DWADZIEŚCIA PIĘĆ LAT TEMU NOWOJORSKA POLICJA
MUSIAŁA STAWIĆ CZOŁA NAJWIĘKSZEMU MASOWEMU MORDERSTWU W HISTORII USA.
To wszystko naprawdę się nam przydarzyło.
Nie było brutalniejszego morderstwa.
W ataku zginęły tysiące ludzi.
Nie byliśmy gotowi.
Nie tylko jako policjanci, ale w ogóle jako ludzie.
Nie miałem poczucia kontroli, jakie towarzyszy mi przy śledztwie.
Chciałem tylko przetrwać ten dzień.
To był prawdziwy test.
Test pracy zespołowej.
Test relacji z partnerem.
Dowód tego, jak cenne jest życie.
Pół miasta znało jakąś ofiarę lub był nią ktoś z rodziny.
Ale minęło wiele lat. Nowe pokolenie tego nie pamięta.
Nie doświadczyli tak potwornej tragedii.
Całe miasto się zjednoczyło.
PRZETRWAMY
Pochodzenie czy narodowość nie miały znaczenia.
Tego dnia byliśmy po prostu ludźmi.
Minęło już 25 lat.
Ale tamten dzień na zawsze odmienił moje życie.
Świat sprzed 10 września dobiegł końca.
Rozpoczęła się 20-letnia wojna.
Zmienił się mój świat.
I nie tylko mój.
Dzięki nam ludzie wracają do domów i mają spokojny sen.
Rodzina musi wiedzieć, kto zamordował ich bliskiego.
Współczucie dla ofiar jest najważniejsze.
Lubię zaglądać za kulisy. Co naprawdę się wydarzyło?
Chcesz odkryć prawdę. To robią detektywi.
Instynkt każe nam pomóc ludziom.
Policja w Nowym Jorku…
To jest to.
WYDZIAŁ ZABÓJSTW: NOWY JORK
Wspaniale było podziwiać wieże z poziomu chodnika.
Jako dziecko musiałem zadzierać głowę.
Pięły się jakby do nieba.
W World Trade Center pracowała moja ciotka JoAnn.
W wieży północnej na 103. i na 105. piętrze.
Od 18 roku życia pracowała dla biura maklerskiego Cantor Fitzgerald.
Po latach została wiceprezeską i partnerką.
Była moją ciotką, ale traktowałem ją jak siostrę.
Zajmowała się mną, wybawiała mnie z kłopotów.
Była tylko 13 lat starsza.
Na początku swojej kariery zabrała mnie do World Trade Center.
Miałem pięć lat.
Ekscytowało mnie, że widzę coś pierwszy raz.
Jadąc windą do góry, czułem się jak w rakiecie.
W ciągu kilku minut wjechaliśmy na setne piętro.
Uszy się zatykały, a podejściu do okna
wysokość naprawdę potrafiła przytłoczyć.
Wieże miały po 110 pięter.
Pracowało w nich nawet 50 tysięcy osób.
Budynki miały własny kod pocztowy.
Każdy obszar w Stanach Zjednoczonych ma własny kod pocztowy,
a te dwa budynki musiały mieć osobny.
Zostały zaprojektowane w taki sposób, by wytrzymać silne wiatry, zamiecie,
uderzenia piorunów, a nawet samolotów.
Były uważane za niezniszczalne.
26 LUTEGO 1993 ROKU
Pięć ofiar i ponad 1000 rannych po wybuchu bomby w World Trade Center.
Chaos w dolnym Manhattanie.
W lutym 1993 roku doszło do ataku terrorystycznego.
Terroryści wjechali do garażu podziemnego vanem pełnym materiałów wybuchowych.
Auto wybuchło, ale zniszczenia były minimalne.
Usłyszałam, jak ktoś mówi: „Te wieże są niesamowite.
Przetrwały taki wybuch. Nie mogę uwierzyć”.
Dopiero tamtego dnia zrozumiałem, że wieże mogą być celem terrorystów.
Były symbolem siły i dumy.
Gdy nadlatywało się znad Atlantyku,
widziało się właśnie je.
Rok po zamachu ustawiono bariery z cementu,
by nie dało się uderzyć w budynki
ciężarówką lub autem z ładunkiem eksplodującym.
Wszyscy byli przekonani, że coś takiego się nie powtórzy.
11 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Był wtorek.
Piękna pogoda.
Ani jednej chmurki.
Musiałem pojechać do sądu.
Pracowałem w jednostce antyprzestępczej i rozpoczynał się proces kieszonkowca.
Musiałem popłynąć promem.
Wysiadłem na Manhattanie i ruszyłem w stronę dworca.
Zdążyłem przejść kilka kroków, kiedy usłyszałem serię wybuchów.
Brzmiały tak…
Pomyślałem: „Co to, kurwa?”. Ale szedłem dalej.
Wsiadłem do metra. Musiałem być w sądzie o 9.00.
13. POSTERUNEK
Obudziłem się w pokoju sypialnym posterunku.
Czasami przez kilka dni nie wracałem do domu.
Właśnie wpisałem się do dziennika, gdy zobaczyłem ABC News.
Pokazywali wieże po wbiciu samolotów.
Samoloty brzmiały jak pociski.
A potem nastąpił wybuch.
Dyspozytor zgłosił, że w wieżę wbiła się mała cessna.
Ale z autostrady widziałem, że to nie był mały samolot.
To był samolot odrzutowy.
Cholera jasna!
Myślałem jak policjant.
Wiedziałem, że będzie wiele ofiar.
Odstawiłem dwóch synów do podstawówki, gdy usłyszałem, co się stało.
