Bu dizi Musa ve Çıkış'ın öyküsünün,
farklı inanç ve kültürlerden gelen ilahiyatçılar ile tarihçilerin
görüşlerini de içeren dramatik bir incelemesidir.
Katkıları öyküyü zenginleştirme amacını taşımaktadır
ancak görüş birliği olarak anlaşılmamalıdır.
Ben, benim...
...ve hep öyle olacağım.
Kitab-ı Mukaddes'te, Sina Yarımadası'nda gizemli bir dağa çağrılan
mütevazı bir çobandan söz edilir.
SİNA DAĞI
Yolculuk tehlikelidir.
Üstelik içini korku kaplamıştır.
Ancak henüz anlamadığı muazzam bir güç onu ileri taşımaktadır.
İnanç.
Adamın gizli bir geçmişi vardır.
Kardeşim, Mısırlı değil, bizden biri.
İbrani miyim?
Attığı her adım onu gerçek kaderine yaklaştırıyor.
Tanrı onunla konuştu.
Onu geri getirmemeni söylemiştim.
Sen onlardan değilsin Musa.
Halkımı bırakma vakti geldi.
İsrailoğulları'nın kurtarıcısı.
Onlara yolu göster.
Tanrı'nın elçisi.
Ben, benim ve hep öyle olacağım.
AHİT MUSA'NIN HİKÂYESİ
BİRİNCİ BÖLÜM PEYGAMBER
Büyük kıtlık zamanında
İbrahim'in soyundan gelen İsrailoğulları
Mısır'a yerleştiler.
Orada 400 yıl boyunca köleleştirildiler.
Yüzyıllar boyunca acı çektiler ama sayıları arttı.
Ayaklanmalarından korkan kral
bütün erkek İbrani bebeklerin Nil'de boğulmasını emretti.
Firavun'un kızı tarafından gizlice evlat edinilip...
...kraliyet sarayında...
...müstakbel kral amcasının yanında büyüdü.
Adı Musa.
Bir Mısır prensi olmasına,
Firavun evinin ayrıcalıklarına sahip olmasına,
o ailede büyümesine ve kraliyet ailesi üyesi olmasına rağmen
bence içten içe farklı olduğunu biliyordu.
Farklı doğduğunu biliyordu.
Tevrat'ta İbranice adı yazmıyor.
Bu hikâyedeki gizemlerden biri de bu.
Ve bu hikâye kısmen Musa'nın, kimliğini ve kaderini
adım adım keşfetmesini anlatıyor.
"Musa büyüdükten sonra bir gün
bir Mısırlının bir İbrani'ye vurduğuna tanık oldu."
Hayır!
İşinize dönün!
Eminim ki Musa'nın,
o İbrani kölenin o gün maruz kaldığı zulümle
özdeşleşmesine sebep olan bir yaradılışı vardı
ve bence o anda bir uyanış yaşadı.
Sen! Dur!
Bırak gitsin.
Bırak gitsin, dedim.
Emredersiniz.
Mesai bitmiştir!
"Olayı duyan Firavun Musa'yı öldürtmek istedi.
Ama Musa Firavun'dan kaçtı."
SİNA ÇÖLÜ
ÜÇ AY SONRA
Çölde doğuya, Medyen'e doğru yürüyor.
Meçhul diyarda bir yabancı.
Artık ne Mısır prensidir
ne de henüz İsrailoğulları'nı kurtaracak peygamberdir.
Yahudi-Hristiyan dini büyük ölçüde Musa'ya dayanır.
Kuruculardan biridir.
Kitab-ı Mukaddes'e dair bildiğiniz her şey
bir şekilde Musa'ya,
onun hayatına ve din adamlığına dayandırılabilir.
Yahudi-Hristiyan-İslam geleneğinde Musa emsalsizdir.
Zira her üçünde yer alır.
Her üçünde de peygamber olarak onurlandırılmıştır.
Musa Peygamber'in adı Kur'an'da yüzü aşkın kez geçer.
Kur'an'da çok az peygamberin hayatının
bütünüyle anlatılması açısından oldukça enderdir.
Hayatına, başına gelenlere, yaşadığı zorluklara
ve yaptıklarına dair her şey günümüzde hâlâ önem arz ediyor.
Acı çekenleri görünce ne yaparsınız? Başkaldırır mısınız, susar mısınız?
Sosyal adalet? Sosyal adalet Musa'yla başladı.
Katil Musa'dan kurtarıcı Musa'ya.
Müthiş bir hikâye bu.
Bak. Biri geliyor.
Kimsin?
Ekmek ve su karşılığı çalışırım.
Bedava içebilirsin.
Bu iyiliği kime borçluyum?
Şuayb. Kuyunun sahibi. Dağın keşişi.
Senin adını kastettim.
