ปกติผมไม่รู้เริ่มยังไง
แต่คุณทําให้ผมคิดออกว่าจะเริ่มตรงไหน
ตรงไหนล่ะ
คุณถามถึง ลักษณะความสัมพันธ์ของเราสองคน
เหมือนจะไปไกลกว่านั้นนะ น่าจะ "คุณคือใคร"
เพราะผมศึกษางานของคุณมามาก
บางครั้งคุณเป็นตัวละครสุดพิศวง บางครั้งก็เป็นเหมือนพระเจ้า
บางครั้งก็อยู่ซึ่ง ๆ หน้าเลย
เพราะผมต้องรู้ว่า กําลังคุยอยู่กับใครแบบเป็นกันเอง
หรือแบบคนแปลกหน้า
คุณเป็นใคร
มันคือศิลปะการแสดง
คุณต้องรู้ว่ากําลังแสดงให้ใครชม เป็นชาวบ้านธรรมดา หรือชนชั้นสูง
ต้องรู้ถึงความทะเยอทะยาน ของคนที่คุณกําลังคุยด้วยสักหน่อย
ถ้าผมตอบไม่ได้ล่ะ
ไม่ใช่ไม่อยากตอบนะ แต่ไม่รู้จะตอบยังไง
งั้นก็ดิ้นรนกันไป จนกว่าจะรู้ว่าคุณเป็นใคร
ตอนผมเข้าทํางานที่หน่วยข่าวกรองทหาร
ผมสัมภาษณ์คนจํานวนมาก ก็คือการสอบสวนนั่นแหละ
ในความสัมพันธ์นี้ เกิดเป็นความพึ่งพาผู้สอบสวน
"แม่คุณโอเคมั้ย ให้ผมโทรเช็กให้มั้ย"
จะจริงหรือปลอมก็แล้วแต่ ความใกล้ชิดนี้ช่วยเปิดบทสนทนา
อย่างแรกเลยก็คือความจริงที่ว่า ผมคือคนเดียวที่ช่วยคุณได้
สร้างความรู้สึกต้องพึ่งพาเหรอ
สร้างความรู้สึกว่า เขาต้องพึ่งพาผู้สอบสวน
เมื่อคุณอยากบอกอะไรบางอย่าง ที่อาจไม่ใช่ความจริง
โดยที่คุณก็รู้อยู่แก่ใจ นั่นแหละ คือจุดเริ่มต้น
("อะ เพอร์เฟกต์ สปาย")
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
"หนังสือของผมแทบทุกเล่ม ต้องใช้ชื่อ 'เดอะ พิเจียน ทันเนิล'
ไม่ตอนใดก็ตอนหนึ่ง ก่อนจะมีชื่อจริง"
("เดอะ พิเจียน ทันเนิล" โดย จอห์น เลอ คาร์เร)
"ที่มาก็ง่าย ๆ
ตอนผมวัยรุ่น พ่อพาผมไป
เข้าบ่อนที่มอนทิ คาร์โล
ใกล้ ๆ บ่อนมีสโมสรยิงปืน"
"ด้านล่างเป็นสนามหญ้า
และสนามยิงปืนหันหน้าออกไปทางทะเล"
"ใต้สนามหญ้ามีอุโมงค์เล็ก ๆ
("จารกรรมลับครั้งสุดท้าย" กํากับโดย มาร์ติน ริตต์)
ที่โผล่ขึ้นตรงชายฝั่ง
นกพิราบถูกใส่ไว้ในอุโมงค์
ถูกจับมาจากบนหลังคาบ่อน ที่พวกมันอาศัยอยู่
งานของพวกมัน คือบินจากอุโมงค์ที่มืดสนิท
ออกสู่ท้องฟ้าสีคราม
กลายเป็นเป้าบินให้ เหล่าสุภาพบุรุษผู้มีอันจะกิน"
"ทั้งหมดหยุด"
"ที่ยืนรอพร้อมปืนลูกซองในมือ"
"นกพิราบที่ไม่โดนยิง หรือโดนแค่ถาก ๆ
ก็บินกลับไปยังบ้านของมัน บนหลังคาบ่อน
เจอกับดักอันเดิมรออยู่
สาเหตุที่ภาพนั้น หลอนอยู่ในหัวผมอยู่นาน
น่าจะเป็นสิ่งที่ผู้ฟัง...
ให้คําตอบได้ดีกว่าตัวผมเอง"
เดวิด คอร์นเวลล์ อาจจะไม่คุ้นหูใครหลาย ๆ คน
เขาคือผู้เชี่ยวชาญด้านความลับ เขาคืออดีตสายลับ
และนักเขียนเจ้าของผลงาน 24 เรื่อง ซึ่งติดอันดับขายดีทุกเรื่อง
ภายใต้นามปากกา จอห์น เลอ คาร์เร
(นักเขียนมากฝีมือ)
คอร์นเวลล์ใช้ชีวิตแบบ สายลับสองหน้ามากว่า 50 ปี
และไม่ค่อยให้สัมภาษณ์เท่าไรนัก
(การสอดแนมที่ เลอ คาร์เรเท่านั้นที่คิดได้)
การทรยศหักหลังดึงดูดใจผม
ผมใช้ชีวิต ผ่านการทรยศหักหลังมานับครั้งไม่ถ้วน
ตอนที่ผมอยู่ในโลกของสายลับ ผมร่วมในสองภารกิจที่ประสบผลสําเร็จ
ซึ่งในสองภารกิจหักหลังกันสุดฤทธิ์
ตอนเด็ก ๆ ผมรู้สึกถูกหักหลัง
ผมเองก็หักหลังคนอื่น
เช่นเดียวกับศิลปินหลาย ๆ คน
ผมใช้ชีวิตวัยเด็กในโลกจินตนาการ
พอเข้าทํางานในหน่วยข่าวกรอง ก็ยังไม่รู้สึกสาแก่ใจ
ผมไม่ได้ทําอะไรมากหรอก ตําแหน่งไม่สูง เขาไม่ค่อยบอกอะไร
ผมก็เลยสร้างโลกสายลับขึ้นมา แล้วใส่ตัวละครที่ผมสร้างลงไป
("คอล ฟอร์ เดอะ เดด")
ในหลายเรื่อง มักจะมีหุ่นเชิดและผู้ชักใย
("สไมลีย์ส พีเพิล")
คนบงการและคนที่ถูกบงการ
มาคุยเรื่องวัยเด็กของผมกัน
พ่อผมคือนักต้มตุ๋น
ชีวิตเป็นเหมือนเวที
ทุกสิ่งคือการแสดง
การเป็นตัวเองช่างน่าเบื่อ
การได้เสี่ยงมันดึงดูดใจ
แต่เหนือไปกว่านั้น คือตัวตนที่เขาปลูกฝัง
เราไม่พูดความจริงกัน
เราไม่พูดถึงความผิดที่ทํา
คุณรู้สึกเหมือนถูกหลอกเหรอ
ไม่นะ ผมเข้าร่วมด้วยต่างหาก
คุณพัฒนาฝีมือไปเรื่อย ๆ หัดเล่าเรื่องสนุก ๆ เรียกความสนใจ
คุณค้นพบตั้งแต่แรกเริ่มว่า มนุษย์ไม่ได้มีจุดสําคัญอะไร
ผมไม่ได้ถูกหลอก ผมถูกชวนเข้าไปร่วมหลอกคนอื่นต่างหาก
การต้องย้ายบ้านไปเรื่อย ๆ เพราะไม่ได้จ่ายค่าสาธารณูปโภค
การต้องอยู่บ้านแบบไม่เปิดไฟ
เพราะกลัวเจ้าหนี้เจอตัว รอนนี พ่อของผม
ดูไม่ต่างจาก การใช้ชีวิตแบบคนทั่ว ๆ ไป
นี่ไม่ใช่เรื่องเล่า ความยากลําบากในวัยเด็ก
เกรแฮม กรีนเคยพูดไว้ และผมก็อ้างถึงบ่อยครั้งว่า
"วัยเด็กคือแนวทางชีวิตและผลงาน ของนักเขียนคนหนึ่ง"
นี่ไม่ใช่การคร่ําครวญ ก็แค่การสํารวจตัวเอง
"ผมเคยเห็นบ้านที่ผมเกิดมา
แต่บ้านเกิดที่ผมอยากให้เป็น
คืออีกหลังที่สร้างโดยจินตนาการของผม
เป็นอิฐสีแดงผุพัง พร้อมที่จะถูกรื้อทิ้ง
หน้าต่างแตกร้าว มีป้ายประกาศขายและอ่างน้ําในสวน
เป็นที่ที่เด็กใช้หลบซ่อน มากกว่าเป็นสถานที่เกิด
แต่ผมเกิดมาในบ้านหลังนั้น ตามจินตนาการน่ะนะ"
"ผมเกิดในห้องใต้หลังคา
ข้างกองลังกระดาษ
ที่พ่อผมหอบไปไหนมาไหนด้วย ยามที่ต้องหลบหนี"
"แม่นอนบนเตียงพับได้อย่างน่าสงสาร และพยายามอย่างถึงที่สุด
ไม่ว่าที่สุดนั้น จะหมายความว่าอะไรก็ตาม"
"แล้วผมก็ลืมตาดูโลก
มาเป็นส่วนหนึ่ง ของข้าวของไม่กี่อย่างของแม่
เนื่องจาก เราเพิ่งถูกยึดทรัพย์อีกครั้ง
และกําลังเดินทางแบบสัมภาระน้อยชิ้น"
"กระโปรงท้ายรถถูกล็อกจากข้างนอก"
"ผมใช้ชีวิตหลบ ๆ ซ่อน ๆ ตั้งแต่วินาทีนั้นเป็นต้นมา"
แม่หนีไปตอนผมอายุได้ห้าขวบ
ผมไม่มีความผูกพันใด ๆ กับเธอเลย
มีแม่เลี้ยงผ่านเข้ามามากมาย
มีคนหนึ่ง ที่จะเรียกว่าวีรสตรีก็พอได้
เข้ามาจัดการดูแลอยู่ได้สักพัก
(จีนนี)
(แม่ของผม โอลีฟ)
แม่ของผมลึกลับ
เพราะเราไม่เคยได้รู้ว่า เกิดอะไรขึ้นกับเธอกันแน่
เธอตายแล้วหรือยังมีชีวิตอยู่
รอนนีไม่ชอบความจริงเท่าไรนัก
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย" กํากับโดย จอห์น เออร์วิน)
ผมเจอเธออีกทีตอนอายุ 21 ปี
ผมเขียนจดหมายหาพี่ชายของเธอ เขาตอบกลับมาว่า
"นี่คือที่อยู่ของเธอ อย่าบอกเธอล่ะว่าฉันเป็นคนบอก"
ผมเลยเขียนจดหมายหาแม่ แล้วบอกว่า "พี่ชายแม่บอกว่า..."