Poważna katastrofa w Nowym Jorku.
Jako szef detektywów, a do tego mieszkaniec Manhattanu,
wiedziałem, że muszę tam jechać.
Jako jeden z niewielu wróciłem do domu, by stawić się w garniturze,
bo w maju wpadłem w kłopoty, gdy stawiłem się w szortach.
19. POSTERUNEK
Patrolowałem górny Manhattan z ramienia 19. posterunku.
To było bez precedensu.
Na miejscu musiała stawić się policja z całego Nowego Jorku.
Pracowałam w 19. posterunku. Moim partnerem był Pete Panuccio.
Pojawiła się dyspozycja: mobilizacja jeden na osiem.
Ośmiu funkcjonariuszy i sierżant.
Jedziemy w stronę One World Trade Center.
Joanne Down była w pierwszej grupie, która wyruszyła z 19. posterunku.
Mieliśmy spotkać się na rogu Church i Vasey.
PUNKT DOWODZENIA
Powiedziałem porucznikowi, byśmy pojechali autem.
Jechałem pociągiem.
Wysiadłem przy Municipal Building znanym z Prawa i porządku.
Ruszyłem w stronę tego ikonicznego budynku,
a wszyscy wokół zadzierali głowy.
Spojrzałem w górę.
Zobaczyłem wielką dziurę w wieży północnej.
Wieże były ogromne.
Każdego dnia gościły dziesiątki tysięcy osób.
Znałem wiele z nich.
Od razu zadzwoniłem pod numer 212-938-5029.
Do biura JoAnn.
Usłyszałem ciągłe pikanie, a nie typowy sygnał zajęcia.
Jakby telefon był poza zasięgiem.
O dziewiątej powinna być w pracy. Pomyślałem tylko: „O cholera”.
Ruszyłem tam.
Aż nagle…
Tamten pierwszy dźwięk, który wydawał mi się echem,
tym razem usłyszałem bez echa.
Wielki wybuch.
Padłem na ziemię.
Jebany drugi samolot.
Byliśmy na 78. piętrze wieży południowej.
Siedzę tutaj tylko dlatego,
że staliśmy po drugiej stronie od miejsca uderzenia samolotu.
Nagle padłem twarzą na podłogę. Nie wiedziałem, co się dzieje.
Zapadła ciemność.
Słyszałem płacz i krzyki.
Obok leżała kobieta, którą znałem. Potrząsnąłem nią: „Wszystko gra?”.
Nie odpowiedziała. Była martwa.
Wszędzie wokół leżały ciała.
Zapanował wielki chaos. Nikt nie wiedział, co się dzieje.
Wydział zabójstw, jak wszyscy, miał stawić się na miejscu katastrofy.
Jechaliśmy na kogutach z dwójką partnerów z 13. posterunku.
Nagle zobaczyliśmy dym wydobywający się z wieży południowej.
Zrozumieliśmy, że druga wieża też dostała.
- Rany. - Boże.
Kolejny samolot.
Boże.
Rany boskie.
Spojrzeliśmy na siebie i powiedzieliśmy:
„To nie żaden jebany wypadek”.
Od razu pomyślałem o żonie.
Pracowała dla firmy Salomon Smith Barney.
Była wtedy w centrum,
a jeden z jej głównych klientów miał siedzibę w wieżach.
Często tam bywała.
Wciąż o tym myślałem.
Miałem stary telefon z klapką, jakiś cholerny StarTAC.
Zadzwoniłem do jej pracy i na komórkę,
ale bez skutku.
Nie było zasięgu. Całkiem nic.
Miasto wypełnił chaos.
Ludzie porzucali auta na środku skrzyżowań.
Zostaw auto! Uciekaj!
Próbowaliśmy dotrzeć na miejsce, na róg ulic Church i Vasey.
Dojechaliśmy do połowy Maiden Lane i dalej nie dało rady.
Wysiedliśmy z radiowozu i pobiegliśmy w stronę wież.
Gdy zbliżaliśmy się na miejsce, spojrzeliśmy w górę.
Ludzie zwisali z belek nośnych.
Z wnętrza wydobywał się czarny dym.
Ludzie rzucali na ziemię kartki.
„Pomocy! Jestem na takim a takim piętrze”.
To było…
nie do przyswojenia.
Sierżant kazał nam biec dalej, by dotrzeć do punktu dowodzenia,
gdzie powiedzą nam, co mamy robić.
Pożar na 78. piętrze był niewyobrażalny.
Wciąż słychać było trzaski. Panował chaos i było coraz gorzej.
Kawałek sufitu zwalił mi się koło głowy.
Wiedziałem, że muszę czym prędzej uciekać,
ale byłem na 78. piętrze płonącego budynku.
Nie miałem pomysłu.
Chcieliśmy pomóc ludziom, którzy wybiegali z budynku.
Ruszyłam w ich stronę,
kiedy sierżant złapał mnie za kark i pociągnął do tyłu.
Ktoś skoczył…
i spadł obok mnie.
Zabił przypadkową osobę.
To było straszne.
Straszny widok.
Nie mogliśmy nic zrobić.
Najgorszy w tym wszystkim był dźwięk.
Przepraszam.
Gdy ciało uderza o ziemię…
z takiej wysokości,
wydaje dźwięk jak tłuczone szkło.
To drastyczny widok.
Jako nowojorski detektyw miałem do czynienia ze śmiercią,
brutalnymi morderstwami, przemocą i tak dalej.
Najbardziej przerażającą rzeczą, która na zawsze zapadła mi w pamięć,
było to, że ci biedni ludzie woleli wyskoczyć z tak wysoka,
niż spłonąć żywcem.
Nie mieli szans.