Kızıyım. Adım Safura.
Musa Mısır'dan kaçtığında
Sina Dağı yakınlarındaki sahrada yaşayan
göçebe bir kavmin himayesine girer.
Musa kurtuluşu burada bulur.
Paramızla taliplerinizi mi eğlendiriyorsunuz?
Bizim paramızla Naim.
Hem taliplerimiz seni ilgilendirmez.
Çöl farelerine yerimiz yok.
Ölmek istiyor bu.
Belki öyle ama seve seve ikinizi de beraberinde götürür.
Öldür onu.
Bugün değil.
Gel.
Bu kadınlar Musa'nın özel olduğunu kendileri fark ediyor
çünkü yardım teklifini kabul ediyorlar,
onun yavuz ve güvenilir biri olduğunu anlıyorlar.
Kur'an'da, Safura'nın hikâyesi ilginçtir...
Arapçada Safura diye telaffuz edilir.
Onun önünden yürüyormuş,
sonra rüzgâr esmiş ve eteği biraz kalkmış.
Elbette Musa ona bakmak istememiş,
bu yüzden kadının önünden yürümüş, ona arkadan bakmamak için.
Centilmenliğinden etkilenmişler.
Kızlar babalarının yanına gidip
güvenilir ve yavuz Musa'nın kendilerine yardım ettiğini söylüyorlar.
MEDYEN
Seni Medyen'e ne getirdi?
Firavunumuz bir kent inşa ediyor.
İnsanlara köle olmaları ya da vergi vermeleri söylendi.
- Ben de ayrıldım. - Çöle gelmek için mi?
İnsan orada özgür olabilir.
Mısırlıların âdetleri farklı.
Ama kızlarım namına gösterdiğin yüreklilik sebebiyle
bu gecelik kalabilirsin.
Şuayb, Musa'nın öyküsünde en sevdiğim karakterlerden biri.
Bildiğimiz kadarıyla Şuayb müşfik biri,
barınak sağlıyor ve insan sarrafı.
Bu adamın Mısırlı, Medyenli vesaire olması onun için fark etmiyor.
Yardım eli uzattı ve muhtaç durumda.
Şuayb, Medyen halkının din büyüğüydü.
Onlar, Eski Mısır'la ve en nihayetinde eski İsrail'le aynı dönemde yaşamış
çok tanrılı bir halktı.
O zamanlar pek tek tanrıcı yoktu.
Hemen herkes birden çok tanrının varlığına inanıyordu.
Asıl soru hangisine taptığındı.
Doğru terim monolatri aslında.
Tek bir tanrıya inanılan monoteizmden farklı.
Monolatri bir tanrıya tapmak demek.
Ama diğerlerinin varlığını da kabul ediyorsunuz.
Ama sadece birine tapıyorsunuz.
Kitab-ı Mukaddes'i kelimesi kelimesine ele alırsanız
Tanrı'nın net bir şekilde
İsrailoğulları'nın sadece
ona tapması gerektiğini buyurduğunu görürsünüz.
Tek Tanrı'nın kendisi olduğunu belirtmiyor aslında.
On Emir'de şöyle der, "Benden başka tanrın olmayacak."
Bunu şu şekilde yorumlayabilirsiniz,
başka tanrılar da var ve başka insanlar onlara tapıyor
ama siz, benim seçilmiş halkım, sadece bana tapacaksınız.
Onlara yolu göster.
Şilten hazır.
Ne görüyorsun?
Dağda kim yaşıyor?
Kimse. Niye ki?
Zirvede bir ateş gördüm.
Hayır, imkânsız bu. Kutsal toprak orası. Kimse giremez.
O zaman gördüğüm neydi?
Dağ, birçok dinî gelenek için çok önemli bir yerdir.
Dağların tepesinde yaşadığı farz edilen tanrılar vardır
çünkü zirveler hem yüksek ve ulaşılması zor yerlerdir
hem de bulutların arkasına gizlenip
ara sıra ışık çakmalarına mahal verebilirler.
Bunun düzlükteki biri için nasıl büyük bir merak konusu olduğunu
tahmin edebilirsiniz.
Onlara yolu göster.
Ben kimim anne?
Bir çocuk için ilginç soru.
Sen bir Mısır prensisin.
Neden sordun?
Öbür çocuklar benimle dalga geçiyor. Farklı olduğumu söylüyorlar.
Onlar gibi soylu değilmişim.
Var olan en yüksek sembol.
Zamanın başlangıcından beri ailemizde.
Kim olduğunu asla unutma.
Herkes kadar soylusun.
Şimdi uyu.
Sevgili Musa'm.
Mahar öldüğünden beri zorluk çekiyoruz.
Yedi kız, oğlan yok.
O en iyi çobanımdı.
