BASE SA MGA TOTOONG PANGYAYARI.
Bumangon na kayo.
Bangon.
Oras na para bumangon.
Bitawan mo ako! Bitaw!
Wag kayong mag-away.
Ayusin n'yo ang mesa. Ingatan n'yo ang mga tasa.
Tumulong ka.
Walang masama sa kaunting katahimikan.
Puwede mong iusog ang mesa?
Hindi, ikaw ang umusog.
Dadating na ang mga kliyente. Kaya bilisan n'yo.
Bakit n'yo ba sila pinapunta nang maaga?
Hindi sa gusto ko iyon. Basta,
pinapupunta ko sila nang ganito kaaga
para hindi na ako maghintay buong araw.
May mantekilya tayo?
Tama?
Marami ka bang kliyente ngayon?
Deskarte iyon para makabenta, Mechita.
Sila lang talaga ang kliyente ko ngayon.
Ang tasa mo.
Wala nang natira.
Efrain, ang floor polisher. Muntik mabali ang leeg ko.
Di mo ba nakikita na marami akong ginagawa?
Libre ang hapon mo.
Sige, Huwes, Mahistrado.
Ayan.
-Hello. -Hi, nice to meet you.
-Ako si Efrain. Tuloy kayo. -Hi.
-Welcome. -Hello.
-Hi. -Gusto n'yo ng tubig?
-Sige, salamat. -Sige, pahingi.
Magandang puwesto ito kung gusto ng bride na ayusin ang makeup niya.
-Oo. -Dito.
Ang ganda mo naman.
-Maraming salamat. -Souvenir ba ang mga litrato?
Ilalagay sa imbitasyon.
Magandang idea. Maganda ang kalalabasan.
Noong ikinasal kami, naisip ni Mechita na maganda
na isulat lang ang mga imbitasyon. Kalahati sa mga bisita ang naligaw.
Hindi nila nahanap ang simbahan dahil sa sulat-kamay niya.
-Tapos nag-aral siya sa typing school. -Mahuhuli na tayo! Bilisan mo!
-Hindi ko kasalanan! -Ano? Kasalanan mo lagi!
Wag kayong maingay, lintik!
Efrain.
Di kaaya-ayang tingnan ang balat ng groom.
-Bigyan mo siya ng fill-in light. -Sige.
Efrain.
Asikasuhin mo ang polisher.
Sige.
Kaunting detalye lang.
-Sige. -Sige.
Sabi ng abogado, hawak siya ng mga pulis habang naghihintay ng paglilitis.
Pero puwedeng makiusap na hayaan siyang magpiyansa.
Gagawin ko ang makakaya ko, pero hindi ako ang masusunod. Sandali.
-Magandang hapon. -Hello. Ano po iyon?
May pinatay sa 1035 Agustinas Road.
Malapit sa Hotel Crillon?
Sa Hotel Crillon. Sa tearoom.
PAGPATAY SA HOTEL CRILLON
Salamat.
BAWAL ANG MGA BABAE AT TINDERO SALAMAT
Antito, kung puwede.
Salamat.
Huwes!
Atras.
Wag.
Pakiusap!
Madam.
IN HER PLACE
Mercedita, ngayon ka lang ba nakapunta sa Crillon?
Halika rito.
Galvez, ibigay mo kay Mr. Aliro ang report.
Heto, kunin mo.
Georgina Silva Jimenez.
Opo. Binaril siya ni Silva sa layong isa o dalawang metro.
Kay Silva ang baril, tama?
Opo. Tingnan n'yo bago ipadala sa ballistics.
Sige.
Tingnan n'yo.
PN Baby na gawa sa Belgium.
6.35 caliber.
Ang ganda.
Mercedita.
Tingnan mo, ang ganda nito.
-Opo. -Tingnan mo.
Dapat nasa jewelry box iyan.
May alam ba tayo tungkol sa misis ng namatay?
Ang alam natin, kasintahan niya si Silva.
Oo, pero paano ang misis niya?
Wala pong suot na singsing ang biktima.
Ipakuha n'yo na ang katawan.
Galvez.
Mercedita, umupo ka rito. Arnes, doon ka.
Iangat mo ang braso mo. Kunin mo ang kutsara.
Limang putok, ha? Nasiraan yata ng bait ang babaeng iyon.
Ibig sabihin, binaril niya nang nakatayo
dahil nakatago ang baril sa bulsa ng coat niya.
-Mas madaling bunutin. -Mercedita, tumayo ka.
Magkasintangkad kayo noong babae, ano?
Pero binaril ba niya nang nakatayo dahil mas madali
o dahil gusto niyang lumayo sa biktima?
Siguro gusto niyang makita siya.
