ŁABĘDŹ
Ernie dostał na urodziny karabin.
Wziął karabin, naboje i postanowił coś zabić.
Przed domem Raymonda
wsadził do ust dwa palce i głośno zagwizdał.
Przyjaciel Erniego mieszkał cztery domy dalej.
Ernie uniósł karabin nad głową.
„Ja pierdykam!”, rzekł Raymond. „Będzie ubaw”.
Wyruszyli. Był maj, sobotni poranek.
Kwitły kasztanowce,
wzdłuż żywopłotów bielił się głóg.
Idąc wąską ścieżką,
chłopcy zastrzelili każdego napotkanego ptaka.
Gile, płochacze, cierniówki, trznadle.
Gdy doszli do torów, na sznurku dyndało czternaście ptaszków.
„Patrz!”, wyszeptał Ernie, wskazując palcem. „Tam!”
Mały chłopiec przez lornetkę
spoglądał na gałęzie starego drzewa.
„To ten pacan Watson!”
Peter Watson był wątłej budowy.
Na piegowatej twarzy nosił okulary z grubymi szkłami.
Był zdolnym uczniem,
w wieku lat 13 chodził już do ostatniej klasy.
Kochał muzykę i nieźle grał na fortepianie.
Sport szedł mu marnie. Był cichy i uprzejmy.
Dwóch większych chłopców podeszło do niego cichaczem.
Nie zauważył ich, bo zaabsorbowany był
patrzeniem przez lornetkę.
„Łapy w górę!”, krzyknął Ernie, celując.
Peter Watson podskoczył.
Spojrzał na napastników przez lornetkę.
„Już!”, krzyknął Ernie. „Łapy w górę!”
Peter stał nieruchomo,
trzymając lornetkę w obu dłoniach.
Spojrzał na Raymonda i Erniego.
Nie bał się, ale wiedział, że lepiej ich nie drażnić.
Gnębili go już od lat.
Podnieś ręce.
Tak było rozsądniej.
Raymond podszedł i zabrał lornetkę.
„Kogo szpiegujesz?”, rzekł.
Peter Watson rozważył opcje.
Mógł spróbować ucieczki, ale szybko by go dopadli.
Mógł wzywać pomocy, ale nikt by go nie usłyszał.
Pozostało zachować spokój
i udobruchać napastników rozmową.
„Patrzyłem na dzięcioła”, odparł Peter.
„Na co?” „Na dzięcioła zielonego”. Picus viridis.
„Szukał larw w tym uschniętym drzewie”.
„Gdzie?”, rzekł Ernie, podnosząc broń.
„Kropnę go!” „Nie sądzę”, odparł Peter,
zerkając na sznur ptaków na ramieniu Raymonda.
„Odleciał, jak tylko cię usłyszał. Dzięcioły są płochliwe”.
Raymond wyszeptał coś Erniemu.
Ten uderzył się w udo. „Klawy pomysł!”
Położył karabin na ziemi i podszedł do chłopca.
Przewrócił go.
Raymond wyjął sznurek i uciął długi kawałek.
Mocno związali Peterowi ręce.
„Nogi też”, rzekł Raymond.
Peter szarpał się i oberwał w brzuch.
To go pozbawiło tchu, leżał.
Więksi chłopcy związali mu kostki,
jakby był kurczakiem.
Ernie podniósł broń
i zaczęli nieść chłopca w stronę torów.
Peter Watson siedział cicho.
Cokolwiek planowali, gadanie nie pomoże.
Zanieśli go przez nasyp
i położyli wzdłuż na torach. Tych tutaj.
Właśnie tych.
Przydarzyło mi się to 27 lat temu. Jestem Peter Watson.
„Więcej sznurka”, rzekł Ernie.
Kiedy skończyli, Peter leżał bezradnie,
związany na torach.
Mógł ruszać jedynie głową i stopami.
Ernie i Raymond cofnęli się, podziwiając swe dzieło.
