwonił do niego brat,
i od razu po rozłączeniu zwraca się do nas i mówi:
„Stary, muszę lecieć”.
Pytamy: „Wszystko w porządku?”. On na to: „Tak, sprawy rodzinne”.
Wtedy...
widziałem go po raz ostatni.
To najbardziej uderzające w moim życiu.
Jako nauczyciel historii muszę nadać temu sens.
Nigdy nie byłem w stanie tego pojąć.
GODZINA 94.
GODZINA 95. PIĄTEK
WITAJCIE NA UNIWERSYTECIE W DARTMOUTH
Dowiedzieliśmy się, że Dżochar ma mieszkanie na kampusie.
Policja stanowa wysłała tam zespół taktyczny.
W drodze był Zespół Ratownictwa Zakładników,
który leciał śmigłowcami z Wirginii.
Emocje sięgnęły zenitu, gdy z kampusu ewakuowano setki studentów,
powiadomionych elektronicznie, że coś było nie tak.
Przyszedł mój współlokator i mówi:
„Swoją drogą, mamy opuścić kampus,
bo ten gość tu jest”. „To jakiś absolwent?”
On na to: „Nie, to gość, z którym czasem się spotykamy”.
Wciąż jestem w szoku.
Chcę, żeby ich stąd zabrali.
To była nasza największa nadzieja na znalezienie go żywego.
Cholerna drużyna SWAT jest tuż za moimi drzwiami.
Wóz opancerzony. Co jest, kurwa?
Słuchamy tego na żywo w radiu.
Dżocharze Carnajew! Wyjdź natychmiast!
Wyjdź z podniesionymi rękami i nie ruszaj nimi!
Słychać było, że ruszają.
Kazali ludziom się oddalić.
Czekasz, aż coś usłyszysz.
Pomyśleliśmy: „On musi być jedną z osób w pokoju.
To musi być jeden z nich”.
Co jest, kurwa?
Okazało się jednak, że jego tam nie było.
To było bardzo przygnębiające.
Niczego nie znaleźli.
To był ślepy zaułek, co ich zaskoczyło.
Sprawdzamy dosłownie wszystko,
ale kończą nam się dobre tropy.
GODZINA 97.
GODZINA 98. PIĄTEK
Zaczęli zacieśniać obszar poszukiwań.
Jeden z dowódców powiedział:
„Mamy jeszcze kilka przecznic, zanim skończymy”.
Czuliśmy, że musiał być na tych ulicach.
Zawsze czuliśmy, że jest blisko. Przez cały dzień
różne oddziały zgłaszały coś, co okazywało się pudłem.
To była sinusoida wzlotów i upadków.
I żeby w takim momencie powiedzieć: „Zupełnie nic?
Uciekł?”.
Czułem się źle.
Zamknięcie miasta nie może trwać wiecznie.
Pożera cenny czas reklamowy, wprawia obywateli w zakłopotanie,
a oni nie są pewni, gdzie on teraz jest.
Zadzwonił gubernator.
Rozmawiał z prezydentem Obamą.
Obama martwił się tym zamknięciem miasta.
Prezydent powiedział: „Nie można trzymać zamkniętej całej metropolii”.
Ludzie ciągnęli już wtedy na oparach,
więc chcieliśmy ogłosić, że otwieramy miasto,
ale należy zachować ostrożność.
Nie wychodźcie z domu, jeśli nie musicie. Wciąż go szukamy.
GODZINA 18.03
W świetle wydarzeń w ciągu dnia
znosimy zakaz opuszczania domów.
Usługi komunikacyjne zostają wznowione ze skutkiem natychmiastowym.
Prosimy wszystkich o zachowanie czujności.
Jeśli wychodzicie, na wolności wciąż jest bardzo niebezpieczny osobnik.
Wszyscy wracali do domów.
Policja stanowa zaczynała się pakować.
Policjanci, którzy przeczesywali ten teren, są odwoływani
po tej dość rozczarowującej konferencji prasowej.
Wniosek z tej konferencji jest taki, że zdołał uciec.
Młodszy brat jest na wolności.
Jest uzbrojony i bardzo niebezpieczny. Jednak lokalne władze mówią:
„Wiecie co, złagodzimy tę blokadę.
Wracajcie do swoich zajęć”. Zamknięcie miasta się skończyło.
Był piątek wieczorem.
W ciągu ostatnich pięciu dni spałem może jakieś osiem godzin.
Ledwie stałem na nogach. Nie jestem z tego dumny.
Nie jestem, ale tak właśnie było.
Rick DesLauriers rozejrzał się po sali,
zobaczył wymęczonych ludzi i powiedział:
„Nie mamy nic konkretnego. Kończmy to”.