Onun işini yabancıya teklif etsek ya?
Yabancılar için canını riske atan biri ölümle aşık atıyor demektir.
Çöle geri dönerse ölür.
Suçlusu biz oluruz.
Kurnazlığın anana çekmiş.
Musa!
Lütfen gitme.
Babam sana iş teklif ediyor.
Medyen, Musa için bir sığınak oldu.
Ve bence bu sığınak ona konfor ve rahatlık sağladı.
Mısırlı yetkililer tarafından cinayetten arandığı sırada
orası ona saklanma imkânı sundu.
Mısır prensliğinden çobanlığa geçiş yaptı.
Kalburüstü bir simadan mütevazı ve sıradan bir simaya dönüştü.
Medyen çölünde sürü güdüyor.
Çağrı da orada geliyor.
Onlara yolu göster.
Kahvaltı getirdim.
Daha önce böyle izler görmüştüm.
Vergi tahsildarları kullanıyor.
Onları Mısır'da mı öğrendin?
Kayıt tutmak için mi?
Bir de hikâye anlatmak için.
Peki bunlar hangi hikâyeyi anlatıyor?
İkimizinkini.
Ey dağ tanrısı.
Şahit ol.
Bugün kulların Musa ile Safura'nın evliliğini takdis ediyoruz.
Senin hükümdarlığının yanında bizim hayatlarımız birer hiç.
Bu cam parçası kadar kırılgan ve nadir.
Kullarının bu birlikteliği
senin nazarında kabul görsün.
Bereketli olsun.
Musa'nın birçok farklı kültür ve gelenekle
temas içinde olduğu düşüncesi ilginçtir.
O bir Mısır prensiydi.
Medyen başhahamının damadıydı.
İsrailoğulları'nın kurtarıcısıydı.
Yaşadığı dünyadaki insanlarla kurduğu çeşitli bağlar,
bizim içinde yaşadığımız dünya açısından önemli
zira birden fazla kimliğe sahip olmanın
mümkün ve hatta kaçınılmaz olduğunu gösteriyor.
Musa ile Safura, Medyen'de yuva kurarlar ve iki oğlan çocukları olur.
Gerşom ve Eliezer.
İlk çocuğun adının verilmesi çok önemli.
Musa ona Gerşom adını veriyor...
HAHAM RACHEL ADELMAN
"Çünkü bu meçhul diyarda bir yabancıydım."
Musa'nın ait olmama hissine değiniyor aslında.
Medyen'e ait değil.
Mısır'a ait değil.
PI-RAMESSES MISIR'IN BAŞKENTİ
İlerleyen yıllarda
Mısır kralı ölür ve Musa'nın amcası tahta geçer.
O, çağın en güçlü hükümdarı Firavun'dur.
Mısır'dan Çıkış'taki Firavun'u, Mısır tarihinden bildiğimiz bir firavunla
bağdaştırmak gerekseydi muhtemelen Büyük Ramses derdim
çünkü Mısır'dan Çıkış öyküsü, İsrailoğulları'nın nasıl çalışmaya
ve koskoca iki kenti inşa etmeye zorlandığını anlatıyor.
Bunlardan biri Pi-Ramesses veya Ramses'in eviydi,
yani Dokuzuncu Hanedan döneminde, Büyük Ramses'in Delta'daki başkentiydi.
İktidara geldiğinde
Suriye Filistini bölgesine birçok sefer yapar.
Lübnan'daki Beyrut dâhil bir sürü bölgeyi fetheder.
Büyük Ramses'in saltanatı en etkili, en güçlü saltanatlardandı
ve Mısır imparatorluğunun en parlak dönemiydi.
Alametler ne diyor?
Asiler hep olacaktır Majesteleri.
Tam nerede?
Çölde Majesteleri.
Sahra sakinleri haraçlarını geciktirmiş. Pek önem arz etmiyor.
Dilenciye bile bir şey öğretilebilir.
Doğru efendim.
Büyüyü yap büyücü.
Hoşnutsuzluğumuzu bilsinler.
Böylece rica minnet huzurumuza gelebilirler.
Gereken yapılacak Majesteleri.
Krallığını tehdit etmeye çalışan herkese karşı serttir.
Zalimdi, gaddardı, insanları öldürüyordu.
Tek derdi kendi servetini, iktidarını korumaktı.
Arapçada bir tiranı şöyle tarif edersiniz...
Firavun gibi davranmak veya olmak dersiniz.
Yani bu kelime Firavun'un eylemleriyle özdeşleşmiştir.
Yeni firavunun, krallığının dışında birçok düşmanı var.
Ancak hükümranlığına en büyük tehdit yeğenidir.
Kendisi Medyen'de mütevazı bir çobandır.
Gerşom!
Sana ne demiştim? Gözünü sürüden ayırma.