„Całkiem nieźle”, rzekł Ernie.
„To morderstwo”, rzekł chłopiec na torach.
„Nie wiadomo”, Ernie na to.
„Zależy od wysokości wózka.
Jak będziesz płasko leżał, może przeżyjesz”.
Więksi chłopcy wspięli się na nasyp i ukryli za krzakami.
Ernie wyjął papierosy. Zapalili.
Peter zrozumiał, że go nie uwolnią.
Byli szurnięci i niebezpieczni.
Niebezpieczne, szurnięte głupki.
„Muszę zachować spokój i pomyśleć”, rzekł do siebie.
Leżał i rozważał swoje szanse.
Najwyższą częścią głowy był nos.
Wyliczył, że nos wystawał jakieś cztery cale ponad tory.
Czy to dość dla tych nowych spalinowozów?
Jego głowa leżała na żwirze między dwiema belkami.
Musi ją trochę wkopać.
Zaczął poruszać głową na boki,
robiąc tym samym niewielkie wgłębienie.
Obniżył głowę o jakieś dwa cale.
Wystarczy. Ale co ze stopami?
Ustawił je na płask palcami do środka
i czekał na pociąg.
Zastanawiał się, czy pod pociągiem wytwarza się próżnia,
która mogłaby go porwać, gdy pociąg będzie przejeżdżał.
Musi napiąć całe ciało
i docisnąć je do ziemi.
„Napnij się z całej siły i dociskaj do ziemi”.
Peter patrzył w niebo,
po którym płynął pojedynczy cumulus.
Na tle chmury leciał samolot.
Mały czerwony jednopłat.
Chyba stary piper. Patrzył, jak powoli odlatuje i znika.
Wtem usłyszał
wibracje dochodzące z torów po bokach.
Delikatny, ledwo słyszalny metaliczny szept
dochodzący gdzieś z oddali na torach.
Peter podniósł głowę, spojrzał wzdłuż torów,
które rozciągały się na milę, i dostrzegł pociąg.
Na początku małą kropkę, ale ta z każdą chwilą
stawała się coraz większa.
Kropka szybko nabierała kształtów,
aż w końcu zamieniła się w wielki przód spalinowozu.
Peter opuścił głowę i wcisnął ją mocno
w wydrążoną w żwirze dziurę.
Ustawił stopy na płask.
Zamknął oczy i docisnął ciało do ziemi.
Pociąg przejechał z potężnym hukiem.
Rozsadzał mu głowę.
Wraz z hukiem nadszedł wyjący wiatr,
który z siłą huraganu wdzierał mu się przez nozdrza do płuc.
Hałas niszczył bębenki. Wiatr dławił.
Czuł się, jakby żywcem pożerał go wyjący, morderczy potwór.
Wszystko ustało. Pociąg przejechał.
Peter otworzył oczy i spojrzał w niebo,
po którym wciąż płynęła biała chmura.
Już po wszystkim. Przeżył.
- Uwolnij go. - Rzekł Ernie.
Raymond przeciął sznurek, którym Peter był przywiązany.
„Tylko stopy. Ręce zostaw związane”.
Raymond przeciął sznurek na kostkach.
„Wciąż jesteś więźniem, koleżko”, rzekł Ernie.
Więksi chłopcy poprowadzili Petera przez pole w stronę jeziora.
Ręce więźnia wciąż były związane.
Ernie w wolnej ręce trzymał karabin,
a Raymond niósł lornetkę, którą zabrał Peterowi.
Jezioro było długie i wąskie,
wzdłuż brzegu rosły wysokie wierzby.
Na środku woda była czysta,
ale przy brzegu rozpościerał się las sitowia.
„No dobra”, rzekł Ernie. „Zrobimy tak.
Ty weź go za ręce, a ja za nogi.
Wrzucimy go jak najdalej w trzciny”.
„Patrz!”, przerwał mu Raymond. „Załatwmy go!”
