BENETAKO GERTAERETAN INSPIRATUTA
Goazen, altxa.
Esnatu.
Altxatu.
Utzi nazazu bakean, askatu!
Ez borrokatu.
Mahaia jantzi, kontuz edalontziekin.
Ondo jarri.
Isiltasun pixka bat ondo datorkigu.
Mahaia mugituko duzu haratago?
Ez, mugitu zu atzerantz.
Azkar gosaldu, bezero batzuk ailegatzear daude.
Ez dut ulertzen. Hain goiz etorri behar dute?
Nik ez diet hain goiz etortzeko eskatu, baina…
ordu honetan etortzeko esaten diet
egun osoa ez emateko haien zain.
Badago gurinik?
Ez duzue uste?
Gaur bezero asko dituzu?
Salmenta-estrategia bat da, Mechita.
Egia esan, gaurko bakarrak dira.
Edalontzia.
Dena jan duzue.
Efraín, ezkoztagailua. Ia-ia erori naiz.
Lanpetuta nago, Mechita.
Arratsaldean libre zaude.
Ongi, epaile andereñoa.
Egon zaitez.
Orain bai.
- Egun on. - Egun on.
- Egun on. Aurrera. - Kaixo.
Eroso jarri.
- Kaixo. - Kaixo.
- Baso bat ur nahi? - Bai, milesker.
Eseri zaitez.
Emaztegaiak apaindu nahi badu, hemen du bere tokia.
- Bai. - Hemendik.
Hala ere, eder zaude.
- Milesker. - Oroigarrirako dira?
Gonbidapenerako dira.
Ideia bikaina. Primeran aterako dira.
Ezkondu ginenean, Mechitari bururatu zitzaion
gonbidapenak eskuz idaztea eta gehienak galdu ziren
ezin zutelako eliza topatu, letra ulertezina baitzen.
Gero mekanografia ikasi zuen.
Berandu ailegatuko gara! Tira!
- Ez da nire errua! - Bai zera! Beti da zure errua!
Isildu zaitezte!
Efraín.
Mutilak azala oso txarto du.
- Argi gehiago jarri. - Badakit.
Efraín.
Ezkoztagailua konpondu.
Bai, noski.
Gauza pare bat eta listo.
- Agur. - Agur!
Abokatuak esan digu behin-behineko espetxeratzea duela.
Baina eska dezakegula fidantzapeko askatasuna.
Saia naiteke, baina ez dago nire esku.
Egon pixka batean.
- Arratsalde on. - Berdin. Esan.
Agustinas 1035 kalean hilketa bat egon da.
Crillón hoteletik gertu?
Crillón hotelean, te-areto barruan.
HILKETA CRILLÓN HOTELEAN
Eskerrik asko.
DEBEKATUTA DAGO EMAKUMEAK ETA SALTZAILEAK SARTZEA
Barkatu, har ezazu.
Eskerrik asko.
Utzi bakean.
Ez, ez.
Zure lehen aldia da Crillón hotelean, Merceditas?
Etorri.
Gálvez, eman txostena Aliro jaunari.
Hartu. Eraman ezazu.
Georgina Silva Jiménez.
Bai, Silvak aurrez aurre tiro egin zion, bat edo bi metrotik gehienez.
Bere arma zen, ezta?
Bai. Eraman baino lehen erakutsiko dizut.
Erakutsi.
Begiratu.
Ikusi.
PN Baby belgikarra.
Kalibrea 6,35 da.
Harrigarria.
Merceditas.
Begira, izugarria da.
- Bai. - Begiratu.
Bitxiontzian sartuko nuke.
Zer dakigu emazteari buruz?
Silva bere bikotea zela diote.
Emazteari buruz galdetu dut.
Ez zeraman eraztunik, epaile jauna.
Gorpua eraman.
Gálvez.
Merceditas, eseri.
Arnés, zu han.
Besoa luzatu, koilara hartu. Bost tiro, ezta?
Emakumea burutik jota zegoen.
Bai, baina dirudienez zutik zegoen.
Eta arma ezkutatuta zeraman berokiaren poltsikoan.
Erraz ateratzeko.
Tira, Merceditas, zutitu.
Neskatxaren altuera berdina du, ezta?
Zutik tiro egin zion erraza zelako
edo biktimatik aldenduta egoteko?
Edo guztiok ikustea nahi zuen.
- Benetan? - Gálvez.
Emakumearen gauzak ekarri, mesedez.
Ea ba.
Apunta ezazu.
Roberto Pumarino Valenzuela deitzen da.
Egunkaria!
Hilketa Crillón hotelean!
Emakume hiltzailea!
Irakurri egunkaria!
Denek berdina diote.
María Carolina Geelek hil du Txileko aristokraziaren aurrean.
Begira, hemen.
Lehen orrialdean.
Pertsona zintzoak hiru alditan agertu behar dira.
Jaio, ezkondu eta hiltzen direnean.
Epailea izatea ez da ona?
Gaur egun ez, Merceditas.
Piraña-sarda dira, desastre hutsa.
Morboa besterik ez da.
Sartzean kazetari batek galdetu dit ea "banpiroa" datorren deklaratzera.
"Banpiroa"!
Entzun dizut, Domingo.