-Ano sa tingin mo? -Galvez.
Pakikuha ng mga gamit noong babae.
Tingnan natin.
Isulat mo.
Siya si Mr. Roberto Pumarino Valenzuela.
Bumili na kayo ng diyaryo!
Pagpatay sa Crillon!
Babaeng mamamatay-tao!
Bumili na kayo ng diyaryo!
El Mercurio! El Clarin!
El Diario! La Nacion!
El Pais!
Pagpatay sa Crillon!
Pinag-uusapan ito ng lahat. Pumatay si Maria Carolina Geel
sa harap ng buong aristokrasya ng Chile.
Tingnan n'yo ito. Nasa unang page po.
Tatlong beses dapat makita sa diyaryo ang kagalang-galang na tao.
Sa kapanganakan, kasal, at kamatayan nila.
-Di ba kagalang-galang ang huwes? -Hindi na ngayon, Mercedita.
Ayaw ko sa mga piranha na ito.
Mga baliw.
Pagpasok ko, tinanong ako ng journalist kung tetestigo ang babaeng bampira ngayon.
-Babaeng bampira? -Oo, Domingo, narinig kita.
Gagawa ako ng kape. Gusto n'yo pa?
-Sige. -Sige.
Paano iyan, Mercedita?
Ilang siglong legal na tradisyon ang nasaksihan ng institusyong ito,
pero ginawa lang na Roman circus ng madla.
Kung ako ang pinatay sa Crillon,
gusto kong magtaka ang mga tao kung ano ang nangyari.
Kailangan mo munang makapunta sa Crillon.
CRIME OF PASSION
Diyos ko, wawasakin ng mga pakialamerong baliw iyong babae.
Halos maawa na ako sa kanya.
Una, nabaliw siya at pinatay ang kasintahan niya.
Ngayon, siya na ang kontrabida ng siglo. Impiyerno ang pinagdadaanan niya.
Sisikat na tayo, Mercedes. Dapat gumamit ako ng hair gel o ano.
Kung gusto ni Aliro na kumain sa club, kailangan niyang maghukay para makapunta.
Dapat hatulan niya pag natapos na ang gulo.
Hindi, malambot si Mr. Aliro sa mga ganitong babae.
Maria Carolina!
Maria Carolina! Pakiusap.
Ms. Georgina Silva Jimenez?
Ako si Maria Carolina Geel.
Hindi pamilyar.
Iyon ang pangalan na gamit ng nasasakdal bilang manunulat.
Noong pinatay niya si Mr. Pumarino, siya ba si Silva o si Geel?
Sandali lang.
Iisang tao lang sila.
Di ko maintindihan.
Inaamin mo bang limang beses mong binaril si Mr. Roberto Pumarino Valenzuela
noong ika-14 ng Abril sa Hotel Crillon?
Huwes, gagamitin ng nasasakdal ang karapatan niyang hindi sagutin iyan.
-Hangga't wala pang forensic results… -Sige.
Inaamin ko.
Inaamin mo rin na nagdala ka
ng PN Baby para patayin ang nobyo mo?
Hindi ko siya nobyo.
Ano siya sa iyo?
Hindi siya akin.
Ayaw ko noon.
Sige, Ms. Silva.
Tulungan mo akong tulungan ka. Para sa kapakanan mo ito.
May ginawa ba siya sa iyo?
Nasa labas si Montero. Gusto ka niyang makausap.
Mr. Concha.
Sige po.
May sigarilyo ba kayo?
Bawal manigarilyo dito.
Nanigarilyo ang abogado ko.
Abogado ba kayo?
Hindi.
Abogado ba kayo?
Hindi.
Mercedes.
Inihanda na ng Legal Medical Service ang lahat ng dokumento.
Itanong mo kung kailan ang psychological evaluation.
Psychological evaluation?
Kung kailangan, bukas ako sa mga pantulong na disiplina.
Pero hindi ako nandito para magbigay ng mga paliwanag, Mr. Montero.
Dapat magpakita ang nasasakdal sa Legal Medical Service bukas.
Sasamahan siya sa interview mula rito.
Sa presinto lang iyong kawawang tao
hanggang makumpirma ng mga eksperto iyong alam na natin.
Na nabibilang siya sa mental home.
Tingnan n'yo.
"Ang paratang ni Montero.
Pumatay ang manunulat nang kusa at may masamang hangarin.
Karapat-dapat siyang bigyan ng mabigat na parusa."
Kawawa si Mr. Aliro.
Huwes, hindi puwedeng matulog ang nasasakdal sa presinto.
Alam n'yo ba ang estado ng pag-iisip niya? Halos hindi niya alam kung nasaan siya.