MIEJSCE UDERZENIA: PIĘTRA OD 78 DO 85
78. PIĘTRO
Byłem na 78. piętrze.
Miałem dwóch synów, którzy mnie potrzebowali,
ale nie umiałem się wydostać.
Uniemożliwiały to gruz i gorąco.
Wpadłem na dwie kobiety i dwóch mężczyzn.
Znaleźliśmy pustą klatkę schodową.
Zeszliśmy na 75. piętro,
gdzie wpadliśmy na dwóch strażaków.
Mieli na plecach butle tlenowe i całą masę sprzętu.
Rzuciliśmy, że na 78. piętrze jest naprawdę źle.
Odparli: „Nie martwcie się o nas. Martwcie się o siebie.
Uciekajcie. Wszystkim się zajmiemy”.
To pokazało mi, jak ci ludzie myślą
i jak zachowują się w takich sytuacjach.
Ruchy!
Policjanci z dolnego Manhattanu przeprowadzali ewakuację budynków.
Policjanci z górnego Manhattanu byli z nami.
Przenieśliśmy się do Park Place, pół przecznicy od World Trade Center.
Przydzielali po cztery osoby na piętro do pomocy przy ewakuacji.
Po drodze trafiliśmy na szczątki,
ale pokonaliśmy je i dostaliśmy się na 40. piętro.
Trafiliśmy na policjanta w windzie, który rzucił do nas:
„Chodźcie, zjedziemy”.
Zjechaliśmy na parter.
Wszędzie wokół był pył i bałagan.
Niesłychane. Ciężko było coś zobaczyć.
Wyszliśmy z budynku.
Nie rozumiałem, co się dzieje.
Mogę to tylko nazwać chaosem.
Zapewne nie wyglądałem najlepiej.
Podbiegła policjantka i kazała mi iść za nią.
Nie znałem jej. Wiedziałem tylko, że mi pomaga.
Ktoś zrobił mi zdjęcie.
Pomogła mi przejść na chodnik i zabrała do karetki.
A potem wróciła do budynku.
Zajechałem pod wieże.
Zobaczyłem silnik samolotu leżący na środku ulicy.
Chciałem spisać numer seryjny, żeby zidentyfikować samolot.
Pod wpływem stresu przełączyłem się w tryb detektywa, a nie szefa.
Musiałem się otrząsnąć.
Przeszedłem do tymczasowej siedziby naprzeciwko wieży południowej,
by zgłosić się dowodzącym.
Zbliżałem się do wież.
Byłem sam. Nie wiedziałem, co robić.
W akademii policyjnej nie uczyli nas na takie wypadki.
Miałem 27 lat.
Albo 28, nie pamiętam.
Byłem dość młody.
Nie wiedziałem, co robić. Jak mam uratować ciotkę?
JoAnn była ze mną od dziecka.
Była dumna z mojej kariery. Przyszła na ukończenie akademii.
Dołożyła mi 3000 dolców na pierwszy dom.
Mogłem na nią liczyć.
Ale jak miałem jej teraz pomóc?
Szukałem jakiegoś sposobu.
W końcu wpadłem na swojego porucznika.
Szliśmy na południe, wzdłuż Verizon Building.
Usłyszałem dudnienie.
Komórki nie działały. Rozmawiałem przez stacjonarny.
Nagle telefony na stole zaczęły się trząść.
Myślałem, że to przez metro.
Ziemia zaczęła się trząść.
Dudnienie zaczęło narastać.
To był hałas jak przy wybuchu.
Ale bardziej jakby coś się toczyło.
Jakby…
Nagle się zaczęło.
Mój Boże!
- Padnij! - Tutaj!
Byłem kilka przecznic dalej.
Nagle zamiast wieży południowej zobaczyłem kłąb białego dymu.
Mój Boże!
Zbliżał się w stronę mnie i mojego partnera.
Szybko.
Spojrzeliśmy przez chwilę na siebie i zaczęliśmy czym prędzej uciekać.
Ukryliśmy się w domu towarowym Syms.
Porucznik krzyknął do mnie: „Wiej, kurwa!”.
W nogi!
Szybko!
Wszyscy policjanci, którzy byli ze mną, żeby pomagać przy ewakuacji,
ruszyli w moją stronę jak stado byków.
Padłam twarzą na chodnik,
a oni mnie stratowali.
Chyba nie mogę ich winić.
Ale byłam wściekła.
Poczułam trzask w kolanie i plecach.
Moje ciało zalał ból.
Leżałam na chodniku jak ukrzyżowana.
Nie mogłam się ruszyć.
Dwóch gości z 23. posterunku, których nazwisk nigdy nie poznałam,
padło na ziemię obok mnie.
Spytali: „Dasz radę iść?”. Odparłam: „A nawet biec”.
Szybko!
Zalewała nas fala szczątków i pyłu,
więc skręciliśmy w Broadway.
Padliśmy na ziemię i staraliśmy się ukryć.
Próbowaliśmy dostać się do 7 World Trade, budynku na północ od wież.
Wydawał się najlepszym schronieniem.
Drzwi były zamknięte.
Byłem gotowy wyciągnąć broń, by przebić szybę.
Musieliśmy uciec z ulicy.
Nagle ktoś otworzył drzwi od środka i krzyknął: „Wchodźcie!”.
Wbiegliśmy.
Byliśmy w szklanym atrium wysokim na trzy piętra.
Szyby w całym lobby zaczęły pękać
i całe wnętrze wypełniło się pyłem.
To była najbardziej przerażająca chwila w całym moim życiu.
A przeżyłem kilka groźnych sytuacji.
Nagle nabrałem przekonania,
że zaraz umrę.
