Wat is een farao?
Ze is het zand en de lucht.
En alles daartussenin.
Egypte is haar eerstgeborene.
En als het moment komt...
...moet ze alles kunnen opofferen om te beschermen waar ze het meest van houdt.
Wat heb je gedaan?
Ik deed wat ik moest doen om te beschermen wat van mij is.
Octavianus is bereid je verzoek in te willigen.
Op één voorwaarde.
Dood Antonius.
Ik wil alleen jouw vertrouwen.
ALEXANDRIË 31 V.CHR.
Na de Slag bij Actium...
...raakt Marcus Antonius in een depressie.
Hun marine is weg. Hun leger is versplinterd.
Hij praat niet met Cleopatra.
En haar vertrouwen in hem neemt af.
En dus nam het vertrouwen in hun relatie af.
'Kan ik hem vertrouwen?'
'Vertrouwt hij mij?'
Er is veel twijfel.
Cleopatra wist dat als Rome Egypte zou aanvallen...
...dat het einde zou betekenen voor een onafhankelijk Egypte.
Het lijdt geen twijfel dat ze direct gevaar lopen.
Cleopatra weet...
...dat ze, om de voortzetting van Egypte als dynastische staat te beschermen...
...haar erfgenamen moet beschermen.
Ze stuurt ze weg om te zorgen dat ze veilig zijn.
Als haar kinderen het niet overleven...
...vooral Caesarion, haar co-farao...
...is dat het einde.
Als de aardse incarnatie van de godin Isis...
...is Cleopatra ook de aardse belichaming van het goddelijke moederschap.
Denk je eens in hoe hartverscheurend het moet zijn geweest...
...om haar kinderen weg te sturen.
En toch had ze geen keus, politiek gezien of voor hun veiligheid.
Farao, we moeten gaan.
Ik weet het, geef me even.
Jullie twee...
...jullie delen bloed.
Mijn bloed.
Goddelijk bloed.
Vergeet dat niet.
Ik zal het niet vergeten.
Farao.
De dingen die Cleopatra het meest dierbaar vindt, zijn haar kinderen.
Want zolang ze veilig zijn, zolang ze leven...
...leeft zij...
...en is er hoop voor Egypte.
Cleopatra is altijd eerst een diplomaat...
...en dan pas een militair strateeg.
Het is nu duidelijk dat diplomatie niet gaat werken.
Cleopatra wil geen oorlog.
Ze denkt dat Marcus Antonius niet klaar is voor een oorlog.
Dood Antonius.
Zijn leven voor het jouwe.
En dat van je kinderen, natuurlijk.
Cleopatra zou overwegen Marcus Antonius te doden.
Ze heeft niets meer aan hem.
En hij is op dit moment een blok aan haar been geworden.
Misschien denkt ze dat ze nog een kans heeft...
...om een deal te sluiten met Octavianus.
Misschien zelfs door Marcus Antonius te verraden.
Want Marcus Antonius was tenslotte de grootste vijand van Octavianus.
Er is geen reden waarom Cleopatra geen koningin van Egypte kan blijven...
...als Marcus Antonius er niet meer is.
Marcus.
Thyrsus stuurde een boodschap van Octavianus.
Hij garandeert de veiligheid van de kinderen en mij...
...als ik jou dood.
Daarom ben dus je hier.
Nee.
Ik heb hem afgewezen.
We doen dit samen.
Ja.
Net zoals in Actium.
Ik heb onze kinderen weggestuurd...
...omdat ik voor ons kies.
Ik weet dat samen niemand ons kan verslaan.
Rome en Egypte.
Waar is hij?
De romantici onder ons...
...willen dat dit het mooiste liefdesverhaal aller tijden wordt.
Maar Cleopatra was geen romanticus.
Ze was een pragmaticus.
Cleopatra wil zichzelf beschermen...
...zichzelf en haar kinderen, maar ook haar land.
En ze gelooft op dit moment...
...dat Marcus Antonius nog steeds de sleutel is tot dat verbond.
Zeg tegen Octavianus dat we klaar zijn.
Marcus Antonius is een ongeleid projectiel.
Hij gedraagt zich nu irrationeel.