Tamam baba.
Neye bakıyordun?
Ovada üç atlı var, bizim köye gidiyorlar.
- Bela arayan İsmailoğulları'dır. - Hayır.
Atları beyazdı.
Ne hoş bir sürpriz bu.
- Evinizde gibi rahat edin. - Teşekkürler.
Kalfam.
Mısırlı sefirler.
Majestelerinin sefirlerinin önünde diz çök.
Diz çök!
Kusura bakmayın. Ecnebidir.
Ona anlatmalısın.
Eski firavun tanrılara kavuştu. İlk oğlu yeni firavun oldu.
Tüm sahra aşiretleri haraç göndermeli.
Memnun olduk ve onur duyduk
ama aynı zamanda fakiriz.
Sürünüzü gördük.
Epey sağlıklı ve bereketli.
Lütfen. O kadar yol geldiniz. Dinlenin.
Görevimize devam etmeliyiz.
Ama döneceğiz.
Borç içinde yüzerken nasıl ödeyeceğiz?
- Her zamanki gibi oyalayacağız. - Bu firavun kabul etmez.
Onu tanıyor musun?
Katil.
Bırak beni.
Beni rahat bırak!
Dur! Sen! Dur!
Musa!
Günlerdir buradasın.
İn artık.
Ait olduğum yer burası.
Artık iki oğlun var. Bir de karın.
Onları hak etmiyorum.
Bunun bize faydası ne?
Onlara yolu göster.
Hakkımda bilmen gereken şeyler var.
Kraliyet sarayında bir prens olarak yetiştirildim.
Prens mi?
- Neden bize söylemedin? - Çöl halkı Mısırlı soyluları sevmez.
- Bunca zaman sakladın mı? - Baban bilseydi kalmama izin vermezdi.
Birini öldürdüm.
Bir ustabaşıyı.
Bu yüzden mi Mısır'dan ayrıldın?
- Seni cezalandırırlardı. - Keşke o kadarla kalsa.
Hep şüphelendiğim şeyi öğrenirlerdi.
Tıpkı sizden biri olmadığım gibi onlardan da olmadığımı.
- Peki kimsin sen? - Bilmiyorum.
Öğrenmeliyim.
Dağda yine işaret gördüm. Oraya gitmeliyim.
Oraya kimse gitmedi.
Geri dönemeyebilirsin.
Seni deliler gibi seviyorum.
Bence Tanrı bizi çeşitli şekillerde çağırır.
Bazen çağrı bir mücadele sonucu gelir.
Bazense çağrı alıştığımız rahatlığın ve konforun
reddedilmesi sonucu gelir.
Bence Musa'nın temsil ettiği de bu.
Musa çok arızalı ve son derece dirençliydi.
Kimliği konusunda kafası karışıktı.
Evlatlıktı.
Sabıkalı biriydi.
Hayatının bir kısmını evsiz geçirmişti.
Ve onun başarısızlıkları başarıları kadar çok şey öğretiyor bize.
Tanrı dilediğini çağırır.
Kitab-ı Mukaddes'te İsa dışında
insana "Cidden mi?" dedirtecek kadar bariz bir karakter kusuru
veya özrü olmayan tek bir kişi bile bulamazsınız.
Ama bu Tanrı'nın uzmanlık alanı.
Kutsal metinlerdeki Tanrı,
arızalı şeyleri alıp onları sadece tamir etmekle kalmayan,
onları daha büyük bir amaca uygun hâle getiren bir tanrı.
Ayakkabılarını çıkar.
Kimsin sen?
Burası kutsal toprak Musa. Ayakkabılarını çıkar.
- Benden ne istiyorsun? - Dediğimi yap.
Ben, benim ve hep öyle olacağım.
İbrahim, İshak ve Yakup'un Tanrısı.
İsrailoğulları'nın Tanrısı. Her şeyin Tanrısı.
Sen de sensin ve hep öyle olacaksın...
Benim elçim.
Yahudi İncili mühim bir tespitte bulunur.
İnsanlar Tanrı'yı göremez, der.
Fiziken Tanrı'nın huzurunda bulunamazlar.
Tek bir istisna var. O da Musa.
Gerçekten Tanrı mısın?
Ben, benim ve hep öyle olacağım.
Yanan ama kül olmayan bir çalı var.
İsa'nın zamanında yaşamış olan Philo adında bir Yahudi filozof
bunu mecazen yorumluyor.
Bunun İsrail'in köleliğini simgelediğini,
yandıklarını ama kül olmadıklarını, ayakta kaldıklarını söylüyor.
Yıllarca seni izledim Musa.
Aradın. Sorguladın.
Gayeni açıklamak için seni buraya çağırdım.
Mısır'a döneceksin.