Zostawiamy niezbędną obsadę.
Idźcie do domu się przespać. Wrócimy do tego na świeżo”.
Byłem wykończony.
Odesłałem szefa wydziału, bo zasypiał na stojąco.
Kilku gości z jednostki SWAT trafiło z przemęczenia do szpitala.
Było jasne, że musimy zrobić sobie przerwę i przekazać dowodzenie.
Wsiadłem do auta i pojechałem do domu się przespać.
Byłem jedną z ostatnich osób w Watertown, wciąż na nogach,
bo szukałem kogoś, kto by mnie zmienił.
GODZINA 98.
GODZINA 99. PIĄTEK
Numer alarmowy, rozmowa nagrywana. Proszę podać adres.
Ulica Franklin 67, Watertown.
Wysłać policję, straż pożarną czy karetkę?
Mam łódź na podwórku.
W środku jest pełno krwi. W łodzi jest jakiś człowiek.
- Jest pan pewien? - Zajrzałem do łodzi.
GODZINA 18.42
- Proszę się nie rozłączać. - Dobrze.
Podbiegł do mnie gliniarz z Watertown i powiedział:
„Podobno ktoś siedzi w łodzi
przy ulicy Franklin 67”.
Mówię: „Żartujesz”. A on: „Proszę za mną”.
Pojechaliśmy za nim cicho na ulicę Franklin 67.
Żadnych syren. Podjechaliśmy cicho.
Byliśmy tam pierwsi. Wieść wcale się nie rozeszła.
Ja i porucznicy przeszliśmy przez podjazd,
wyciągnęliśmy broń.
Spojrzałem na zgrzaną plandekę.
Wiesz, takie zabezpieczenie na zimę.
Widzieliśmy go, próbującego przebić ją palcem albo pistoletem.
Wiedzieliśmy, że ktoś jest na łodzi, ale kto?
Proszę, niech to będzie nasz gość.
Pytam, czy sami spróbujemy go złapać.
Nie wiedzieliśmy, czy miał na sobie bombę.
Widzieliśmy na ulicy jego amunicję.
Nie wiedzieliśmy, ilu było tam ludzi,
więc postanowiłem wezwać jednostkę taktyczną.
Zwolnijmy trochę
i wyciągnijmy go spokojnie, ale i bezpiecznie.
Możemy sprowadzić tu jednostkę lotniczą? Ulica Franklin 67.
Ale problem polegał na tym, że gdy to się wydało,
zaczęli zbierać się wszyscy.
Sunnybank 468.
Mam wezwanie z ulicy Franklin 67.
Na podwórku stoi łódź. Wszędzie pełno krwi.
W radiu słyszę: „Szefie, znaleźli go.
Musisz wrócić”.
„Dobra, jestem na końcu ulicy”.
Zawróciłem i popędziłem z powrotem.
Doniesiono w raporcie,
że mają podejrzanego w łodzi w Watertown.
Teraz to prawie śmieszne, ale powiedziałem:
„Gdzie oni tam mają wodę? Gdzie ta łódź?”.
Informujemy nowych słuchaczy, że chyba doszło
do sporego postępu w tych żmudnych poszukiwaniach.
Jeśli to jest Dżochar Carnajew,
ukrywał się w tej łodzi przez 18 godzin.
Z miejsca, gdzie porzucił samochód, do miejsca, gdzie się ukrył,
była jedna przecznica.
Nie wiem, jak przeoczyli łódź
stojącą na podwórku, na której była krew.
Lokalna policja w Watertown poinformowała,
by zignorować to, co mówili godzinę temu, zostać w środku i nie wychodzić.
To z pewnością ważny moment.
Widziałem nadjeżdżających z każdej strony policjantów.
Słyszałem syreny.
Krzyknąłem: „Zatrzymajcie wszystkich.
Jestem gotowy. Nie wpuszczajcie tu wszystkich”.
Nie chcemy zbyt licznej pomocy.
Wiedziałem, że tak rozpęta się chaos.
Watertown do pojazdów, nie zbliżać się do łodzi.
Otoczyć teren.
Kiedy cały świat czeka pięć dni na schwytanie go,
można sobie wyobrazić reakcję policji,
dlatego było to poza kontrolą.
Idą tu wszyscy.
Gdy uspokoiliśmy sytuację, zapadła cisza.
A tu nagle...
Czy oni strzelają?
- To strzały. - To strzały.
Słyszycie to?
Wszyscy padali na ziemię.
Nie wiedziałem, kto zaczął.
Ale musiałem wstrzymać ogień,
zanim zabiją człowieka w łodzi.
