Uploaded by MoviesMod.org | Visit & Support
GOŞEN
Musa.
Rabb'im.
Bu akşam diğerlerinden farklı.
Nasıl Rabb'im?
Mısır'da doğan ilk çocukların hepsi ölecek.
Firavun'un ilk çocuğundan en mazlum hizmetçinin ilk çocuğuna kadar.
Ya İbraniler?
İyi dinle.
Her aile acı otlarla hazırlanmış kurbanlık kuzudan yiyecek.
Mayasız ekmekle yiyin çünkü kabarması için vakit yok.
Gazabımdan korunup yaşadığınız yeri işaretlemek için
kuzunun kanıyla evlerinizin kapılarını boyayın.
Musa'nın evini arıyorum.
Korkuyorum Musa. Başka bir yolu olmalı.
Ben yok ediciyim.
İçeri. Çabuk.
Böylece onuncu bela başlar.
İlk çocuğun ölümü.
AHİT MUSA'NIN HİKÂYESİ
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM VADEDİLMİŞ TOPRAKLAR
Son bela son derece yıkıcı
zira diyor ki Mısır'da doğan her ilk çocuk,
Firavun'un çocuğundan herhangi birinin çocuğuna,
hatta sığırlara kadar hepsi ölecek.
Hristiyanlık için bu Yeni Ahit'in ve İsa Mesih'in habercisidir.
Kuzu'nun Kanı. Kuzunun kurban edilmesi.
Ve sadece onun kanıyla kurtulacaksınız.
Çıkışınız, kurtuluşunuz yalnızca kapı sövesindeki
kuzunun kanıyla olacak.
Lütfen. Yiyin. İçin.
Gelen meleğin, İbranilerin evini es geçmesini sağlayan işaret
kapı sövesindeki kuzu kanıydı.
Fısıh tabiri buradan geliyor.
Onların evlerini es geçip Mısırlıları hedef alırlar.
PI-RAMESSES MISIR'IN BAŞKENTİ
Bu var ya? Bu çok lezzetli.
Amen?
Amen!
Bu bir bakıma kısasa kısas sayılabilir.
Firavun, Çıkış'ın başında ne yapıyor? Oğlanları öldürüyor.
Burada da ilk doğanlar ölüyor.
Hikâye kendini tekrarlıyor.
Benimkine yapmaya çalıştığını seninkine yapıyorum.
Kadim hahamlık geleneği,
belaların Mısır halkına yaşattığı acıları övmez.
Fısıh sederi kısmına geldiğimizde,
yani nameyle 10 belayı okuduğumuz kısımda,
kadehlerimizden parmağımızla bir damla şarap alıp
tabaklarımızın kenarına sürmemiz söylenir.
Başkalarının acılarından keyif almak doğru değildir.
Bize zarar vermiş olmaları veya masum insanlar olmaları fark etmez.
Bu yüzden sembolik olarak neşe dozumuzu azaltırız.
Musa!
12. Bölüm'de yok edici iniyor.
Bazen Ölüm Meleği olarak algılandığı olmuştur.
Tanrı denmiyor çünkü.
Musa!
Ama hemen sonrasında bunu Tanrı'nın yaptığı yazıyor.
Yani acaba Tanrı ile yaptığı işi bir şekilde ayırma çabası mı bu?
Musa.
"Ve Mısır'da büyük bir feryat koptu.
Çünkü ölüsü olmayan tek bir ev yoktu."
Musa!
Lütfen! Gitmeliyiz, lütfen!
Bence düzeltmenler ve kutsal kitap yazarları,
herhangi bir Tanrı'yla bağdaştırılamayacak kadar
vahşi ve kinci karakter özelliklerinden Tanrı'nın kendisini soyutlamak için,
onu çocuk ve masumların canını alabilecek bir ölüm meleği ile değiştirdiler.
Ne yaptık biz?
Tanrı'nın senden istediği şeyi.
Son belaya bakıyorum da,
muazzam biçimde yıkıcı.
Tanrı'ya karşı argümanları işte bu yüzden duyuyorsunuz.
İyi niyetli bir Tanrı buna nasıl izin verir?
Bu kadar kinci bir tanrı olabilir mi?
Bütün ilk çocukları öldürdün mü? Ne acımasız bir Tanrı'sın sen!
Ve dürüst olacağım, buna verecek cevabım yok.
Ama insanlık açısından düşünürsek, bu çok yıkıcı bir şey.
Musa.
Neredesin Musa?
Musa!
Neredesin? Cevap ver!
-Kardeşim. -Kapıyı sürgüle.
-Ona gitmeliyim. -Hayır!
Cevap ver!
Ben giderim.
Musa burada değil.
Benimle yüzleşemeyecek kadar utanıyor mu?
Oğlum öldü!
Bizim çocuklarımız da senin ellerinde öldü.
Uyarılmıştın.
Kimse Tanrı'ya mâni olamaz.
Sizin tanrınız katilden başka bir şey değil.
O, hayat verendir.
Ve de alan.
Oğlum…
Oğlum.
Çöle gidin. Hemen şimdi gidin.
Hiçbir şart yok mu?
Yok.
Hemen gittiğiniz sürece.
Bizimle kal.
Olmaz.
Onunla Mısır'ın kaybının yasını tutmalıyım.
Onun kaybının.
Gitmeliyiz. Derhâl.
Fikrini değiştirmeden.
Sevgili oğlum.
Bu musibeti evime sen getirdin.
Musa'yı buna sen zorladın.
Bu faciaya.
Bak ne oldu.