İbranileri peşinden gelmeye ikna edeceksin.
Ve benim adıma Firavun'dan onları azat etmesini talep edeceksin.
- Firavun, İbranileri serbest bırakmaz. - Direnecek.
Ben de onu cezalandıracağım.
İbranileri ne yapacağım peki?
Ben bir önder veya hatip değilim.
Sen yolunu bulana dek abin Harun senin yerine konuşacak.
Abim mi?
Mısır'a git. İbranilere elçim olduğunu duyur.
Sana adımı söyleyeceğim.
O ismi tanıyacaklar.
Ve benim adıma konuştuğunu bilecekler.
Ben, benim.
Musa ikna edici olacağını bilmiyor.
Tanrı da diyor ki, "Merak etme, sana adımı söyleyeceğim."
"O da şu..."
"Ben, ben olacağım" veya "Olacağım şey olacağım."
Ne biçim isim bu?
Fiil olan bir isim.
Tanrı bir fiildir.
Bu göreve uygun değilim.
İyi biri bile değilim.
Ben seni seçtim, Musa.
MEDYEN
Safura! Safura, gitmeliyiz!
Tanrı'yı gördüm.
Tanrı mı? Hangi Tanrı?
İbranilerin Tanrısı. Her şeyin Tanrısı.
Bana görev verdi.
Kendine ve çocuklara kıyafet al. Hemen çıkıyoruz.
"Rab, Medyen'de Musa'ya şöyle dedi,
'Mısır'a dön,
zira canını almak isteyenlerin hepsi öldü."
SİNA ÇÖLÜ
"Böylece Musa karısını ve oğullarını eşeğe bindirdi
ve Mısır'a doğru yola çıktı."
- Kaybolduk! - Tanrı bize yolu gösteriyor.
Goşen'e üç hafta kaldı.
Peki ya sonra?
Köyde mola vereceğiz. Bir han var. Orada abim Harun'la buluşacağız.
Tanrı'nın bahsettiği abin. Varlığını bile bilmediğin.
Tanrı'nın sözü. İnanıyorum.
- Ya abin orada olmazsa... - Olacak.
...Goşen'den eve dönebilir miyiz?
- Abim olacak. - Ama ya olmazsa?
- Abim olacak! - Ama ya olmazsa?
Eti getir.
Ben bu Tanrı'ya inanmıyorum.
- İbraniler acı çekiyor. - Ben ailemize inanıyorum.
Ben de kocanım!
Belki yanımda olursan onları kurtarabilirim.
Musa, Tanrı'nın buyruklarını dinler
ve abisi Harun'la buluşmak için çölü aşar.
Abini nasıl tanıyacaksın?
O mu?
Otur.
Çabuk.
Siz de.
Rüyamda bir ses benimle konuştu,
buraya gelirsem seninle buluşacağımı söyledi.
Beni nasıl tanıdın?
Doğduğundan beri tanıyorum.
Ben İmran'ın oğlu Harun'um.
İbrani'yim.
Ağabeyinim.
İbrani miyim?
Tuhaf ve olağanüstü bir hikâyesi var.
Ben küçük bir çocukken
Firavun, İbranilerin sayıca çok artmasından
ve krallığı ele geçirmesinden korktu.
Tüm yeni doğan İbrani oğlanların öldürülmesini emretti.
Katliam başladığında sen daha doğmamıştın.
Birinci bölümün başındaki aşiretler dışında
Mısır'dan Çıkış öyküsünde adı geçen ilk iki kişi Shiphrah ve Puah'dır.
Onlar ebedir ve olağanüstü bir şey yaparlar.
Hayatlarındaki en güçlü insanın, Mısır Firavunu'nun emrine karşı gelirler
çünkü onun emirlerini uygulamayı reddetmişlerdir.
Sivil itaatsizliğin ilk örneği olarak düşünebilirsiniz.
Çıkış'ta İbranice olarak şöyle tarif edilirler...
Yani "İbranilerin ebeleri"
veya şu anlama da gelebilir, "İbrani ebeler."
Dil bilgisi açısından hangisi olduğunu bilmek imkânsız.
Muhtemelen İbrani olmayan bu iki kadın
İbraniler için kendilerini ateşe atıyor.
Neyi başlattıklarından haberleri yok. Ama biz biliyoruz.
Ve son derece dokunaklı bulduğum şeylerden biri de,
ufak bir ihtimal de olsa,
insanlığın topyekûn kurtuluşunu başlatacak olan
belki de birilerinin cesurca ayağa kalkıp
başkası için bir şey yapması olacaktır.
Annemiz Yokebed seni gizlice doğurdu.
Midraş'a göre, o doğum yaptığı anda
bütün oda ışıkla dolar.
Bebeğe baktığında onun iyi olduğunu görür.