Billy wrzeszczał na wszystkich przez mikrofon.
„Wstrzymać ogień”.
Wszyscy wstrzymać ogień!
Wszystkie jednostki, wstrzymać ogień!
Nie strzelać, póki nie przyjedzie oddział taktyczny.
Podano, że to była strzelanina.
Ale wiemy, że to był strzał w dziesiątkę.
Ponad 100 strzałów trafiło w tę łódź.
Sto dwadzieścia sześć pocisków,
nie licząc kul, które chybiły.
Latały wszędzie po całej okolicy.
Wiele z nich wystrzelili funkcjonariusze, którzy nie mieli pozwolenia, by tam być.
Którzy nie mieli pozwolenia na dołączenie do tej grupy,
ale sami wkroczyli na miejsce.
Gdy policja dotarła na ulicę Franklin 67,
niektórzy ponoć widzieli wycelowaną w nich broń.
Gdy jeden policjant wystrzelił, wszyscy zaczęli strzelać.
Doszło do rzeczy, podczas pierwszej strzelaniny,
a potem na łodzi, które wskazują na potrzebę
dowodzenia i kontroli nad różnymi jednostkami policji,
żeby reakcja była skoordynowana. Tego się nauczyliśmy.
Padły strzały, teraz to wiemy.
Policja twierdzi, że mają podejrzanego.
Nie wiemy jednak, czy podejrzany żyje, czy nie.
Chcieliśmy, żeby żył, mamy procedurę,
która pociągnie go do odpowiedzialności.
Byłem bardzo zawiedziony, bo chciałem przesłuchać tego gościa.
Nie dowiesz się, czy to było coś więcej, kto to opłacił, przesłuchując zwłoki.
Nie wiedzieliśmy, czy żył.
Śmigłowiec policji stanowej
używa kamer FLIR, termolokatorów.
To kamery na podczerwień, które wykrywają ciepło
i przekazują obraz.
Byłem wtedy w dowództwie. To było dramatyczne.
Widziałem obraz termalny Dżochara leżącego w łodzi.
Była też relacja na żywo,
więc mogliśmy to obserwować.
Byłem przyklejony do telewizora.
Tak długo oglądaliśmy wiadomości.
Klaustrofobia, napięcie, nie było łatwo.
Świat oglądał to na żywo.
Farah, jesteś tu. Wiem, że przepytujesz źródła.
Powiedz widzom, czego się dowiedziałaś.
Setki stróżów prawa wzięły na cel człowieka,
którego uważają za podejrzanego. Otoczyli go.
Widzą jego i to, co robi.
Mamy być w gotowości,
bo to może być ta wielka chwila.
GODZINA 99.
GODZINA 100. PIĄTEK
Nadal nie wiedziałem, czy on żył.
Tango 9-3B. Wsparcie lotnicze donosi, że w łodzi na pewno widać ruch.
Na pewno widać ruch.
Kluczowe były słowa pilota śmigłowca:
„Mamy ruch w łodzi”.
Zespół HRT jedzie od lewej.
Zespół taktyczny miał na miejscu pojazd pancerny BearCat.
Użyto go, by zbliżyć się do łodzi
i ściągnąć z niej plandekę,
co dało operatorom lepszy widok,
ale dało też szansę jemu,
żeby wstać i się poddać, gdyby tego chciał.
Podszedł do mnie szef grupy HRT i powiedział:
„Wrzucimy do łodzi granat dymny.
Zgadzasz się?”. Ja na to: „Jasne”.
Nie wyszło. Potem powiedział:
„Wrzucimy tam granat hukowy”.
„Dobra”. „Ale problem w tym,
że w tej łodzi jest 170 litrów benzyny.
Możemy wysadzić dom i wszystko w okolicy.
Potrzebujemy wozu strażackiego”.
Straż jedzie ulicą Walnut.
Policja odpycha nas teraz,
kierują nas za śmietnik.
Erin, doszło do serii ośmiu wybuchów.
To mogą być granaty hukowe, o których mówił John King.
Nie doszło do eksplozji łodzi, ale także nie zmusiło go to do wyjścia.
Było tak. Siedziałam jak na szpilkach, gdy na to patrzyłam.
Negocjowali z nim.
Kazali mu usiąść.
Stoi.
Proszą, by podniósł koszulę.
Chyba nie jest uzbrojony.
Czy naprawdę do tego dojdzie?
Został zatrzymany.
SWAT przejęło dowództwo.
Obiekt zatrzymany.
Nie do wiary.
„Zatrzymany”. Najlepsze słowo, jakie usłyszałem.
Słychać było, jak ludzie klaszczą.
Dobra robota, panowie.