Czasami czas zwalnia, a czasami przyspiesza.
Ludzki mózg jest niesamowity.
Nie jestem zbyt religijny,
ale gdy śmierć nadchodzi, lepiej załatwić takie sprawy.
Pomyślałem: „Boże…”.
Byłem trzeźwy od 14 lat.
I pomyślałem sobie:
„Boże, dziękuję ci za ostatnie 14 lat.
Zaopiekuj się moją rodziną”.
I tyle. Czekałem na to, co się stanie.
Budynek zaczął wypełniać się dymem.
Pamiętałem jeszcze z podstawówki, że jeśli pomieszczenie wypełnia dym,
należy paść na ziemię i czołgać się.
Ale ten dym był bardzo gęsty na dole
i rzadszy na górze.
Poczułem się zdezorientowany i zacząłem kwestionować wszystko,
czego nauczyły mnie siostry w szkole katolickiej w 1968 r.
Wieża się zawaliła!
Zniknęła! Cholera!
Żadne większe szczątki nie dostały się do 7 World Trade.
Żyjesz.
Do roboty. Potrzebują cię.
Ledwo było cokolwiek widać.
Miałem jakąś gównianą latarkę.
Usłyszałem krzyki z góry, więc ruszyłem w ich stronę.
Byłem jedynym mundurowym.
Wpadłem na jakiegoś gościa, chyba z ochrony budynku.
Krzyknął: „Dzięki Bogu, policja!”.
„No cóż…
Owszem, odsiecz przybyła, ale niestety jestem sam”.
Wieża południowa zawaliła się. Musieliśmy się przegrupować.
Ruszyliśmy w stronę wieży północnej. Mijaliśmy po drodze strażaków.
Polewali sobie oczy wodą.
Płakali.
Na ulicy byli też cywile, którym udało się uciec.
Pamiętam jednego gościa, którego uścisnąłem.
Dorosły facet, pewnie po czterdziestce.
Zalewał się łzami.
Był w szoku.
A ja razem z nim.
Rzuciłem: „Będzie dobrze”.
Kurz opadł.
Ruszyliśmy w stronę obecnej „Strefy Zero”,
żeby pomóc przy ewakuacji.
Ale nic się nie działo.
Na środku skrzyżowania Church i Vasey leżał fragment budynku.
Wieża południowa oberwała jako druga,
ale zawaliła się pierwsza, bo samolot wbił się niżej,
bardziej uszkadzając budynek.
26 LUTEGO 1993 ROKU
Po zamachu z 1993 roku na szkoleniu poinformowano nas,
że samolot nie powali wież samą siłą uderzenia.
Okazało się jednak inaczej.
Uciekajcie, druga wieża się wali.
- Co? - Zaraz się zawali.
Wyznaczyliśmy grupę policjantów, by odgrodzili otoczenie budynku,
bo druga wieża też musiała runąć.
Uciekajcie, kurwa!
Wpadłem na kilku strażaków. Chcieli wrócić do budynku.
„Odbiło wam?”
Odparli: „Nie, trzeba ewakuować ludzi”.
Poczułem się jak tchórz,
że chciałem uciec.
Pomyślałem: „Jebać to.
Nie dam się poniżyć strażakowi. Muszę zostać”.
Uciekajcie!
Antena na dachu wieży północnej zaczęła się przechylać.
Nagle usłyszałem jakiś hałas.
Jakby trzaski.
Byliśmy dwie przecznice dalej.
Dudnienie.
Wtedy druga wieża runęła.
Wieża się wali!
Uciekajcie!
Gdy druga wieża runęła, zobaczyłem moich synów…
zachęcających mnie, bym biegł najszybciej, jak potrafię.
I padł na ziemię.
Szybko.
Padłem za krawężnik.
Musiałem wcisnąć stukilowe dupsko za 15 centymetrów krawężnika,
by jakoś to przeżyć.
Pamiętałem z wojska, by nogi były od strony wybuchu.
Rozszalał się straszny wiatr.
Obok mnie leżała wywrócona ciężarówka.
Zrobiło się strasznie ciemno.
Nic nie widziałem.
Zapadła cisza.
Nie wiedziałem, czy żyję.
Nie czułem bólu.
Nagle nie mogłem oddychać.
Musiałem dosłownie wsadzić sobie ręce do ust,
by wygrzebać kawałki cementu.
Padłem na kolana i kaszlałem.
Jakaś kobieta chwyciła mnie i zabrała do hydrantu, bym obmył oczy.
Dała mi wodę. Wciąż widzę jej twarz.
To była jedna z lepszych chwil dnia.
Ktoś pomógł mi w potrzebie.
Liczyłem, że JoAnn uciekła.
Razem ze współpracownikami.
I resztą ludzi z wież.
Byłem w takim szoku,
że trudno było pojąć skalę tego, co się przed chwilą stało.
DOM TOWAROWY
Byliśmy w domu towarowym.
Klienci byli strasznie spanikowani.
Musieliśmy ich wydostać.
Z powodu dymu zaczęły piec mnie oczy.
Wzięliśmy bawełniane chusteczki, namoczyliśmy i rozdaliśmy.
Kazaliśmy wszystkim w środku zakryć twarze chusteczkami,
by uniknąć wdychania tego, co było w dymie.
Skierowaliśmy wszystkich na południe, w stronę wody.
Wsiadajcie na pokład.
Czekały tam promy i prywatne łodzie.
Ewakuowały ludzi z Manhattanu.
Ale ja i partnerzy musieliśmy zostać.
Zastanawialiśmy się, co dalej.
Cały czas myślałem o tym, czy moja żona jest bezpieczna.