Kendini yenilmez, zarar görmez sanıyordun.
Ben tanrılarla münasebetteyim.
Öyle mi?
Önümde diz çök.
-Yalvarırım bana kulak ver. -Çök!
Ben Firavun'um!
Nil'in Kralı!
GOŞEN
"Mısırlılar, bir an önce ülkeyi terk etmeleri için ısrar ettiler.
'Aksi takdirde hepimiz öleceğiz' dediler."
Artık her şey çok hızlı ilerliyor.
Sanki zaman bir çöküntüye uğruyor.
Bunca yıldır oradasınız. İki, 10, 400 yıl.
Mefhum kayboldu. Bir köle zamanını kontrol edemez.
Köleye ne zaman, nereye gideceği söylenir.
Onlara ilk kez "Hadi gidelim" deniyor.
Artık zamanın kölesi değiller. Onu kontrol edecekler.
"Mısırlılardan altın ve gümüş eşyalar, kıyafet istemişlerdi.
Ve Rab, Mısırlıların gözünde halkın lütuf bulmasını sağladı,
böylece onlara istediklerini verdiler.
Böylece Mısırlıları yağmaladılar."
İbranice'ye "yağma" diye tercüme edildiğini duyuyorum.
Ama lafı gevelemeyelim. Ana fikir aynı.
"Bizim olanı alacağız."
Aslında Yahudiliğin ilk dönemlerinde bu bir sorundu.
Öyle ki Yahudi filozof Philo,
"Hayır, verilen hizmetlerin karşılığıydı bu" der.
Yağma ya da soygun değildi. Hak ettiğimiz bir şeydi.
Ve çektiklerimize karşılık aldık.
Keşke kutsal kitapta dipnotlar olsa.
"Bununla rollerin değiştiğinden başka ne anlatmaya çalışıyorsun?" gibi.
Böyle…
Böyle insanlar mı olacağız? Bu mu?
Musa!
Nişanlıyken bana mücevher vermedin mi?
Bugün de nişan sayılır.
400 yıl Musa.
Bırak kutlasınlar.
Bizim için sevinse olmaz mı?
Bu gün önceden bildirilmişti.
Kenan'a doğru yola çıkışımız. Süt ve bal diyarına.
400 yıl sonra nihayet o gün geldi.
Bu süre zarfında çilelerle kuşatıldık.
Emekle, zorlukla ve ıstırapla.
Kim olduğumuzu unutmuştuk.
Sonra Tanrı… Tanrı dağda benimle konuştu.
Şimdi buradayız.
Burada, bu güzelim sabah vaktinde özgürlüğün kapısındayız.
Firavun'un bizi bırakmasına hemen güvenecek miyiz?
Planlarını defalarca değiştirdi.
Bu bir tuzak olabilir.
Hayır. Artık karşımızdaki tek tuzak burası, akıllarımız.
Bugünden itibaren Tanrı'mız bizim nişanlımız,
biz de onun geliniyiz.
Musa!
-Hey! -Prenses.
Her nereye gidersen oraya geleceğim.
Ve her nerede kalırsan orada kalacağım.
Musa bu insan grubunu Mısır'dan çıkarırken
Bithiah da Musa'nın Mısır'dan Çıkış'ına katılır.
Bence bu çok şey anlatıyor.
Hatta Musa'nın kime dönüştüğünü ve kendi ailesini bile
peşinden sürükleyecek kadar etkilediğini gösteriyor.
Midraş'ta çok dokunaklı bir kısım vardır.
Firavunun kızının ilk çocuk olduğunu
ve ilk çocuk belasında ölmüş olması gerektiğini söyler.
Ama Tanrı der ki "Musa'yı kurtardığın için ben de seni kurtaracağım."
Tanrı tarafından evlat edinildiği ve son beladan kurtarıldığı kısım burası.
Çoğu Müslüman, Musa'nın evlatlık annesi denilince
onun da Firavun'un zulmüne uğrayan biri olduğunu düşünür.
Oysa aslında Kur'an literatüründe, Musa döndüğü zaman
onun mesajını kabul eden ilk insanlardan biri olduğu söylenir.
İlerleyen zamanlarda Firavun'un ona işkence etmeye başladığı
ve Tanrı'nın onu Firavun'un uyguladığı ağır işkenceden kurtardığı anlatılır.
Böylelikle İslami gelenekte
aile içi şiddete maruz kalıp bir kaçış arayan kadınlar için
bir ilham kaynağı, örnek alınacak bir karakter olur.
Musa, vakit kaybetmemeliyiz.
Kardeşim aklını kaçırdı.
İsrailoğulları!
Yürüyün gidelim!
Metnimizde Fısıh gecesinden şöyle bir cümle geçer,
Rab bizi Mısır'dan almasaydı hâlâ Firavun'un kölesiydik.
Köleliği kastetmiyor. Ruhsal anlamda diyor.
Ruhsal olarak hâlâ sahibimize bağımlı olurduk.
Stockholm sendromu.
Stockholm Sendromu'nu atlatıp iyileşmenin bir yolu da
köle eden kişinin küçümsenmesidir, böylece değersiz olduklarını görürsünüz.
Bunlar bize karşı nazik, iyi insanlar değiller.
Ve bunu gördükleri anda Stockholm sendromu bitiyor.
Artık özgürler. Kurtuldular.
Amun'a bir adak adadım.
Sonunda bizi bu musibetten kurtardı.
Hayır, yanlış karar verdik Hâmân!
Bir işçi kabilesi giderse diğerleri de gider.