W radiu, wszędzie, wszyscy wiwatowali.
Tak się martwiłem, że mamy nie tego gościa.
Zawsze będę pamiętać,
jak przyszedł do mnie szef zespołu HRT, spojrzałem na niego...
Jest onieśmielający dla takiego chudzielca...
Pytam: „To nasz gość?”. A on zrobił tak.
„Na 100% to nasz gość”. Tak po prostu.
Powietrze zeszło ze mnie jak z balonu.
Jednym z najbardziej satysfakcjonujących momentów w mojej karierze
było aresztowanie Dżochara Carnajewa.
Dobry wieczór. Tweet bostońskiej policji,
wielkimi literami:
„Pojmany! Obława skończona. Podejrzany w areszcie”.
Mogło coś zostać. Musimy przeprowadzić śledztwo.
Dowiedzieć się o innych,
ale ta niesamowita obława trwająca od czterech dni
dobiegła końca. Mamy go.
Złapanie ich zajęło 101 godzin.
GODZINA 101. PIĄTEK
Wyjechaliśmy z zamkniętego terenu na ulice Watertown,
a ludzie krzyczeli i machali.
Jakbyśmy wyzwolili Paryż podczas II wojny światowej.
Ludzie klaskali i wiwatowali. To było jak parada.
Wszyscy ci ludzie...
stali wzdłuż ulicy. Czułam się jak patriotka.
Czułam się częścią tego kraju i tego, co czyni go dobrym.
Wzruszające było dla mnie to,
że ludzie wychodzili z budynków,
machali flagą, dziękowali stróżom prawa.
Po prostu... Łzy napływają mi do oczu nawet dzisiaj.
Myślę, że to aresztowanie to wspaniałe zakończenie.
Teraz będzie już spokój.
Ulga. Możemy dziś spać spokojnie.
To zwycięstwo dla pokoju, dla miłości, dla tego kraju.
Dla nas wszystkich, dla Bostonu.
Boston, skarbie! Boston jest dumny. Nic nas nie zniszczy.
Studenci wychodzą z akademików. Maszerują po ulicach.
Jakbyśmy właśnie wygrali wojnę.
Boże, błogosław Amerykę.
Mój dom, słodki dom
Dziś miasto Boston, miasto Cambridge
i miasto Watertown mogą odetchnąć z ulgą,
wiedząc, że dwóch sprawców, którzy wyrządzili tyle bólu i cierpienia,
nie zagrażają już naszemu bezpieczeństwu
ani społecznościom.
Pojawił się wtedy nagłówek: „Ciało znalezione na łodzi”.
Myśleliśmy, że on nie żyje.
Idziemy ulicą. Ludzie krzyczą.
USA!
Jesteśmy zrozpaczeni.
Nasz przyjaciel właśnie umarł.
Wtedy podjechał do nas gość na motorze: „Słyszeliście?”.
Zaczęliśmy się na niego wydzierać.
„Wypierdalaj stąd... Zostaw nas w spokoju, ty...”
Jego twarz zastygła w całkowitym osłupieniu.
Spotkaliśmy się z innymi przyjaciółmi i wtedy dowiedzieliśmy się, że...
został pojmany, a nie zabity.
SILNY BOSTON
20 KWIETNIA 2013
Pamiętam jak następnego ranka przyszedłem do biura,
a komisarz Davis nas zebrał
i powiedział: „Idziemy do Fenway Park”.
Chcą złożyć tam mały hołd.
W porządku, Boston.
BĄDŹCIE SILNI WATERTOWN WAS KOCHA
Na koszulkach nie ma dziś napisu „Red Sox”. Jest „Boston”.
Dziękujemy całej policji
za ich świetną robotę w zeszłym tygodniu.
To nasze jebane miasto.
DZIĘKUJEMY ORGANOM ŚCIGANIA SILNY BOSTON
Nikt nie będzie zabierał naszej wolności.
Pozostańcie silni. Dziękuję.
Kiedy Big Papi użył tego słowa na „J”,
i choć było to wulgarne,
uwolniło to całe miasto od napięcia.
„Silny Boston” to nie był żaden chwyt, tylko prawda.
Wtedy było to tam bardzo prawdziwe.
Mimo aresztowania Dżochara śledztwo dopiero się zaczynało.
Musieliśmy dowiedzieć się dlaczego, kim byli, co robili,
kim byli ich wspólnicy. Musimy ustalić styl życia.
Niedługo po aresztowaniu personel medyczny zajął się obrażeniami Dżochara.
Gdy tylko można było go przesłuchać,
zrobiła to specjalna grupa FBI.
Chcieli go przesłuchać. Nie miał mieć od razu
odczytanych praw ani prawnika.