Bakit hindi n'yo siya pauwiin?
Ganito na lang.
Sa Buen Pastor na lang siya.
Magkakaroon siya ng tahimik na selda, malayo sa journalists at ingay.
-Babantayan siya ng mga madre. Tapos. -Sige po.
Kuwan, nakikita n'yo naman,
hindi siya ang klase ng babae…
na sanay sa mga kulungan.
Alam mong hindi ako ang Papa, ano?
Opo, pero…
Bakit di n'yo payagan ang nasasakdal na mabigyan ng mga kailangan niya?
-Malinis na damit… -Sige, papayag ako.
Pero taga-Parral ang kapatid niya.
At, kuwan…
Alam n'yo naman,
kung abogado ang kukuha ng mga damit…
Ang susi sa apartment niya,
nasa pangangalaga yata ng korte.
Ano?
Ako ang pupunta?
Pupunta ako.
Gaano siya katagal sa Buen Pastor?
Hanggang mahatulan siya.
Pag ikinulong ko siya at nagkaroon siya ng scabies,
sisisihin lang ako ng lahat ng diyaryo.
Mamaya na lang.
-Sige. -Sige.
-Nagkaroon na ako ng scabies. -Naku.
Nangangati ako sa pagbanggit mo.
Na-overexpose niya.
Magandang umaga.
Mr. Concha.
-Alam mong bawal pumasok ang mga abogado. -Ano?
Heto ang mga gamit niya.
Hintayin mo siya rito.
May sigarilyo ba kayo?
Magsasagawa sila ng forensic examination para masuri ang kalusugan n'yo.
Kung baliw ako?
Kung may sakit kayo sa pag-iisip, hindi nila kayo ipapadala sa kulungan.
Di ako papasok sa mental hospital.
Tuloy kayo.
Magandang hapon.
Papasok ba kayo?
Pribadong pagsusuri iyan.
Magandang umaga. Salamat sa pagpunta.
Mr. Rolando de la Fuente.
Ayon sa police report,
ikaw ang waiter sa mesa nina Roberto Pumarino at Georgina Silva.
Mismo, ako ang waiter nila.
Puwede mo bang ikuwento ang mga pangyayari sa tearoom ng Crillon?
Tingnan natin… Umupo iyong lalaki sa pangatlong mesa.
Umupo siya sa upuang nakaharap sa kuwarto.
Tinanong ko kung gusto niya ng inumin, pero sabi niya, may hinihintay pa siya.
Pagkatapos, dumating iyong babae.
At paano siya tumingin sa iyo?
Normal lang.
Wala namang kakaiba.
-Nakita mo ba silang nagbatian? -Normal lang lahat.
Pero napansin ko iyong upuan na pinili ng babae.
Iyong nakatalikod sa ibang mesa?
Opo.
Napansin ko iyon dahil…
Kadalasan, mas gusto ng mga babae na umupo nang nakaharap sa kuwarto.
At paano siya kumilos?
Nakita kong nagbago ang mukha ni Pumarino,
nainis siya.
Wag kang tumawag, sumulat, o pumunta sa bahay.
Ikakasal ka na?
May narinig ang kapatid ko.
Sabi niya, "Gawin mo ang gusto mo sa buhay mo."
-Humingi sila ng mga inumin? -Hindi ako tsismosa o pakialamera.
Pero may mga narinig ako noong nagtaas na sila ng boses.
Ano?
Kalimutan mo na ako.
Mga bagay tulad ng, "Tapusin na natin ito. Tapos na ito.
Parang hindi ka interesado."
Hindi mo nakitang nagwala si Ms. Silva sa gitna ng lahat ng ito
o nagalit sa kahit anong paraan?
Hindi siya nagwala. Pero sumabog din ang lahat pagkatapos.
Wag kang magpahalata!
At doon ko narinig iyong upuan.
Iyong upuan?
Pagkatapos?
Tumayo siya at biglang binaril si Mr. Pumarino.
Siyempre, narinig ko ang mga putok ng baril.
Pero noong una, hindi ko alam kung saan galing.
Tapos iniwan noong babae iyong baril sa mesa.
Nasa likod nila ako. Iniwan ko ang tray ko, pumunta ako roon.
At tinakpan ko ng napkin iyong baril.
Bakit mo ginawa iyon?
Hindi ko alam.
Para hindi matakot ang mga kliyente o hindi niya pulutin. Hindi ko alam.
Nakita mo ba kung naghintay si Ms. Silva
bago nagpaputok? O biglaan iyon?
Hindi, ang bilis ng pangyayari. Inilabas niya ang baril tapos nagpaputok.
Magkatabi sila. Ni hindi niya kinailangang itutok.