Nübyeliler, Hititler. Temeller parçalanır.
Orduyu hazırla.
Majesteleri, size yalvarırım.
Orduyu hazırla.
Bence şu konuda çok şey söylenebilir.
Onuncu bela Firavun'u kişisel olarak etkiliyor,
tabiri caizse onun için bardağı taşıran son damla oluyor.
Bence Firavun, oğlunun öldüğünü nihayet idrak ettiğinde
yüreği intikam arzusuyla doluyor.
Sonra Firavun fikir değiştirip peşlerine düşüyor.
Bazen bir kedi fare oyununa benzetiyorum.
Hani kedi fareyi kovalar,
yakalar, sonra bırakıp canlanmasına izin verir,
sonra tekrar onunla oynamaya başlar.
Bu hikâyede Tanrı'yı böyle hayal ediyorum.
Kenan kuzeyde. Şu tarafta.
Filistin toprağından geçeceğiz. Bize saldırabilirler.
Öyleyse savaşmamız gerekecek. Tek yolu bu Musa.
O zaman kuzeye.
Çölü geçip Vadedilmiş Topraklar'a!
Harun!
Bize yol gösteriyor!
Hayır, o yol denize çıkıyor! Mecdel ve Baal-zephon arasına!
-Bunu daha önce görmüştüm! -Ama kapana kısılırız!
-Yol beni sana getirdi! -Beni dinle kardeşim!
Bu bir alamet!
Mısır'dan bu şekilde ayrılmak için bin gemilik bir filo gerek!
"Firavun halkı salıverdiğinde
Rab onları daha kısa olduğu hâlde Filistin'den geçen yola yönlendirmedi.
Çünkü Rab, 'Savaşla karşılaşırlarsa
fikirlerini değiştirip Mısır'a dönebilirler' dedi.
Bu yüzden Rab halkı çöl yolundan Kızıldeniz'e yönlendirdi."
Tanrı'nın halkı neden bilinmez ve tuhaf bir yola yönlendirdiğine dair
çeşitli yorumlar var.
Sebepler, askerî olanlardan tutun da
ihtiyaç duyabilecekleri su kaynaklarının yakın olmasına dek çeşitleniyor.
Hepsinde de doğruluk payı olabilir.
Ama Tevrat, bugün dahi bize hitap eden bir metin olmalıydı.
Dolayısıyla Tanrı'nın onları çıkardığı bu yolculuğun en önemli mesajı,
hayatta izlemeniz gerektiğini düşündüğünüz yol için Tanrı'nın
"İhtiyacınız olan yolu ben biliyorum. Peşimden gelin" demesi.
"Rab, gündüzleri onlara yol göstermek için bir bulut kütlesi şeklinde önlerindeydi.
Geceleri ise yola devam edebilsinler diye…
…bir ateş kütlesi olarak yollarına ışık tutuyordu.
Ve Mısırlılar peşlerindeydi."
Sana söylemiştim.
Burada sadece deniz var.
Geri dönmeliyiz.
Bir sebebi vardır.
"Mısırlılar,
Firavun'un bütün atları ve arabaları, süvarileri ve askerî birlikleri,
İsrailoğullarını kovalayıp
onları Baal-zephon'ın karşı yakasındaki Pi-hahiroth civarında,
sahilde sıkıştırdılar.
Bize söyle Musa, Tanrı ne diyor?
Bu bir numara, demiştim.
Burada kamp kuracağız.
Burada kamp kuracağız!
-Firavun bizi şuracıkta katleder. -Kamp kuracağız!
Hayır. Bakın, o haklı.
Musa haklı!
Tanrı onlara bir kurtarıcı lütfu bahşediyor.
İmkânsız bir görsel varlık sunuyor
ve bunu sadece bir yol gösterici olarak değil,
koruyucu bir kuvvet olarak da görüyorlar.
-Etrafından dolansınlar! -Mümkün değil Majesteleri.
Ne zaman gitmeye kalksak bizimle birlikte hareket ediyor.
Efendim, o canlı bir varlığa benziyor.
O şeyi geçmeyi başarabilen kişi benim varisim olacak.
Bizi buraya getirmesinin bir sebebi olmalı.
Söyle Rabb'im. Neden? Göster bana.
Musa.
Asanı kaldır.
Elini uzat.
"Musa elini denizin üzerine doğru uzattı.
Ve Rab bütün gece estirdiği şiddetli doğu rüzgârıyla suları geri ittirdi."
Kızıldeniz neden ikiye ayrıldı?
Bazı Kitab-ı Mukaddes bilginleri, kutsal kitapta tarif edilenin
bir depremden dolayı olmuş olabileceğini,
bütün suyun depremin açtığı çatlaktan içeri girmiş olabileceğini iddia eder.
Ve bunu bir doğa olayına bağlarlar.
Kitab-ı Mukaddes yazarı bunu ima etmez.
Kitab-ı Mukaddes bu konuda nettir.
Tanrı, Musa'ya asayı kaldırmasını buyurur ve mucize gerçekleşir.
Neler oluyor?
-Sağ çıkamayız! -Geri dönmeliyiz!
Deniz bizi ezer!
-Hepimiz öleceğiz! -Dönelim artık!
Tanrı'larının sınırı yok Majesteleri.
Bizimkiler bunu kabul etmez.
Şunu görüyor musunuz?
Tanrı'nın işi bu.
Şunu görüyor musunuz? Tanrı'nın işi bu.
İman etmelisiniz!
Göreceksin.