Tak bywa, zwłaszcza w sprawach o terroryzm.
Część ustawy patriotycznej pozwala przesłuchiwać ludzi
poza zwykłą ochroną konstytucyjną, jaką mają obywatele,
szczególnie w przypadku ataku terrorystycznego.
Dżochar nie mógł mówić z powodu odniesionych ran,
więc musiał zapisywać odpowiedzi.
PRAWNIK?
To prokuratura określa,
kiedy należy odczytać komuś prawa.
Nawet jeśli ktoś prosi o prawnika,
przesłuchanie może trwać, o ile jest to usprawiedliwione.
Ale bez procesu
nie można nikogo przetrzymywać zbyt długo.
Przeszukaliśmy łódź.
Każdy najmniejszy dowód był dla nas bardzo ważny.
Znaleźliśmy w środku manifest dżihadystów,
który Dżochar napisał w łodzi, co było jedną z pierwszych wskazówek,
że osoby te inspirowały się poglądami radykalnych terrorystów
i uległy radykalizacji w przeszłości.
Musieliśmy wiedzieć, czy ktoś pomógł im zbudować te bomby.
Dowody z jego komputera
zawierały edycje czasopisma Inspire Magazine,
które było znaną publikacją terrorystów.
Wskazówki jak zrobić bombę w kuchni swojej mamy.
Inspire Magazine to oficjalne czasopismo Al-Kaidy.
Był przesłuchiwany przez dwa lub trzy dni, ale nie przyniosło to wielu informacji.
Wtedy odczytano mu jego prawa.
Ale przyglądaliśmy się też wielu ich przyjaciołom.
FBI przyszło do wszystkich, ale wiem, że na cel wzięli najbardziej
moich muzułmańskich rówieśników.
Byłem przesłuchiwany przez osiem godzin.
Miałem 19 lat, byłem przerażony.
Chodziło o moje życie. Ja to wiedziałem. Oni też.
Jakbyśmy byli winni i musieliśmy udowodnić naszą niewinność.
Czas na profilowanie, Ange.
Chyba tak, bo obecny profil to
muzułmanie, którzy wysadzili ludzi w powietrze
lub tego usiłowali przez ostatnie 15 lat.
Wielu terrorystów to muzułmanie, i głupotą byłoby nie spojrzeć
na ten fenomen i nie przygotować się.
Spełniły się moje najgorsze obawy.
Nie tylko to muzułmanin popełnił ten straszny czyn,
ale też ktoś, kogo znam, i ktoś, kto przychodził do meczetu.
To była chwila głębokiej rozpaczy.
Później dowiedzieliśmy się, że współlokator Dżochara
rozpoznał jego zdjęcie w wiadomościach.
Próbowali pozbyć się dowodów.
Mieli ładunki wybuchowe,
które wyrzucili na wysypisku śmieci.
Odzyskaliśmy te dowody, które posłużyły
do oskarżenia tych dwóch osób o utrudnianie pracy.
Gdy wiedzieli, że to oni to zrobili i zobaczyli zdjęcia,
powinni byli się ujawnić.
Wtedy funkcjonariusz Collier nadal by żył.
Mimo że niektórzy z jego przyjaciół okłamywali FBI,
odnieśliśmy wrażenie, że tylko oni byli w to zamieszani.
Zrobili bomby na miejscu, zmontowali je w kuchni Tamerlana.
Ani przez chwilę nie wierzę,
że te bomby powstały z internetowych przepisów.
Wierzę, że ktoś im pomógł,
ale trudno jest stworzyć takie urządzenia,
które bez problemów wybuchają przy użyciu zdalnego detonatora.
Niektórzy sądzą, że to jakiś wielki spisek,
że coś przeoczono. Ale nie. To się często zdarza.
To samotne wilki.
To nie jest godzina dla amatorów. To były profesjonalne bomby,
a grupa saperska od bomb-pułapek zgodziła się z moją oceną.
Ustaliliśmy, że zamachowcy byli samotnymi ekstremistami,
których zainspirowała lektura czasopisma Inspire Magazine Anwara al-Awlakiego,
który miał propagować dżihad.
Gdy słyszę, jak ktoś mówi o dżihadzie
w kontekście zabijania kogoś, wzdrygam się.
Dżihad z języka arabskiego oznacza walkę.
Walczysz o dobre życie. To jest dżihad.
Walczysz, by być uczciwym człowiekiem. To jest dżihad.
Walczysz, by być dobrą, religijną osobą. To jest dżihad.
Dżihad nie polega...
na podnoszeniu broni, robieniu bomby i zabijaniu niewinnych ludzi.