Kafea egingo dut. Kaferik nahi?
- Ongi. - Bale.
Zer iruditzen zaizu?
Instituzioak mendeetako tradizio juridikoa du
eta jendailak zirkutzat jo du.
Crillónen hilez gero, jendeak zer gertatu zaidan galdetzea nahiko nuke.
Lehenik joan behar duzu.
PASIO-HILKETA
Berritsu morbodun hauek emakume gajoa akabatuko dute.
Pena pixka bat ematen dit.
Lur jota gelditzen da, maitalea hiltzen du
eta orain emakume gaiztoena da.
Infernu bat bizi du.
Famatuak izango gara, Mercedes.
Gomina edo jarri behar nuen.
Club de la Uniónean jateko, zulo bat egin beharko du.
Iskanbila bukatzean kondenatu behar du.
Ez, pena ederra hartzen du horrelako emakumeekin.
María Carolina! Mesedez.
Georgina Silva Jiménez andereñoa.
María Carolina Geel naiz.
Ez nekien hori.
Nire defendatuak liburuetan erabiltzen duen izengoitia da.
Pumarino jauna hil zenuenean, Silva ala Geel zinen?
Barkatu?
Pertsona bera dira.
Ez dut ulertzen.
Apirilaren 14an, Crillón hotelean, Roberto Pumarino Valenzuelari
bost tiro eman zenizkiola onartzen duzu?
Jauna, nire defendatuak ez erantzuteko eskubidea gordetzen du.
- Behintzat forentseek… - Bai.
Onartzen dut.
Eta zure bikotea hiltzeko PN Baby bat alboan zeneramala onartzen duzu?
Ez ginen bikotea.
Orduan zer zineten?
Ez ginen ezer.
Ez nengoen ados.
Ea, Silva andereñoa.
Uztazu laguntzen.
Hobe izango da, benetan.
Zerbait egin zizun?
Montero kanpoan dago, ikusi nahi zaitu.
Concha jauna.
Banoa.
Tabakorik baduzu?
Hemen ezin da erre.
Nire abokatuak erre du.
Abokatua al zara?
Ez.
Abokatua zara?
Ez.
Mercedes.
Dokumentuak Auzitegiko Klinika Zerbitzuak ditu.
- Noizko da azterketa psikiatrikoa? - Azterketa psikiatrikoa?
Beharrezkoa bada, beste diziplinak erabiltzeko prest nago.
Baina ez dizut azalpenik eman behar, Montero.
Inputatuak bihar egon behar du Auzitegiko Klinika Zerbitzuan.
Eskoltaturik eramango dute.
Gajoa polizia-etxean geratuko da
adituek guztiok dakiguna baieztatu arte.
Eroetxera joan behar du.
Ikusi!
"Monterok salatu du.
Idazleak aurrez pentsatuta eta azpikeriaz hil zuen.
Zigor zentzagarria merezi du".
Aliro gizajoa.
Akusatuak ezin du polizia-etxean lo egin.
Ez da ohartu bere gogamen-egoeraz?
Nekez daki non dagoen.
Eta etxera bidal dezakezu?
Honako hau egingo dugu.
Buen Pastor etxera eraman.
Han gela lasaia izango du, kazetari eta zaratarik gabe.
Mojek zainduko dute eta kito.
Primeran.
Imajina dezakezunez,
emakume hau…
ez dago ziegetara ohituta.
Eta nik aita santua ematen dut?
Ez, baina…
Baimena emango duzu ezinbestekoa eraman diezaioten?
- Arropa garbia… - Ondo. Baimenduko dut.
Arazoa da ahizpa Parralen bizi dela.
Eta, ba…
Kontua da…
Abokatu batek arropa eramatea…
Uste dut bere etxeko giltzak epaitegiko jagoletzan daudela.
Hori egia da?
Ni joango naiz?
Banoa ni.
Noiz arte egongo da Buen Pastor etxean?
Epaia eman arte.
Ziega komun batera bidaliko dut,
sarna harrapatu eta egunkariek errua bota diezadaten?
Gero arte, jaunak.
- Agur. - Gero arte.
- Behin sarna izan nuen. - Ene!
Esan ahala azkura eman dit.
Erre du.
Egun on.
Concha jauna.
- Abokatuak ezin dira sartu. - Nola?
Hartu. Bere gauzak.
Hortxe itxaron.
Baduzu zigarrorik?
Azterketa forentsea egingo dizute osasun-egoera zehazteko.
Ero banago?
Arazoren bat izanez gero, ez zaituzte kartzelara eramango.
Ez naiz eroetxera joango.
Aurrera.
Arratsalde on.
Ez zara sartuko?
Azterketa pribatua da.
Egun on, milesker etortzeagatik.
Rolando de la Fuente jauna.
Poliziari esandakoaren arabera,
Roberto Pumarinok eta Georgina Silvak erabilitako mahaia zerbitzatu zenuen.
Bai. Hori da, nik zerbitzatu nien.
Eta zer gertatu zen Crillón hoteleko te-aretoan?
Ba gizona hirugarren mahaian eseri zen.
Aretora begira dagoen aulkian.
Gero edaria eskaini nion eta norbaiten zain zegoela esan zidan.
Gerora emakumea ailegatu zen.