Kendinizi kurtarıp çocuklarınızı geride bırakır mıydınız?
Hayır. O da bırakmaz.
Tanrı'nın hepimize ihtiyacı var.
Bütün çocuklarına.
Hepimize!
Vakit varken geri dönelim.
Bunun içinden sağ salim çıkamayız.
Boğulmayı yeğlerim.
Denizin yarılmasına dair bir sürü büyük Midraşik öğreti var.
Birinde melekler yukarı bakıp şöyle der, "Tanrı, bunları mı kurtarıyorsun?
Bunlar da Mısırlılar gibi putlara tapıyordu.
İnsanların hepsi süprüntü. Hepsi aynı."
Tanrı "Yanlışınız var" demiş. "Ne?" demişler. "Bakın" demiş.
"Birlikte yürüyorlar."
Kritik nokta bu.
Ne yaptılarsa yaptılar. Hayatta herkes hata yapar.
Ama insanların birlik olmayı ve beraber çalışmayı öğrenebilmesi,
Tanrı'nın beklentisi bu.
Denizde yok olacaklar. Peşlerinden gitmek delilik olur!
Hayır.
Tanrıları kaçıyor!
Kendi gözlerinizle gördüğünüz şeyden şüphe mi duyuyorsunuz?
Majesteleri.
Çocuklarımızı bizden aldılar.
Bunlar en iyi savaşçılarınız.
Arabamı hazırla.
Majesteleri.
Onları ezip geçeceğiz ve hepsini öldüreceğiz.
"Böylece İsrailoğulları denizin ortasına, kuru zemine yürüdüler.
Ve sular sağlarında ve sollarında onlara duvar oldu.
Mısırlılar hâlâ peşlerindeydi."
Çabuk!
-Gidin. -Hayır!
Dediğimi yap. Gidin.
Yürüyün! Çabuk!
Yürüyün!
Hadi!
"Musa elini denizin üzerine uzattı.
Şafak sökünce deniz olağan hâline döndü.
Sular geri akıp arabaları ve atları yuttu.
İsrailoğullarının peşindeki Firavun'un bütün ordusunu yuttu.
Tek bir sağ çıkan olmadı."
Kızlarımdan biri on yaşındayken pazar okulundan dönmüştü
ve okudukları hikâye buydu.
Hepsinin sulara gömüldüğü Kızıldeniz hikâyesiydi.
Ve çok rahatsız olmuştu.
"Tanrı bunu neden yapmış? Onlar da çocukları değil mi?" diyordu.
İçimden "Vay be kızım. Çok haklı bir düşünce" diye geçirmiştim.
Tanrı bunu neden yapar?
Kur'an da anlatıldığı şekliyle hikâye
Firavun'un boğulmasıyla sona eriyor.
Hikâyede Firavun şöyle diyor,
"Harun ve Musa'nın tanrısına inanıyorum."
Ama artık çok geçtir.
Aslında ilginç bir hikâye var.
Büyük meleklerden biri Cebrail,
Hazreti Muhammed'e şöyle der, "En çok iki kişiden nefret ediyorum.
Şeytan ve Firavun'dan."
Cebrail der ki, "Firavun'un ölmeden önce
İslam'a geçmesinden o kadar korktum ki
ağzına çamur doldurmaya başladım,
aksi hâlde Müslüman olup Rabb'e iman edebilirdi."
Ölü Deniz Yazmaları arasında
Mısır'dan Çıkış kitabının bir kısmını temsil eden
kısa bir yazma vardır.
Hasar görmüş bir parçadır ama içinde Miryam'a atfedilen uzun bir şarkı vardır.
Bu bir zafer şarkısıdır.
İnsanlar kaçmayı başarmıştır ve Tanrı
Mısırlıları mağlup edip insanları kurtarmıştır.
Şöyle der, "Tanrılar arasında sana kim benzeyebilir ki Yehova?"
Başka deyişle, "Sen en büyük tanrısın."
Yahudi, Hristiyan ve Müslüman geleneğinin ilk önemli teolojik mesajıdır bu.
Ve bir kadının ağzından çıktığı rivayet olunur.
Adonai.
Musa da Nuh gibi dünyayı kurtardı.
Nuh'da sular çekilir ve kuru toprakta hayat sıfırdan başlar.
Öte yandan Kızıldeniz olayında, sular yarılır, kuru toprak oradadır.
Onlar için hayat demektir. Karşıya geçip bir hayat kuracaklardır.
Ama ikisi bağlantılı ve bence bağlantı şurada yatıyor.
Tanrı kurtardığında işin içine yaratılış giriyor.
Kardeşim.
Özgürüz.
Öyle mi?
"Sonra Musa, İsrail halkını Kızıldeniz'den çıkardı
ve Şur Çölü'ne gittiler.
Üç gün boyunca çölde su bulamadan yürüdüler."
Bu şoke olmuş, travma yaşamış insanlar artık yabandaydı
ve kafa karışıklığı, korku, belirsizlik yaşamakta çok haklıydılar.
Kelimenin tam anlamıyla nerede olduklarını bilmiyorlar.
Tanrı'larının gerçek olduğunu onları kurtardığını
net bir şekilde gösteren bir sürü deneyim yaşadılar.
Ama tahayyül becerilerinin ötesinde bir şey hayal etmeleri isteniyor.
Çocuklarım üç gündür tek lokma yemedi.
Ve Musa'yı takip ediyorlar ama Musa'nın da bunu hayal edemediğini biliyorlar.
Bana bir işaret ver Rabb'im.
Bizi ölüme mi sürükledi?