Hij reageert het af op de boodschapper.
Als Cleopatra haar plek op de troon wil behouden...
...heeft ze Rome nodig als partner.
Zeg tegen die lafaard dat hij me zelf moet doden.
Marcus Antonius gaat niet onderhandelen.
Er is geen ander einde dan oorlog.
Octavianus heeft Cleopatra de oorlog verklaard.
Ze begrijpt dat noch zij, noch Marcus Antonius...
...hieraan zouden ontsnappen.
30 V.CHR.
- In het voorjaar van 30 v. - Chr...
...stuurt Octavianus een gigantisch leger naar Egypte.
Het is de grootste invasie in de Romeinse geschiedenis tot dan toe.
Met de overlopers van Cleopatra's troepen naar Octavianus...
...en de verliezen van Marcus Antonius bij Actium...
...zijn de legioenen van Octavianus nu met veel meer dan Cleopatra en Antonius.
Octavianus wil hier voorgoed een einde aan maken.
Egypte is bijzonder rijk op het gebied van materiële rijkdom.
Octavianus heeft dit nodig om z'n troepen te betalen.
Octavianus wil Egypte graag annexeren.
Rome zal ze als graanschuur behandelen en het maakt ze niet uit als ze arm worden.
RHODOS ALEXANDRIË
Octavius' leger rukt op naar Pelusium.
Octavianus had recht naar Alexandrië kunnen varen...
...maar dat doet hij niet.
Hij hergroepeert zich en verplaatst z'n troepen over land.
Dit is belangrijk, want onderweg...
...stelt Octavianus allianties veilig.
Hij wil de lokale bevolking opzetten...
...tegen Marcus Antonius en tegen Cleopatra.
Octavianus verspreidt grove propaganda tegen Cleopatra.
Dus hoewel Marcus Antonius Octavianus' zus ontrouw was...
...wordt Cleopatra neergezet als een grote verleidster.
Een verleidster, een dronkaard, een heks.
Het is misogynistisch en xenofobisch.
Dus ze is een bedreiging.
De Romeinse senatoren zien hoe deze vrouw twee van hun helden beïnvloedt.
Ze hebben er genoeg van.
Het werd wat hen betreft tijd...
...dat Octavianus Cleopatra een halt toeriep.
Dat is de perfecte strategie om de loyaliteit te winnen...
...van de overgebleven bondgenoten van Marcus Antonius.
Octavianus zorgt ervoor...
...dat als het tijd is voor de laatste slag...
...tegen Marcus Antonius en Cleopatra...
...hij geen vijanden in de rug zal hebben.
ALEXANDRIË
Terwijl het leger van Octavianus naar Alexandrië oprukt...
...zit Marcus Antonius in een ernstige depressie.
Cleopatra wil z'n humeur verbeteren met een buitensporig banket.
De reden dat Cleopatra het banket organiseert...
...is onderdeel van de religieuze ideologie van dit gebied.
Marcus Antonius, als de manifestatie van de god Dionysus...
...is de god van de feestvreugde...
...en dit banket zou hebben gediend ter ondersteuning en vernieuwing...
...van de religieuze boodschap van hem als legitieme oostelijke monarch.
Het is uitdagend tegenover Rome.
Het zegt: 'Wij hebben de macht.'
Het kan haar niet schelen wat Rome denkt.
Een gevaarlijke oproep tot oorlog.
Terwijl Octavians leger Alexandrië nadert...
...zijn de troepen van Antonius en Cleopatra gedesoriënteerd.
Ze zijn gedemoraliseerd.
De bevelhebber van Pelusium heeft zich overgegeven...
...en is overgelopen naar Octavianus.
Octavianus ontvangt overlopers van Egyptische zijde...
...en van bondgenoten die Egypte hadden gediend.
Ze lopen nu over naar Rome.
Die achterbakse bevelhebber van Pelusium zal z'n vrouw en dochter nooit meer zien.
Niet in dit leven.
Er is meer voor nodig om Octavianus te stoppen.
Dat weet ik.
We hebben hulp van de goden nodig.
Gelukkig ben ik er een.
Octavianus is geen partij voor ons.
Vrienden.