ผมไม่ได้รู้สึกว่า ต้องปฏิบัติตามคําสั่งห้ามเลย
คุณเคยคิดมั้ยว่า เธอเสียใจที่ทิ้งคุณและพี่ชายไป
ตอนผมเจอแม่ ผมก็ถามว่าแม่รู้สึกยังไง
แม่ตอบอย่างนี้จริง ๆ ว่า
ทนใช้ชีวิตกับพ่อไม่ไหวอีกต่อไป
แม่เหนื่อยกับชู้รัก คนแล้วคนเล่าที่พ่อพาเข้าบ้าน
ไม่เคยมีเงินให้ใช้
แม่ไม่ชอบพวกนักเลง ที่พ่อคบค้าสมาคมด้วย
แม่บอกว่าถ้าแม่ใช้วิธีอื่น
พ่อรู้จักทนายเก่ง ๆ มากมาย ซึ่งก็จริงอย่างที่เธอว่า
แม่คงไม่มีโอกาสชนะถ้าต้องฟ้องหย่า
เธอเลยยอมเสียทุกสิ่งแล้วหนีไป
จําวันที่แม่จากไปได้มั้ย
จําไม่ได้
ถ้าคุณจะไปจากลูก ๆ ของคุณกลางดึก
พร้อมกับกระเป๋าเดินทางใบสีขาว
คุณจะจูบลาลูก ๆ มั้ย
เธอจะเข้ามาในห้องนอนของพวกเรามั้ย มองดูพวกเราเป็นครั้งสุดท้าย
ผมจินตนาการว่าแม่ทําอย่างนั้น
คุณได้กระเป๋าเดินทางนั้น มาไว้ในครอบครอง
ตอนแม่เสีย
ผมเห็นกระเป๋าเดินทางใบสวย ยี่ห้อฮาร์รอดส์ที่ทําจากหนังสัตว์
ข้างในบุด้วยผ้าไหม
พร้อมกับอักษรย่อชื่อของเธอ "โอ เอ็ม ซี" โอลีฟ มัวร์ คอร์นเวลล์
(โอ เอ็ม ซี)
นั่นน่าจะเป็นกระเป๋าเดินทาง ที่เธอใช้ขนเสื้อผ้า
ผมจินตนาการถึง เสื้อผ้ามากมายที่เธอใส่ลงในกระเป๋า
(ฮาร์รอดส์)
เสื้อผ้าที่สวยที่สุด
(สุภาพสตรีสามารถเลือกชม กระเป๋าเดินทางมากมายที่ชั้นหนึ่ง)
เธอพามันเผชิญความยากจน
แม่หนีไปกับผู้ชายที่ไม่มีอันจะกิน
ผมจินตนาการกระเป๋าใบนี้ถูกเปิดออก
แล้วสิ่งของหรูหราสวยงาม ก็ค่อย ๆ ทยอยหายไป
ผมเก็บกระเป๋าใบนี้ไว้ เป็นของที่ระลึกถึงแม่เพียงชิ้นเดียว
เป็นหลักฐานยืนยันเรื่องที่เกิดขึ้น
มันมีความหมายอะไรกับคุณ ทําไมต้องเก็บไว้
ในใจผมคงคิดว่า มันเป็นผู้สมรู้ร่วมคิด
ในการจากไปอย่างลึกลับ ของแม่ในคืนนั้น
เหมือนหลักฐานทางประวัติศาสตร์
มันยากที่จะเข้าใจความรู้สึกของแม่
ผมไม่เคยได้ยินแม่ แสดงออกถึงความรู้สึกอะไรจริงจังเลย
แต่ตอนเธอไปอยู่บ้านพักคนชรา ในช่วงบั้นปลายชีวิต
เธอเล่าเรื่องตามจินตนาการของเธอ ให้เหล่าพยาบาลฟัง
เธอเล่าให้พยาบาลฟังถึง ความเป็นแม่ที่เธอมีให้พวกเรา
ช่วงเวลาที่เราใช้ร่วมกันอย่างยาวนาน และเรื่องราวสนุกสนานที่เรามี
เธอเติมช่องว่างเหล่านั้น
ตอนที่ผมไปเยี่ยมตอนก่อนเธอจะเสีย
ที่ตลกสุด ๆ คือแม่คิดว่าผมคือพ่อ
แม่บอกว่า "คุณไม่เคยซื้อกล้วยไม้ให้ฉันเลย"
ผมว่ามันน่าจะหมายถึง ชู้รักใดใดที่พ่อมี
ซึ่งผมไม่มีทางรู้ได้
ผมบอกว่า "ชอบสีอะไร"
เธอบอกว่า "ไม่รู้ ฉันไม่เคยเห็น แค่เอากล้วยไม้มาให้ฉันก็พอ"
("อิน รอนนีส์ คอร์ต การดําเนินคดีโดยลูกชาย")
(โดย จอห์น เลอ คาร์เร)
ทุกคนรักรอนนีจนวันที่เขาตาย กระทั่งคนที่ถูกเขาโกงก็ด้วย
("ลูกชายนักต้มตุ๋น" โดย จอห์น เลอ คาร์เร)
(เลือกรอนนี คอร์นเวลล์)
ขณะที่เขากําลัง สร้างเรื่องหลอกคนอยู่นั้น
พ่อเชื่อในสิ่งที่เขาทํา และเรื่องที่เขาเล่าอยู่จริง ๆ
เสน่ห์เหลือล้นที่พรั่งพรูออกมา
พร้อมความสามารถในการโน้มน้าว คือช่วงเวลาที่พ่อรู้สึกเป็นตัวเอง
"เมื่อถึงเวลาที่พ่อจะถูกพิพากษา แน่นอนว่าวันนั้นต้องมาถึง
พ่อจะถูกพิพากษาจากการกระทํา ของพ่อต่อลูกและโทนีพี่ชายของลูก
สุดแล้วแต่พระเจ้า"
พระเจ้าคือเพื่อนรักของพ่อล่ะ
พ่อเชื่อในพระเจ้าหรือเปล่าไม่รู้ แต่พ่อมั่นใจว่าพระเจ้าเชื่อในตัวพ่อ
กลลวงที่แสนล้ํา ชาญฉลาด และน่าเชื่อถือ
คือหนึ่งในบทสนทนา ระหว่างพ่อและพระเจ้า
"ถ้าทําแบบนี้ จะไม่ถูกจับได้ใช่มั้ย ถ้าทําแบบนั้น จะไม่ถูกจับได้ใช่มั้ย"
ต่อรองกับพระเจ้า
ผมว่าพนันกับพระเจ้ามากกว่า
"ถ้าลงเงินเท่านี้ นายจะว่าไง"
ไม่ว่าจะต้องขโมยของ ขอยืม หรือติดสินบนผู้อํานวยการ
รอนนีอยากให้ผมมีการศึกษาชั้นสูงเสมอ
ผมเรียนมารยาทและทัศนคติ ของชนชั้นที่ไม่ใช่ของผม
เรียนไปก็รู้สึกน้อยใจไป
หลายครั้งที่ผมเกลียด วิชาที่ต้องเรียน
เหมือนผมอยู่ผิดที่ผิดทาง
แต่ก็ได้เรียนการแต่งกายที่เหมาะสม และการพูดจาที่เหมาะสม
ผมทําตัวเหมือนพวกเขา แต่ไม่เคยรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งจริง ๆ
(ลูกชายและสายลับ 'ฉันรู้ว่านายเป็นใคร')
ตั้งแต่เด็ก ผมเหมือนเป็นสายลับตัวน้อย ๆ
รอนนีออกจากบ้านเมื่อไหร่ ผมจะเริ่มสํารวจ
ผมไม่รู้ว่าโลกในภายภาคหน้าเป็นยังไง
(คําร้องครั้งที่ 10 โรนัลด์ คอร์นเวลล์)
เจ้าหนี้มาเมื่อไหร่ ของเล่นผมหายไปเมื่อนั้น
เฟอร์นิเจอร์หาย ผู้หญิงหาย
แม่หาย
(ศาลล้มละลาย)
ตอนที่รอนนีหวาดกลัว
แบบที่ว่า "ปิดไฟให้หมดทั้งบ้าน
เอารถไปจอดที่สวนข้างหลัง"
เขาไม่ได้หวาดกลัวกฎหมายนะ เขากลัวพวกนักเลงต่างหาก
ใจขี้อิจฉา โอ้ ใจขี้อิจฉา
หยุดเสียที
ไม่เห็นเหรอว่าทําพังไปเท่าไหร่แล้ว
ตอนที่พ่อเสีย เขามีออฟฟิศอยู่ที่ถนนเจอร์มิน
มีหญิงขายบริการอาศัยอยู่ชั้นบน
เขาบอกว่าเธอพร้อม ให้บริการทํากับข้าวและอื่น ๆ
พ่อมีรถฟอร์ดเซเฟอร์สองคัน
มีบ้านหลังหนึ่งที่เฮนเลย์ อีกหลังที่ถนนไทต์ ย่านเชลซี
เพื่ออะไรใครจะรู้
แล้วก็มีออฟฟิศพวกนี้
ทั้งเนื้อทั้งตัว หรือกระทั่งในลิ้นชักโต๊ะพ่อ
ไม่มีเงินจ่ายค่าจ้าง พนักงานปลายสัปดาห์ใดใด
ไม่มีเงินสักแดงเดียว
มีม้าหนึ่งตัว ที่เมซง ลาฟิตต์ ในฝรั่งเศส
อีกสองตัวในไอร์แลนด์
คุณว่าเขาเป็นพวก เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อเหรอ
ใช่ เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ
เขารู้จักแชมป์โลกนักขี่ม้า กอร์ดอน ริชาร์ดส์
ตอนกอร์ดอนรีไทร์ เขาตกลงเลือกม้าจากการประมูลให้รอนนี
แล้วก็คงจ่ายเงินให้ด้วยนั่นแหละ
ความสุขที่ยิ่งใหญ่ของพ่อคือการได้ไป สนามแข่งม้าแอสคอตพร้อมม้าของเขา
ถึงจุดหนึ่ง รอนนีก็ทําเอาเหล่านักรับแทงม้า
ห้ามไม่ให้เขามาที่สนามแข่งอีก
ถึงกับมีเจ้าหน้าที่ คอยดูอย่างเคร่งครัดเลย
ระวังตัวให้ดี ถ้าจะเสนอหน้ามายังสนามแข่งม้า
โดยที่ยังไม่ได้ใช้หนี้ที่ค้างไว้
ผมถูกส่งตัวมาพร้อมกับ กระเป๋าเดินทางที่เต็มไปด้วยเงิน
เพื่อแจกจ่ายให้เหล่านักแทงม้า
ว้าว รูเพิร์ตกําลังทิ้งห่างแล้ว
เขาตั้งชื่อม้า ตามชื่อน้องชายต่างแม่ของผม
มันลงแข่งระยะยาว
จู่ ๆ ก็ได้เงินมาเป็นกระบุง
ขอบใจไอ้หนู
ผมหอบมันขึ้นมานั่งบนรถไฟ
ชายร่างใหญ่เดินเข้ามาหาผม
ลูกชายรอนนี คอร์นเวลล์ใช่มั้ยเรา
อย่าทําแบบนี้อีกนะไอ้หนู
เขาแตะจมูกผม
พอกลับมาถึงบ้าน รอนนีก็รออยู่แล้ว
เขานับแล้วนับอีก
เขาไม่เชื่อว่าผมไม่ได้แอบซุกเงินไว้
ให้ไว
ไหนดูกระเป๋ากางเกงหน่อย
ซุกอะไรไว้บ้าง
ถ้าจําไม่ผิด เขาให้รางวัลผมห้าปอนด์มั้ง
หรือพ่อคุณผิดหวังที่คุณไม่ขโมย
คงสับสนแหละว่า...