Eta…
Emakumea nola zegoen?
Oso lasai.
Ez zen ezohikoa izan.
- Nola agurtu zuten elkar? - Normaltasun osoz.
Baina atentzioa eman zidan emakumea non eseri zen.
Beste mahaiei begira ez dagoen aulkian?
Hori da.
Arreta deitu zidan,
normalean emakumeek beste tokia nahiago dutelako.
Eta zer-nolako jokaera izan zuen?
Nik ikusi nuen Pumarinok zeukala…
aurpegi txarra.
Ez deitu, ez idatzi, ez etxera etorri.
Ezkonduko zara?
Baina nire ahizpak zerbait entzun zuela dio.
- "Egin nahi duzuna" esan dio. - Gehiago edango dute?
Ez naiz kuxkuxeroa. Ez naiz besteon bizitzan sartzen,
baina ozenago hitz egitean zerbait entzun nuen.
Zer entzun zenuen?
Bakean utzi.
"Guztia alde batera utzi", "hau bukatu da",
"ez nago interesatuta".
Eta Silva andereñoa haserretu egin zen hori entzun zuenean?
Edo bere onetik atera zen?
Ez zen haserretu. Baina bat-batean dena okertu zen.
Disimula ezazu!
Une horretan aulkia entzun nuen.
Aulkia?
Orduan zer?
Zutik jarri zen eta Pumarinori tiro egin zion.
Tiroak entzun nituen, noski.
Baina hasieran ez nekien nondik zetozen.
Arma mahai gainean utzi zuen.
Atzean nengoen,
orduan, erretilua utzi eta arma zapi batekin estali nuen.
Zergatik?
Ez dakit.
Bezeroak izutu ez zitezen edo berak hartu ez zezan. Ez dakit.
Uneren batean Silva andereñoak
tiro egiteari utzi zion edo dena jarraian izan zen?
Oso azkar izan zen.
Arma atera eta tiroka hasi zen. Aurrean zegoen, ez zuen apuntatu ere egin.
- Berehala hil zen? - Une horretan, bai.
Gizajoak ezin izan zuen oihukatu.
Isilik hil zen, gizonen moduan.
Silvak bere buruaz beste egin edo ihes egiten saiatu zen?
Ez, ez.
Guztiz kontrakoa.
Gizona besarkatu
eta zauriak musukatu besterik ez zuen egin.
Ez, ez!
Gero belaunikatu zen.
Eskuak otoitz egiteko zituela, esaten hasi zen: "Salbatu!".
Salbatu, salbatu!
Listo. Aski da!
Utzi bakean!
Nora bidaliko dute Lucho?
Iparraldera, Iquiquera.
Muga babestera.
Zuk ere joan beharko zenuke.
Logela berarentzat bakarrik nahi du.
Gezurra da.
Gaspar, zuk ere etorkizunean pentsatu behar duzu.
Laster anaiaren egoera berdinean egongo zara eta.
Eta zuk?
- Zuzenbide ikasi nahi duzu? - Bai.
Urtebetez aktuario izango naiz, gero prokuradorea,
eta bi urteren buruan epailea, ama bezala.
Zure idazkaria izan daiteke.
…María Carolina Geel izenez ezaguna da…
Amatatu, laztana.
Zer gertatzen ari den jakin nahi dugu.
Epaileak ez du ezer esaten.
- Irratitik enteratzen gara. - Amatatu.
Clarín-ean Mistral agertu da gertakariari buruz hizketan.
Ez da Txilen bizi.
Crillón hotelean gertatutakoak berdin dio.
Baina Nobel saria irabazi zuen.
Literaturakoa, ez zuzenbidekoa.
Ez dago zuzenbidekoa?
Ez?
Epaile andrea.
Nahikoa da.
Ez naiz epailea.
Bestela, atxilotuta egongo zinatekete.
- Zergatik? - Desobeditzeagatik.
Efraín!
Ezkoztagailua.
Aski da!
Arratsalde on, Sergio Pumarino.
Arratsalde on.
Zure anaiaz mintzatu.
Nolakoa zen?
Anai onena zen.
Gure artean onena.
Lasai egon, Walter.
Barkatu.
Zure denbora hartu.
Kontatu, nolakoa zen zure ahizpa Georgina?
Oso sentibera.
Apur bat aldakorra ere.
Oldartsua, agian?
Ez, ez. Horrelakoa ez zen.
Mundu guztiak maite zuen.
Elkartze eta festetara gonbidatzen zuten.
Burugogorra zen.
Aldakorra.
Pikutara bidaltzen zuen, eta gero negarrez deitzen zion.
Robertok ezkontzeko eskatu zion.
Lauzpabost aldiz.
Ezetz esaten zion beti.
Nahiko zaila zen.
Emakume oso…
askea zen.
Ulertzen?
Gaur egun bezalakoak.
Joan zedin, negarrez hasten zen.
Eta joaten zen.
Beti zihoan.
Georginak ez du arazoaz mintzatzen.
Ez du pena eman nahi.
Nahikotxo iraun zuen.
Noizbait esan zizun
aldendu nahi zuela?
Ez, izugarri maite zuen.
Ulergaitza zen, baina beti bueltatzen zen.