-Delilik bu! -Mısır'da kalmalıydık.
Kölelikten özgürlüğe geçtiler.
Tam bittiğini sandıklarında bitmediğini anladılar.
Ve orası çok anlamlı. Hayat bu.
Bir sınavı geçtin ve ondan bir ders çıkardın
ama daha bitmedi.
Ve Tevrat asla varamayacağını söylüyor.
Önemli olan varış değil, yolculuk.
Neredesin Rabb'im? Halkım susuz ve açlıktan ölüyor.
Benimle konuşacaksın!
İnsanlar korku içinde Musa.
Artık benimle konuşmuyor.
Kim?
Tanrı.
Gitti.
Belki gitmemiştir.
-Belki de seni burada sınıyor. -Bu seferki ağır geldi.
Hayır.
Onlara yolu göster.
Rabb'in izniyle bugün su bulacağız.
Güneye döneceğiz.
-Kenan kuzeyde kardeşim. -Biliyorum.
-Güneye, Medyen'e gideceğiz. -Medyen'e mi?
Benimle ilk konuştuğu dağa.
-Vadedilmiş Topraklar'a gidiyoruz. -Oraya gideceğiz.
Nasıl hayatta kalacağız?
İnsanlarımıza ne diyeceğiz?
O rızkımızı verecek.
"Çölde, bütün İsrailliler Musa'yla Harun'a yakınmaya başladı.
Onlara dediler ki, 'Keşke Rab bizi Mısır'dayken öldürseydi!'
Hiç değilse et kazanlarının başına oturur, orada istediğimizi yerdik.
Ama bütün topluluk açlıktan ölsün diye bizi çöle getirdiniz."
Yol uzun. Zorluklar çok.
İnsanlar yorgunluktan dolayı huysuzlanıyor
ve "Nasıl bu kadar nankör olabilirler?" diyorsunuz.
"Tüm o olanları görmediler mi?"
Siz klimalı odadan çıkarken söylüyorsunuz bunları.
Bu insanlar acılar çektiler ve kurtarıldılar.
O kadar yaralanmışlardı ki asıl şikâyet etmeseler tuhaf olurdu.
"Sabah kampın etrafını bir çiy tabakası kaplamıştı.
Çiy eriyip gittiğinde
çöl zemininde buz gibi ince kar taneleri belirdi.
Rab, 'Sizin için gökten ekmek yağdıracağım' dedi."
İsrailoğulları açlıktan şikâyet eder
ve Tanrı gökten man yağdırarak bir mucize gerçekleştirir.
Bilim insanları bize,
Sina'da bulunan ılgın ağacına dadanan
bir tür bitki bitinin varlığından bahsetmiştir.
Ve bunlar tatlı bir aromaya sahip,
beyaz renkli, reçine gibi bir madde yayar.
Bitkilerin üzerindeydi.
Toplanıp kurutulabiliyor, ekmek yapılabiliyor.
O konuştu.
Bence Sina deneyiminde veya yabanda yaşam deneyiminde
Tanrı'nın anaç yönünü görüyoruz
zira tarım mahsullerini yenebilecek hâle getirenler kadınlardı.
Gördün mü kardeşim? Bir alamet.
Alametlerde, mucizelerde ve Firavun'un ordularıyla mücadelede
savaşçı Tanrı'yı görüyoruz.
Ve şimdi, en azından mecazi anlamda, verici, anaç Tanrı'yı görüyoruz.
Dur!
Dur, dedim! Böyle olmaz!
-Bırak! Dur! -Dur!
Bencilsin. Bencil adam.
Çekilin!
Yeter artık!
Bu ne cüret?
David ve Amram istif yapmışlar. Herkese yetecek kadar kalmadı.
Takasa götürün.
İki günden sonra bozuluyor.
Tanrı bize bu nimetleri bahşetti, karşılığı bu mu?
Onları atın. Başlarının çaresine baksınlar.
Hayır, durun!
Dediğimi yapın.
Öfke seni daha önce mahvetti.
Tanrı merhametli davrandı.
Biz de öyle olalım.
O haklı kardeşim.
O ne yapmamızı isterdi?
Bunu bana nasıl sorarsın?
Yüreğimin aradığı tek yanıt bu.
O zaman zihnin de onu arasın.
Daha önce öğrendiklerinizi sıfırlamadan yeni bir şey öğrenemezsiniz.
Bana göre burada kastedilen vahşi hayvanlar değil.
Bir hiçlikten bahsediliyor.
Hiçbir şey yok. Orada hiçbir şey yok.
Düşmanlar, tehditler var mı? Evet, onlar olacak.
Ama mesele o değil.
Demek istiyor ki size öğreteceğim ders ve değerleri
Mısır'da öğretemezdim.
Çok yaşanmışlık var. İsrail olmaz. Daha inşa edilecek.
Bence yaban ile kastedilen bu.
İsrailoğulları.
Beş gün boyunca her sabah yiyecek toplayacağız.
O günkü ihtiyacımız kadar.
Ve altıncı günde…
Altıncı günde yeteri kadar toplayıp yedinci günde dinleneceğiz.
Biz Tanrı'nın suretinde yaratıldık.
Yedinci gün dinleneceğiz, tamam mı?
-Tamam. -Tamam.
Kutsal bir gün.
O günde
O'na ne çok şey borçlu olduğumuzu hatırlayacağız.
Bu kanun olsun.
Şabat, kadim İsrailoğulları ile Kitab-ı Mukaddes dünyasında
ilginç bir müessese.