"อะไรจะเป็นคนดีขนาดนี้" เขาคงคิดงั้น
"ไม่มีทาง นี่ไม่ใช่สันดานมนุษย์"
แต่ก็เป็นวัยเด็กที่สนุกสนานอยู่นะ
จริง ต้องขอบอกไว้ก่อนเลยว่า
ไม่ว่าความจริงใดใด จะถูกเปิดเผยภายหลัง
หรือผมอาจดูอมทุกข์จากการขาดบางสิ่ง เช่น แม่ หรืออะไรก็ตาม
ทุกอย่างมันน่าตื่นเต้นไปหมดจริง ๆ
นี่เรายังไม่ได้คุยกันเลยว่า ผมเกิดมาเพื่อเป็นทนายว่าความในศาล
ส่วนพี่ชายผม ก็เกิดมาเพื่อเป็นนักกฎหมาย
ผมตั้งใจจะเข้าเรียนที่ออกซ์ฟอร์ด สอบติดแล้วด้วย
รอนนีคาดคั้นว่า ผมจะเอาค่าเทอมไปเรียนอะไร
ด้วยความกลัว ผมเลยบอกไปว่าจะเอาไปเรียนนิติศาสตร์
พอเขาได้ยินมาว่า ผมเรียนวิชาภาษาสมัยใหม่
เขาก็วิ่งโร่มาหาอาจารย์ คาดคั้นเอาคําตอบว่ามันเรื่องบ้าอะไร
นี่ความผิดพวกเขาหรือผมกันแน่
(จากอาจารย์อาวุโส)
วิเวียน กรีน ที่ปรึกษาของผมเชิญเขาออกไป
(ลินคอล์นคอลเลจ รายงานจากที่ปรึกษา คอร์นเวลล์เป็นนักเรียนดีเด่น)
(ใบสมัครเข้าเรียน)
ผมเลยเรียนวิชาภาษาสมัยใหม่ต่อ
(ดี เจ เอ็ม คอร์นเวลล์ ค.ศ. 1952 ภาษาสมัยใหม่)
ตอนผมอยู่ปีสอง เขาประกาศล้มละลายใหญ่โต
เรื่องใหญ่อยู่ กับเงิน 1,250,000 ปอนด์
ธนาคารเวสต์มินสเตอร์ในออกซ์ฟอร์ด ด้วยเหตุผลอันใดก็ตาม
ปฏิเสธบัญชีของผมและปิดมัน
ผมรักกับแฟนผมในตอนนั้นมาก เราเลยตัดสินใจแต่งงานกัน
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
ผมไปสอนหนังสือที่ โรงเรียนประถมบ้าน ๆ แห่งหนึ่ง
นั่นเป็นโรงเรียนประถมที่
ผมยึดเป็นภาพในหัวตอนเปิดเรื่อง "ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย"
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
เราอยู่กันอย่างยากจนแร้นแค้น
ห้องน้ําอยู่นอกตัวบ้าน อ่างอาบน้ําสังกะสีอะไรแบบนั้นเลย
จากนั้นเหมือนพระเจ้ามาโปรด
วิเวียน กรีน โน้มน้าวให้ มหาวิทยาลัยรับผมกลับเข้าเรียน
พวกเขาหาทุนการศึกษาให้ผม
หาแฟลตดี ๆ ให้พวกเราอยู่
เปลี่ยนชีวิตเราเลย
ความเป็นสถาบันดึงดูดผมอีกครั้ง
ตอนที่วิทยาลัยอีตัน เชิญผมมาสอนระดับชั้นปีสุดท้าย
ผมกะจะเป็น ครูใหญ่ที่อีตันไปตลอดชีวิต
แต่สองปีผ่านไปก็เบื่อ
งานสายลับก็ดึงดูดแทน ผมกะจะเป็นสายลับไปทั้งชีวิต
การหาคนมาเป็น หน่วยสืบราชการลับนี่ยากสุด ๆ เลยนะ
ท้ายที่สุดแล้ว คุณต้องการคนที่เลวนิด ๆ
แต่ก็ต้องซื่อสัตย์
พวกเขามองหาคนที่มีลักษณะในยุคนั้น ซึ่งตรงกับผมเป๊ะ
แยกออกจากครอบครัวตั้งแต่เด็ก
เรียนโรงเรียนประจํา
รักการพึ่งพาตัวเอง
แต่ก็ชอบความเป็นสถาบัน
ผมยังมองเห็นภาพตัวเอง เป็นการโอบรับและหลบหนีต่อเนื่องกัน
ผมเข้าร่วมหน่วยหนึ่งแล้วก็ไม่ชอบ
มาหน่วยที่สองก็ไม่ชอบอีก
ผมสุดจะหน่ายกับสงครามเย็น ซึ่งก็ไม่ได้น่าแปลกใจ
เมื่อคุณเห็นพวกนาซี เดินให้ว่อนในเยอรมนีตะวันตก
แล้วก็ในเยอรมนีตะวันออกด้วย
นี่เราสู้มาเพื่ออะไรกัน
อย่างกับว่าไม่ได้มีสงครามเกิดขึ้น
ประมาณนั้น
พลังของการพยายามทําให้ลืม มันช่างน่าเหลือเชื่อ
ผมประจําการที่เยอรมนีตะวันตก โดยมีฉากหน้าเป็นนักการทูต
นั่นเป็นหนึ่งในโชคดีที่สุด ในชีวิตของผมเลยก็ว่าได้
เพราะผมได้อยู่ ตอนที่กําแพงเบอร์ลินถูกสร้างขึ้น
การเผชิญหน้าของตะวันออกและตะวันตก ถูกทําให้เห็นเป็นตัวอย่างในเบอร์ลิน
ความตึงเครียดมีอยู่อย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบต่อทุกคน
ทั่วโลกให้ความสนใจ ไปที่เบอร์ลินอย่างวิตกกังวล
คลื่นผู้ลี้ภัยระลอกสุดท้าย พ้นจากฝั่งตะวันออกแล้ว
ในขณะที่รัฐบาลคอมมิวนิสต์ ของเยอรมนีกําลังปิดพรมแดน
ขบวนผู้ลี้ภัยที่มุ่งหน้าสู่อิสรภาพ
มีมากถึง 1,500 คนต่อวัน
(คุณกําลังออกจากเขตอเมริกัน)
ผมไปเบอร์ลิน และเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นด้วยตาตัวเอง
ฉากสะเทือนอารมณ์ เกิดขึ้นก่อนกําแพงจะถูกสร้าง
นักดับเพลิงของเยอรมนีตะวันตก กางผ้าใบรอด้านล่างตึก
คนกระโดดลงสู่ผ้าใบนั่น
เป็นภาพที่สะเทือนใจ
(กําแพงเบอร์ลิน สัญลักษณ์อันน่าอับอาย)
(กําแพงเบอร์ลินตั้งตระหง่าน เป็นแนวหน้าในสงครามเย็น)
คุณรู้สึกยังไงพอได้เห็นภาพเหล่านั้น
ทั้งโกรธ ทั้งรังเกียจ และเห็นใจ ผสมกันไป
เป็นหมุดหมายสําคัญในชีวิตผมเลย
เป็นจุดเริ่มต้นของเรื่อง "จารกรรมลับครั้งสุดท้าย"
เป็นเบ้าหลอม ความเข้าใจของคุณเกี่ยวกับโลกเหรอ
เป็นเครื่องตอกย้ํา ความเข้าใจของผมเกี่ยวกับโลกมากกว่า
เป็นสัญลักษณ์อันน่ารังเกียจ สะท้อนความคลั่งของมนุษย์ที่สู้กัน
ผมรู้สึกว่า ทั้งฝ่ายตะวันออกและตะวันตก
กําลังสร้างศัตรูขึ้น เพื่อสนองความต้องการตัวเอง
(ชนะไปด้วยกัน)
การเปลี่ยนผ่านอย่างแยบยล จากการต้านนาซีสู่การต้านคอมมิวนิสต์
(ร่วมกันทําลายระบอบฮิตเลอร์)
(ต่อต้านคอมมิวนิสต์ คือหน้าที่เราทุกคน)
(เบอร์ลิน)
ตอนที่ผมกลับมาจากเบอร์ลิน
ผมรู้เลยว่าอยากเขียน นิยายจริงจังถึงเรื่องที่เกิด
เป็นช่วงฤดูร้อน ผมนั่งเขียนในสวนถ้าจําไม่ผิด
ลูก ๆ ก็อยู่ด้วย
ผมเริ่มเขียนตั้งแต่ตีสี่ตีห้า
ผมรู้สึกถึงความร้อนรุ่มในใจ
รู้สึกว่านี่แหละคือสิ่งที่ผมต้องการ
จนได้มาเป็นเรื่อง "จารกรรมลับครั้งสุดท้าย"
นายคิดว่าสายลับคืออะไร
นักปรัชญาเปี่ยมคุณธรรม ที่พินิจพิเคราะห์ทุกสิ่งที่ทํา
เพื่อเปรียบกับคําสอนของ พระเจ้าและคาร์ล มาร์กซ์เหรอ
ไม่เลย พวกเขาก็แค่ คนต่ําช้าเลวทรามอย่างฉันนี่แหละ
คนธรรมดา ขี้เหล้า ผิดเพศ กลัวเมีย
แค่ข้าราชการที่มาเล่นเป็นคาวบอย สนองตัณหาชีวิตพัง ๆ ของตัวเอง
คิดว่าเขาเป็นพระนั่งสมาธิเพ่งจิต ว่าอะไรถูกอะไรผิดหรือยังไง
นักเขียนที่มี ชื่อเสียงอย่างมากในขณะนี้
ชื่อจริงว่า เดวิด คอร์นเวลล์
แต่พวกเรารู้จักเขาในนาม จอห์น เลอ คาร์เร
"จารกรรมลับครั้งสุดท้าย" ขายได้กี่เล่มครับ
ถ้ารวมทุกฉบับ และรูปแบบที่ตีพิมพ์ทั่วโลก
เห็นเขาว่าประมาณ 12 - 15 ล้านเล่ม
("จารกรรมลับครั้งสุดท้าย")
ผมเข้าใจว่าน่าแปลกใจอยู่ ที่นิยายสายลับประสบความสําเร็จ
(ขายดีอันดับหนึ่งในสหรัฐฯ สี่เดือน)
(อันดับ 1 "จารกรรมลับครั้งสุดท้าย" โดย จอห์น เลอ คาร์เร)
แต่ผมไม่แปลกใจนะ ในเชิงว่าผมรู้สึก
ตอนที่ผมเขียนเสร็จว่า ผมได้เขียนบางอย่าง
ที่แสดงความรู้สึกที่มีอย่างลึกซึ้ง
และมันก็มีแววจะได้รับความนิยม
(จอห์น เลอ คาร์เร นักเขียนยอดเยี่ยมแห่ง...)
เสียงบ่นช่วงแรกจากเอเย่นต์ และสํานักพิมพ์ชี้ให้เห็นว่าพอมีแวว
ต้องนึกให้ออกถึง สถานการณ์ตอนที่ได้รับกาารตีพิมพ์
เราอิ่มตัวกับเจมส์ บอนด์
("พยัคฆ์ร้าย 007" กํากับโดย เทเรนซ์ ยัง)
ดวงดีจังนะคะ คุณ...
บอนด์ เจมส์ บอนด์
ความจริงที่ปรากฏให้เห็นตามข่าว
และในสถานการณ์ที่เกิดขึ้นรอบตัวเรา
คือสายลับก็แค่กองกําลังโกโรโกโส ของคนที่ต้องตัดสินใจอะไรคนเดียว
ผมก็แค่บังเอิญสร้าง ยาถอนพิษออกมาก็แค่นั้น
สิ่งหนึ่งที่ผิดพลาด และผมยังครุ่นคิดอยู่จนถึงทุกวันนี้
คือมันสร้างภาพ หน่วยสืบราชการลับว่าเจ๋งสุด ๆ ไปเลย
ทั้งที่จริง ๆ แล้วในตอนนั้น พวกเราเป็นองค์กรง่อย ๆ
ที่ควรจะถูกล้มไปเสีย ตั้งแต่ตอนนั้นด้วยซ้ํา
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
"ถ้าภารกิจของคุณ คือการหาคนทรยศจากอีกฝั่ง
เพื่อชวนมาเข้าพวกคุณ
คุณคงแทบไม่มีสิทธิ์บ่นอะไร เมื่อคนในฝั่งคุณ
ถูกดึงไปเข้าพวกกับอีกฝั่งเสียเอง
ตอนที่ผมเขียน 'ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย'
เรื่องราวมัวหมองของคิม ฟิลบี นี่เองที่เป็นแนวทางให้ผม"
"อดีตหัวหน้าฝ่ายต่อต้านการจารกรรม ฝีมือดีแห่งหน่วยสืบราชการลับอังกฤษ
ที่เกือบได้เป็นผู้อํานวยการองค์กร เป็นสายลับรัสเซียด้วย"
(อดีตนักการทูตอังกฤษ เป็นสายลับให้รัสเซีย)
หลังผ่านมาได้ครึ่งทางของ ช่วงเวลาประจําการที่เยอรมนีตะวันตก
ก็มีประกาศการแปรพักตร์ของฟิลบี
การที่เขาหายตัวไปจากเบรุต และไปโผล่ที่มอสโก
สั่นสะเทือนหลักจริยธรรม ของหน่วยสืบราชการลับในขณะนั้น
มีคนสะกดรอยตาม
คําถามคือหน่วยความมั่นคงและ หน่วยสืบราชการลับส่งเขาไปหรือเปล่า
ไม่มีใครอยากเล่นใหญ่ขนาดนั้น ปัญหาใหญ่โตจะตามมา
อดีตสายลับเบอร์ใหญ่ถูกสอบสวน
สร้างผลเสียให้ประเทศ มากกว่าผลดีเพียงน้อยนิด
พอพิจารณาอีกที เบื้องบนก็ปล่อยเขาไป
ปล่อยเขาไปเนี่ยนะ
ใช่
ขอบคุณสหาย
การแปรพักตร์ ของฟิลบีทิ่มแทงใจ
องค์กรในขณะนั้น
เขาเป็นเด็กเวสต์มินสเตอร์
อยู่ในแวดวงชั้นสูงของอังกฤษ
สิ่งนี้ทําให้คนมองข้าม
อดีตของฟิลบี
(อีห้า ลับสุดยอด)
ไม่ยากเลยที่จะเห็นว่า
เขาเกี่ยวพัน กับฝั่งคอมมิวนิสต์ตั้งแต่แรกเริ่ม
เขาแต่งงานกับหญิงสาว อุดมการณ์คอมมิวนิสต์ในเวียนนา
(ภรรยาคนแรกของฟิลบี)
แต่คนไม่สนใจเรื่องนั้น เพราะเขาคือพวกเดียวกับเรา
ถ้าได้สืบประวัติฟิลบีจริง ๆ
คุณก็คงคิดได้แล้วว่านายคนนี้...