Horregatik poztu nintzen utzi zuenean eta beste neska batekin hasi zenean.
Norekin?
Alicia Castrorekin.
Familiako laguna da.
Duela hilabete batzuk berriz topatu zuten elkar.
Alicia ezkontzeko irrikaz zegoen.
Guk bezala pentsatzen zuen.
Aparta zela.
Benetakoa.
Aita izateko gogoz.
Maitasunean sufritu du.
Georginak ez daki
bakarrik egoten.
Norbaitekin egon behar du, ulertzen?
Oso ahula balitz bezala.
Maltzurra baino…
maltzurragoa zen.
Ezohikoa.
Besteen modukoa izateko ezgai.
Pumarinok ez zekien nola tratatu.
Hiltzeko kapaza zela
uste zenuen?
Hiltzeko, bai.
Baina ez odol hotzean, jendaurrean.
Batera ikusi nituen azkenekoan
oso hotz egon zen.
Georginak nekatuta zirudien.
Hanka sartu zuen emakume banandu batekin egotean.
Zergatik zegoen bananduta bestela?
Duela urte asko ezagutzen duzu Silva andereñoa, ezta?
Bai, 13 urtez ezkonduta egon ginen.
Nola deskribatuko zenuke Silva?
Emakume ona.
Azkarra.
Urduria ere bai.
Gatazkatia agian?
Ez.
Ikusbera samarra.
Irakurle amorratua, hizlari aparta.
Eta ama gisa?
Zertan du zerikusia?
Erantzun.
Ama bikaina.
Oso ekina.
Oso maitatia.
Zurekin pertsona bikaina eta batere bortitza izan zen.
Orduan, azal diezadakezu zergatik hil zuen Roberto Pumarino?
Ez dakit.
Argi daukat.
Ez zuen esku-hutsik gelditu nahi.
Jeloskor zegoen.
Norbaitek ez bazuen espero, ez zuen ezagutzen.
Ohitzen saiatu zen.
Ezkontzeko eskatu zionean, ezetz esan zion.
Eta hil zuen, beste batekin ezkonduko zenean.
Horra hor Georgina Silva.
YENIAREN LOKARTUTAKO MUNDUA
EPAITZA
ZORITXARREKO PASIOZKO GERTAERA SANTIAGON
MARÍA LUISA BOMBAL IDAZLEAK TIRO EGIN ZION EULOGIO SÁNCHEZ ERRÁZURIZI
Epaile jauna, deklaratzeko prest dauden lekukoen dosierra dugu…
Montero jauna.
Esamesak gogoko arren,
auzitegian gaude.
Txostena, mesedez.
Eskerrik asko.
"Azterketariak menopausia du, faktore garrantzitsua…
- Segi hemendik. - …emakumeentzat".
"Horrek jokabidean aldaketak eragin ditu.
Bigarren azterketa egitea gomendatzen da".
Guztiz ados nago.
Ez zaitez horrenbeste poztu, Concha.
- Baina, epaile jauna… - Barkatu, jaunak.
Txostenaren kopia bulegora bidaliko dizuete.
Milesker.
Epaia emateko prest nago.
Egoztezina da, lekuko eta zientziaren aldetik.
Neskatxak asteburua etxean eman dezake.
Mila esker.
Kapar mordo horiek
benetako gertakariak kontatzera joan daitezen.
Eta ez dut hemen itxita berriro jan beharko.
Ez da hainbesterako.
Ezetz? Bulegoan itxita oilaskoa eskabetxean jaten ari naiz.
Banekien justiziari bizitza emateak sakrifizio handiak ekarriko zituela.
Oso laudagarria da egiten duzuna.
Egia da.
Imajinatu lehen orrialdean agertzea.
Ez hori bakarrik, Domingo. Are gehiago.
Ikaragarria da egiarekin, legearekin, duzun konpromisoa.
Domingo, epaile hauskaitz batekin lan egiten dugula esan dezakegu.
Bere izena arriskuan egon arren.
Nire izena arriskuan dago?
Bidezko epaia emango duzu, ezta?
Nahiz eta jendeak kontrakoa pentsatu.
Ausarta da hori egitea, Domingo.
Oso ausarta.
Ea.
Errepublikako epailea naiz.
Horrelako manipulazioak semeekin erabili,
baina nirekin ez.
Arrazoia du, Aliro jauna.
Aske utziz gero, egunkariak kontra izango dituzu.
Benetan? Zorionduko nindutelakoan nengoen.
Ez zaitut konbentzitu nahi.
Egia besterik esan dizut, Domingok bezala.
Aske uzten baduzu, zirkua ez da bukatuko.
Baduzu Monterok emandako lekukoen dosierra, Merceditas?
- Bai. - Entzun.
Epaia eman aurretik batzuei deitu. Ziurtatzeko.
- Zeure burua babestuko duzu? - Lotsagabe!
- Mercedes, faborez. - Bai, barkatu.
Errepublikako epaileak ez du babestu behar.
- Hainbat ikuspegi baloratu behar ditu. - Bai, jauna.
PERCES NERABEAREN AMETSAK ETA AMODIOAK
UDA BITXIA
Auzoko berria zara?
Ez, ez.
- Ez. - Ahizpa zara?
- Ez? - Ez, ez.