Znów zadzwoniłem na jej komórkę, ale bez powodzenia.
Nie było sygnału. Nie dało się nigdzie dodzwonić.
Komunikacja wysiadła.
Antena na jednej z wież odpowiadała za łączność.
Komórkową, telewizyjną i radiową.
Nie mieliśmy kontaktu z innymi agencjami.
Mieliśmy bezpośrednią łączność z posterunkiem policji.
Słyszeliśmy wszystkie rozmowy.
Punkt dowodzenia na północ od Vasey.
Przyjęliśmy.
Ale to wszystko.
Panowała całkowita cisza.
Słychać było tylko alarmy z butli na plecach strażaków,
bo kończył się tlen.
Ale ta cisza była ogłuszająca.
Panowała na całym tym obszarze.
Myślę teraz, że tamtego dnia doświadczyłem wielkiej samotności.
Nie mieliśmy ze sobą kontaktu.
Do kitu.
W środku takiej katastrofy
to wszystko mnie przytłoczyło, bo czułem się jak oderwany.
Postanowiłem poszukać miejsca, w którym kogoś znajdę.
Minąłem bar i naszła mnie dziwna myśl.
Nikt nie miałby mi za złe, gdybym wszedł do środka,
złapał whisky i nalał sobie szklaneczkę.
Jako nawrócony alkoholik często mierzyłem się z myślą:
„Mały drink ci nie zaszkodzi”.
Musiałem przeprowadzić szalony, wewnętrzny dialog.
„Nie dzisiaj. Mam, co robić”.
Wciąż jestem trzeźwy. Już 38 lat.
Byłem jednogwiazdkowym komendantem. Dowodziłem wydziałem na Bronxie.
Popędziliśmy do centrum. Dotarliśmy na róg Trinity i Liberty.
Akurat runęła wieża północna.
Na rogu był Burger King.
Postanowiłem zrobić tam tymczasowy punkt dowodzenia.
Zacząłem wydawać rozkazy. Działaliśmy krok po kroku.
Na miejsce zjechała policja z Brooklynu oraz z górnego Manhattanu.
To był jedyny raz w mojej karierze, gdy nie chciałem iść do pracy.
Wolałem być w domu z rodziną.
To był dla mnie priorytet,
ale musiałem postąpić inaczej i udać się z Queens na Manhattan.
Jechałam z Bronxu.
Miałam zepsute auto,
a w mieście panował chaos, komunikacja nie działała.
Ludzie opuszczali Manhattan pieszo.
Próbowałam złapać stopa, ale bez skutku.
Wcisnęłam się do autobusu na Lexington Avenue.
Wysiadłam przy 21. ulicy i dotarłam na posterunek.
Zaginęło wielu moich znajomych.
Nikt nic nie wiedział.
Policja zaczęła tworzyć listę zaginionych.
Cywilów, ratowników.
Na liście było wielu z nas.
Proszę o ciszę na falach. Mam tu ranną policjantkę.
Nasłuchiwaliśmy dźwięków, by znaleźć kogoś pod gruzami.
Gdzie byłaś przed zawaleniem?
Wczołgiwałam się w szczeliny, by dotrzeć do rannych.
Po chwili miałam poparzone buty i ramiona.
Nie wiedzieliśmy, jak poradzić sobie z taką liczbą zaginionych.
Jak potwierdzić, że zaginęli i wciąż są w budynku.
13. POSTERUNEK
Wyszłam z posterunku i skierowałam się w stronę WTC.
Chciałam odnaleźć sąsiada, Billa McGinna.
Tamtego dnia przed pracą zaszła do mnie jego żona.
Powiedziała, że Bill jest w pracy, a teraz nie odbiera telefonu.
Obiecałam, że spróbuję go znaleźć.
Rozglądałam się. Wypytywałam ludzi:
„Czy ktoś widział Billa McGinna, strażaka z remizy przy 10. ulicy?
Albo kogoś z jego jednostki?”.
W końcu pewien strażak rzucił:
„Wszyscy zginęli”.
Czułam się strasznie. Jego córka miała sześć lat.
Rano była u mnie w mieszkaniu.
Bawiła się z moim synem i w pewnym momencie rzuciła:
„Nie mam zęba!”. Wypadł jej mleczak.
Bardzo chciała pokazać go tacie.
Gdy dowiedziałam się, że jej ojciec nie wróci do domu,
poczułam ogromny smutek.
Dotarliśmy na drogę FDR Drive w rejonie Manhattan Bridge.
Pamiętam, że nagle ktoś krzyknął: „Uciekajcie!
Na moście jest furgonetka! Zaraz wybuchnie!”.
Wszyscy zaczęli panikować. Ja i moi partnerzy również.
Nagle pomyślałem: „Gdzie my, kurwa, biegniemy?”.
Okazało się, że w furgonetce nie było materiałów wybuchowych.
Ktoś ją porzucił.
Ale łatwo było w to uwierzyć, bo czekałem na kolejny atak.
Panikowaliśmy.
Krążyły plotki.
W powietrzu wciąż było osiem zaginionych samolotów.
Ale nie wszystko było plotką.
Usłyszeliśmy o ataku na Pentagon,
a także o katastrofie samolotu w Shanksville w Pensylwanii.
Do ataków doszło w wielu miejscach.
Nie wiedzieliśmy, co planują terroryści.
Mogli teraz obrać na cel Empire State Building lub metro.
Wiedzieliśmy tylko, że zrobią to teraz i to w wielu miejscach naraz.
Cały czas pomagaliśmy ludziom, ale wciąż nie miałem kontaktu z żoną.
Znów spróbowałem zadzwonić.