ดูไม่ชอบมาพากล เราไม่ควรรับเขาเข้ามา
แต่ตรงกันข้าม เขาคือพ่อหนุ่มมากเสน่ห์
สนุกกับการหลอกให้หลงเชื่อ
(ลับสุดยอดและส่วนบุคคล)
"ถึงคิวของนิโคลัส เอลเลียต เพื่อนคู่คิดแสนซื่อสัตย์ของฟิลบี
ศิษย์เก่าอีตันและเพื่อนสนิท ผู้จงรักภักดีทั้งยามทุกข์และสุข
ลูกชายอดีตครูใหญ่ของโรงเรียน นักผจญภัย นักปีนเขา และคนที่ถูกต้ม"
"หนึ่งในหลายสิ่งสุดเหลือเชื่อ ที่เอลเลียตเคยทํามาในชีวิต
และน่าจะเป็นสิ่งที่เจ็บปวดที่สุด คือการนั่งเผชิญหน้าในเบรุต
กับเพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน และที่ปรึกษาของเขา คิม ฟิลบี
เพื่อฟังเขาสารภาพว่า เป็นสายลับให้กับโซเวียต
ตลอดหลายปีที่ได้รู้จักกัน"
(คุณฟิลบี)
นิก เอลเลียตบอกผมว่า เขาไปเจรจากับฟิลบีที่เบรุต
เพื่อฟังคํารับสารภาพของฟิลบี
เขาบอกว่าตอนที่ ฟิลบีไม่ได้เป็นสายลับสองหน้า
เขาดูเปล่าเปลี่ยวมาก ๆ
เขารู้สึกว่าชีวิตช่างไร้จุดหมาย
การเสพติดการทรยศ เลยกลายเป็นสิ่งสําคัญต่อเขา
เขาทรยศทุกคนมาตั้งแต่เด็กเลย
(เรื่องจริงยิ่งกว่านิยาย)
คนใช้คําว่า "สายลับสองหน้า" ซึ่งมันไม่ถูก
สื่อเรียกฟิลบีว่าสายลับสองหน้า
(นิโคลัส เอลเลียต)
แต่จริง ๆ แล้วฟิลบีมีแค่หน้าเดียว
เป็นเจ้าหน้าที่ชั้นสูง ที่ทรยศหักหลังประเทศชาติ
ความต่างคืออะไรคะ
ก็คือเขาเป็น สายลับให้รัสเซียฝ่ายเดียวไง
ถ้าเป็นสายลับสองหน้าจริง ก็ต้องสอดแนมรัสเซียด้วย
แต่นี่เราเสียให้รัสเซีย อยู่ฝ่ายเดียว
ผมรู้จักเอลเลียตดี เขาตัวสูงยาว
ผอมกะหร่อง ใส่เสื้อกั๊ก และแว่นตา
พูดจาแบบอีตัน ลูกชายครูใหญ่ที่ก็จบอีตันเช่นกัน
จบอีตันกันมายาวนานทั้งตระกูล เป็นชนชั้นสูง
เลียนเสียงเขาได้มั้ย
ได้สิ ผมบอกเขาว่า "นิก
ตอนที่ไปเจอคิม เอาอะไรไปบังคับเขา"
"บังคับอะไร หมายความว่ายังไง"
"เอาอะไรไปขู่เขา
จับใส่กระสอบส่งกลับมาลอนดอนเหรอ"
"อ๋อ" เขาว่า "ไม่มีใครอยากได้เขากลับมาลอนดอน"
ผมเลยบอกว่า "แล้วขู่เขายังไงล่ะ
นิก บอกมาเถอะน่า" เขาเลยบอกว่า
"ผมบอกว่าถ้าไม่สารภาพมาให้หมด
ก็จะไม่มีคณะทูต ไม่มีสถานทูต
ไม่มีธุรกิจ หรือกระทั่งไนต์คลับ ทั่วทั้งภูมิภาคตะวันออกกลาง
พวกนี้คงไม่แฮปปี้กับนายหรอกนะ"
ผมเลยบอกว่า "เออ นั่นคงขู่เขาได้"
"ก็ได้จริง"
เขาต้มอังกฤษเสียเปื่อยเลย
ถึงหลายคนจะบอกว่าไม่ใช่เขา ผมก็ไม่รู้หรอกนะ
มีบรรทัดหนึ่งที่คุณเขียนไว้
"ฟิลบีหลอกคนอื่นเก่ง
เอลเลียตก็หลอกตัวเองเก่งไม่แพ้กัน"
ดีใจที่เขียนอย่างนั้น
นั่นเป็นข้อโต้แย้งของผมมาโดยตลอด
ผมว่าเป็นสัญชาตญาณมากกว่าเหตุผล ที่ผลักดันให้ฟิลบีทําอย่างนั้น
การดําเนินชีวิตแต่ละวันโดยรู้สึกว่า ตัวเองรู้อะไรที่คนอื่นไม่รู้
ความสุขจากการบังคับตัวเองให้ มีอาการทางจิตอย่างที่สายลับชอบกัน
"บังคับตัวเองให้มีอาการทางจิตเหรอ"
การมีสองตัวตนในเวลาเดียว
มีตัวตนจริงที่แตกต่าง จากตัวตนที่แสดงออกมา
ไม่มีความรู้สึกดีใจ ที่ได้กําหนดนโยบายบ้างเลยเหรอ
มี ผมว่าความสุขนั้นคือกิเลสมากกว่า
การเดินทางที่ลุ่มหลงมัวเมา
อยู่กับการท้าทายโชคชะตาตัวเอง และการเอาตัวรอด
แน่นอน การสร้างความเปลี่ยนแปลงก็ใช่เช่นกัน
การเป็นศูนย์กลางของจักรวาล ยิ่งทําให้หยิ่งผยองยิ่งขึ้นไปอีก
การได้ส่งต่อข้อมูลสําคัญ ให้สหภาพโซเวียต เจ้านายของคุณ
"รักผมใช่มั้ย ถ้าให้สิ่งนี้ คุณจะรักผมใช่มั้ย"
ผมจินตนาการกิเลส จากสัญชาตญาณนั้นได้เป็นอย่างดี
ผมไม่ได้มีนะ แต่เขามี
คุณเลอ คาร์เร คุณบรรยายถึงคิม ฟิลบีว่า...
"ผู้ล้างแค้นที่ทําลาย ป้อมปราการของอังกฤษจากภายใน"
ผมว่าเขาเป็นหนึ่งในคนประหลาด คนพวกนี้เกิดมาอย่างอภิสิทธิ์ชน
แต่ไม่พอใจกับ ข้อได้เปรียบที่ได้มาตั้งแต่เกิด
เป็นคนที่แง่หนึ่ง คิดว่าตัวเองดีกว่าคนอื่นในสังคม
แต่อีกแง่ ก็โทษที่สังคมทําให้เขารู้สึกแบบนั้น
ผมว่าเขาขัดแย้งในตัวเอง
ตอนผมไปมอสโกเมื่อปีค.ศ. 1988
ไปงานเลี้ยงที่จัดโดย สหภาพนักเขียนโซเวียต
("เดอะ ฟิลบี ไฟล์" โดย เกนริค โบโรวิก)
มีนักเขียนชื่อดังคนหนึ่ง เกนริค โบโรวิก
โบโรวิกเดินมาหาผมแล้วบอกว่า
"เดวิด ผมอยากให้คุณพบกับเพื่อนสนิทผม
แฟนพันธุ์แท้งานเขียนของคุณ
คิม ฟิลบี"
ผมตอบแบบไม่ชอบใจเอาเสียเลยว่า
ผมกําลังจะมีนัดทานข้าว กับเอกอัครราชทูตอังกฤษ
ผมไม่เห็นภาพตัวเอง ทานข้าวกับผู้แทนพระองค์คืนหนึ่ง
แล้วคืนต่อมา ก็ทานข้าวกับคนที่ทรยศพระองค์
ผมคิดว่าปีศาจมีอยู่จริง
คน ๆ หนึ่งที่หลับหูหลับตา รับใช้สตาลินมาอย่างยาวนาน
การที่เขารับใช้คนพรรค์นั้น อุดมการณ์แบบนั้น
ลัทธิคอมมิวนิสต์โซเวียต ผมไม่อาจทําความเข้าใจได้
เขารู้ดีกว่าใคร ว่าตัวเองกําลังทําอะไรอยู่
เขาติดใจการเสพติด และความสนุกที่ได้หักหลัง
ความรู้สึกที่ได้ยุยงทั้งสองฝ่าย
ที่ตัวเองได้เป็นจุดศูนย์กลาง ได้เล่นอยู่กับความเป็นความตาย
สุดท้ายแล้วก็ไม่เกี่ยว กับอุดมการณ์สักเท่าไหร่หรอก
อาจจะเริ่มด้วยอุดมการณ์
หลังจากนั้นก็เป็นการเสพติด การทรยศหักหลัง
สมมติคุณฝากแมว ให้เขาเลี้ยงสักสองอาทิตย์
สุดท้ายเดี๋ยวเขาก็หักหลังแมว
ลึก ๆ แล้วผมเข้าใจฟิลบี
ความรู้สึกล่อตาล่อใจ
ที่ชวนให้คุณหันหลังให้กับ ทุกสิ่งที่ถูกพร่ําสอนมา
แล้วเลือกทางเดินของตัวเอง
ผมเข้าใจว่ามันเกิดกับฟิลบีได้ยังไง
เพราะผมก็เคยรู้สึก ขอบคุณพระเจ้าที่ผมไม่เลือกทางนั้น
แต่ครั้งหนึ่งในชีวิต ผมเคยยืนอยู่ตรงทางแยกเช่นกัน
ผมอาจกลายเป็น คนเลวทรามสุด ๆ ไปเลยก็ได้
เดชะบุญที่ผมเจอทางปลดปล่อย สัญชาตญาณโจรของตัวเอง
(นักเขียนมีหน้าที่ขโมยจากชีวิตจริง)
นักเขียนเป็นคนแปลก พวกเขาไม่ค่อยเหมือนคนอื่น
วิธีการสร้างสรรค์ของพวกเขา เป็นวิธีการของคนที่เปล่าเปลี่ยว
ที่หยิบยืม ฉกฉวยประสบการณ์นู่นนี่นั่น
เอามาปะติดปะต่อกัน สร้างเป็นพัสดุชิ้นหนึ่งก็ว่าได้
แล้วเอามาเสนอต่อหน้าสาธารณชน
จะว่าเขาเป็นนักมายากลก็ได้นะ
แล้วถ้าคนเอาแต่จ้อง หาวิธีเล่นกลของเขา
กลนั้นก็หมดสนุก
ผมว่าการเขียน เหมือนการเดินทางเพื่อค้นหาตัวเอง