Zelfs in goede tijden zijn er verraders onder ons.
We weten dat sommigen in ons land Egypte hebben verraden.
Ze openden de poorten voor Octavianus.
Niemand verraadt Egypte ongestraft.
Jouw vijanden zijn onze vijanden.
Op Marcus Antonius.
Het Egyptische volk moet erg nerveus zijn geweest...
...over de opmars van het Romeinse leger.
Tot nu toe zagen ze Rome als steunpilaar...
...en nu zijn ze in wezen een vijand geworden.
Cleopatra kan zich niet meer bij Octavianus aansluiten.
Ze is te erg betrokken bij Marcus Antonius.
Slaap je?
Nee.
Dus ze heeft echt alles te verliezen.
Niet alleen haar leven en haar positie...
...maar ook haar land.
Hoelang? - We hebben tijd.
En ogen? - Onze verkenners houden ze in de gaten.
Vertel de cavalerie dat we vertrekken.
Dank je, Maelius.
Het enige voordeel dat Cleopatra heeft...
...is dat ze haar eigen territorium verdedigt.
En ze weet door eerdere ervaringen met Julius Caesar...
...dat de Egyptenaren Rome niet genegen zijn.
Egypte wil niet onder Romeins bewind of Romeinse bezetting vallen.
Marcus Antonius is een bedreven militair.
Dat is een thuisvoordeel voor ze.
ROME, ALEXANDRIË
De troepen van hem en Octavianus treffen elkaar bij Alexandrië.
Marcus Antonius is een soldaat.
Hij weet hoe je een slag wint.
Hij trekt graag ten strijde.
Hij vecht graag samen met z'n mannen.
De troepen van Antonius en Cleopatra hebben kunnen uitrusten.
Terwijl de troepen van Octavianus gemarcheerd hebben...
...dus de troepen van Antonius zitten nog fris.
Wat is er aan de hand?
Is er water en voedsel voor de gewonden?
Ja, het is geregeld.
Is de wapenkamer gecontroleerd? - Op dit moment.
Op basis van eerdere ervaringen...
...weet Cleopatra hoe kwetsbaar de waterbronnen van Alexandrië zijn.
Ze weet dat ze vergiftigd kunnen worden.
Ik wil twee wachters bij elke bron en elke watervoorraad.
Een ander nadeel voor Marcus Antonius en Cleopatra...
...was het gebrek aan voorraden en troepen.
Ze hebben geen troepen of aanvoerlijnen meer.
Cleopatra is een minnaar, geen vechter.
Ze begrijpt dat de oorlog twee kanten op kan.
Ze denkt dat Marcus Antonius niet echt begrijpt...
...hoe het ervoor staat in Alexandrië.
Misschien heeft hij te veel hooi op z'n vork genomen.
Ze is nerveus.
We hebben de slag gewonnen, maar...
Maar wat?
Ze hebben meer troepen, Cleopatra.
Dat weet ik.
We zijn nog niet klaar.
Toch?
Nee, we zijn nog niet klaar.
Mooi.
Hij maakt zich echt zorgen.
Waardoor Cleopatra ook bezorgd is.
Maar ze stuurt hem naar de volgende slag.
Er is een enorme belegering.
ALEXANDRIË
Marcus Antonius wordt wanhopig.
Hij laat z'n boogschutters goud aanbieden aan overlopers van Octavianus.
Hij moet de belegering doorbreken.
Marcus Antonius doet een gewaagde en riskante zet tegen Octavianus.
Hij valt tegelijkertijd aan over land en over zee.
Hun troepen treffen elkaar net buiten Alexandrië...
...wat een beslissende grote slag is.
De Egyptische vloot is overgelopen naar Octavianus.
Dat kan niet waar zijn.
Ik ben bang van wel, generaal.
Nee.
Op dit moment kan niets Octavianus nog tegenhouden...
...om in Alexandrië aan te meren.
Wat was dat?
Ga kijken wat er gebeurt.
Oké. - Snel.
Cleopatra wist zeker dat de poorten rond Alexandrië onneembaar waren.
Ze waren goed beschermd.
Wanneer Octavianus en z'n troepen binnenvallen...