- Arratsalde on, ba. - Berdin.
Hemen.
Inizialak.
- Sinadura. - Jauna.
Ene!
Dotore etorri behar genuen, ala?
Oso dotore etorri zara, Arévalo.
- Kazetariak datozelako? - Ez.
Auzitegia errespetatzen dudalako.
Tori.
Piropo batek ez dizu lotsagorritu behar.
Lurrina erabili du beti?
Ez dakit.
Milesker.
Merceditas?
Esan?
Zein da zure lurrina?
Xaboia da.
Merceditas.
Hegazti afrikarra, lau hitz?
Ibis.
Eskerrik asko.
Bulego honetatik adierazpenak ateratzen dira hiri osorantz.
Koma batek esaldi oso baten esanahia alda dezake.
Zoragarria, Fernando.
Eta lana alde batera utzita,
nolakoa zen Pumarino eta Silvaren arteko erlazioa?
Nahiko korapilatsua zen. Oso korapilotsua.
Batzuetan bazkaritik bueltan igartzen zen haserretuta zeudela.
Eztabaidatu zutela, baita negar egin ere.
Nabaria zen emakumeak negar egin zuela?
Emakumeak ez, gizonak.
- Gizonak? - Bai.
Orduan, zuk harreman gehiago zenuen biktimarekin ala Silvarekin?
Robertorekin.
Oso jatorra eta atsegina zen, noski.
Nagusi paregabea zen, benetan.
Beti izan da
oso adeitsua. Bai.
Eta emakumea?
Ezin dut berdina esan, epaile jauna. Gezurra izango litzateke.
Georginak destainaz begiratzen gintuen, ezer bagina bezala.
Bere munduan bizi zen, lanean aspertuta zegoen beti.
Nola dakizu aspertzen zela?
Bakarrik zegoenean beste zerbait idazten zuen.
- Bere liburuak? - Bai.
Guk ere nahiko genuke ipuinak eta lelokeriak idaztea,
baina kaleratuko gintuzkete.
Emakumeak ez zuela maite dirudi.
Erabiltzen zuela esango nuke.
Deitzen zuenean, Roberto han zegoen.
Neskatoa itzela zen.
- Neskatoa? - Georgina.
"Neskatoa" deitzen zuen.
Dirua behar zuen bakoitzean, Robertok lagundu zion.
Berak ordaintzen zuen dena.
Baina ez da neskatoa, nahiko heldua da.
Georginak Roberto esplotatu zuen.
Rebeca Vizcaya Pérez naiz.
Finantza saileko harreran lan egiten dut.
Roberto Pumarino nire nagusia zen.
Zer duzu kontatzeko, Rebeca?
Ezkoztagailuari buruz hitz egin dizute?
Ez.
Ez. Tira, kontatu.
Ez dakit enteratu zaren,
baina Robertok oparitu zion ezkoztagailu elektrikoa.
Eskuzkoa ez.
Entxufatzen dena.
Ezkoztagailua? Benetan?
- Mercedes. - Hori da, ezkoztagailu bat.
Eta sinets dezakezue oparia bueltatu ziola?
Sorpresa!
Zer da hori?
Nire ustez, Robertok, barru-barruan,
bera etxekoia izatea nahi zuen.
Ulertzen?
Vizcaya andereñoa, esan didate dokumentu bat ekarri duzula.
Bai.
Robertoren artxibategiak begiratzen ari nintzen
eta kaxoi batean, barrenean, paper zati pilo zeuden.
Orduan, nik
zati guztiak itsatsi nituen.
Hau ekarri dizut.
Zer da hori?
Eskutitz bat?
"Roberto, pentsatzen egon naiz
eta eskatutakoaren gainean erabakia hartu dut.
Eskertzen dizut zure jarrera, konbentzio sozialen arabera
zintzo jokatu baituzu.
Estimatzen dut, hala merezi baitu.
Eskaintzari ezetz esan behar dizut,
hamaika arrazoi ditudalako
gure harremana arrakastatsua izango ez denik
pentsatzeko".
Edonork nahiko luke ezkoztagailua izatea!
- Ez naiz edonor! - Jota zaude!
"Roberto, nire izaera,
nortasuna, zaletasunak,
adina, eskarmentua,
ezkontzaren aurkakoak dira.
Gainera, izugarrizko sentikortasuna dut,
gauza eta izakiekin beti gatazkan nago,
eta bizitzari dagokionez, eszeptikoa naiz.
Onartu behar duzu
ez nagoela ezkonduta egoteko eginda.
Ni ez naiz
zuk behar duzun emakumea".
Eskerrak txabusina ederra opari nizula
eta ez puntako ezkoztagailu elektrikoa,
bestela tabernan gaubeilatuko ninduketen.
- Ez naiz bera. - Badakit.
Argi dago.
Mari, nire Marita,
kartzelan dago krimen okerrenagatik.
Artista eta emakume izatea.
Trago bat nahi?
Maritak beti esaten zidan gorroto zuela ni etxera mozkor ailegatzea.
Eta giltza eman zidan.
Nire Mari.
Kartzelatik ere zaintzen nau.
Oso mozkor zeunden etxera bueltatzeko?
Ez, ez.
Bere lehengusina naiz, Serenan bizi naiz.