บุคลิกของตัวละคร การเปิดตัว ตัวตนของตัวละคร
ความปรารถนาของพวกเขา
พวกเขามีตัวตนขึ้น บนหน้ากระดาษที่ว่างเปล่า
แล้วก็เผยตัวตนของผม ให้ผมรู้อยู่หน่อย ๆ
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
ตอนที่เขียนตัวละครจอร์จ สไมลีย์
แน่นอนว่าผมเขียนถึง พ่อในอุดมคติที่ผมไม่เคยได้มี
เป็นความพยายามเรียนรู้ตัวเอง
ค่อย ๆ รู้จักตัวเอง ทีละนิดระหว่างทาง
ผมไม่เคย เข้ารับการวิเคราะห์ด้านจิตใจ
กลัวว่าถ้ารู้สิ่งที่ซ่อนไว้ในตัวเอง จะทําให้เขียนหนังสือไม่ได้อีกต่อไป
คุณรู้อะไรเกี่ยวกับ ตัวเองจากตัวละครบิล เฮย์ดอนบ้าง
เป็นสิ่งที่รู้อยู่ก่อนแล้ว
และรู้ว่าฟิลบีก็มีสิ่งนี้เช่นกัน
น่าจะพอเข้าใจได้อยู่แล้วว่า เฮย์ดอนถอดแบบมาจากฟิลบีประมาณหนึ่ง
มันคือสัญชาตญาณ ที่ซ่อนเร้นอยู่ในตัวผม
ซึ่งผมไม่เคยเปิดเผย ใช้มัน หรือพ่ายแพ้ต่อมัน
มันคือการเป็นราชาแห่งโลกใบนี้ ซึ่งเฮย์ดอนคิดว่าตัวเองเป็นเช่นนั้น
มีจุดหนึ่งที่ ความสุขที่ได้อยู่ในโลกของสายลับ
ได้ใกล้ชิดกับสิ่งที่กําลังเกิดขึ้น
ทําให้ผมรู้สึกปิติยินดีเหลือล้น
("เฟาสต์" กํากับโดย ฟรีดริช วิลเฮล์ม มูร์เนา)
ลึก ๆ แล้วนี่คือความจริงของโลกใบนี้ มันคือการขายวิญญาณให้ปีศาจ
"สิ่งที่ยึดเหนี่ยวโลกใบนี้ ไว้ด้วยกัน" คือประโยคที่ว่า
(สิ่งที่ยึดเหนี่ยว โลกใบนี้ไว้ด้วยกัน)
("เดอะ ซีเคร็ต พิลกริม")
มีประโยคที่แสนสิ้นหวัง ในหนังสือ "เดอะ ซีเคร็ต พิลกริม"
"ได้รู้ว่าถึงที่สุดแล้ว"
"มันไม่มีอะไรเลย" ใช่แล้ว
เราเชื่อว่ามีเบื้องบน
ที่คอยกําหนดนโยบาย
ผมว่ามันถูกอ้างไปเรื่อย
วันต่อวัน ชั่วโมงต่อชั่วโมงเลย
ประวัติศาสตร์ช่างยุ่งเหยิง
ประวัติศาสตร์ยุ่งเหยิงจริง เลยทําให้เราได้แต่คิด
อย่างที่ผมทําอยู่ตลอด ด้วยความไร้เดียงสา
ว่ามันมีความลับอันยิ่งใหญ่ ซ่อนอยู่เบื้องหลังการกระทําของมนุษย์
ไม่มีสักหน่อย
("สไมลีย์ส พีเพิล" บีบีซี กํากับโดย ไซมอน แลงตัน)
"'การสอดแนมไม่มีวันสิ้นสุด' สไมลีย์กล่าวขึ้นเรียบ ๆ
'ไม่มีอาชีพไหนไร้เหตุผล ได้เท่าอาชีพที่นายเลือกอีกแล้ว
นายจะได้รับมอบหมายมากที่สุด ก็ตอนที่ไร้ประสบการณ์
พอถึงตอนที่เป็นงาน ก็ไม่มีใครส่งนายไปไหนง่าย ๆ
โดยไม่ห้อยป้ายชื่อและค่าตัวหรา
นักกีฬาที่อายุมากรู้ดีว่า เล่นได้ดีที่สุดตอนแข็งแรงที่สุด
แต่สายลับเมื่อเก่งสุด ๆ จะไม่ได้ออกภาคสนาม
พออายุได้ประมาณหนึ่ง
นายก็ต้องการคําตอบ'
'นายอยากรู้แผนการทั้งหมด ที่เบื้องบนวางไว้
ที่บอกว่าใครกําหนดชีวิตนาย และทําไปเพื่ออะไร
ปัญหาอยู่ที่ว่าในตอนนั้นเอง
นายคือคนที่รู้ดีที่สุด
ว่าเบื้องบนไม่ได้มีแผนอะไรเลย'"
ตอนอ่านผมเข้าใจว่า นี่พูดถึงการดํารงอยู่ของชีวิต
เบื้องบนคือตัวเราเองใช่มั้ย ตัวเราเองว่างเปล่าใช่มั้ย
ในกรณีของผมก็ใช่ แต่ผมพูดแทนคนอื่นไม่ได้นะ
ผมว่าเราทุกคน ใช้ชีวิตส่วนหนึ่งแบบหลบ ๆ ซ่อน ๆ
ไม่ว่าจะกับเจ้านาย กับครอบครัว กับภรรยา หรือกับลูก ๆ ก็ตาม
เรามักจะแสดงท่าที ที่เราเห็นว่าเหมาะสม
อาจแค่ในแง่สติปัญญา แต่ไม่ได้รู้สึกไปด้วย
เราแทบไม่รู้จักตัวตนของเราเลย
สายลับสําหรับผม
คือผู้ที่สามารถใช้ประโยชน์จากมันได้ อย่างไม่มีที่สิ้นสุด
เพื่อแสดงออกถึง สิ่งที่ซ่อนเร้นอยู่ในสังคม
(เราทุกคนเป็นสายลับอยู่หน่อย ๆ)
("นักเขียนนิยายสายลับ ที่ยอดเยี่ยมแห่งยุค อาจจะตลอดกาล")
ประสบการณ์ที่ได้ จากการอ่านงานของเลอ คาร์เร คือ
"นี่ผมอยู่ในโลกของนิยาย หรืออยู่ในโลกแห่งความจริง
หรืออยู่ในโลก ที่ผสมทั้งสองอย่างเข้าด้วยกัน"
ผมไม่คิดว่าศิลปินคนไหน ไม่ว่าจะนักเขียน
จิตรกร หรือใครก็ตาม
ผมไม่คิดว่าเขาจําเป็นต้อง อธิบายงานของตัวเองจนหมดเปลือก
ถ้าคุณรู้สึกมีคําถามขึ้นในใจ หมายความว่าคุณกําลังสนุกอยู่กับมัน
ผมลองพยายามผ่านบทสนทนานี้
ที่จะอธิบายขั้นตอน การแยกบางส่วนออกจากชีวิตจริง
ผมตั้งใจเขียนหนังสือเล่มหนึ่ง
เรื่อง "อะ เพอร์เฟกต์ สปาย"...
("อะ เพอร์เฟกต์ สปาย" บีบีซี กํากับโดย ปีเตอร์ สมิธ)
ซึ่งสะท้อน สิ่งที่เกิดขึ้นจริงกับตัวเอง
รอนนีคือริค ผมคือแมกนัส
ผมไม่สามารถเจาะจงให้คุณได้ว่า
ตรงจุดไหนที่ ความจริงถูกเล่าผ่านมาเป็นนิยาย
ผมอยากย้อนกลับไป ถึงสิ่งที่ผมพูดไว้ตอนต้น
"ผมใช้ชีวิตในโลกจินตนาการ แล้วดึงเอาสิ่งต่าง ๆ เข้ามา"
(ปริญญาจากออกซ์ฟอร์ด)
(หน่วยข่าวกรอง)
มันมีความสันโดษในแง่ที่ว่า
คุณไม่ได้แบ่งปันความคิดกับใคร
คุณสร้างอะไรขึ้นอย่างลับ ๆ จากสิ่งที่คุณเห็นรอบตัว
(เลียนแบบริคอย่างไม่รู้ตัว)
โลกจินตนาการที่เป็นเหตุเป็นผล ที่จัดระเบียบความวุ่นวาย
ผมว่ามันเป็นขั้นตอนธรรมดามาก ๆ
สมมติผมเป็นจิตรกร ก็คงรู้สึกแบบนี้แหละ
ผมจะหยิบเอาแสง เอาหน้าต่าง
มาสร้างเป็นภาพที่ สะท้อนสิ่งที่ผมรู้สึกอยู่ในตอนนี้
ผมกําลังจะถามเลยว่า รู้สึกอะไรอยู่ตอนนี้ ไร้สาระไปมั้ย
เออร์รอล ผมรู้สึกสบายมาก ๆ
ผมสนุกกับ การได้คุยเรื่องที่ไม่เคยพูดถึง
ผมมองว่าด้วยวัยขนาดนี้ นี่เป็นโอกาสสุดท้ายแล้ว
ผมตั้งใจว่าจะไม่โกหก จะไม่ปรุงแต่งอะไร
ไม่คิดแม้แต่ จะแก้ต่างให้ตัวเองด้วยซ้ํา
เพราะไม่รู้ว่าถูกกล่าวหาอะไรบ้าง
"เซอร์แมกนัส คุณเคยทรยศผมในอดีต
ยิ่งไปกว่านั้นคุณยังทรยศตัวเอง
คุณโกหกแม้ในขณะที่กําลังพูดความจริง
คุณมีทั้งความจงรักภักดี และความสเน่หา
- แต่มีให้กับอะไร หรือใครกัน" - อะไร หรือใคร
ผมไม่รู้
หวังว่าคุณคงจะบอกผมได้ในสักวัน
ที่ผมพยายามจะบอกคุณ เซอร์แมกนัส คุณคือสายลับที่สมบูรณ์แบบ
(เซอร์แมกนัส)
ตัวละครจะใช้ไม่ได้จริง ถ้าไม่มีความเป็นตัวคุณอยู่ในนั้น
มันก็เป็นแค่หน้ากระดาษ
ผมให้เสียงตัวละครที่เขียน อ่านออกเสียงคําพูดของพวกเขา
ลักษณะการพูดจาของตัวละคร เป็นสิ่งที่สําคัญมาก
หลังจากนั้นพวกเขาก็บอกคุณได้แล้วว่า พวกเขาแต่งตัวยังไง เคลื่อนไหวยังไง
(อลาส พิมไม่มี...)
(หลายสัปดาห์ผ่านไป)
(ปีแย่ ๆ ของแอกเซล พิมให้เงินเขา 1,000 ปอนด์)
(คราวนี้พิมได้รับ...)