ORLANDO, FLORYDA
Kilka tygodni po zamachu
policja i FBI przesłuchały niejakiego Ibragima Todaszewa.
Przyjaźnił się z Tamerlanem Carnajewem.
Także Czeczen i zawodnik mieszanych sztuk walki.
Ponoć przyznał się do zabójstwa trzech mężczyzn,
w tym Brendana Messa, 11 września 2011 roku.
Brendan Mess był najlepszym przyjacielem Tamerlana.
Znali się z treningów sztuk walki.
Podczas tego wyznania w mieszkaniu Todaszewa
dzieje się coś bardzo dziwnego.
FBI i policja stanowa twierdzą, że ich zaatakował.
Potem kilkukrotnie postrzelili Ibragima Todaszewa.
Wielu osobom coś w tym nie pasowało.
Chyba go postrzelili. Nic nie zrobił.
Znam go. Chciał, żeby wszystko się skończyło.
Sprawa stała się bardziej złożona, albo problematyczna,
gdy uznano, że Ibragim Todaszew przyznał się
do zabicia tych trzech mężczyzn w porozumieniu z Tamerlanem Carnajewem.
Myślę, że chronologia wydarzeń jest ważna do ustalenia,
że Brendan Mess został zamordowany w swoim mieszkaniu po tym,
jak Tamerlan dowiedział się, że nie pojedzie
na kwalifikacje olimpijskie.
Nie było śladu włamania, co oznacza, że ktokolwiek to zrobił,
musiał go znać. Wpuścił ich.
Sposób, w jaki zginęli, prawie odcięto im głowy,
jak to opisano, to była sprawa osobista.
Żydowski kolega żyje amerykańskim snem.
Ma wiele możliwości. Nie musi pracować. Jest bogaty.
To samo dzieje się z Tamerlanem, a on nie ma takich samych możliwości.
Wiedziałem, że Tamerlan był w to zamieszany. W grę wchodziły narkotyki,
ale nie mogę tego za bardzo komentować.
Śledztwo w sprawie zabójstwa w Waltham wciąż trwa.
Męczyło mnie to i męczy do dziś.
Jest wiele pytań pozostających bez odpowiedzi.
Wiemy, że po potrójnym zabójstwie w Waltham
Tamerlan Carnajew udał się do Dagestanu
i brał tam udział w radykalizacji.
Uważamy, że to był jeden z filarów tej radykalizacji.
Cokolwiek się tam wydarzyło, musiało mieć na niego ogromny wpływ.
Bo gdy wrócił,
wiemy, że zaczął planować dokonanie zamachu w Bostonie.
Latem 2012 roku Tamerlan udał się do Dagestanu,
by zbliżyć się do swoich korzeni i wiary.
Jako dziennikarz wiedziałem, że tam znajdę wyjaśnienia.
Chcesz to ludziom wyjaśnić.
Chcesz, żeby ludzie zrozumieli.
Odrzućcie uogólnienia i stereotypy.
Oto co się dzieje.
Spędziłem dwa miesiące w Czeczenii, Dagestanie i Kirgistanie.
Szukałem ich znajomych.
Ludzi, którzy mogli być w pobliżu Tamerlana.
Spotyka się z młodymi muzułmanami, którzy należą do ruchu
Unii Sprawiedliwych.
Salam alejkum.
Widzicie jak bracia Machaczkała znęcają się
nad swoim bratem, który przybył tu z Ameryki.
To on.
A także nad Dżamatem z Kizlaru, reprezentowanego przez...
Spotykałem się z nimi i wiem, że chodzą na plaże, robią grille,
chodzą do meczetu, dużo rozmawiają.
Ale ich słowa nie są bardziej radykalne niż to, co słyszy się gdziekolwiek.
Wzywamy do tego, co aprobowane, i zabraniamy tego, co odrzucone.
Przypominam ci, żebyś podążał ścieżką prawdy.
Znęcacie się nade mną.
To nie jest grupa bojowników.
Próbuję potwierdzić lub zaprzeczyć jakimkolwiek kontaktom Tamerlana
z rekruterami bojowników.
Ktoś zabrał mnie tak daleko, jak mógł. Ktoś wskazał drogę stamtąd.
Natknąłem się na tę grupę ludzi.
I nie, nie mieli pojęcia.
Nie znajdujemy momentu, w którym myśli:
„Wiecie co? Zabijmy niewinnych ludzi”.
Pewnie nie zdecydował o tym, gdy pojechał do Dagestanu.
Myślę, że pojechał tam szukać jakiegoś znaczenia.
Ma wątpliwości. Nie udało mu się dostać do drużyny olimpijskiej.