-Namatay ba siya agad? -Sa tingin ko.
Di nakasigaw ang kawawang lalaking iyon. Tahimik siyang namatay, maginoo talaga.
Nakita mo ba kung sinubukang magpakamatay o tumakas ni Ms. Silva
pagkatapos niyang barilin?
Hindi.
Kabaliktaran nga.
Niyakap niya lang iyong lalaki at hinalikan ang mga sugat niya.
Hindi!
Tapos lumuhod siya at mukhang nagdasal, sabi niya, "Iligtas n'yo siya!"
Iligtas n'yo siya!
Tama na!
Tama na.
Saan nila ipapadala si Lucho?
Sa hilaga, sa Iquique.
-Para bantayan ang hangganan. -Oo.
-Dapat maglingkod ka na sa militar. -Ano? Gusto niyang masolo ang kuwarto.
Hindi totoo iyan.
Alalahanin mo na rin ang kinabukasan mo, Gaspar.
Hindi magtatagal, mararanasan mo rin ang sitwasyon ng kapatid mo.
Ikaw?
Gusto mo talagang mag-aral ng abogasya?
Isang taon akong magiging clerk, tapos magiging abogado na ako.
Magiging huwes ako gaya ni Mama paglipas ng dalawang taon.
Puwede mong maging secretary ang mama mo.
…na kilala bilang Maria Carolina Geel…
Patayin mo iyan, anak.
Pero gusto naming malaman kung ano ang nangyayari.
Malihim ang huwes.
-Sa radyo pa tayo kumukuha ng balita. -Patayin mo.
Sa article ng El Clarin kanina, nagbigay ng komento si Mistral tungkol sa kaso.
Di siya nakatira sa Chile.
Wala siyang pakialam sa ginagawa o di ginagawa ng babae sa Crillon.
-Pero nanalo siya ng Nobel Prize. -Sa panitikan, hindi sa batas.
Wala bang Nobel Prize in Law?
Wala?
Uy, Huwes.
Tama na nga iyan.
Alam n'yong di ako huwes.
Alam n'yo? Kung huwes ako, nakakulong na kayo.
-Bakit? -Suwail kayo.
Naku, Efrain!
Ang polisher, Efrain.
Tama na. Tama na!
Mr. Sergio Pumarino, magandang hapon.
-Magandang hapon, Huwes. -Magkuwento ka tungkol sa kapatid mo.
-Paano mo siya ilalarawan? -Wala siyang katulad bilang kapatid.
Siya ang pinakamabuti sa amin.
-Sige lang, Mr. Walter. -Pasensiya na.
Wag kang magmadali.
Pakilarawan ang kapatid mong si Georgina.
Sensitibo talaga siya.
Medyo sumpungin din.
Nagwawala ba siya?
Hindi, hindi naman ganoon.
Hindi. Gusto siya ng lahat.
Lagi siyang iniimbita sa mga event at party.
Matigas ang ulo niya.
Sumpungin din.
Pinalayo niya isang araw. Sa susunod, tinawagan niya habang umiiyak.
Apat o limang beses siyang niyaya ni Roberto na magpakasal.
-Lagi siyang umaayaw. -Komplikadong babae.
Ang babaeng iyon…
kaya niyang mag-isa.
Alam n'yo na,
gaya ng mga babae ngayon.
At nakiusap siya na puntahan siya.
Kaya pumunta si Roberto.
Pumunta siya lagi.
Di nagkukuwento si Georgina tungkol sa mga problema.
Ayaw niyang kaawaan.
Matagal niya siyang tiniis.
Nabanggit ba ng kapatid mo
na gusto niyang makipaghiwalay?
Hindi, mahal na mahal niya iyon.
Alam ng Diyos kung bakit, pero lagi siyang nakikipagbalikan.
Kaya gumaan ang loob ko noong nakipaghiwalay siya roon
at nakipagrelasyon sa ibang babae.
Sinong babae?
Si Alicia Castro.
Kaibigan siya ng pamilya.
Ilang buwan pa lang mula noong nagkita uli sila ni Roberto.
Masaya si Alicia na pakasalan ang kapatid ko.
Nakita niya ang nakita naming lahat.
Isang mabuting tao.
Disente.
Gusto nang maging ama.
Medyo nahihirapan sa mga usapin ng puso.
Si Georgina,
hindi niya alam kung paano maging mag-isa.
Kailangan niya lagi ng kasama, kung alam n'yo ang tinutukoy ko.
Parang marupok talaga siya.
Ang babaeng iyon…
masama talaga.
Hindi normal.
Hindi niya kayang tumulad sa ibang babae.
Hindi kinaya ni Pumarino ang kapatid ko.
Naisip mo ba na kaya niyang pumatay?