(เวียนนาช่วยเขาไว้)
ตัวละครค่อย ๆ ปรากฏตัวขึ้น ในขณะที่คุณเขียน
(ค่าเรียนภาษาเช็ก ไม่มีแอกเซลเลย)
("อะ เพอร์เฟกต์ สปาย")
แล้วตัวละครหนึ่งก็ค่อย ๆ ปรากฏตัวขึ้น ซึ่งก็คือคุณนั่นเอง
สัญชาตญาณธรรมชาติของผม เมื่อเจอกับผู้คน
คือคิดว่าบุคลิกนี้ทําอะไรได้บ้าง
ผมใส่สิ่งต่าง ๆ ที่พวกเขาไม่มีด้วยซ้ําลงไป
พอเสร็จกระบวนการแล้ว ลักษณะเหล่านั้นอาจหายไปหมดเลยก็ได้
แต่นั่นคือจุดเริ่มต้นของเรื่องราว
จากนั้นผมก็วิเคราะห์ว่า คนพวกนี้ต้องการอะไร
จากความชอบที่แตกต่างกัน คุณก็ได้ความขัดแย้ง
คุณเขียนไว้ว่า "แมวนั่งบนพรม ไม่ถือเป็นเรื่องราว
แต่แมวนั่งบนพรมของหมา อันนี้ใช่"
ถูกต้อง
ผมเขียนเวอร์ชันเลอ คาร์เรไว้ด้วย
"แมวทรยศหมา ด้วยการนั่งบนพรมของหมา"
แมวเป็นสายลับหรือเปล่า
(จอห์น เลอ คาร์เร ปรมาจารย์นิยายสายลับ)
(ชายลึกลับแห่งเกมการสอดแนม)
ทําไมแนวคิดการทรยศหักหลัง ถึงสําคัญกับคุณนัก
(พ่อที่ไม่ดีพร้อม ที่มาของ "อะ เพอร์เฟกต์ สปาย")
ต้องเล่ากันยาวเลย
ไม่มีความจริงในวัยเด็กของผม มีแค่การแสดง
จากการสังเกต ผมรู้สึกว่าสิ่งที่คนพูดออกมา
ไม่ใช่สิ่งที่พวกเขาคิดอยู่ภายใน
จําให้ได้สิว่าในทุกหน่วยข่าวกรอง
ที่ผมไปประจําแบบไม่ได้เรื่องได้ราว
(เบอร์เจส และแมคลีน เรื่องเล่าเต็ม ๆ จากข้างในรัสเซีย)
มีการทรยศหักหลังกันมาหลายสิบปีแล้ว
คุณได้แต่สงสัยว่าใครจะเป็นรายต่อไป
มีผู้แทนจริงจังจากสหรัฐฯ มาที่หน่วยความมั่นคงอังกฤษ
มาจัดการพวกเรา และกําจัดพวกคอมมิวนิสต์ในองค์กร
มีชายคนหนึ่งโผล่มา
แสดงตัวว่ามีอํานาจหน้าที่
แล้วก็บอกว่า "มาดื่มอะไรกันหน่อยมา"
เขามีกําแพงประหลาด ที่มีนกเป็น ๆ อยู่ข้างหลังนั้น
บินโฉบไปมาอยู่เงียบ ๆ
เขาเป็นเหมือนตัวตลกถ้าจะให้พูด
คงเป็นนักวิเคราะห์ นักจิตวิทยาอะไรทํานองนี้
เขาจะถามคําถามแบบโง่ ๆ ออกแนวคุณครู
"มีความสุขกับภรรยาดีใช่มั้ยเรา"
พวกเราทุกคนถูกสอบสวน ว่าอาจเป็นสายลับคอมมิวนิสต์
ที่ตลกในกรณีของผมคือ หน่วยงานความมั่นคง
ให้ผมเข้าร่วมกลุ่มคอมมิวนิสต์ ที่มหาวิทยาลัยของผมที่ออกซ์ฟอร์ด
มีคนมารับและเชิญไปที่สถานทูตโซเวียต
ให้นั่งดูหนังโฆษณาชวนเชื่อ "แบทเทิลชิป โปเตมกิน" ไปหกรอบได้
เขาเอาวอดก้ามาให้ดื่มจนสลบไปเลย
หนังดีนะ
ก็ดีแหละ แต่จบไม่ดี
("แบทเทิลชิป โปเตมกิน" กํากับโดย เซียร์เกย์ ไอเซนสไตน์)
อย่าบอกนะว่า อยากเป็นสายลับสองหน้าตั้งแต่แรกเลย
ใช่แล้ว
เป็นความคิดที่ตื่นเต้นดีในตอนนั้น
สองหน้าด้วย ไม่ใช่สายลับธรรมดา...
มันเกิดขึ้นเป็นประจํา ในทุกหน่วยงานความมั่นคง
และหน่วยต่อต้านการจารกรรม
คุณเสนอคนให้ฝ่ายคัดเลือกดู
แล้วหวังว่าเขาจะรับคนนั้น เพื่อที่คนนั้นจะได้เป็นเด็กของคุณ
เป็นเรื่องธรรมดามาก ๆ
เหตุการณ์ครั้งนั้นนํา ความสัมพันธ์อันแสนเจ็บปวดมาให้ผม
และหัวหน้าแบบลับ ๆ ของกลุ่ม คอมมิวนิสต์ที่ออกซ์ฟอร์ดในขณะนั้น
สแตนลีย์ มิตเชล ผู้บริสุทธิ์
("อะ เพอร์เฟกต์ สปาย")
เราเรียนเอกเดียวกัน เขาเรียนภาษารัสเซียและเยอรมัน
เขาเป็นคนรัสเซียนเชื้อสายยิว
เราไปเที่ยวด้วยกัน ช่วงวันหยุดที่ดอร์เซ็ต
เขามีรายชื่อนักศึกษาทุกคน
ที่เป็นสมาชิก พรรคคอมมิวนิสต์ในขณะนั้น
ภารกิจที่หน่วยความมั่นคงให้ผมทํา คือระบุตัวคนเหล่านั้น
แน่นอนว่ามันแย่มาก ผมหักหลังสแตนลีย์
ถึงตอนนี้ผมจะอับอาย และหวาดกลัวต่อการกระทําของตัวเอง
ผมยังคงเชื่อว่า นั่นเป็นสิ่งที่ต้องทํา
หลายปีต่อมา สแตนลีย์ก็เดาได้ง่าย ๆ
ว่าผมคือคนที่หักหลังเขา
เขาโกรธมาก "แกนั่นเอง ไอ้คนทรยศ ไอ้สารเลว
ทําแบบนี้ได้ยังไง ทําไมถึงชั่วช้าได้ขนาดนี้"
คุณตอบเขาว่าอะไร
"ขอโทษนะสแตนลีย์ แต่นายเป็นสมาชิกขบวนการปฏิวัติ
ซึ่งถูกมองว่า เป็นภัยต่อความมั่นคงของประเทศ
ณ ตอนนั้น เราทําสงครามอยู่กับสหภาพโซเวียต
นายก็แค่อยู่ผิดฝั่ง"
จะแน่ใจได้ยังไงว่าคุณอยู่ถูกฝั่ง
- ไม่ใช่ว่าอยู่ผิดฝั่ง - ไม่รู้หรอก ไม่มีทางรู้
("อะ เพอร์เฟกต์ สปาย")
ทําไมลูกชายต้องฆ่าตัวตาย ในเรื่อง "อะ เพอร์เฟกต์ สปาย"
(แมรี่ไม่ได้ยินเสียงปืน)
ประการแรกเลยเขารู้ว่า สถานะสายลับสองหน้าถูกเปิดเผยแล้ว
ในโลกแห่งความเป็นจริง เขาอาจจะต่อรองได้แหละ
ผมว่าเขาคงรู้สึกว่า ไม่สามารถทนมีชีวิตอยู่ต่อไปได้
เขาอับอายต่อลูก ๆ ของเขา
รอนนีเคยรู้สึกผิดบ้างมั้ย
คิดว่าไม่นะ
ผมเคยแอบได้ยินเขา พูดอย่างนั้นอยู่ครั้งหนึ่ง
กับแม่เลี้ยงคนแรกของผม
ร้องห่มร้องไห้ว่าจะไม่ทําอย่างนี้อีก
ไม่รู้เหมือนกันว่า เขาเคยรู้สึกผิดบ้างมั้ย
ไม่รู้ว่า เขาทนใช้ชีวิตแบบนั้นได้ยังไง
ใช้ชีวิตอยู่กับเรื่องเพ้อฝัน
ซึ่งอาจไม่ได้ตั้งใจ จะทําผิดกฎหมายแต่แรก
แต่ก็เหมือนการเขียนนิยาย
เขาอาจจะได้ยินประโยคหนึ่ง
หรือเห็นเบาะแสอะไรบางอย่างจากผู้คน
ที่กลายมาเป็นจุดเริ่มต้นของแผนการ
"ผมเดินผ่าน ที่ดินรกร้างในเมืองเอ็กซิเตอร์
จูงมือโอลีฟ แม่ของผม
แม่ใส่ถุงมืออยู่ ผมเลยไม่ได้สัมผัสมือของแม่
และเท่าที่จําได้ ก็ไม่เคยได้สัมผัสอยู่แล้ว
สุดฝั่งของที่ดินรกร้าง มีตึกทึบ ๆ ทึม ๆ ตั้งอยู่
และหน้าต่างกรงเหล็ก ของห้องข้างในที่ไม่ได้เปิดไฟ"
"หนึ่งในหน้าต่างพวกนั้น
พ่อผมยืนอยู่ เหมือนคุกในเกมเศรษฐีเลย
ผมโบกมือให้รอนนีที่อยู่บนตึก
รอนนีโบกมือกลับมา เหมือนอย่างทุก ๆ ครั้ง"
พ่อ พ่อ
"โอลีฟจูงมือผมกลับไปที่รถ
ผมรู้สึกดีใจสุด ๆ
ไม่ใช่เด็กทุกคนที่จะได้อยู่กับแม่
โดยขังพ่อไว้ในกรงได้"
"แต่พ่อบอกว่า ทั้งหมดนี้ไม่ใช่เรื่องจริง
ความคิดที่ว่าผมเคยเห็นว่าอยู่ในคุก
ทําให้เขาไม่พอใจมาก"
เรื่องมโนทั้งนั้น ตั้งแต่ต้นจนจบ
ทุกคนที่เคยติดคุกที่เอ็กซิเตอร์
ต่างก็รู้ดีว่า คุณไม่สามารถมองเห็นถนนได้จากห้องขัง
"ผมเชื่อเขานะ
ผมผิด เขาถูก
เขาไม่เคยมายืนที่หน้าต่าง ผมไม่เคยโบกมือให้เขา
แต่ความจริงคืออะไร ความทรงจําคืออะไร
เราน่าจะมีคํานิยามใหม่
ให้กับการที่เรามองเหตุการณ์ ในอดีตที่ยังวนเวียนอยู่ในตัวเรา"
ไม่ใช่ว่าผมจี้ถามนะ
แต่พอดีสงสัยบางอย่างที่คุณเล่ามา
และอยากจะถามเพิ่มเติม
หรือนี่คือการสอบสวน หรือผมกําลังหลอกตัวเองอยู่
ผมไม่คิดว่าผู้สอบสวนหรือผู้สัมภาษณ์
จะไม่ได้กําลังค้นหาตัวเองอยู่ด้วย
ผมไม่คิดว่าเราจะทําความเข้าใจคนอื่น ได้มากสักเท่าไหร่
แต่เราสามารถจินตนาการตัวเขาขึ้นมา แล้วพยายามเข้าใจมัน
(บริษัท โพรแอคทีฟ จํากัด)
คุณจ้างนักสืบเอกชน มาสืบเรื่องพ่อของคุณ
อ้วนผอมจอมซน ผมถามทนายของผม
"จะหาคนพวกนี้ได้จากที่ไหน"
เขาบอกว่า "อย่าบอกพวกนี้แล้วกันว่าผมบอกคุณ...