İbranicede şöyledir...
Onun iyi olduğunu görür.
Ve Yaratılış'ın ilk bölümünden beri
o iyilik ifadesini duymamıştık.
Yaratılışın ilk yedi gününden beri yani.
Annesi, "O özel bir çocuk" der.
"Gizlenmesi gerek. Kurtarılması gerek."
Mısırlı askerler Goşen'de kapı kapı dolaşırken
seni kurtarmak için bir plan yaptık.
- İçeride bebek olduğunu biliyoruz. - Geliyorlar.
Harun, saklan şuraya. Saklan hadi. Koş!
Sana bakmak bana düşüyordu.
Seni saklamak.
Söylemiştim. Bebek ölü doğdu.
Cesedi göster!
Dün gömdük.
Yaslı bir anneyi rahatsız etmeseniz olmaz mı?
Bir dakika.
Dinleyin.
Ağlarsın diye korktuğum için seni çok sıkı tuttum.
Yine geleceğiz.
Gidelim.
Hayır!
Olamaz!
Hayır!
Bir şeyin yoktu.
Ama Mısırlı askerlerin dönmesi an meselesiydi.
Bana ilginç gelense Mısır'dan Çıkış'ın ilk birkaç bölümünde
metnin, kadınlar tarafından yapılan
zekâ, akıl ve cesaret dolu
başkaldırı eylemlerine yoğun biçimde odaklanmasıdır.
Bu kadınların bazısı İbrani, bazısı değildir
ve hepsi de firavunun kanunlarına
ve fermanlarına karşı cesurca riskler alırlar.
Annesi, Musa'yı sepete koyup çaresizce Nil Nehri'ne bırakmak gibi
acı bir karar vermek zorunda kalıyor.
Ne büyük çaresizlik.
Tanrım.
Tanrım, umarım bir yerlerde korkunç kötü olmayan birisi vardır.
Ve varsa da umarım bu bebeği bulur.
Kahredici bir şey bu.
Annemiz seni Nil sularına bıraktı,
seni nasıl bir kaderin beklediğinden habersiz.
Onu üç ay saklayabildiler.
Ve üç ayın sonunda ufak bir kayık inşa ettiler.
İbranicede tevah denir. Nuh'un Gemisi için de aynısı kullanılır.
Nuh'un Gemisi de reçine ile kaplanmış bir tevah'dır.
Yani iki hikâye var.
Biri Yaratılış'ın başlarında. Diğeri ise Çıkış'ın başlarında.
Büyük bir şey olacak ve tevah ile bağlantılı.
Bir tevah, yeni bir başlangıcı temsil edecek birini taşıyor.
Pi-Ramesses şehri.
PI-RAMESSES MISIR'IN BAŞKENTİ
Büyümüş.
İnsan kanıyla beslenmiş bir canavar.
Bizim kanımızla.
Muhteşem olacak.
Çok gururlusun kardeşim.
Amun Tapınağı'nı babamız inşa etti.
Adı sonsuza dek hatırlansın diye.
Şimdi ithafnameyi kaldırıp kendininkini mi koyuyorsun?
Babam bu yazıtı tapınak tamamlanmadan yaptı.
Halkımız babamı sevgiyle anıyor.
Babam bir tirandı.
İsyandan korktuğu için İbrani çocukları öldürüyordu.
Haman, iş gücümüz kimlerden oluşuyor?
Beşte biri Mısırlı efendim.
Beşte biri savaş esiri.
Gerisi ise İbraniler.
Enerjik, maharetli işçiler.
Ve isyandan korktuğu için sayılarını azaltmak istedi.
Benim kumaşım başka.
Kentimiz gökyüzüne uzandıkça, evet,
tanrılarımız iftihar edecek.
Mısır'da köle kavramı yoktu.
İşinize dönün!
Ama savaş esirlerimiz vardı. Hizmetçilerimiz vardı.
Zorla çalıştırma mevcuttu.
Bu, Mısır kralları için olağan bir şeydi.
Mısır'daki köle iş gücü
ülkenin ekonomisi için kilit öneme sahipti.
Bu yüzden sen "Halkımı azat et" dediğinde
Firavun'un ve bütün Mısır ekonomisinin şunu sorması çok doğal,
"Peki işi kim yapacak? Bu iş yükünü kim sırtlayacak?"
Tıpkı 1863'te Özgürlük Bildirgesi'nin şu soruyu gündeme getirmesi gibi,
"Bütün köleleri serbest bırakırsanız pamuğu kim toplayacak?"
Goşen, Pi-Ramesses'in hemen dışında yer alıyor.
İbrahim'in torunu ve torununun oğlu
dört asır önce kıtlık yüzünden Kenan'dan oraya göçmüşlerdi.