W końcu udało mi się dodzwonić do niani naszych dzieci.
Spytałem ją, czy żona się odzywała.
Odparła: „Tak, już jedzie. Była w New Jersey”.
Nic jej nie było.
Mogłem skupić się na niesieniu pomocy
i uratowaniu ludzi, którzy byli uwięzieni w gruzach.
Byłam w szoku.
Odwodniłam się. Błąkałam się samotnie.
Doszłam do Woolworth Building
i zobaczyłam Pete’a Panuccio,
mojego sierżanta z 19. posterunku, z którym pracowałam na nocki.
Pomyślałam: „W końcu ktoś, kogo znam!”.
Rzucił: „Boże, Joanne, gdzie się podziewałaś?”.
Poczułem ulgę, widząc kogoś z 19. posterunku.
Była cała.
Przez cały ten czas dzieliła nas tylko przecznica.
Tak wielki panował chaos.
Rzucił: „Wyglądasz koszmarnie”.
Odparłam: „Z ciebie też żadne ciacho”.
Juanne kulała.
Zmroziło mnie na widok jej kolana.
Ja pewnie leżałbym na ziemi i płakał.
A ona powiedziała:
„Wszystko gra. Róbmy swoje. Do szpitala pojadę po wszystkim”.
Jakiś dowódca dał nam znać,
że potrzebują ludzi na ulicy przy 7 World Trade.
Budynek płonął.
17.20
Zawodził jakby umierał.
Pobiegliśmy.
Nagle gigantyczna chmura pyłu zalała całą ulicę Broadway.
Pomyślałem: „Kiedy to się skończy?”.
Gdy wróciłam do domu,
nie mogłam uwierzyć, że naprawdę tam jestem.
Córka mnie wyściskała.
Powiedziała: „Wiedziałam, że jesteś cała.
Wiedziałam”.
A potem usiadłam w wannie,
a moja dziesięcioletnia córka zaczęła mnie obmywać.
Mówiła mi: „Jesteś tu.
Tak się cieszę, że tu jesteś”.
Byliśmy z żoną poruszeni. Wycałowaliśmy naszą córkę.
Tej nocy spała z nami.
Całe to przerażenie, które się we mnie zbierało,
po powrocie do domu zaczęło wychodzić.
Byłem w łóżku ze swoją rodziną.
To była wielka ulga.
Spałem może z godzinę.
Umyłem się, przebrałem i wróciłem do pracy.
Kazali nam być o czwartej.
12 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Wszystko zostało zorganizowane, każdy otrzymał konkretne instrukcje.
Każdy detektyw w mieście został wykorzystany do pomocy.
Pracowałem w obszarze Stosu.
STOS: MIEJSCE ZAWALENIA WIEŻ WTC
Po kilku dniach
dowódca zalecił: „Dochodzeniówka,
wracajcie do biura i załóżcie cywilne ciuchy.
Będziecie łapać szabrowników”.
Potrząsnąłem głową.
Odparłem: „Nie”.
Rozpłakałem się. Wpadłem w histerię.
Powiedziałem: „Muszę tam wrócić. Nie będę szukał jebanych szabrowników.
Wracam tam. Muszę znaleźć JoAnn”.
Dowódca odparł tylko:
„Wracaj tam.
Na tak długo, jak potrzebujesz.
Tylko dawaj znać, że żyjesz”.
OBSZAR AKCJI RATUNKOWEJ
Kiedy w końcu ukończono listę zaginionych osób,
okazało się, że dokładnie 2976 cywilów,
37 policjantów zarządu portu
343 strażaków
oraz 23 policjantów
poniosło śmierć w wyniku zamachów.
Niestety znałem wielu z nich.
Między innymi Moirę Smith.
Tamtego ranka widziałem ją za biurkiem w 13. posterunku.
Dotknęło mnie to. Pochodziła z mojej dzielnicy.
Była jedyną policjantką, która zginęła w wieżach.
Pracowałyśmy w jednym posterunku.
Nie mogłam uwierzyć. Znałam jej córeczkę.
Czasami widywałam ją w damskiej szatni.
Była słodka, miała rumieńce.
To było trudne.
NA CHWILĘ PRZED ŚMIERCIĄ
W jednej z gazet trafiliśmy na zdjęcie Moiry ratującej ocalałego.
Wydostała go z budynku.
Nie wiem, kiedy trafiłem do szpitala ani kiedy wydostałem się z budynku,
ale musiało to być tuż przed zawaleniem.
Byłem o włos od śmierci.
Nie wiem, ilu ludziom oprócz mnie pomogła funkcjonariuszka Smith.
Była całkowicie oddana swojej misji.
Bez względu na zagrożenie chciała uratować jak najwięcej osób.
Z czasem zrozumieliśmy, że JoAnn nie wróci do domu.
Straciliśmy nadzieję.
Dotarło to do nas.
Rodzina poszła do domu pogrzebowego.
Tego samego dnia, kiedy wróciłem z pracy do domu,
zadzwonił telefon.
„Dzwoni wujek Mike”.
Słyszałem, że głos mu się łamie. A to kawał chłopa.
Wydusił: „Hej. Dzwonił ktoś do ciebie?”.
„Nie, czemu?”
Odparł: „Znaleźli JoAnn”.
„O kurwa”.
Znaleźli ją.
I…
wciąż mnie to boli.
Przynajmniej wiedzieliśmy.
Na 100%.
Wiele osób nie odnalazło bliskich.
I być może nie odnajdzie.
Można powiedzieć, że mieliśmy szczęście.
Dostaliśmy potwierdzenie w pierwszych tygodniach.
Podawajcie wiadro.
Ostatnią ocalałą osobę odnaleziono 27 godzin po zawaleniu.