แต่คนพวกนี้เหี้ยมที่สุด ที่ผมเคยรู้จักแล้ว
ผมว่าจ้างพวกเขาด้วยเงินก้อนโต
(ถึงเดวิด ขอบคุณที่สละเวลาเมื่อวานนี้)
(เพื่อพูดคุยถึงแนวทาง)
พวกเขาไม่ค่อยได้อะไรสักเท่าไหร่
(ขนาดตัวรอนนี ร่างหนาสําหรับส่วนสูงของเขา)
(ข้อหาหนักที่เอ็กซิเตอร์)
แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับอาชกรรมของรอนนี และประวัติการเข้าคุกของเขา
คือหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น
(สิ้นเนื้อประดาตัว)
เขาโดนจําคุกสี่ปี ข้อหาฉ้อโกงตั้งแต่หนุ่ม ๆ
แล้วก็ถูกปล่อยตัวกลางคัน
เพื่อมารับโทษโดยการใช้แรงงาน
ผมเคยถามว่ามันแย่ขนาดไหน
เขาบอกว่า "พวกต่างด้าวเร่ร่อนคือเลวสุด"
แล้วเขาก็เล่าเรื่องต่อยตี
("เดอะ เดดลี แอฟแฟร์" กํากับโดย ซิดนีย์ ลูเมต)
รอนนีค่อนข้างบึกบึน ผมว่าเขาคงเก่งเรื่องใช้กําลังพอตัว
(ตายแล้ว รถบัสลอนดอนมาทําอะไรบนถนนทางหลวง)
ผมกําลังนั่งรถบัสลอนดอน โปรโมตงานสัปดาห์อังกฤษอยู่ที่ชิคาโก
แกล้งทําเป็นคุยโทรศัพท์ ในตู้โทรศัพท์สาธารณะ
(ปลายสัปดาห์นี้ จอห์น เลอ คาร์เร ออกเดินทางจากลอนดอน)
(ไปคาร์สันเพื่อแจกลายเซ็น หนังสือ "จารกรรมลับครั้งสุดท้าย")
(และผลงานเล่มล่าสุด "เดอะ ลุคกิ้ง กลาส วอร์")
กงสุลอังกฤษเอาโทรเลขมาให้ผม
เขาได้มันมาจากสถานทูตในกรุงจาการ์ตา
(สถานทูตอังกฤษ จาการ์ตา 31 กรกฎาคม ค.ศ. 1965)
เพื่อบอกว่ารอนนีถูกจับเข้าคุก และต้องใช้เงินจํานวนมากพาตัวเขาออกมา
ผมเต็มใจที่จะจ่ายมั้ย
(กําไรงาม)
จํานวนเงินไม่ได้มากอะไรขนาดนั้น แต่ก็เจ็บปวดใจอยู่ดี
เราพาเขาออกมาได้
เราไม่เคยพูดถึงเรื่องนี้กันนานมาก จนผมเอ่ยถึงครั้งหนึ่งและเขาบอกว่า
"ไม่เท่าไหร่หรอกน่า แค่โดนอัตราแลกเปลี่ยน"
ตอนนี้เรารู้แล้วว่า เขาพัวพันกับการค้าอาวุธ
หลังอินโดนีเซียเพิ่งฟื้นตัวจาก เหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ได้ไม่นาน
เท่าที่จําได้ ครั้งสุดท้ายที่เขาติดคุก
คือที่เรือนจําแห่งหนึ่งในซูริค
จากการต้มตุ๋นโรงแรมหลายแห่ง
เขาได้รับอนุญาตให้โทรศัพท์ แบบเก็บเงินปลายทางที่ผม
"พ่อทนถูกขังคุกไม่ไหวแล้ว เอาพ่อออกไปที"
ได้เสียเงินอีกแล้ว
ไม่ใช่จํานวนที่มากมายแต่มันเจ็บปวดใจ
ผมยังคงฝันร้ายถึง ชายร่างกํายําที่อยู่หลังลูกกรง
สุดท้ายแล้ว ผมไม่รู้หรอกว่าเขาติดคุกมาเท่าไหร่
รวมกันน่าจะไม่เกินหกหรือเจ็ดปี
แต่ไม่รู้ว่า ผลกระทบที่เขาได้รับมันมากแค่ไหน
รอนนียื่นฟ้องคุณด้วย
ใช่แล้ว ผมให้สัมภาษณ์รายการในลอนดอน
ผมไม่ยอมพูดว่า ผมมีทุกวันนี้ได้เพราะเขา
ผมไม่อยากยกความดีความชอบให้เขา
ทําไมผมต้องบอกว่าผมได้ดีเพราะพ่อ
ทั้งที่จริง ๆ แล้วเขาอาจจะมีส่วนอยู่มาก
ผมไม่เคยรู้สึกว่าที่ใดคือบ้าน
แง่หนึ่งก็ถือว่าโชคดี
ผมใช้ชีวิตอย่างเต็มที่
ได้เข้าร่วมหลายสถาบัน ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ มากมาย
ใช้ชีวิตมาหลายรูปแบบ อย่างไม่ปกติเท่าไหร่นัก
แต่ผมไม่รู้สึกว่าใช่ตัวตนของผมเลย
ความรู้สึกสุดท้ายที่เหลืออยู่ คือการอยู่ตัวคนเดียว
(เลอ คาร์เร ออกจารกรรมอีกครั้ง)
(เลอ คาร์เร อีกครั้งกับสุดยอดนิยายสายลับ)
หรือพ่อคุณเจ็บใจกับความจริงที่ว่า
คุณร่ํารวยและประสบความสําเร็จ ขณะที่เขาไม่มีอะไรเลย
(นิยายสายลับจับสายลับ ของเลอ คาร์เร มาได้ถูกจังหวะ)
ไม่รู้สิ
ผลกระทบหลัก ๆ จากความสําเร็จของผม ที่เกิดขึ้นกับตัวเขา
คือเขารู้สึกว่าเขาก็มีสิทธิ์
เขาซื้อหนังสือของผมจํานวนมาก คงเชื่อไว้แต่ไม่ได้จ่ายเงิน
เอามาเซ็น "จากพ่อของผู้แต่ง"
เอามาเที่ยวแจกใครต่อใครไปทั่ว
(ด้วยรัก จากพ่อของผู้แต่ง)
ผมเผชิญหน้ากับความจริงเข้าอย่างจัง เมื่อตอนเขาเรียกผมไปหาที่เวียนนา
"ลูกพ่อ
พ่อมาคํานวณดูราคา ที่พ่อจ่ายไปเพื่อการศึกษาของลูก
แล้วก็พอรู้คร่าว ๆ ว่าลูกหาเงินได้เท่าไหร่"
แล้วเขาก็โน้มน้าว
"ลูกชาย ชีวิตพ่อต้องการ แค่หมู และวัวควาย
ที่ดินสักผืนในดอร์เซ็ต หมู วัว ควาย
บ้านสักหลังให้ได้อยู่อาศัย ผู้หญิงดี ๆ สักคน แค่นี้ก็พอ
พ่อขอแค่..." แล้วเขาพูดจํานวนเงินมหาศาลออกมา
"พ่อ ผมทําไม่ได้ มันฟังดูไม่เข้าท่าเท่าไหร่
ถ้าพ่อต้องการจริง ๆ ที่ผมพอทําได้คือ ทั้งหมู วัว ควาย
ผมจะซื้อบ้านเป็นชื่อผม แต่ให้พ่ออาศัย
ให้เงินพ่อทุกเดือน เพื่อได้ใช้ดูแลฟาร์มของพ่อ
เพราะผมไม่เชื่อที่พ่อพูดเลยสักนิด"
แล้วก็จริงที่เขาวางผมเป็นเป้า เขาตั้งใจว่าจะโกงผม
กะเอาให้ต้องไปนอนข้างถนนเลย
ผมไม่ยอมหรอก
(โรงแรมซาเคอร์ เวียน)
เราอยู่ที่โรงแรมซาเคอร์ ในเวียนนา
ในร้านอาหารที่หรูสุด ๆ ในยุคนั้น
เขาส่งเสียงดังเกรี้ยวกราด
ตะโกนว่า "แค่เอาเงินให้พ่อมึงใช้"
เสียงดังลั่นแบบได้ยินสองฟากถนน
แล้วเขาก็โหวกเหวกโวยวาย กึ่งนั่งกึ่งยืน
ผมโอบแผ่นหลังกว้าง ๆ ของเขา
พาเขาออกมาถึงหน้าโรงแรม อย่างทุลักทุเล
เดินลงบันไดมาก็มีรถแท็กซี่จอดอยู่ เขามองผมด้วยสายตาวิงวอน
"จะเอาเงินที่ไหนมาจ่ายค่าแท็กซี่"
ผมยื่นเงินให้คนขับ
แล้วเขาก็จากไป
ผมจะรับข้อเสนอเขาก็ได้แหละ เอาเงินให้เขาสักหน่อย
แต่ผมโกรธหน้ามืด ที่ต้องจ่ายกระทั่งค่าแท็กซี่
น่าจะเพราะรู้สึกถูกหักหลังหรือเปล่า
ใช่ ส่วนหนึ่ง "พ่อทํากับผมแบบนี้ได้ยังไง"
("สไมลีย์ส พีเพิล")
มาเร็วเพื่อนยาก ถึงเวลานอนแล้ว
จอร์จ นายชนะแล้ว
เหรอ
ใช่แหละ
ฉันชนะแหละ
คุณรักรอนนีมั้ย
ผมไม่รู้ว่าอะไรคือความรัก
ตอนเด็ก ๆ ผมคงรักเขาแหละ
จากนั้นผลกระทบที่มาจากการใช้ชีวิต ในแบบของเขาก็ทําให้ผมตาสว่าง
จนตอนหลังที่เขาอยากครอบครอง ทุกอย่างที่ผมมี เช่น เงินของผม
(ด้วยความนับถือ รอนนี คอร์นเวลล์)
ผมก็จบมันได้ในที่สุด
ผมรักเขาได้
เมินเฉยก็ได้ หรือจะให้เกลียดแบบแอบ ๆ ก็ได้
ทั้งหมดนี้มีครบ
ในทุกความสัมพันธ์พ่อลูก แต่ละช่วงเวลา
เป็นเหมือนฤดูกาล ผมต้องรวมความเกลียดชังเพื่อหนีออกมา
(เสียชีวิต)
(คอร์นเวลล์ เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน)
(โรนัลด์ผู้เป็นที่รัก ผู้เป็นทั้งสามี และพ่อ...)