Firavun der ki, "Güzel, hepsini getirin. Buraya yerleşsinler."
Zamanla ne oluyor peki? İsrailoğulları tehdit olarak görülüyor.
Sayıları hızla artıyor. Kendi kimlikleri var.
İstediğimiz gibi uyum sağlamıyorlar. Onlara dikkat etmeliyiz.
Bu yüzden bir sistem kuruluyor ve henüz köle sayılmasalar da
yavaş yavaş iş oraya gidiyor.
Hakları ellerinden alınıyor.
Bir de bakmışsınız
o haklara sahip olmadan önceki hayatınızı unutmuşsunuz.
Selam.
Miryam.
Bu kardeşimiz Musa.
Onu geri getirmemeni söylemiştim.
Gel.
Dert etme. Gel. Lütfen.
Lütfen.
Çok susamışsınızdır.
Bir şeyler yer misin?
İçin, sonra gitmelisiniz.
Ne zaman yedin?
Annem öyle istedi.
Ona kulak ver Miryam.
Tanrı onunla konuşmuş.
- Tanrı rüyalarda hepimize görünüyor. - Rüya değildi.
Dağda benimle konuştu.
Buraya gelip halkımızı kurtarmamı,
onları Kenan'a götürmemi söyledi.
Tanrımız yüzlerce yıldır kimseyle konuşmadı.
Bu doğru.
İbraniler 430 yıldır Mısır'da.
Bu sürenin çoğunda kölelik etmişler.
Kölelikle dolu bu ümitsiz, bitmek bilmeyen asırlar boyunca
Tanrı ile İsrail halkı arasındaki ilişkiye ne oldu?
Vazgeçtiler mi?
Ataları İbrahim hakkında kendilerine anlatılan hikâyelerin
ve Vadedilmiş Topraklar'da bir gün özgür bir halk olma vaadinin
doğru olmadığı sonucuna mı vardılar?
Tevrat bunu bize söylemiyor.
Ama beni çok etkileyen sözlerden biri,
Tanrı'nın Musa'ya "Halkımı hatırladım" demesi.
"Yakarışlarını duydum."
Bunu ne zaman okusam "Niye bu kadar geciktin?" diye sorarım.
Anne.
- Seni götüreyim... - Kimseyi tanımıyor.
Benim küçük Musa'm.
Geri mi döndün?
Şükür.
Şükürler olsun.
Kalfalara söyleme.
Mevkilerini Mısırlılara borçlular. Şimdilik büyükleri topla.
Musa, geldiklerinde onlara hitap edersin.
Ben değil. Harun edecek.
Kur'an'a göre Musa dağda Tanrı'yla konuşurken ona şöyle der,
"Harun'u da gönder çünkü o daha belagatli konuşuyor
ve kendini benden daha iyi ifade ediyor."
Kur'an'da kullanılan tabir dilin düğümlenmesiyle alakalı.
Artık nasıl yorumlarsanız.
Fiziksel bir kusur da olabilir, psikolojik de.
Firavun'a dönmekten çok korkuyordu
ve muhtemelen Harun kadar belagatli konuşmuyordu.
Son derece güzel bir an çünkü Tanrı'ya şöyle diyor,
"Bak, bu büyük görevde biraz yardıma ihtiyacım var."
Tanrı da cevap veriyor ve Harun peygamber statüsüne yükseltiliyor.
Yani göreve destek olmak için Musa ile birlikte hareket ediyor.
Bu Musa, kardeşim.
Bir Mısırlı değil.
Bizden biri.
Bize bir mesaj getirdi.
Ne mesajı?
Dathan, başkalfa.
Kardeşimi hatırlarsınız.
İyi adamdır. Mısırlı olarak yaşarken bile öyleydi.
Bukki'yi kırbaçlayan muhafızı öldürdü.
Çok iyi hatırlıyorum.
Ve Tanrı...
Bizim Tanrımız,
İbrahim'in Tanrısı kardeşime göründü
ve ona bizi esaretten kurtarmasını buyurdu.
Geldiğimiz topraklara dönebilelim diye.
Nasıl olacakmış peki?
Nasıl olacağını sor.
Kent dışına çıkmak için Firavun'dan izin isteyeceğiz.
- Tanrım! - Hayır!
Hep beraber.
Kurban kesmemiz gerektiğini söyleriz.
Hayvan kurban etmemizin Mısırlıları kızdıracağını.
Firavun üç günlüğüne çöle gitmemize izin verir.
Gözden kaybolunca kaçacağız.
Amram'ın oğlu, kardeşine inanmak istiyorum.
Ama bu istekle Firavun'a giderseniz size ancak güler.
Kardeşim Tanrı'yla konuştu.
Ne?
Sizi azat etmemi buyurdu.
Halkımı kurtarmamı.