Pumatay? Opo.
Pero hindi sa ganoong paraan, walang puso, sa harap ng lahat.
Huling beses ko silang nakitang magkasama,
nanlamig na talaga iyong lalaki.
At mukhang pagod na si Georgina.
Nagkamali ang kapatid ko noong pumatol siya sa separada.
May dahilan kung bakit siya separada, ano?
Matagal mo nang kilala si Ms. Silva, tama?
Opo, 13 taon akong kasal sa kanya.
At paano mo ilalarawan si Ms. Silva?
Mabuti siyang babae.
Matalino.
Hindi rin mapakali.
-Mahirap ba siyang pakisamahan? -Hindi.
Mausisa lang siya. Mahilig magbasa, nakakatuwang kausap.
At bilang ina?
-Ano ang kinalaman noon? -Sagutin n'yo po ako.
Mabuti siyang ina.
Dedikado talaga.
Sobrang mapagmahal.
Okay, hindi siya naging marahas sa iyo. Mabuti siyang tao.
Kung ganoon, bakit niya pinatay si Mr. Roberto Pumarino?
Hindi ko rin maintindihan.
Malinaw sa akin.
Ayaw niyang mawala ang lahat sa kanya.
Pinatay niya dahil sa selos.
Kung may nagsasabing di nila inasahan ito, di nila siya kilala.
Sinubukan niyang makibagay.
Tinanggihan niya ang kapatid ko.
Pero noong gusto na niyang magpakasal sa iba, pinatay niya.
Iyan si Georgina Silva.
MARIA CAROLINA GEEL ANG NATUTULOG NA MUNDO NI YENIA
GABRIELA MISTRAL PANINIRA
TRAHEDYA NG CRIME OF PASSION SA SENTRO NG SANTIAGO
MANUNULAT NA SI MARIA LUISA BOMBAL, BINARIL SI EULOGIO SANCHEZ ERRAZURIZ.
Huwes, may listahan tayo ng mga handang tumestigo sa malupit na…
Mr. Montero.
Mahilig tayong lahat sa tsismis. Pero hukuman ito.
Pakibigay ang report.
Salamat.
"Dumadaan sa menopause ang examinee…"
-Sa ibaba pa. -"Apektado nito ang kababaihan."
"Nagdulot ito ng mga pagbabago sa pag-uugali.
Iminumungkahi namin na magsagawa ng pangalawang pagsusuri."
Sang-ayon ako.
Wag kang magmadali, Mr. Concha.
-Huwes, kung puwede… -Mauuna na ako sa inyo.
Magpapadala kami ng kopya ng report sa mga opisina n'yo.
Salamat.
Handa na akong magbigay ng hatol.
Di siya puwede sa paglilitis, base sa mga testigo at sa science.
Para makauwi siya sa bahay niya sa katapusan ng linggo.
Salamat.
At ang mga garapatang iyon,
mga importanteng bagay na ang ibabalita.
Wala na itong mga nakakahiyang pagtatago tuwing tanghalian.
Hindi naman ganoon kasama.
Hindi? Nakakulong ako sa opisina ko, kumakain ng atsarang manok.
Pero alam ko na kailangan kong magsakripisyo
noong inialay ko ang buhay ko sa hustisya.
Kahanga-hanga talaga ang ginagawa n'yo.
Oo. Isipin mo, nakikita mo ang mukha mo sa front page araw-araw.
Pero hindi lang iyon, Domingo. Higit pa.
Kahanga-hanga ang dedikasyon n'yo sa katotohanan at batas.
Domingo, saan man tayo magpunta,
masasabi natin na nagtatrabaho tayo para sa isang tapat na huwes,
kahit na nakataya ang reputasyon niya.
Bakit nakataya ang reputasyon ko?
Magiging patas naman ang hatol n'yo, tama?
Kahit na di sang-ayon ang publiko sa inyo.
Napakatapang noon, Domingo.
Sobra.
Sandali lang.
Mercedita, huwes ako ng Republika.
Siguro gumagana ang ganitong pagmamanipula sa mga anak mo, pero hindi sa akin.
Pero totoo po. Lalamunin kayo ng mga diyaryo pag pinakawalan n'yo siya.
Talaga?
-Akala ko, babatiin nila ako. -Hindi ko kayo kinukumbinsi sa kahit ano.
Sinasabi ko lang ang totoo. Sabi nga ni Domingo,
pag pinakawalan n'yo siya, hindi matatapos ang gulo.
Naitago mo ba ang listahan ng mga testigong ibinigay ni Montero?
Alam mo? Tatawagan natin ang ilan sa kanila bago magbigay ng hatol.
Para makasiguro.