(กระทันหัน)
พวกเขาจัดงานศพให้พ่อถึงสามครั้ง
ผมไปงานแรก
พวกเขาพยายามให้ผมกล่าวไว้อาลัย แต่ผมปฏิเสธไป
แล้วก็มีงานที่สอง
แล้วยังจะมีงานไว้อาลัยอีก ให้ตายเถอะ
ผมไม่ได้ไปทั้งสองงาน
ผมอยากคิดเสียว่า ความรู้สึกตัวเองตายด้านไปแล้ว
ไม่เคยไปเยี่ยมหลุมศพเขาด้วย
แต่คุณออกเงินค่าจัดงานศพ
ใช่แล้ว
ผมจ่ายค่าจัดงานศพให้ทุกคน
ผมจ่ายค่าจัดงานให้แม่ ผมจ่ายหมด
ไม่ได้มีความหมายอะไร ผมรวย ผมก็จ่าย
ลิ่วล้อที่จงรักภักดีที่สุดของเขา
ที่ยอมเข้าคุกแทนเขา ชื่อว่า อาเธอร์ โลว์
นามสกุลคนพวกนี้ มีพยางค์เดียวกันทั้งนั้น
เชื่อมั้ย มีคนหนึ่งนามสกุลเบนท์
ผมไปที่ถนนเจอร์มิน ทันทีที่ได้ข่าวว่าเขาเสียชีวิต
เผื่อมีข้าวของอะไรที่ต้องจัดการบ้าง
อาเธอร์บอกว่า "ไปหาอะไรดี ๆ กินกันสักหน่อยเถอะ
ไปบาร์ฝั่งตรงข้ามนี่แล้วกัน"
(จูลส์บาร์)
พวกเรามีกันประมาณแปดคน อาเธอร์นําขบวน
เราสั่งแชมเปญ หอยนางรม จัดเต็มทุกอย่างที่อยากกิน
พยายามคลายเศร้ากัน ไม่เราก็อาเธอร์แหละที่คิด
เขาออกเงินทั้งหมด เขาชวนมาน่ะนะ ก็เป็นปกติ
("ทิงเกอร์ เทเลอร์ โซลเจอร์ สปาย")
นี่ปาร์ตี้ของผม จอร์จ ผมจะเรียกคิดเงินก็ตอนที่ผมอยาก
สองวันถัดมา เขาส่งใบเสร็จมาให้ผมทางไปรษณีย์
"ช่วยจ่ายอย่างเร็วที่สุดจะได้มั้ย"
รอนนีไม่เคยมีเงิน
เขาหาเงินได้มากมาย แต่ทันใดที่หาเงินมาได้
ก็มีรายจ่ายมากกว่าเงินที่ได้มาเสมอ สุดท้ายเงินหมดเกลี้ยง
เขาเป็นพวกเสพติดความชิบหาย
ผมว่าเขาชอบใช้ชีวิต บนความเสี่ยงอยู่ตลอดเวลา
ผมคิดว่าเขาโน้มน้าวตัวเองว่า
นี่คือสิ่งที่มีเกียรติและทรงคุณค่า ที่เขาจะส่งคืนสู่สังคมได้
สังคมจะมีความสุข ส่วนเขาก็จะร่ํารวยมหาศาล
พูดก็พูดเถอะ เขาเข้าใกล้ความจริงมาก ๆ
ผมไม่ได้จะแก้ต่างให้เขา แต่แค่อยากบอกว่า
เขาเข้าใกล้ความสําเร็จมากแค่ไหน
และความฝันของเขาเพ้อเจ้อมากแค่ไหน
แต่โลกหมุนได้ด้วยความฝัน
เห็นด้วย แต่เส้นที่คั่นกลาง ระหว่างสิ่งที่เขาทําหรือทําไม่สําเร็จ
กับคนที่ร่ํารวย ประสบความสําเร็จ และทรงเกียรติ
เส้นที่คั่นกลางมันบางมากจริง ๆ
"รอนนีจากไปแล้ว ผมเลยกลับมาที่เวียนนา
มาดื่มด่ําบรรยากาศเมืองนี้อีกครั้ง
ระหว่างเขียนเรื่องของเขา ลงในนิยายกึ่งอัตชีวประวัติ
ในที่สุด ผมก็ได้นั่งคิดอย่างมีอิสระเสียที
แต่ไม่ใช่ที่ซาเคอร์นะ
ผมกลัวว่าพนักงานจะจําได้
เรื่องที่รอนนีทุบโต๊ะ และที่ผมกึ่งลากกึ่งพยุงตัวเขาออกมา
เครื่องบินไปเมืองชเวฮาทของผมดีเลย์
ผมสุ่มเลือกโรงแรมมาแห่งหนึ่ง
ซึ่งมีพนักงานต้อนรับกะดึก เป็นชายสูงวัย
เขามองดูผมกรอกข้อมูลเข้าพัก อย่างเงียบ ๆ
แล้วก็พูดออกมา ด้วยภาษาเยอรมันสําเนียงท้องถิ่น
'พ่อคุณเป็นคนดี' เขาว่างั้น
'คุณปฏิบัติต่อเขาอย่างน่าอัปยศ'''
ผมได้ยินซ้ําแล้วซ้ําเล่า
ว่าผมคาดคั้นคุณไม่พอ ในประเด็นการทรยศ
ผมล้มเหลวในหน้าที่ผู้สัมภาษณ์ หรือผู้สอบสวน
ผมว่าประเด็นนี้ คุณเค้นได้หมดจนหยดสุดท้ายแล้วนะ
แต่ผมพร้อมตอบทุกคําถามที่คุณต้องการ อย่างตรงไปตรงมาที่สุดเท่าที่ทําได้
หรือพวกเขาอยากให้คุณหลุดสะอื้นออกมา
ให้ร้องไห้เหรอ ทําได้นะ
ทําเหมือนเลียนเสียงนก
ผมไม่ขอเล่าเรื่อง ชีวิตรักของผมอีกแล้วนะ
เป็นเรื่องที่ค่อนข้างจะส่วนตัวมาก ๆ
ชีวิตรักผมไม่ได้ราบเรียบ คุณน่าจะพอเดาได้
แต่ก็คลี่คลายด้วยตัวเองได้ดีในตอนจบ เอาเป็นว่าอย่างนี้แล้วกัน
งั้นพวกเขาต้องการอะไรกันแน่
พวกเขาอยากมองว่าผมเป็นคนหลอกลวง
เป็นคนขี้โกหก
ใช้เสน่ห์เพื่อเอาเปรียบคนอื่น
และคงมองว่าผมทําร้ายลูก ๆ ตัวเองด้วย
พวกเขาอยากกระชากหน้ากากผม
แต่ผมต้องรู้ให้ได้ก่อนสิ ว่าหลังหน้ากากนั้นคืออะไร
คุณเห็นทั้งหมดที่ผมเป็นอยู่แล้ว
("เดอะ พิเจียน ทันเนิล เรื่องราวชีวิตของผม")
ทั้งหมดไม่ใช่เรื่องจริง แต่เป็นจินตนาการ คุณว่าไว้อย่างนั้น
ในโลกแห่งจินตนาการที่ผมอยู่ ผมหยิบยกเรื่องราวจากโลกแห่งความจริง
มาแต่งเติมเป็นนิยาย
ผมเอาเรื่องที่ชอบ ออกมาจากความจริงที่ผมเห็นรอบตัว
("เดอะ ลุคกิ้ง กลาส วอร์" กํากับโดย แฟรงค์ เพียร์สัน)
ผมไม่ได้ทําวีรกรรมกล้าหาญใดใด อย่างที่เล่าไว้ในหนังสือ
ทําไมถึงบอกตั้งแต่ต้น ว่ามันไม่ใช่เรื่องจริงล่ะ
สมมติเราทั้งสองคน เห็นอุบัติเหตุรถชนกัน
แต่ละคนก็จะเข้าใจ เรื่องที่เกิดขึ้นในแบบของตัวเอง
แล้วอะไรคือความจริง
ความจริงที่แท้รับรู้โดย บุคคลที่สามที่ไม่ได้อยู่ที่นี่
นอกเหนือไปจากนั้นแล้ว ความจริงขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล
บุคคลที่สามคือใคร พระผู้เป็นเจ้าเหรอ
มีบันทึกความจริงที่แท้ทั้งหมดอยู่ ที่พวกเราไม่มีวันได้เห็น
งานของผมคือเขียนนิทานที่น่าเชื่อถือ
จากโลกที่ผมได้เข้าไปเยือน หรือเข้ามาเยี่ยมเยือนตัวผม
การเดินทางของผมคือการจินตนาการ
การจินตนาการเพื่อหลีกหนีความจริง
การประกอบสร้างความวุ่นวายขึ้นมาใหม่
อย่างไม่เป็นระเบียบ แต่เข้าใจได้ และมีแนวทางของตัวเอง
ไม่ได้ทําให้คนรู้สึก อย่างที่รู้สึกกับเจมส์ บอนด์
"อยากให้เป็นฉันจัง"
แต่รู้สึกว่า "อย่าให้เป็นฉันเลย"
"ตอนผมเป็นสายลับใหม่ ๆ ที่ยังไม่ประสีประสา
เป็นธรรมดาที่ผมจะเชื่อว่า ความลับสุดยอดของชาติ
ถูกเก็บซ่อนไว้ใน ตู้เซฟบิ่น ๆ สีเขียว
ที่ยัดไว้ตรงสุดทางเดิน อันแสนคดเคี้ยวมืดทึม
บนชั้นบนสุดของตึกออฟฟิศ 54 บรอดเวย์
ในออฟฟิศส่วนตัว ของหัวหน้าหน่วยข่าวกรอง
ได้ยินมาว่ามีเอกสารลับสุดยอด
ถึงขนาดที่ว่า มีเพียงหัวหน้าเท่านั้นที่เคยเห็น
วันแห่งความเศร้าโศกมาเยือน
เมื่อถึงคราวที่ตึกจะถูกทุบทิ้ง
ตู้เซฟนั่นจะปลอดภัยมั้ยนะ
รถเครน ตะขอ คนงาน จะนํามันออกมาอย่างปลอดภัย
เพื่อให้มันได้คงอยู่ต่อไปมั้ยนะ
เราได้ข้อสรุปอย่างไม่เต็มใจ ว่าตู้เซฟต้องถูกเปิด"
ใครมีกุญแจ
"ที่แน่ ๆ หัวหน้าหน่วยไม่มี
เขาตัดสินใจแต่แรก ว่าจะไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับของในเซฟ
ถ้าไม่รู้ ก็ไม่เล่า"
ใช้ไม่ได้
เอาไปให้ช่างสะเดาะกุญแจ
"หน่วยข่าวกรองสะเดาะกุญแจมามากมาย
ดูเหมือนได้เวลาต้องสะเดาะอีกสักอัน"
"ไขออกแล้ว"
"ตู้เซฟว่างเปล่า
ไม่มีแม้แต่ความลับง่อย ๆ"
เดี๋ยวก่อน
หรือตู้เซฟเป็นตัวหลอก เพื่อซ่อนห้องลับที่แท้จริง
"ตู้เซฟถูกค่อย ๆ งัดออกมาจากกําแพง
หัวหน้าพยายามมองด้านหลังตู้เซฟ
เขาดึงเอากางเกงเก่า ๆ หนาเตอะออกมา
มีป้ายติดอยู่ที่กางเกง
พร้อมข้อความที่บ่งชี้ว่า กางเกงตัวนี้ถูกสวมโดยรูดอล์ฟ เฮสส์
รองผู้นําของอดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ตอนที่เขามาเยือนสกอตแลนด์
เพื่อเจรจาสันติภาพแยกต่างหาก กับดยุกแห่งแฮมิลตัน
เพราะเข้าใจผิดว่าดยุกเห็นด้วย กับแนวคิดเผด็จการฟาสซิสต์"
(รองผู้นําของฮิตเลอร์ กระโดดร่มลงเยือนสกอตแลนด์)
(สันติภาพที่มโนไปเอง)
"ใต้ข้อความนั้นมีลายมือหวัด ๆ"
"ช่วยวิเคราะห์ที
เผื่อจะได้เข้าใจ อุตสาหกรรมสิ่งทอของเยอรมนี"
นั่นคือเรื่องราวของคน ที่มาจากอํานาจจักรวรรดินิยมที่ถดถอย
สําคัญตัวเองแบบผิด ๆ
พยายามปกป้องจักรวรรดิอันยิ่งใหญ่ ยังเล่นเกมทําสงครามอยู่
ทั้งที่ในความเป็นจริง เป็นแค่กลุ่มคนที่เหลือน้อยลงทุกที
ใช้ชีวิตอยู่ได้ด้วยความโหยหาอดีต
ถ้าคุณมองตัวเองในกระจก...
ทุกวันนี้น่ะเหรอ
ผมผ่อนปรนกับตัวเองมากขึ้นด้วยวัยนี้
ยอมรับตัวตนที่เคยเป็น และที่ไม่เคยเป็น
เลยไม่ค่อยทุกข์ใจเท่าไหร่ ตอนส่องกระจก
ยกเว้นถ้ายังไม่สร่างเมาน่ะนะ
ผมเห็นคุณเป็น กวีมากฝีมือคนหนึ่งที่ชิงชังตัวเอง
ว่างั้นก็ได้นะ
เพิ่งไม่กี่ปีมานี้เอง ที่ผมรู้สึกเป็นอิสระ
ผมชอบเป็นในสิ่งที่ผมทําได้ดี
ไม่ได้หมายถึงแค่นักเขียนนะ อันนั้นแค่บังเอิญ ผมหมายถึงการเขียน
ถ้าตัดชีวิตส่วนนี้ออกไป ผมแทบไม่มีตัวตนเลย
เหมือนเป็นนักแสดงที่ไม่มีบท
การได้ทํางานเขียน ผมเข้าใกล้คําว่าความสุขที่สุดแล้ว
ผมรักการเขียน
เป็นคนแบบนั้นแหละ
ไม่อยากจะอ้างแต่ขอหน่อยเถอะ ว่าผมคือศิลปิน
(เดวิด คอร์นเวลล์ เสียชีวิต เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม ค.ศ. 2020)
(ขณะมีอายุได้ 89 ปี)
(ด้วยความระลึกถึง เจน คอร์นเวลล์)
บทบรรยายไทยโดย แพงสุดา ปัญญาธรรม