I to był koniec.
Akcja ratunkowa zmieniła się w akcję wydobywania ciał.
W biurze koronera zajmowaliśmy się identyfikacją i oznaczaniem ciał,
by można było je przekazać rodzinom.
To była ciężka praca.
Pamiętam pewną rodzinę, która zasypywała mnie pytaniami,
kiedy wypełniałem dokumenty i brałem szczoteczkę czy grzebień,
by pobrać z nich materiał DNA.
Trudno było oglądać ich strach i smutek.
Tamtego ranka zamordowano 2976 cywilów.
Po 25 latach zidentyfikowano ciała 60% z nich.
Ale 40% rodzin nie miała kogo pochować.
Bez odpowiedzi można oszaleć.
Po 11 września przywykłam do zapachu śmierci.
W kostnicy widziałam jej mnóstwo.
Na początku nie mogłam tego znieść.
Po jakimś czasie było mi to obojętne.
Przed budynkiem stało 11 czy 12 naczep z chłodniami.
Grupa kobiet zaczęła przynosić kwiaty oraz wieńce
ku pamięci osób, które leżały w środku.
Postawiliśmy wielki, biały namiot.
Stał się znany jako Memorial Park.
Ludzie pisali coś na ścianie, przyklejali zdjęcia.
Na jednym ze zdjęć jakieś dziecko napisało:
„Mamusia”.
To przypominało nam, kogo szukamy.
ZAGINIONA
CZY KTOŚ WIDZIAŁ TATĘ?
Po kilku miesiącach znaleźli mojego sąsiada Billa McGinna.
Dowiedziałam się od jego żony.
Byłam tamtego dnia w kostnicy. Przywieźli dwóch strażaków.
Dopiero później dowiedziałam się, że jednym z nich był on.
Zawsze kiedy padał deszcz, zostawiał buty przed mieszkaniem.
Obok siebie stały buty Billa, Cordelii i Liama.
Zawsze tak było.
Jakiś czas po zamachach wróciłam do domu, gdy padało.
Zobaczyłam buty Liama i Cordelii, ale brakowało butów Billa.
Wtedy dotarło do mnie, że on naprawdę nie żyje.
Gdy odnajdowano ciało strażaka, wszystko się zatrzymywało.
Przykrywano je amerykańską flagą,
a wszyscy wstawali i salutowali,
gdy wywożono je ze Strefy Zero.
To było…
bardzo emocjonalne.
Cała akcja po zamachach trwała około dziewięciu miesięcy.
Do maja 2002 roku.
Było ciężko.
Nie potrafiłem funkcjonować poza pracą.
Cały czas płakałem.
Leżałem w pozycji embrionalnej.
Analizowałem wszystko to, co się wydarzyło.
Wypełniało mnie przerażenie.
W końcu zaczęło to do mnie docierać.
Wciąż dokonywano morderstw.
Ludzie wciąż umierali.
Ekipa śledcza musiała dalej pracować.
Rutyna pomogła w powrocie do normalności,
ale wciąż pomagaliśmy w akcji.
STREFA ZERO
Czasami kogoś z wydziału przydzielano do biura koronera,
a czasami pracowaliśmy przy poszukiwaniu ciał
na wysypisku na Staten Island.
WYSYPISKO
Fresh Kills na Staten Island było byłym wysypiskiem śmieci.
Przewożono tam szczątki.
Zadaniem wydziału detektywistycznego
było przeglądanie szczątków w poszukiwaniu części ciała
oraz rzeczy należących do ofiar.
Na początku dali nam grabie i kazali szukać.
Znalezione dowody lub kości mieliśmy wrzucać do wiadra.
Zgłosiłem się na ochotnika i dawało mi to wielką satysfakcję,
bo dzięki temu rodziny dostawały informacje o bliskich.
Po jakimś czasie zmądrzeli.
Dali nam kombinezony ochronne, buty, rękawice oraz maski.
Niestety z tego powodu zachorowałem na raka.
Wykryto u mnie raka prostaty.
Na szczęście na wczesnym etapie.
Większość osób tam pracujących skończyła z chorobą powiązaną z 9/11.
W 2021 roku dostałem wiadomość, że wykryto u mnie raka.
Układu moczowego. To rzadkość. Trafia się raz na cztery miliony razy.
Przez dziesięć minut użalałem się nad sobą,
ale nie zamierzałem być ofiarą.
Byłem gotowy się z tym zmierzyć. Pozbyć się tego cholerstwa.
I tyle.
Wykryto u mnie raka skóry na twarzy.
Na początku byłem przerażony.
Obecnie więcej osób zmarło na chorobę powiązaną z 9/11,
niż w samym dniu zamachów.
To bardzo niepokojące.
Myślę, że terroryści obrali na cel wieże WTC,
ponieważ były one symbolem.
I osiągnęli więcej, niż zamierzali, bo ta tragedia wciąż trwa.
Minęło 25 lat.
Pochowałam przynajmniej 50 przyjaciół.
Przyjaciół! Ludzi, których znałam.
A ofiar było więcej.
- Boże, są wszyscy. - Co słychać?
- Miło cię widzieć. - Trzymasz się.
Dzięki, ty też.
- Jak się masz? - Roger.
Wszyscy potrzebujemy…
rozmowy o tym.
Ja i Pete rozmawiamy co roku.
Cześć, kochana.
Wspominamy to.
- Jak się masz? - Dobrze.
Dobrze cię widzieć. Świetnie wyglądasz.
To pomagało.
Do czasu.
Musiałam pójść na terapię.
- Spójrz na Manhattan. - Tak.