-Iniingatan n'yo ang sarili n'yo? -Pakiulit?
-Ano ba? -Opo, pasensiya na.
Hindi iniingatan ng huwes ang sarili niya.
Sinusuri niya ang kaso niya sa iba't ibang anggulo.
Sabi n'yo po.
MARIA CAROLINA GEEL LALAKING MINAHAL AT PINANGARAP NG DALAGA
MARIA CAROLINA GEEL - KAKAIBANG TAG-INIT
Bago kayo sa gusali?
Hindi po.
-Hindi. -Kapatid ka niya.
-Tama? -Hindi.
-Sige. Magandang hapon. -Magandang hapon.
Dito po.
Initial.
-Buong pirma. -Huwes.
Naku!
Walang nagsabi na pormal dapat manamit ngayon.
Pero bihis na bihis ka, Arevalo.
-Para ba sa mga journalist? -Hindi.
Para magpakita
ng respeto sa hukuman.
-Ayan. -Wag kang mahiya pag pinupuri ka.
Gumagamit na ba siya ng pabango dati?
Hindi ko alam.
Salamat, Domingo.
Mercedita?
Bakit po?
Ano ang pabango mo ngayon?
Sabon po.
Mercedita.
African bird, salitang may apat na letra?
Ibis.
Salamat.
Naglalabas ng pahayag ang opisinang iyon sa bawat sulok ng siyudad.
Puwedeng magbago ang kahulugan ng pangungusap dahil sa isang kuwit.
Nakakamangha iyan, Fernando. Sige, isantabi muna natin ang trabaho.
Kumusta ang relasyon nina Mr. Pumarino at Ms. Silva?
Naku! Komplikado. Komplikado talaga.
Minsan, pagbalik galing sa tanghalian, mahahalata mong nag-away sila.
Na nagtalo sila, may luha at lahat.
Halatang umiyak iyong babae?
Iyong lalaki.
-Iyong lalaki? -Opo.
At kanino ka mas malapit, sa biktima o kay Ms. Silva?
Kay Roberto.
Siyempre. Disente at mabuting tao talaga siya.
Mabuting amo si Roberto. Talaga.
Laging maasikaso, opo.
Iyong babae?
Hindi ko po masasabing ganoon din siya.
Kasinungalingan iyon.
Minamaliit kami ni Georgina noon, parang hindi namin siya abot.
May sarili siyang mundo. Nabagot siya sa trabaho.
Paano mo nalamang nabagot siya?
Pag mag-isa na siya, nagsusulat siya agad ng ibang bagay.
-Iyong mga libro niya? -Mismo.
Gusto rin sana naming magsulat ng mga kuwento at kalokohan.
Pero di kami aabot nang isang linggo sa trabaho.
-Masasabi mo bang hindi niya minahal? -Masasabi kong ginamit niya si Roberto.
Pinupuntahan siya agad noon ni Roberto tuwing tumatawag siya.
Masama talaga ang batang iyon.
-Bata? -Si Georgina.
Iyon ang tawag ni Roberto sa kanya.
Tuwing kailangan niya ng pera, laging nandoon si Roberto.
Siya ang laging nagbabayad.
Hindi na siya bata. Matanda na siya.
Nilimas ni Georgina ang pera ni Roberto.
Ako si Rebeca Vizcaya Perez.
Nagtatrabaho ako sa finance desk.
-Amo ko si Roberto Pumarino. -Ano ang gusto n'yong sabihin sa akin?
May nagkuwento na ba tungkol sa floor polisher?
Wala.
Wala. Pakikuwento.
Di ko alam kung narinig n'yo na, pero binigyan ni Roberto si Georgina
ng de-koryenteng polisher.
Hindi lampaso.
-Iyong isinasaksak. -Polisher? Iyong totoong polisher?
-Mercedes. -Mismo, isang floor polisher.
Akalain n'yo, ibinalik noong babae sa kanya iyon?
Surprise!
Ano iyan?
Dahil sa tingin ko, ang totoo,
gusto sana ni Mr. Roberto na mas gustuhin niyang pumirmi sa bahay.
Alam n'yo iyon?
Ms. Vizcaya, sabi sa akin, may ibibigay kang dokumento.
Oo nga pala.
Inaayos ko po ang mga filing cabinet ni Mr. Roberto.
At sa isang drawer, sa likod, maraming ginutay-gutay na papel.
Ang ginawa ko,
pinagdikit-dikit ko ang lahat ng piraso.
At dinala ko ito.
Ano iyan?
Sulat po.
"Roberto, pinag-isipan ko ito nang matagal at maigi.
At ito ang desisyong hiningi mo kagabi.