Peter Watson dostrzegł je od razu.
Dwie stopy nad powierzchnię wody
wystawało uwite z trzcin gniazdo.
Na nim, niczym Pani Jeziora, siedziała piękna biała łabędzica.
Z głową zwróconą w stronę chłopców bacznie ich obserwowała.
„Kurde!”, krzyknął Raymond. „Ale ślicznota!”
Ernie puścił rękę więźnia i uniósł karabin.
„To... To rezerwat dla ptaków”, wyjąkał Peter.
„Co niby?”, zapytał Ernie.
Peter poczuł, jak wzbiera w nim gniew.
Starał się mówić spokojnie.
„Łabędzie są pod ścisłą ochroną.
Nie wolno strzelać do ptaka w gnieździe. Może mieć młode.
Proszę was, nie róbcie tego!”
Kula trafiła łabędzicę w głowę,
jej długa, biała szyja opadła powoli na skraj gniazda.
Otwórz.
„Rozwiąż go. To nasz pies myśliwski”.
Raymond przeciął więzy na rękach chłopca.
„Idź po ptaka!”
„Nie pójdę”, odparłem.
Ernie uderzył Petera w twarz otwartą dłonią.
Z nosa poleciała mu krew.
„Powiedz tak znowu, a obiecuję,
że powybijam ci te białe ząbki co do jednego,
z góry do dołu. Rozumiesz?”
Peter milczał.
„Gadaj!”, krzyknął Ernie. „Rozumiesz?”
„Tak”, powiedział szybko Peter. „Rozumiem”.
Gdy Peter szedł do jeziora,
po jego twarzy spływały łzy.
Brnąc przez wodę, podszedł do ptaka i delikatnie go podniósł.
Pod spodem znajdowały się dwa szare łabędziątka.
Kuliły się na środku gniazda.
„Są jakieś jajka?”, krzyknął Ernie.
„Nie”, odparł Peter. „Nic tu nie ma”.
Zaniósł martwego łabędzia na brzeg jeziora.
Położył go ostrożnie na ziemi i stanął twarzą do oprawców.
W jego mokrych od łez oczach pałał gniew.
„To wy powinniście umrzeć”, powiedział.
Ta odpowiedź zaskoczyła Erniego, ale szybko odzyskał rezon.
W jego małych, czarnych oczkach błysnęła groźna iskra.
„Dawaj nóż, Raymond”.
Skrzydła ptaka łączą się z ciałem za pomocą stawów.
Ernie wbił nóż w staw i przeciął ścięgno.
Nóż był ostry,
wkrótce całe skrzydło odeszło.
Ernie przewrócił ptaka na grzbiet i odciął drugie.
„Daj sznurek”, powiedział do Raymonda.
Ernie uciął osiem kawałków.
Przywiązał je wzdłuż krawędzi każdego skrzydła.
„Wyciągnij ręce”.
Peter Watson stał w słońcu nad jeziorem
w ów piękny majowy poranek
z wielkimi zakrwawionymi skrzydłami
dyndającymi mu groteskowo po bokach.
Ernie klasnął w dłonie i zaczął pląsać na trawie.
„Skończyłeś?”, zapytał Peter Watson.
„Łabędzie nie gadają”, odrzekł Ernie.
Poszli brzegiem jeziora, aż dotarli do wielkiej wierzby.
Jej chylące się z wysoka gałęzie
niemal dotykały powierzchni wody.
„A teraz, panie Łabędziu,
wleziesz na szczyt tego drzewa,
a potem z niego pofruniesz”.
„Czadowo!”, zawołał Raymond.
Peterowi spodobało się,
że wysoko w gałęziach drzew chuligani nic mu nie zrobią.
Mógłby tam zostać.
Wątpił, żeby chciało im się wspinać.
A gdyby jednak, wszedłby na cienką gałąź,
która nie utrzymałaby dwóch ludzi.