Obwinia nastroje antymuzułmańskie,
więc próbuje zbliżyć się do istoty muzułmanizmu,
co może zrobić ze swoim życiem. Ale nie zdobywa tam swojej wojowniczości.
Ten moment nadchodzi, gdy wraca do Stanów.
To nie zmieniło twojego życia ani niczego, nie jesteś w lepszym miejscu.
Im głębiej bracia zagłębiają się w islam, tym bardziej go kojarzą
z własną porażką i tym, co dzieje się za granicą,
gdzie, na tym etapie,
Stany Zjednoczone toczą dwie wojny w krajach muzułmańskich.
Jeśli wierzyć w to, co napisał Dżochar,
obwinia politykę Stanów Zjednoczonych wobec muzułmanów.
I to właśnie napisałem.
Wielu ludzi było zdenerwowanych, ponieważ niektórym wydawało się,
że upodabniając ich do ludzi, w jakiś sposób racjonalizujemy,
usprawiedliwiamy go czy rozgrzeszamy.
Dostałem maila: „Mam nadzieję, że ty lub ktoś, kogo kochasz,
zginie z rąk islamskich terrorystów, żebyś wiedział, jak to jest”.
Doskonale wiem, jak to jest, gdy ktoś, kogo kochasz,
ginie z rąk terrorystów.
Mój tata był w samolocie, który uderzył w World Trade Center.
Najgorsze jest to, że każdego 11 września w kółko widzisz
ten samolot wlatujący w budynek.
Ile razy trzeba to oglądać?
Ile razy musisz patrzeć, jak twój ojciec tam ginie?
Nigdy nie będziemy próbować usprawiedliwiać tego, co zrobili,
mówiąc, że mieli ciężki okres.
Ale ci ludzie nie urodzili się zamachowcami. Stali się nimi.
Taka jest prawda. Kropka.
4 MARCA 2015
DWA LATA PO POJMANIU DŻOCHARA CARNAJEWA
Opisywałem ten proces od początku do końca.
Nie było wątpliwości, że Dżochar Carnajew zostanie uznany za winnego.
Podczas procesu naprawdę stawką była kara śmierci.
Wyrok alternatywny to dożywocie w zaostrzonym rygorze.
Zeznawałam i chciałam zeznawać, a także wygłosiłam oświadczenie.
Uznałam, że to bardzo ważne, by zrobić to dla Krystle.
Chciałam być tym głosem.
Kiedy Dżochar przyszedł do sądu,
wielu dziennikarzy doniosło, że wyglądał na aroganckiego i zdystansowanego.
Ja rozumiem to jako rezygnację. Wydawał się zrezygnowany.
Mówię wam, gdy na niego spojrzałem, zobaczyłem diabła.
Zmrużył oko i wyglądał jak diabeł. Było czerwone i straszne.
Patrzył prosto na mnie. Gapił się na mnie.
To było bardzo trudne.
Słuchając ocalałych,
o tym, przez co przeszli i z czym będą żyć przez resztę życia...
To właśnie wyraźnie pamiętam z tego procesu.
Obrona próbowała przedstawić,
że jego starszy brat był apodyktyczny
i miał silną, potencjalnie agresywną osobowość,
i że on uległ starszemu bratu.
Zrobił to, bo jego brat go do tego zmusił.
Mógł być pod wpływem brata.
Myślę, że czasem czuł, że nie mógł odmówić bratu,
ale to on zdecydował, że położy ten plecak obok dzieci.
Jego brat nie mówił mu wtedy:
„Połóż go tam, obok tych dzieci”.
A kiedy wysadzasz rodzinę jak Richardsowie i krzywdzisz Lingzi Lu,
tę dziewczynę, Campbell, i Seana, nie ma na to wymówki.
Nie wiń za to brata, który cię radykalizował.
Dla mnie to, co wskazywało,
że wiedział, co robi i że jest gotów to zrobić,
to nie tylko to, jak podłożył bombę
i odszedł w samą porę, by nie ucierpieć...
Ale wkrótce potem, tego samego popołudnia,
nagrano go w Whole Foods, gdzie robił zakupy,
jakby nic się nie stało.
A po zabójstwie Seana Colliera i porwaniu Danny’ego Menga
pojawiło się nagranie, jak brał przekąski na stacji Shell. Spokojnie.
Całkowicie spokojnie.
Podczas procesu wydarzyły się dwie rzeczy, przez które
ludzie myśleli, że dostanie karę śmierci.
Jedną było nagranie szeroko rozprowadzane przez biuro Carmen Ortiz,
na którym Dżochar Carnajew rzekomo pokazuje palec do kamery w celi,
co odebrano jako pokazanie palca mieszkańcom Bostonu.