Una, pinahahalagahan ko ang ugali mo,
na maginoo, ayon sa mga tuntunin ng lipunan.
Natutuwa ako dahil alam ko ang halaga nito.
At kung tatanggihan ko ang alok mo,
dahil iyon sa maraming dahilan na nagsasabing masama ang kahihinatnan
ng pagsasama natin."
Kahit sinong babae sa Chile, gusto ng polisher!
-Hindi ako kahit sinong babae! -Baliw ka!
"Roberto, ang ugali ko,
ang pagkatao ko, ang mga libangan ko,
ang edad ko, ang karanasan ko,
ayaw nilang lahat magpakasal.
Kung idadagdag mo ang pagiging sensitibo ko,
habambuhay na pakikipagtunggali sa mga bagay at nilalang,
at lubos na pagdududa sa buhay…
aaminin mo
na hindi ako nababagay sa tinatawag na institusyon ng kasal.
At hindi ako ang babae
na kailangan sa sitwasyon mo."
Salamat sa Diyos at binigyan kita ng magarang bata,
hindi makabago at de-koryenteng polisher.
Kung hindi, pinaglalamayan na ako ngayon sa bar.
-Hindi ako siya. -Alam ko iyon.
Siyempre, hindi.
Dahil si Mari, ang Marita ko,
nagbabayad ngayon sa kulungan para sa pinakamasahol na krimen,
ang pagiging artist at pagiging babae.
Gusto mo akong samahang uminom?
Laging sinasabi ng Marita ko, ayaw niya pag umuuwi akong lasing.
Kaya ibinigay niya itong susi.
Ang Mari ko.
Inaalagaan niya ako kahit mula sa kulungan.
Masyado ka rin bang lasing para umuwi?
Hindi.
Pinsan niya ako mula sa La Serena.
Ganoon.
Ano ang pangalan mo?
Dominga.
Ano ang ginagawa mo sa apartment ng pinsan mo?
Nagliligpit, naglilinis.
Para hindi maalikabok.
Ganoon.
Bumiyahe ka pa mula sa La Serena para maglinis?
Nakasuot pa ng bata. Kakaiba.
Interogasyon ba ito?
Wala kang tiwala.
Gusto ko iyan.
Dominga.
Di krimen ang pumatay para sa pag-ibig.
Salamat sa Diyos at wala pang nagmahal sa akin nang ganoon.
Pumatay siya para sa pagmamahal, pero hindi pagmamahal sa kanya.
Pagmamahal sa sining.
Hindi homicide iyon. Pagpupugay.
Pampanitikang sipi.
Enero 1941…
ang pinakamahusay na nobelista na nawala sa bansa…
-Si Mistral. -Hindi.
Nobelista, hindi makata.
Pumulot ng baril si Maria Luisa Bombal at binaril ang kasintahan niya.
Alam mo kung saan?
Dito, sa braso niya.
Hindi mahalaga iyon. Ang mahalaga, nangyari iyon…
sa Hotel Crillon.
Alam mo na pala?
Hindi, naisip ko lang.
Makukulong ang babaeng ito para sa krimen na hindi siya ang nakaisip.
Paano nangyari iyon?
Wag kang philistine, babae.
Sige, ganito.
Inspirasyon ng sining ngayon ang sining kahapon.
Tugmang-tugma ang sipi, gagayahin niya pati ang katapusan ni Bombal.
Iyong pardon.
Anong pardon?
Nabigyan ng pardon si Bombal.
Wala bang mga diyaryo sa La Serena?
Mayroon.
Pero si Bombal ang pinakamahusay na nobelista sa bansa.
Sino ang magbibigay ng pardon kay Silva?
Ang pangulo.
Pag narinig na niya ang boses ng munting anghel.
Hindi galing sa La Serena, siyempre, pero galing sa Vicuña, na malapit lang.
Maganda ito.
Napakaganda.
Bigay ko kay Mari.
-Hindi. Akin ito. -Oo.
-Hindi. -Akin ito.
Ako… Dominga, hindi ka mukhang Dominga.
Dominique, siguro, pero Dominga? Hindi.
At alam mo?
Walang kamag-anak si Mari sa La Serena.
Pero wag kang mag-alala.
Parang embahada ang bahay na ito. Nagbibigay ng kanlungan sa maraming tao.
Ako si Rene.
Ano ang pangalan mo? Iyong totoo.
Mercedes.
Ayan.
Mercedes. Sige.
Mercedes.
Pasensiya na.
Wag kang mag-alala. Bukas, makakalimutan ko ang lahat ng ito.
Isa akong makatang mahina ang memorya. Kaya wala pa akong narating.
Mercedes…
Ayos lang kung hindi ka niya pinsan.