Dzięki nisko zwisającym gałęziom na drzewo było wejść dość łatwo.
„Wyżej”, krzyknął Ernie. „Dalej!”
Peter dotarł na szczyt drzewa.
Stał na grubej gałęzi,
która, opadając z gracją,
sięgała daleko nad wodę.
Stał tak i odpoczywał.
Był wysoko, 50 stóp nad ziemią. Nie widział stamtąd chłopców.
Nie było już ich pod drzewem.
„Słuchaj uważnie!”
Odeszli do miejsca,
z którego dobrze widzieli znajdującego się w górze chłopca.
Patrząc na nich,
Peter zwrócił uwagę, jak rzadkie i cienkie są wierzbowe liście.
Prawie w ogóle go nie zasłaniały.
„Idź po tej gałęzi!
Jak będziesz nad tą mętną wodą, skacz i leć!”
Peter Watson ani drgnął.
Gapił się na dwie odległe postaci na polu w dole.
Stały bez ruchu i wpatrywały się w niego.
„Policzę do dziesięciu.
Jeżeli nie rozłożysz skrzydeł i nie polecisz, zestrzelę cię.
Ubiję dwa łabędzie jednego dnia.
Zaczynamy.
Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć!”
Peter Watson stał całkowicie nieruchomo. Nic nie zdołałoby go poruszyć.
„Siedem, osiem, dziewięć, dziesięć!”
Peter zobaczył, jak Ernie podnosi karabin.
Był wycelowany w niego.
Usłyszał wystrzał
i poczuł, jak kula przelatuje mu obok głowy.
Przeraził się, ale się nie ruszył.
Zobaczył, jak Ernie przeładowuje.
„Ostatnia szansa!”, krzyknął Ernie. „Teraz oberwiesz!”
Peter czekał.
Patrzył na odległego chłopca,
który stał z kolegą na łące usianej jaskrami.
Karabin znów powędrował do góry.
Tym razem, gdy usłyszał strzał, kula trafiła go w udo.
Nie poczuł bólu, ale siła pocisku była ogromna.
Jakby ktoś zdzielił go dwuręcznym młotem.
Uderzenie strąciło go z gałęzi, na której stał.
Próbował się czegoś złapać.
Pochwycona gałąź była cienka, zgięła się i złamała.
Niektórzy doprowadzeni na skraj swojej wytrzymałości
zwyczajnie załamują się i poddają.
Są jednak tacy, choć jest ich niewielu,
którzy z jakiegoś powodu pozostają niezwyciężeni.
Można ich spotkać na wojnie, ale także w czasie pokoju.
Mają nieposkromionego ducha
i nic, ani ból, ani tortury, ani nawet widmo śmierci
nie są w stanie ich złamać.
Mały Peter Watson był takim człowiekiem.
Gdy z całej siły walczył,
żeby nie spaść z tego drzewa,
nagle zrozumiał, że wygra.
Podniósł głowę i zobaczył odbijające się w wodzie światło.
Było tak piękne, że nie potrafił odwrócić wzroku.
To światło go wzywało,
rozpostarł skrzydła i skoczył ku niemu.
Tego ranka troje ludzi zgłosiło, że widziało
latającego nad wsią ogromnego łabędzia:
nauczyciel, dekarz wymieniający dachówki na aptece
i bawiący się na polu chłopiec.
Pani Watson, zmywająca w zlewie naczynia,
zerknęła przez okno akurat w momencie,
kiedy coś dużego i białego
spadło z hukiem w jej ogródku.
Wybiegła na zewnątrz.
Padła na kolana
przy ciele swego jedynego syna.
„Synku!”, zapłakała. „Mój kochany synku!
Co ci się stało?”
„Łabędź” został zainspirowany artykułem opisującym prawdziwe wydarzenie.
Dahl trzymał jego wycinek przez 30 lat,
zanim napisał opowiadanie w październiku 1976.
Napisy: Krzysztof Wollschlaeger