Ederki.
Zein da zure izena?
Dominga.
Zer egiten ari zara lehengusinaren etxean?
Txukundu, garbitu.
Hautsa kendu.
Zein ondo.
La Serenatik zatoz garbitzera.
Bata jantzita.
- Galdeketa al da? - Ez.
Mesfidatia zara gero!
Gogoko dut.
Dominga.
Amodioagatik hiltzea ez da krimena.
Eskerrak ez nautela horrela maite.
Amodioagatik hil zuen, baina ez zuen gizona maite.
Artea maite zuen.
Omenaldia izan da, ez hilketa.
Literatura aipamena izan da.
Urtarrilean, 1941ean.
Nazioak galdu duen eleberrigile onena.
- Mistral. - Ez.
Eleberrigilea, ez poeta.
María Luisa Bombalek pistola hartu eta maitalea hil zuen.
Badakizu non?
Hemen, besoan.
Baina garrantzitsuena da hori gertatu zela…
Crillón hotelean.
Bazenekien?
Ez, bururatu zait.
Emakumea kartzelan sartuko dute asmatu ez zuen krimen batengatik.
Nola liteke?
Ezjakina dirudizu, emakume.
Tira, entzun.
Gaur egungo artea lehengo artean inspiratzen da.
Hain da aipamen zuzena, non bukaera ere kopiatuko dion Bombali.
Indultua.
Indultua?
Bombali indultua eman zioten.
La Serenara ez dira berriak heltzen?
Bai, heltzen dira.
Baina Bombal da nazioak duen eleberrigile onena.
Nork emango dio indultua Silvari?
Lehendakariak.
Aingeru baten ahotsa entzutean.
Ez da La Serenakoa, Vicuñakoa baizik. Gertu dago.
Ederra da.
Ederra, bai!
- Mariri oparitu nion. - Ez.
- Bai, Dominga. Ez, ni… - Ez. Nirea da.
Zure izena ezin da Dominga izan.
Dominique, tira, baina Dominga? Ez.
Gauza bat jakin nahi?
Marik ez du seniderik La Serenan.
Baina ez kezkatu.
Etxeak enbaxada dirudi.
Lekua dago mundu guztiarentzat.
René naiz.
Zein da zure benetako izena?
Mercedes.
Hori bai.
Mercedes, bai.
Mercedes.
Barkatu.
Ez kezkatu.
Bihar ez dut gogoratuko.
Oroimen txarreko poeta naiz, horregatik ez naiz gora heldu.
Mercedes.
Ez zara lehengusina, eta zer?
Geure buruaz aspertuta gaude,
inor izateko lekua behar dugu.
Zer duzu?
Terik badago?
Ez, baina gehiago egin.
Ángela dator.
Non geldituko dira?
Gurekin hemen.
Ez dago lekurik.
Mercedes.
Atzo gauean alkohol usaina zenuen?
Ez nuen alkohol usainik.
Edari usaina sumatu nuen.
Ba ez nuen ezer edan.
Bezero bat eta semeak datoz.
Ez, mesedez. Kaka zaharra.
Buruak apurtxo bat elkartu. Niri begira.
- Irri egin. - Primeran, bai.
Agur, aita.
Gero arte.
Ondo izan.
Nik ere bi seme ditut.
Pozten naiz.
Ondo portatu beharko gara errainekin,
bestela nork zainduko gaitu zahartzean.
Jakina.
Irri egin.
- Jakia eta urdaiztatua dugu. - Urdaiztatua.
Jakia guztiontzako.
- Bai. - Ados.
Milesker.
Ongi etorri.
Zer duzu, Merceditas?
Zerbait berri dagoen ikusten ari naiz.
Jakia eskatu dut guztiontzat.
- Dieta egiten ari zara? - Argalago zaude.
Soinekoa izango da.
- Konturatu ez bazarete… - Banoa.
Eta zure jakia?
Bidean erosiko dut.
Noiztik botatzen dugu janaria hemen?
Ez bota.
Eramango dizugu?
Jan ezazu.
Zer gertatzen zaio?
Ez, Montero ez.
Gizon honek zoratu egingo nau.
- Epaile jauna. - Barkatu, Montero.
Aktuarioa eta biok joatear gaude.
Pumarino familiari esan diete
inputatua primeran bizi dela Buen Pastor etxean.
Gela pribatua, bainugela, garbiketa zerbitzua.
Bost izarreko hotela ematen du.
Buen Pastor ez da bost izarreko hotela.
Mojak kudeatutako instituzioa da.
- Pumarino familiak… - Listo, aski da.
Aski da.
Bulegora bueltatuko naiz falta zaizkidan izapide batzuk bukatzera.
Eta noizbait jaten ikusten banauzu,
utzidazu bakean.
Noski, jauna.
Agur.
Saiatu naiz, ihes egin dit.
- Mercedes? - Esan?
Bihar Buen Pastor etxera joan,
neskatxa nola bizi den ikusi eta kontatuko diguzu.
Noski, nagusi.
- Ez daukazu? - Tori.
Irabaziko dut.
Kaixo.
- Kaixo. - Kaixo, ama.
Berandutu naiz.
Konturatu gara.
Dotore dator epailea!