...weet Cleopatra dat de Egyptische troepen zijn overgelopen.
Wat betekent dat het land in handen is van Octavianus.
Als de meesten van ons in Cleopatra's situatie zaten...
...zou het einde nabij zijn.
Ik denk dat we een zenuwinzinking zouden krijgen, een paniekaanval.
Onze afweer is uitgeschakeld, we moeten gaan.
Cleopatra voelt zich nu waarschijnlijk uitdagend.
Als ze hier zijn, betekent dat dat de generaal...
Stil, Iras.
Farao, we moeten nu gaan.
Zelfs als Cleopatra haar troon behoudt...
...of deze succesvol doorgeeft aan een van haar kinderen...
...wordt Egypte een provincie van het Romeinse Rijk.
Farao, we moeten... - Stil, zei ik.
Dit moet Antonius bereiken.
Farao, we moeten nu gaan.
Haar levenswerk, haar nalatenschap, is in gevaar.
Schiet op.
Snel.
Cleopatra verzamelt al haar rijkdommen in het mausoleum in haar tombe.
Dit is een van haar laatste onderhandelingsmiddelen.
Octavianus heeft de schat nodig om z'n troepen te betalen.
De tombe van Cleopatra is nog maar deels af.
Ze heeft zich ingesloten.
Ik laat me niet vangen door Octavianus.
We branden alles plat.
Die rotzak raakt niets aan.
Cleopatra dreigt haar tombe in brand te steken...
...en in vlammen op te gaan met haar hele schat.
Cleopatra.
Hoorde je dat?
Marcus? - Ze komen eraan. Ze komen ons halen.
Laat iets vallen.
Pak een touw, snel.
Hou vol, m'n liefste.
Trekken.
Marcus Antonius moet echt door een raam gehesen worden.
Marcus Antonius heeft geprobeerd zelfmoord te plegen...
...na het ontvangen van een brief van Cleopatra.
We weten niet wat erin stond.
Shakespeare liet ons geloven dat Cleopatra haar zelfmoord in scène had gezet...
...in de hoop dat Marcus Antonius daardoor zelfmoord zou plegen.
Het moedigste wat een Romein kan doen...
...is zelfmoord plegen.
En zo behoud je je moed en waardigheid...
...zelfs met de dood voor ogen.
Blijf bij me.
Cleopatra.
Hij wil sterven met Cleopatra.
En hij sterft in Cleopatra's armen.
Octavianus, onze scherpzinnige en meedogenloze politicus...
...wil niet dat Cleopatra gedood wordt door de Romeinen...
...omdat ze dan een martelaar wordt.
En al die Egyptenaren die zijn overgelopen naar Octavianus...
...komen in opstand.
Dit is een farao.
Je doodt...
...geen farao.
Om haar tombe te betreden, breken de mannen van Octavianus door het dak.
Steek de fakkel aan.
Blus dat vuur, kom op.
Grijp haar.
Ik ben de vrouw van twee landen.
Thea Neotera.
Ik ben een god. Toon respect.
Ik zou sterven voor Egypte.
Waar zou jij voor sterven?
Nee.
Stop.
Nee.
De soldaten nemen haar mee naar het paleis waar ze ambassadeurs ontving.
Octavianus komt binnen.
Ze hebben elkaar nog nooit ontmoet.
Je Afrikaanse tovenarij heeft je deze keer in de steek gelaten.
Farao.
Je hekserij moet wel heel sterk zijn...
...om twee zonen van Rome tegen hun land op te zetten...
...want het gepraat over je schoonheid vleit je...
...heel erg.
Waarom lach je?
Heks.
Je bent veel kleiner dan ik dacht.
Weet je...
...je kinderen lijken erg veel op je.
Vooral je oudste.
Ze zullen je veel troost bieden in Rome.
Op dit moment denkt Cleopatra dat haar kinderen veilig zijn.
Ze heeft ze weggestuurd met betrouwbare leden van haar huishouden.
Daarom denkt ze dat ze niets te vrezen heeft.
Je had mijn aanbod moeten aannemen toen je de kans had.
Ik zal ervan genieten om je door de straten te slepen.
En die...
...bastaard halfbloedjes van je.