Prokuratorzy tak to właśnie ujęli.
Drugą było to, że sędzia postanowił nie włączyć do dowodów
powiązania z morderstwem przyjaciela Tamerlana w Waltham.
Obrona sądziła, że poprzez te morderstwa
wykaże, że ktoś, kto był tak bezwzględny,
kto poderżnąłby przyjacielowi gardło, zrobiłby wszystko,
i że jego brat był pod jego wpływem.
Nie przyjęto tego. To był ogromny cios dla obrony.
KARA ŚMIERCI TO MORDERSTWO
Od początku zgadzaliśmy się z Kevinem,
że jeśli będzie to kara śmierci czy dożywocie, będzie to sprawiedliwe.
Ostatecznie Dżochar Carnajew został skazany na śmierć.
Gdy odczytano wyrok,
nie okazał żadnych emocji i tak zakończył się ten proces.
Konferencja prasowa odbyła się na tyłach sali sądowej,
gdzie poproszono ofiary i ich rodziny o głos.
Chcę osobiście podziękować wszystkim współocalałym
za dzisiejszą obecność tutaj.
Codziennie patrzę, jak synowie zakładają nogę. Nie wiem, czy to koniec,
ale czuję, że zdjęło mi to z ramion ogromny ciężar, więc...
Port w tle nie był zamknięciem tylko dla nich.
Także dla miasta.
Tu nie ma sprawiedliwości.
Zginęły cztery osoby.
Ludzie, którzy stracili kończyny...
Oni nie odzyskają swego niewinnego życia.
Mówiąc, że to koniec... To się nigdy nie skończy.
Znam rodzinę Richardsów, znałem Campbellów.
Muszą żyć z tą tragedią na zawsze.
SZUKAMY INFORMACJI PODEJRZANY NR 2
Nie ma końca dla wszystkich, którzy tam byli.
To zawsze będzie wspomnieniem.
Nigdy, przenigdy nie zdołasz tam nie być.
Pierwsi ratownicy.
Ludzie okaleczeni i zranieni.
Ludzie, którzy stracili bliskich.
To oni zapamiętają tę chwilę do końca życia.
Nie jest łatwo o tym zapomnieć.
To wciąż jest w naszych sercach.
Doprowadziło mnie to na dno życia.
Nie wiedziałem już, kim jestem. Straciłem kontakt z osobą, którą byłem.
Czułem się zawiedziony i zdradzony.
Każdego roku Karen przywołuje te wspomnienia.
To wciąż jest trudne.
Nie chcę, by Krystle została zapomniana.
Straciłam przyjaciółkę, to było okropne.
To zawsze będzie okropne.
Minęło już dziesięć lat. Patrzymy na nagrania
i widzimy cywilów, pracowników maratonu, policjantów
i ratowników, którzy chcą ratować i robić, co mogą.
To wykazuje odwagę
i zaangażowanie mieszkańców Bostonu,
względem sąsiadów,
ale też wolę przeciwstawienia się napastnikom.
Nie mogę uwierzyć, że minęło już dziesięć lat.
Po prostu doceniam fakt, że wciąż żyję.
Tamtej nocy mogłem zginąć.
Danny Meng był wielkim bohaterem śledztwa w sprawie tego zamachu.
To jego odwaga doprowadziła do zneutralizowania Tamerlana Carnajewa
i pojmania Dżochara.
Udzielałem wielu wywiadów na ten temat i nie chodzi o chwałę.
Nie chodzi o to, kto był bohaterem.
Chodziło o to, że Boston zjednoczył się i wsparł to, co się wtedy stało,
wsparł te rodziny, których życie zmieniło się na zawsze.
Chciałabym, żeby Maraton Bostoński znów był wspaniałym wydarzeniem,
nieprzyćmionym przez tę straszną rzecz, która się wydarzyła.
Bo maraton daje tyle dobrego.
Biegacze pierwszej fali tegorocznego Maratonu Bostońskiego wystartowali.
ŚWIĘTUJEMY BOSTON 2022
Martin Richard, Lingzi Lu, Krystle Campbell i Sean Collier
zginęli podczas zamachu i obławy.
Ponad 260 osób odniosło obrażenia.
Karen i Kevin pobrali się rok po zamachach.
Ed Davis, Rick DesLauriers i John Foley przeszli na emeryturę.
Billy Evans został komisarzem policji pół roku później.
Po odrzuceniu odwołania
Sąd Najwyższy przywrócił karę śmierci dla Dżochara w 2022 roku.
Przebywa obecnie w więzieniu federalnym,
czekając na egzekucję.
Napisy: Grzegorz Marczyk