Bildiğimiz kadarıyla, kadim İsrail civarındaki
hiçbir kültürde ona benzer bir şey yok.
Bu açıdan İsrailoğulları icadı diyebiliriz.
Şabat'a ilk atıf Mısır'dan Çıkış 16'da yer alır.
"Man'ın toplanışı" bölümünde.
Yani altıncı günde iki kat toplayın.
Ve tıpkı Tanrı gibi yedinci günde dinlenin.
Bir tabirimiz var.
"Yahudilerin Şabat'ı sürdürmesinden ziyade Şabat Yahudileri sürdürdü."
O zamanlar tam olarak buna ihtiyaç vardı.
Rab, Musa aracılığıyla şu mesajı vermek istedi,
"Durun. Çalışmak yok. Elinizdekileri değerlendirip şükredin.
Sadece var olup içinde bulunduğunuz anı yadırgamazsanız
başarılı olmuşuz demektir."
Açlığın ve Firavun'un gazabının eleğinden geçen İsrailoğulları
güneydeki Sina Dağı'na giden yolda çok geçmeden yeni bir düşmanla karşılaşır.
Yalnız değiliz.
Bedeviler. Burası onların toprağı.
Eski Yakın Doğu halkının büyük kısmı İsrailoğlu değildi
ve İsraillilerin düşmanıydı.
Amalekler buna iyi bir örnektir.
Deh! Musa!
Eşkıyalar!
Karanlıkta pusu kurmuşlar.
Karşı koyduk ama çok kalabalıklardı. Kadın ve çocukları aldılar.
Daha çok adam lazım.
Amalekler. Köle tacirleri.
Buraya kamp kuralım. Emri ver.
İnsanlarımızı geri alalım.
AMALEK KAMPI
Çabuk. Hemen mevzi alın.
Peki İsrailliler kılıç, kalkan ve oklarla mı yola çıktılar
ve Amalekler'e nasıl savaş açabildiler?
Bu çok eski bir Yahudi midraşına dayanıyor.
Orada yazdığına göre
Mısırlı askerleri soyup soğana çevirmişler
çünkü cesetleri karaya vurmuş ve eşyalarını aşırmışlar.
Harika bir cevap. Kitab-ı Mukaddes öyle demiyor.
Hiçbir şey demiyor, "Bu nasıl oldu?" diye merak ediyorsunuz.
Rabb'im…
…çocuklarını zafere taşı.
Tanrı der ki "Sizi Mısır'dan
uzanmış kolum ve kuvvetli elimle çıkardım."
Musa'nın kolları da tam olarak bunu yapıyor.
Bir sembol, bir iletken görevi görüyor.
Joshua! Buradayız.
Buradalar!
Ve gözleri gökyüzüne çevrili olduğu sürece
savaşta galip geliyorlar.
Çabuk, bana yakın durun.
Bunu yapmazlarsa mağlup oluyorlar.
Acele edin!
Musa bitap düşüyor.
Ama kolları havada kalıyor.
İsrailoğulları savaştan muzaffer dönüyor.
-Ne oldu? -Ganimet için kavga ediyorlar.
Yeter!
Bir yumruk daha atan ölür!
Ölür!
Kim olduğumuzu hatırlayın!
Bir millet!
Dinine bağlı bir millet!
Çekilin!
-Böyle insanlara nasıl önderlik ederim? -Birlikte sevgiyle yürüyerek.
-Ya o sevgiyi bulamazsam? -Hatayı kendinde ararsın.
Çocukken sevgi bizden koparılmıştı.
Sadece sevgiyle Mısır'dan katiyen çıkamazdık.
Yabanda göçebelik hikâyesi aslında ağır travmalar geçirmiş,
yaralı ve işlevsiz eski kölelerden oluşan dağınık bir insan grubunun
hayat mücadelesini anlatıyor.
Çıkarılacak bir ders de şu, Tanrı sana bir hayal verebilir.
Tanrı sana bir düş verebilir.
Hayalin çoğu zaman istediğin şekilde hayata geçmeyecek
ama daha iyi olacağı kesin.
Bu kullar Vadedilmiş Topraklar'ı bekliyor, ekspres biletleri var sanıyorlardı.
Ama hayır.
Sana dışarıda istediğini vermeden önce
kendi içinde halletmen gereken şeyler var.
İsrail, bir kulluk biçiminden başka bir kulluk biçimine geçiyor,
yani Yehova'ya kulluğa.
Çıkış'taki amaç özgür olmak değil.
Tanrı'ya ibadet için dağa gitmek.
Kuralları öğrenmek için emirleri al,
böylece nasıl davranıp ibadet edeceğini bilirsin."
Hâlâ katlanmaları gereken manevi bir mücadele var.
Siyasi açıdan özgür olmalarına rağmen manevi özgürleşme görevleri baki.
O'nunla konuşmaya geldim.
Onu tekrar bulmaya.
Seni daha önce de böyle gördüm.
Tanrı olmadan halkıma önderlik edemem.
Aynı anda hem onlarla yürüyüp hem de Tanrı'yı nasıl ararım?
Uzun yıllar önce
koyunlarımı meraya götürmüştün.
Halkıma vakit ayırabileyim diye.
İyi bir hizmetkârdın.
Senin de hizmetkârların var.
Onları akıllıca seç. Onlardan yararlan.
Böylece O'nun yanına için rahat gidersin ve yardımını istersin.
Şuayb yine ortaya çıkar.
Sonra Musa'yı günlük işlerini yaparken izler.