Ze zullen toekijken.
Ze beseft dat Octavianus haar kinderen gevangen heeft.
Het verbaast me altijd dat ze niet instort op dat moment.
Haal haar hier weg.
Een van de belangrijkste dingen die een Romeinse militaire leider kan doen...
...om de steun en liefde van het Romeinse volk te krijgen...
...is een opmerkelijke viering van z'n militaire overwinning, een triomf.
Om z'n overwinning te voltooien...
...moet Octavianus Cleopatra naar Rome brengen...
...om met haar te paraderen bij z'n triomftocht.
Breng dit naar Octavianus.
Geloof me, hij zal het willen lezen.
Maak je geen zorgen. We zullen er zijn als je terugkomt.
Cleopatra schrijft Octavianus een brief...
...met het verzoek dat zij en Antonius samen begraven worden...
...en dat haar zoon Egypte zou erven.
We zien hoe Cleopatra zich een laatste keer...
...vastklampt aan dit levenslange alles bevattende doel...
...om ervoor te zorgen...
...dat de Ptolemaeïsche dynastie niet uitsterft.
Dat Egypte geen provincie wordt van het Romeinse Rijk.
We doen het samen.
Het is het juiste om te doen.
Een god waardig.
Ze heeft een plan.
Cleopatra heeft altijd een plan.
Ze heeft naar gif gezocht dat niet pijnlijk is...
...en haar lichaam niet vervormt.
Zij beslist hoe ze wil sterven.
En zij beslist met wie ze wil sterven.
Het is niet Octavianus of de Romeinse senaat.
Het is Cleopatra.
Zij is de baas.
Wanneer Octavianus die brief ontvangt...
...weet hij dat Cleopatra niet meegaat naar Rome...
...en dat ze zelfmoord heeft gepleegd.
Meegenomen worden in een Romeinse triomf was enorm vernederend geweest.
Het is onwaarschijnlijk dat Cleopatra fatsoenlijk zou worden behandeld.
Verslagen vijanden worden meestal vlak daarna gedood.
Ze wist dus dat haar dood eraan zat te komen.
Octavianus zou haar nooit in leven hebben gelaten.
Octavianus weet dat het voorbij is.
We kennen de methode niet waarmee Cleopatra zelfmoord pleegde.
De methode waar elke filmproducent dol op is...
...is dat ze stierf aan de beet van de Egyptische cobra of aspis.
De cobra is een koninklijk symbool.
Dus zelfs als de aspis niets met haar zelfmoord te maken had...
...was het een perfect symbool om aan te geven...
...dat ze de wereld verliet als koningin van Egypte.
De graven van Cleopatra en Marcus Antonius zijn nooit gevonden.
We weten niet of ze haar laatste wens heeft gekregen...
...om samen begraven te worden.
De zoektocht van archeologen naar Cleopatra's tombe...
...was vergeefs.
Octavianus zou een tombe...
...met de overblijfselen van Cleopatra en Marcus Antonius niet toestaan.
Dat zou een centraal punt van rebellie zijn geworden.
Het was niet de Romeinse traditie om lichamen te begraven.
Ze mummificeerden ze niet, ze cremeerden ze.
Ik denk dat Cleopatra en Marcus Antonius gecremeerd zijn.
Dit is het echte keerpunt in de geschiedenis.
Egypte verliest zijn onafhankelijkheid.
Het is voorbij. Het wordt een provincie van Rome.
Egypte's lange geschiedenis als een grote beschaving eindigt.
Egypte wordt nu de graanschuur van Rome.
Rome had militair niet door kunnen gaan...
...zonder grote hoeveelheden Egyptische rijkdommen uit te geven.
Rome tapte de Egyptische bank af en verarmde die.
Het maakt een einde aan Egypte als het dynastische land waar we aan denken.
Cleopatra is de laatste farao van Egypte.
Kort daarna...
...laat Octavianus de Senaat hem tot keizer uitroepen.
De keizer Augustus.
Hij wilde voor altijd de heerser zijn.
Dat was zijn idee van wat een dictator moest zijn.
Ironisch genoeg wordt Octavianus, net als Cleopatra verheven als levende god.
De dood van Cleopatra...