Tanrı bunu söylediyse
başarılı olacaktır.
Musa.
Sana adını söyledi mi?
Evet. Biliyorum.
Tanrımızın adı her nesilden bir sonrakine aktarılmıştır.
Böyle bir an geldiğinde emin olabilelim diye.
Serah.
"İhtiyar kadına, Serah Bat Asher'a danışalım" dediler.
Özel kelimeleri biliyor mu diye.
Adı biliyorsun, değil mi?
Annen sana söylemişti.
Eğer Musa o adı biliyorsa
Tanrımızı görmüş demektir.
Musa.
Tanrı bizim yanımızda.
"Özel kelimeleri biliyor, kurtuluş kelimelerini" der.
"Doğruyu söylüyor."
"O, kurtarıcımız, Tanrı'nın seçilmiş peygamberi."
Gizlilik elden gitti.
Doğru mu? Tanrımız döndü mü?
Bize O'nu anlat.
Göster onlara.
O tek gerçek Tanrı.
Kardeşleri ihanet ettiğinde
Yusuf'u koruyan Tanrı o.
Onunla konuşup
bir gün kemiklerinin Kenan'a geri götürüleceğini söyleyen Tanrı.
Yusuf'un büyük dedesi İbrahim'le
ahit yapan Tanrı o.
Halkımız ebediyen ona ait olsun diye.
Tanrı'yla güreşen İbrahim miydi?
Hayır, o Yakup'tu, Yusuf'un babası.
Rab ile gece karşılaştı ve sabaha kadar güreştiler.
Rab onu kutsayıncaya dek gitmesine izin vermedi.
Ve Rab onu kutsadığında adını İsrail koydu.
Tanrı'ya üstün gelen anlamında.
Memleketimiz nasıl bir yer?
Gerçekten tufan oldu mu?
Hayvanlara ne oldu?
Evet, bir tufan meydana geldi.
Ve bizi ondan kurtaran adamın adı Nuh'tu. Bir gemi inşa etti.
- Tufan kaç gün sürdü? - Kırk gün kırk gece.
- Dünya nasıl yaratıldı? - Tanrımız altı günde yarattı.
Sonra Adem ve Havva'dan,
Nuh, İshak ve İsmail'den,
Yakup ve Esav'dan bahsetti.
Mısır'dan kaçak olarak ayrılan adam evine peygamber olarak döndü.
Adı bildiğimi nereden anladın?
Ben ebeyim.
Tanrı'ya yakınızdır.
Doğumda ve ölümde varlığını hissedebilirsin.
Lakin senin çocuğun yok.
Bir koca alma vaktim geldiğinde
hâlâ oğlan bebekleri öldürüyorlardı.
Başkalarına yardımı yeğlerim.
Şuradaydın işte.
Kadınlar sarayı bahçesinin yanında.
Prenses seni aldığında.
Sen gördün mü?
Sizi ben buluşturdum.
Annesi Musa'nın kız kardeşine tek kelime söylüyor.
"Peşinden git."
Arapçada aslında tek kelime.
Bu bebeği takip ederek büyük cesaret örneği gösteriyor.
Shiphrah, bir şey diyeceğim.
Epey de cevval bir kız
ve kardeşinin öz annesine dönmesi için bir yol buluyor.
Affedersiniz leydim.
Prensesin bebeği için tanıdığım bir sütanne var.
Prenses, yani Firavun'un kızı, "Sen kimsin?" diye hiç sormuyor.
Onun, bebeğin öz annesi olduğunu büyük ihtimalle bilmiyor.
Elbette öz anne,
kendi bebeğini emzirecek kişi olmuş oluyor
ve bebek ilk iki veya üç yılını annesinin memesini emerek geçiriyor.
Demek oluyor ki mame-loshn'i, yani ana dilini bebekken duyuyor.
Ninniler İbranice.
Bir şarkı hayal ediyorum,
bilinçaltında taşıdığı bir ninni hayal ediyorum.
Hikâyenin emziren bir kadın ve bebeğiyle başlaması hoşuma gidiyor.
Bir devrimin emziren bir anneyle başlayacağını
tasavvur etmemiz ne kadar olası ki?
Daha büyük bir güç vardı.
Daima.
Seni götüren ve yuvana döndüren.
Sen bizim bağımızsın.
Aracılık edensin.
Annem yarın Firavun'la konuşmama yardım edecek.
Firavun'un kız kardeşi annen değil.
Değil. Ama bir bakıma öyle.
Biri yaklaşıyor leydim.
Uzun yoldan gelen biri.
Bir yabancı.
Yine de içinizi biliyor.
Renginiz soldu leydim. Neyiniz var?
Oğlum geri döndü.
Musa geliyor.
Alt yazı çevirmeni: Başak Çelikoğlu Arıkan