- Jak się czujesz tak wysoko? - Dobrze.
- Wiem. - Trochę dziwnie.
Ale nowy budynek jest niezły.
- Jestem w nim pierwszy raz. - Serio?
MacLeod, cholerny wieśniak.
- Zostaw go! - Czemu?
- Zbastuj, mistrzu okręgu. - Właśnie.
Męczyły mnie straszne koszmary.
To było najgorsze.
Śniłam, że grzebią mnie żywcem.
Myślę, że każdy policjant przeżywa to samo.
Byłam na skraju.
Wtedy odezwali się do mnie ludzie z 9/11 Foundation.
Zaoferowali pomoc.
Jesteś trochę zdenerwowany.
- Zestresowany? Trochę. - Spokojnie.
Bałem się przyjść.
Jestem teraz orędowniczką kontroli zdrowia psychicznego.
Wystarczy się zapisać. Ubezpieczenie to pokrywa.
To nic nie boli.
Nie sprawia mi frajdy…
przebywanie w tym miejscu.
Nie podoba mi się tu. Dobrze, że jesteście.
Czuję się bezpiecznie, bo mnie rozumiecie.
Wiemy rzeczy, których nie wie nikt inny na ziemi.
I nie powinien wiedzieć.
Nie uporałem się z tym.
Moja córka miała dwa lata
i zastanawiała się, czemu tata spędza całe dnie w robocie.
A ja uciekałem od jebanych wspomnień,
przez które przeżywałem to na nowo każdego pieprzonego dnia.
Moje życie zmieniło się na zawsze.
Nie tylko moje.
Nie potrafiłem określić, z czym się mierzę.
Nie widziałem tego i nie rozumiałem.
Dokonano tu okropnego ataku. To miejsce zbrodni.
Przez wiele miesięcy był tu cmentarz.
Mam teraz mętlik w głowie. Widzę zdjęcie Pete’a z Joanne.
Rogera na parkingu Pathmark, polewającego głowę wodą.
Wszystko wraca. Ciężko o tym myśleć.
Ja dawałem upust emocjom pod prysznicem.
Wchodziłem pod prysznic
i płakałem.
Bez końca.
Nikomu o tym nie mówiłem.
Tak przetrwałem tamten okres.
Tak.
Zwaliło się to na mnie, gdy przeszłam na emeryturę.
Przestałam mieć znaczenie.
To wiele zmienia.
Dlatego przestałam pić.
Najlepszy sposób? Iść do baru.
Tak sobie radziliśmy. Zwierzaliśmy się w barze.
Ale teraz ludzie cierpią z powodu 9/11 oraz PTSD,
choć całą karierę nie mieli z tym problemu.
Dotyczy to wszystkich śledczych, którzy widzieli ciała, martwe dzieci.
Cały ten pieprzony syf.
Musicie się z tym zmierzyć, bo pożre was to od środka.
Cieszę się, że się spotkaliśmy.
Przez lata myślałem, że tylko mi odpierdala.
Ale tak nie było. Wiem to.
Ale przychodząc tu… Wybaczcie.
Nie płaczę. Chyba ty!
Przy kamerach daruję. Ponabijam się potem. Kocham cię.
Musisz dbać o swoją psychikę. Nie możesz tego dławić.
Miło patrzeć na minę Briana.
Jakby był inną osobą, niż kiedy tu przyszedł.
- To terapia grupowa. - Tak.
- Serio. - Czujemy się bezpiecznie.
- To strefa komfortu. - Możemy być szczerzy.
- Przeszliśmy to samo. - Właśnie.
Zdrowie psychiczne jest równie ważne co fizyczne.
W końcu to zrozumiałem.
Ale dopiero po 19 latach, kiedy poszedłem na terapię.
Musiałem.
Nie jestem superbohaterem.
To też wyrzuty sumienia. Szefie, był pan w Burger Kingu.
Tommy, byłeś tam. On też. Wszyscy tam byliśmy.
I wciąż wraca ta myśl: „Czemu my przeżyliśmy?”.
Zginęło 23 policjantów,
37 policjantów zarządu portów
i 343 strażaków.
Nie bez powodu Bóg dał nam pamięć.
Pamiętamy o nich.
Pamiętamy, co się stało.
Nie zapomnimy.
W miejscu, gdzie stały wieże WTC,
stoi teraz Freedom Tower.
Nie widziałem jej z takiej wysokości. Jest majestatyczna.
Cieszę się, że pokazaliśmy im, gdzie mogą spieprzać.
Bardzo się cieszę.
Wszyscy żyjemy.
Przetrwaliśmy w jednym kawałku.
Cieszę się, że utworzyli miejsce pamięci
o wszystkich ratownikach i cywilach,
a także obcokrajowcach, którzy zginęli tamtego dnia.
To symbol siły i odporności.
Padliśmy na deski, ale powstaliśmy.
Jako miasto i państwo.
Miejsce pamięci jest niezwykłe.
Obrys budynków z nazwiskami ofiar i wodospadem.
- Piękny dzień. - Owszem.
Nie jak wtedy.
- Tak? - Jimmy Riches.
Przed strażą był policjantem. John Chipura.
Znałeś wielu ze Staten Island.
Chryste. Timmy McSweeney. No i Moira.
Terroryzm to nie jeden zamach.
To nieustanny stan wyniszczania ludzi strachem,
chorobami i obciążeniem psychicznym.
Po przeciwnej stronie zła jest… miłość.
Są ludzie, którym zależy.
W wyniku tej tragedii ludzie w całym kraju,
a zwłaszcza w Nowym Jorku, zjednoczyli się.
To pokazało mi, na co nas stać.
Napisy: Krzysztof Zając