...was een van de laatste fases...
...van wat we beschouwen als het oude Egypte.
We hebben de drie andere kinderen van Cleopatra nog.
De kinderen van Marcus Antonius en Cleopatra...
...vormen een bedreiging voor Octavianus.
Alexander Helios, Cleopatra Selene en de kleine Ptolemaeus Philadelphus...
...worden naar Rome gebracht.
Maar Caesarion kon hij echt niet in leven laten.
Caesarion was als farao opgevoed.
Hij kon in opstand komen.
Hij kon zeggen: 'Ik ben Caesars zoon. Ik zou Rome moeten regeren.'
Hij vormt een te grote bedreiging voor Octavianus.
Dus hij wordt geëxecuteerd. Hij wordt vermoord.
Octavianus neemt de kinderen mee naar Rome.
Hij paradeert met ze achter een beeltenis van Cleopatra...
...met een slang of een aspis tegen haar arm.
Hij vernedert ze publiekelijk...
...door ze achter de beeltenis van hun moeder te laten lopen...
...en verzwaard ze met gouden kettingen.
De kettingen moeten zo zwaar geweest zijn...
...dat ze strompelden en amper konden lopen.
Mensen hadden medelijden met de kinderen...
...maar daarna stuurde hij ze, verrassend genoeg...
...naar z'n zus, Octavia...
...wie de vrouw van Marcus Antonius was toen deze kinderen werden verwekt.
Dus Octavia voedt de kinderen van Marcus Antonius op.
De twee jongens verdwijnen van de historische radar...
...maar Cleopatra Selene trouwt met Juba van Mauretanië.
Cleopatra Selene wordt, ironisch genoeg, ook een Afrikaanse koningin.
Cleopatra Selene heerst over een weelderig hof...
...in de hoofdstad Mauretanië, net als Alexandrië.
Cleopatra Selene's hof is ook gevuld met literatuur, filosofie en kunst.
Selene heeft, net als haar moeder voor haar, een tombe gebouwd.
Het is een van de indrukwekkendste uit de oudheid.
We weten van sommige overblijfselen in haar tombe...
...en van de zijkanten van hun paleizen...
...dat ze Egyptische beelden naar haar paleizen bracht...
...om die band met haar moeder en thuisland voort te zetten.
Ze heeft een zoon die de erfgenaam wordt van haar en haar man.
Ze noemde die zoon Ptolemaeus, naar Cleopatra's vader.
Die dynastie zet zich voort...
...want haar kleindochter trouwt in de Romeinse keizerlijke familie.
Cleopatra leeft dus voort.
Zelfs in de oudheid leefde ze door in haar dochter...
...en in haar kleinzoon.
Cleopatra is belangrijk omdat ze de laatste heerser is...
...van een onafhankelijk, machtig Egypte.
We denken aan vrouwenemancipatie.
Er is geen Rome zonder Egypte.
Dit is een vrouw die macht uitoefent.
Cleopatra probeerde haar geliefde land van de ondergang te redden.
Ik ben Isis.
Koningin der koningen.
Ik zou sterven voor Egypte.
Waar zou jij voor sterven?
Ze is een icoon geworden.
Ik heb Cleopatra heel lang afgehouden...
...in m'n academische leven.
Ik zei: 'Ik ga jou niet bestuderen.'
Ik had een terugkerende droom waarin een schaduwfiguur...
...zeker een persoon uit de oudheid duidelijk een vrouw...
...die tegen me zei...
'Je moet mijn verhaal vertellen.'
'Je moet het doen.'
Ik wil dat mensen het verhaal van Cleopatra kennen...
...omdat ze een Afrikaanse koningin was.
En dat feit is begraven, uitgewist, witgewassen.
Generatie na generatie werden betoverd door Cleopatra.
Ik denk dat haar verhaal elke vrouw aanspreekt.
Cleopatra was een van de meest invloedrijke heersers...
...die de wereld heeft gekend.
Haar nalatenschap als de beroemdste van alle Afrikaanse koninginnen is verzekerd.
Ze zal voortleven totdat...
...er niemand meer is om haar verhaal te vertellen.
Ondertiteld door: Sanne Egelmeers