Aralarında ihtilaf çıkan çeşitli insanları kabul ettiğini,
tek başına hem yargıç hem jüri olduğunu görür.
Şuayb bunları yaptığını görür ve ona şöyle der,
"Bu şekilde devam edemezsin. Kendini tüketeceksin."
Sonra Şuayb ona "Yapman gereken şu" der
ve bir yargılama sistemi kurmayı tarif eder.
Bana göre Şuayb,
Yahudi olmayan birinin en iyi fikirlerini
ve dinî göreneklerinden gelen irfanını
yardım için paylaşmasına müthiş bir örnek.
Musa da bu irfanı kabul edecek kadar zeki,
her ne kadar farklı bir kültürden gelse de.
Hâlâ duruyor.
Hayat hikâyemiz.
Acaba nasıl bitecek?
Gidip yardım istemeliyim.
Döneceksin.
Hikâyeyi çocuklarımıza anlat ki anlasınlar.
Git.
Musa bir kez daha Tanrı'yla konuşmak için yüce dağa çıkar.
"Dağın üzerinde yoğun bir bulutla gök gürültüsü ve şimşek vardı.
Sina Dağı dumanla kaplıydı
çünkü Tanrı onun üzerine ateş şeklinde inmişti.
Dağdan, tıpkı bir ocaktan çıkar gibi duman yükseliyor
ve bütün dağ şiddetle sarsılıyordu."
Neredesin?
Bunca yolu seni bulmak için geldim!
Konuş benimle!
Benimle işin bitti mi?
Benim seninle işim bitmedi!
Beni duyuyor musun?
Ne yapacağımı bilmiyorum ya Rab.
Nereye gideceğimi.
Sensiz kayboldum.
Seni kartal kanatlarında taşıyıp huzuruma getirdim.
Sözüme uyarsanız ve ahdimi tutarsanız
benim için bir kâhinler krallığı ve kutsal bir millet olursunuz.
İsrailoğullarına böyle söyleyeceksin.
Haftalar geçer.
İsrailliler, Sina Dağı'nın gölgesinde Musa'nın dönüşünü beklemektedir.
40 gün 40 gecedir yok.
Dönecek.
Bunlar çok fazla belirsizlikle yaşayan insanlar.
Önderleri ilk kez yanlarında değil.
Onları Mısır'dan çıkaran, millete babalık yapan adam
yanlarında yok.
Başlarını kaldırıp baktıklarında bu müthiş ve korkunç deneyimi görüyorlar.
Yarın nerede olacağını, nasıl hayatta kalacağını,
gelecekte neler olacağını bilmezken kötü şeyler yapabilirsin.
Ne oluyor?
Başkalarının da tanıdığı bir tanrıya ihtiyacımız var.
Diğer tanrılar gibi bir tanrıya.
Mısır altınımız var.
Gitmeden önce onu eritip bizi koruyacak bir tanrı yapacağız.
Musa bizi korudu.
Kardeşinin hâlâ hayatta olduğuna sahiden inanıyor musun?
Söyle.
Kardeşlerin ilk doğanısın.
Mevkini geri alma vaktin geldi.
"Ve Harun onlara,
'Karılarınızın, oğullarınızın, kızlarınızın kulağındaki
altın küpeleri çıkarıp bana getirin' dedi.
Ve altınları onların ellerinden aldı,
bir oyma aletiyle şekillendirdi
ve dökme bir buzağı yaptı."
Unutmayın, Mısır'da belalara sebep olan şey itaatsizlikti.
Ama bu tanrıyı inşa etmeleri
çölün karşı tarafındaki insanların itaatsizliğiydi.
İşte bu itaatsizlik yüzünden
en fazla 10 gün sürmesi gereken bir yolculuğu tam 40 yılda tamamladılar.
Musa'nın öz kardeşi ve İsrail'in başkâhini olan Harun
altın buzağıyı kendisi yapar
çünkü İsrailliler arasında
kargaşa çıkmasından korkmaktadır.
Sırf onları sakinleştirmek için bu tanrıyı yapar.
Bildiğiniz üzere Musa, Sina'dan
onlar tam da altın buzağıya adak adadığı sırada iner.
Yürek burkucu.
Musa bu.
-Musa! -Musa!
Musa!
Musa.
Boşuna.
Hepsi boşunaymış.
Musa o kadar tiksinmiş ve öfkelenmiş ki
On Emir'in yazılı olduğu iki levhayı alıp
onları parçalamış.
Öfke kontrolü sorunu.
Musa'nın hayatı boyunca yinelenen bir tema bu.
Öfkeyle bu mücadeleden çok dersler çıkarabiliriz.
Musa, soğukkanlılığını yitiren, aniden parlayan
ve sonra bunu nasıl telafi edeceğini bulmaya çalışan biri.
Yardım edin.
Bunlar nedir?
Cevap verdi.
Çağrıma cevap verdi.
Ve bana en büyük lütfunu bağışladı.
Kanunlarını.
Ve siz…
Hepiniz kalbimi kırdınız.
Ben de onları kırdım.
Geçmişi değiştirmek için
affedilmek gerekir.
Hatırladın mı?
Beni yalnız bırakın.
Şimdi.
Ben ne yaptım Rabb'im?
Git buradan.
Rabb'im.
Seni yüzüstü bıraktım Rabb'im.
Vakit geldi.
Bir kere bir tufan salıp sadece Nuh'un canını bağışlamıştım.
Bu sefer ateş salıp sadece seninkini bağışlayabilirim.
Yakmak için mi? Hepsini mi?