Goseak akabatzen gaude.
Banoa.
- Zure txanda. - Aita.
Azkar bota!
Berriro egin.
Zelan gaur auzitegian?
Ondo.
Lanpetuta.
Ez da ezer gertatu?
Ez.
Eskerrak.
Zergatik hartu duzu kamera?
Buen Pastor etxean argazkiak atera behar ditut.
Zuk atera behar dituzu? Ezin da auzitegiko beste inor joan?
Ni auzitegikoa naiz.
Eroa ikustera zoaz?
Ez dut uste eroa denik.
Plantak egin ditu.
Ez da bidezkoa.
Berak erabil badezake, guk ere bai.
Nire aitaren kamera zen.
Denak ziren aitonarenak…
Hau niri oparitu zidan.
Nire kamera da.
Daraman karretea 12 argazkirako da, jakin dezazun.
- Proba bat egin. - Milesker, Efraín.
Arratsalde on. Georgina Silva Jiménez ikustera nator.
Tori, agindua eta epaia.
Barkatu, kamera bat da?
Argazkia egingo zenidake?
Bai, noski.
Eskerrik asko.
Kazetaria zara?
Ez. Auzitegian lan egiten dut.
Horixe behar dut.
Auzitegian lan egiten duen norbaiten laguntza.
Ezin dizut lagundu, abokatu bat behar duzu.
Baina ez daukat abokaturik.
Ea, zein da zure izena?
Rosa
Janequeo Saavedra.
Nolatan zaude hemen? Zer egin duzu?
Nire suhia hil nuen.
Lepoa moztu nion txakurrei bezala.
Lasai egon.
Ez naiz gaiztoa.
Beharrezkoa zen, alabarekin txarregia zen.
Ostikatzen zuen asto bat balitz bezala,
haurdun zegoen bitartean.
Alaba ondo dago?
Primeran dago.
Bera eta semea lasai bizi dira.
Seguru gaude.
Ni pozik bizi naiz hemen, lo seko egiten dut.
Bisitan datoz?
Igandero, euriak edo trumoiak jo arren.
Primeran.
Pozten naiz.
Andereño, etorri mesedez.
- Milesker. - Agur.
- Gero arte. - Gero arte, andereño.
Egun ona izan.
- Ondo izan. - Bai.
Aurrera, mesedez.
- Hau da? - Bai.
- Milesker. - Zuri.
Sar naiteke?
Aurrera.
Egun on.
Egun on. Mercedes Arévalo. Epaitegian ezagutu genuen elkar.
Zigarroak zituen emakumea.
Ez naiz asko luzatuko.
Gelari argazkiak egitera nator.
Auzitegiko Klinika Zerbitzuaren txostena osatzeko da.
Argazkiak aterako ditut giltzapealdiaren egoera ikusteko.
Ez zenuen kamera behar.
Kontatuko dizut.
Gauak isilak dira.
Gaueko erronda egiten duen begiraleak ez gaitu esnatzen.
Erronda egin…
eta lasaitasuna itzultzen da pabiloietara.
Egunean, aldiz,
entzuten dira hitz solteak,
algarak,
eta heresiak.
Hasiko naiz. Barkatu.
EMAKUMEEN KARTZELA
Giltzapealdiaren egunerokoa da?
Irakur dezaket?
Bombal irakurri dut.
Benetan?
Gauza asko dituzue amankomunean.
Argazki bat?
Zergatik hil zenuen?
Guztiek jakin nahi dute.
Egin dudanagatik hemen nago.
Berdin du zer esaten dudan.
Nork bere askatasuna eraikitzen du.
Masusta, barraskiloa…
Lur ona, mendiak jarraitzen zuen…
Atzekoa José Dolores hildakoarena zen.
José Dolores hil zen?
- Nola hil zen? - Zaharra zen.
Zenbat urte zituen?
Asko izango zituen.
Biek mendira etorri nahi dute.
Nire koinatuagatik topa
bere jangelan nago eta!
Santiago topera dago jada eta oiloak bezala bizi dira.
Lotsagabe hutsa!
Barkaiozu, anaiatxo,
zure falta sentitzen du une oro.
Mendian osaba dago zuen zain maite zaituelako.
Egia da, koinatu.
Isildu zaitez.
Ideia bat izan dut.
Etorri, laztanak! Opariak irekiko dituzte.
Lehendabizi nirea.
- Bihotz-bihotzez. - Ez zen beharrezkoa.
- Pattarra! - Purua da.
Ireki.
- Azken oparia. - Ea ba.
Berriak irakurtzeko.
Ez, hemen.
"García Arévalo argazki estudioa.
Ezkontzak, jaunartzeak, urtebetetzeak, bataioak".
Famatuak izango gara!
- Zorionak, koinatu! - Gehiegi da.
- Begira. "García… Arévalo". - Begira.
Opari bat daukat, Meche. Itxi begiak.
Ez begiratu.
- Zer izango ote da? - Mechita, itxi begiak.
Begira.
- Konpondu dut! - Oso polita.
Motor amerikarra dauka.
- Ezagutzen zenuen? - Bai, erabili ez.
Familiartean primeran gaude, ezta?
Ez duzu egunero etxera berandu heldu behar.
Ez egin negar.
Hemen gaude.
Gurekin egon.
Begira, ikasi dut!
Bueltatuko gara, baina…
Batzuk eramaten dute eta.
Meche.
Ni naiz.
Non gaude, Meche?
Etxe bat da, utzi didate.
Egun batzuetarako.
Ene Jainkoa.
Utzi sartzen.
Etxe hau?
Norena da?
Uztazu.
Zoratuta zaude?
Berak badaki hemen zaudela? Badaki?
Kartzelan dago.
Akordio bat dugu.
Landareak ureztatu,
etxea aireztatu,
txukuntzen dut.
Beste pertsona baten
bizitza hartu duzu.
Hiltzaile batena.
Bere gauzak eta arropak janzten dituzu.
Meche, ni…
Meche, ulertuko nuke beste bat maite baduzu.
- Ez. - Zer da hau?
- Zer da, Meche? - Oker zaude.
Zer?
Lasaitasuna da.
Lasaitasuna? Zergatik?
Zarata gehiegi dago.
Egunero.
Agian ahula naiz eta ezin dut jasan.
Zuek bai.
Jasaten duzue.
Ni nekatuta nago.
Zertan ari zara, Meche?
Alfonbra garbitzen, lokatza du eta.
Baina ez da zure alfonbra.
Kentzen ez badut, biharko itsatsiko da.
- Aski da. - Ez da kenduko.
Mercedes.
Bihar ez zara etorriko.
Meche.
Jantzi eta goazen etxera. Hau ez da zurea.
Meche.
EMAKUMEEN KARTZELA
"Bere gizonarekin burututako delituaren errua.
Urte asko kartzelan.
Orduan, gizonak beste emakume bat bilatu zuen".
- Ondo idazten du. - Bai.
Ederra botako digute.
Noski.
Ez du inorekin hitz egin, eta liburu bat idatzi du.
Plaza de Armasen urkatu nahi dutenean.
Listo.
Aski da.
Epaia eman behar dut.
EMAKUMEEN KARTZELA
Santiagon, 1956ko uztailaren 11n,
Zigor Kodearen 391. artikuluaren bigarren zenbakiaren arabera,
ezarriko zaio hilketaren egileari,
Georgina Silva Jiménezi,
541 eguneko espetxealdia txikiko zigorra zehapen gehieneko mailan,
Roberto Pumarino Valenzuela hiltzeagatik
1955eko apirilaren 14an.
Gehiegikeria hutsa da.
- Artxibatu. - Bai, epaile jauna.
Georgina!
Zer esan du epaileak?
- Egun on - Egun on.
- Zelan zaude? - Ongi. Zu?
Primeran. Ondo izan.
Nor da?
Kaixo?
Sar naiteke?
Aliro jauna?
Club de la Uniónetik deitu dute. Tabernan zure zain daude.
Nire zain?
Tabernan?
Mesede bat egingo didazu?
Ordubete barru joan nire bila.
Ados. Espero dut sartu ahal izatea.
PREMIAZKOA
Agur, Antito.
Goazen, Merceditas.
Leku arraroa da.
Ni ezin naiz sartu eta zu ezin zara atera.
Pepe tabernan jango dugu.
Ez duzu klubean jan?
Oxala, Merceditas.
Lehendakariaren tranpa bat zen.
- Lehendakariak errieta egin dizu? - Ez.
Jakinaren gainean jartzeko adeitasuna izan du.
Zer esan dizu?
Barregarri geratuko naizela.
Zergatik geratuko zara barregarri?
Merceditas.
Epaileek legeak ezartzen dituzte.
Baina pertsona batzuei legeak ez dakarkie ondoriorik.
Orduan, epaileak esandakoa berdin du.
Eta justiziak ez du hitzik.
Ohiko programazioa etengo dugu azken berri bat emateko.
Carlos Ibáñez del Campo estatuburuak
lehendakariaren indultua eman dio
María Carolina Geel idazleari.
Erabakia hartu du Gabriela Mistral poeta ospetsuak
burututako laguntza-kanpainari esker.
Lehendakariari gutun batean eskatu zion…
ZUHAITZA ETA BESTE IPUIN BATZUK
HILKETA CRILLÓN HOTELEAN MARÍA GEELEK MAITALEA HIL DU
HILKETA ETA ZORAMENA CRILLÓN HOTELEAN MAITALEA HIL ETA ODOLA EDAN ZUEN
AMODIOAK EROTU ZUEN
CAROLINA GEELEK ROBERTO PUMARINORI BIDALITAKO GUTUNA: ASKO MAITE ZUEN
KARTZELAN 541 EGUN BAKARRIK
IDAZLE BIKAINAREN BIHOTZETIK ATERATAKO ERREGUA ENTZUN
Lehendakari agurgarria: Grazia erregutzen dizut,
errukior eta onbera zarela badakit.
Beroren gorentasunari indultua erregutzen dizugu
María Carolina Geelentzako, emakume hispanoamerikarren izenean.
Ez dugu ahaztuko.
Nire izenean, Gabriela Mistral.
INDULTUA EMAN DIOTE!
ALICIA TRABUCCOREN LAS HOMICIDAS LIBURUAN OINARRITUTA
Azpitituluak: Michelle Sáenz