Ama Rabb'im,
beni buraya yönlendirmeseydin Vadedilmiş Topraklar'da olabilirdik.
Bunların hiçbiri olmazdı.
Orada nasıl yaşayacağını bilmeden Vadedilmiş Topraklar'a varmanın manası ne?
Özgürlüğünüz var ama hakikat olmadan onu koruyamazsınız.
-Yeniden başlayacağız. -Hayır!
Onları affet. Bizi affet. Beni affet.
Affet.
Tanrı yine usanmıştı.
"Herkesi öldüreceğim, seninle sıfırdan başlayacağım."
Ama Musa onu vazgeçirir.
Fevri karar verme. Bir düşün.
Mısırlılar ne der? Bizi öldürmek için mi çöle getirdin?
Sal onları.
Sana başkaldırdılar.
-Tanrı'ya. -Sal onları.
Ölmeyi hak ettiler.
Başkalarına ibret olmalılar.
"Adam öldürmeyeceksin."
-Kanun bu. -Ne kanunu?
Parçaladığım kanun. Sal onları.
Bize kanunları say Musa.
Bir gün gerek kalmayana dek
onları birbirimize sayalım.
Böylece kanunlar aklımıza yazılır.
Hiçbir put yapmayacaksın.
Benden başka Tanrı'n olmayacak.
Rabb'in adını boş yere ağzına almayacaksın.
Senin olmayana göz dikmeyeceksin.
Olmaz…
İsrailoğullarını çölde bigâne düşüren şey bir ahdin eksikliğiydi.
Ve yabanda bu kadar uzun süre kalmalarının sebebi o ahdi oluşturmaktı.
Tanrı onları dilediği anda Kenan'a götürebilirdi
ama hazır değillerdi.
Şabat gününü hatırla ve kutsallığını koru.
Annene ve babana saygı göster.
Zina etmeyeceksin.
Yalancı şahitlik etmeyeceksin.
Kitab-ı Mukaddes'te "emir" kelimesi hiç geçmiyor.
On diyor ama on tane şey var.
On d'varim, on mesele, on kaide.
İlk beşi, insanın Tanrı'yla ilişkisiyle alakalı.
Benden başka tanrın olmayacak.
Rabb'in adını boş yere ağzına almayacaksın.
Son beş emir ise sosyal.
İnsanların birbirleriyle iyi geçinmesiyle, adil davranmasıyla alakalı.
Komşunun evine veya hiçbir şeyine göz dikmeyeceksin.
Tanrı, "Düzensiz kalamazsınız" der.
"Sizi boşu boşuna oradan çıkarmadım. Bir şey olmanız için çıkardım."
O yüzden bu kanunlar, tüm dünyada devrim yaratacak
bir ahlak yasasının başlangıcı olacak.
Anne?
Neden üzgünsün Musa?
Yaptığım yanlışlar yüzünden.
Yapacaklarım yüzünden.
İyi şeyler yaptın.
Tanrı'nın buyurduğu gibi onları Mısır'dan çıkardın.
Onlara uyulacak kanunlar verdin.
Onlara hayat verdin.
Kendinden daha ne bekliyorsun?
Onları Vadedilmiş Topraklar'a götürmem gerek.
Oraya kendileri varacaklardır.
Sensiz.
Bu hikâyenin üç kilit oyuncusu Musa, Harun ve Miryam
Vadedilmiş Topraklar'a gidemezler.
Gel.
Bence bütün Kitab-ı Mukaddes'teki en dokunaklı ve trajik olay,
Tanrı tarafından zor ve tehlikeli
bir misyonla görevlendirilen Musa'nın
İsraillilere 40 yıl boyunca çölde önderlik edip
bu misyonu sebatla tamamlamasına rağmen
diğer İsrailoğulları ile birlikte Vadedilmiş Topraklar'a gidememesidir.
Yürek burkucu.
Bak Musa.
İşte burada.
Musa'nın Vadedilmiş Topraklara girememesi
bana çağdaş bir örneği,
Martin Luther King, Jr.'ın hayatını anımsatıyor.
Ölmeden önceki gece Musa'nın hislerini yinelemişti.
Demişti ki "Dağın zirvesine çıktım. Vadedilmiş Topraklar'ı gördüm.
Sizinle gelemeyebilirim ama Vadedilmiş Topraklar'a gideceksiniz."
Sanki o anda Musa'ya tercüman oluyor gibiydi.
Musa'nın hikâyesinin anlamı,
Kenan'a ulaşsanız bile,
kâğıt üstünde özgür olsanız bile
bir mücadele şart.
Özgür olmak için gereken şey
özgür kalmak için gerekenden farklıdır.
Vadedilmiş Topraklar.
Oraya asla gidemeyeceğim.
Evet.
Ama çocukların gidecek.
Musa?
İçeri gel artık.
Gel.
"Ve Rabb'in kulu Musa,
Rabb'in sözü uyarınca orada, Moav'da öldü.
O günden beri İsrail'den Musa gibi Rabb'in yüz yüze görüştüğü,
Rab tarafından Mısır'a,
Firavun, görevlileri ve ülkesi karşısında bir sürü alamet ve mucize
gerçekleştirmeye gönderilen bir peygamber daha çıkmadı.
Çünkü kimse tüm İsrail'in gözü önünde böyle bir güç sergileyip
Musa'nın yaptığı gibi olağanüstü eylemlerde bulunmamıştı."
Alt yazı çevirmeni: Başak Çelikoğlu Arıkan
Uploaded by MoviesMod.org | Visit & Support