Tayong mga nababagot sa kung sino tayo,
kailangan ng lugar kung saan wala tayong identidad.
Ano ang problema?
May tsaa pa ba?
Wala, pero puwede kang gumawa uli.
Kinumpirma na ni Angela.
At saan sila tutuloy?
Dito, sa atin.
Hindi na kasya.
Mercedes…
Amoy-alak ka ba pag-uwi mo kagabi?
Hindi, hindi ako amoy-alak.
Naamoy ko ang pisco sa 'yo.
Nakapagtataka. Di ako uminom ng pisco.
May dadating na kliyente kasama ang mga anak niya.
Wag.
Lintik.
Idikit n'yo pa ang mga ulo n'yo. At tumingin lang kayo sa akin.
-Ngumiti kayo, mga anak. -Ayos? Iyan. Ngiti.
-Aalis na kami, Papa. -Aalis na kami.
Palarin sana kayo.
-May dalawang anak na lalaki rin ako. -Talaga?
Kailangan nating magpakabait sa mga manugang natin.
Kung hindi, walang mag-aalaga sa atin pagtanda natin.
Siyempre.
Ngiti, anak.
May sabaw at mechazo.
-Mechazo. -Masarap.
Kakain kami ng sabaw.
-Oo. -Siyempre.
-Salamat. -Salamat.
Welcome.
Ano ang problema, Mercedita?
-May mga bagong appetizer kaya? -Pero sabaw ang pinili ko para sa lahat.
-Nagdidiyeta ka ba o ano? -Mukhang pumayat nga siya.
Siguro dahil sa bagong bestida.
-Hindi ko alam kung napansin n'yo, pero… -Mauuna na ako.
-Paano ang sabaw mo? -Bibili na lang ako sa daan.
Kailan pa naging mabuti na magsayang ng pagkain sa bansa?
-Wag mong sayangin. -Ipabalot na lang natin?
Kainin mo.
Ano ang nangyayari kay Mercedes?
Naku, si Montero!
Mr. Montero, wag. Wag.
Magkakauban ako dahil sa lalaking ito.
-Huwes. -Pasensiya na, Mr. Montero.
Paalis na kami ng clerk.
Narinig ng pamilya Pumarino
na tinatrato na parang reyna ang akusado sa Buen Pastor.
May sariling selda, banyo, at tagalaba.
Parang nasa five-star hotel po siya.
Hindi five-star hotel ang Buen Pastor.
Institusyon iyon na pinatatakbo ng mga madre.
-Basta, ang pamilya Pumarino… -Tama na.
Tapos na ako.
Kailangan ko nang bumalik sa opisina ko
para tapusin ang mga nakabinbing dokumento.
Pag nakita mo uli akong nanananghalian, hahayaan mo akong gawin iyon nang payapa.
Opo.
Sige po.
Binalaan ko siya, pero nakalusot.
-Mercedes? -Po?
Bukas, pupunta ka sa Buen Pastor para tingnan ang pamumuhay ng babaeng ito.
Tapos ipapaalam mo sa amin.
Sige po.
-Sinunod ka ba nila? -Ayan.
Mananalo ako.
-Hi. -Hello.
Hi, Mama.
Natagalan ako.
Hindi namin napansin.
Wow!
Magara na ang huwes, ano?
Gutom na kami, Mama.
Heto na.
-Ikaw na, Papa. -Papa.
Bilisan mo!
Ilapag mo.
Kumusta ang trabaho?
Mabuti.
Medyo abala.
Walang nangyaring kakaiba?
Wala.
Salamat sa Diyos.
Saan mo gagamitin iyang camera?
Kailangan ko raw kumuha ng mga litrato sa Buen Pastor.
Bakit kailangang ikaw? Hindi ba puwedeng tagahukuman ang pumunta?
Tagahukuman ako.
-Kikitain mo ang baliw ng Crillon? -Sa tingin ko, hindi siya baliw.
-Nagpapanggap siya. -Hindi patas.
Kung puwede niyang gamitin, dapat kami rin.
Camera ito ng papa ko.
Pero lahat ng camera, sa papa mo…
Pero bigay niya ito sa akin. Akin ito.
Labindalawa ang kuha niyan, para mabantayan mo.
-Kailangan mo rin munang subukan. -Salamat.
Magandang araw. Bibisitahin ko si Georgina Silva Jimenez.
Heto ang court order.
Miss, camera ba iyan?
Puwede mo ba akong kunan ng litrato?
Sige po.
Salamat.
Journalist ka ba?
Hindi. Nagtatrabaho ako sa hukuman.
Naghahanap ako ng nagtatrabaho sa hukuman na makakatulong sa akin.
Pero di ko kayo matutulungan. Trabaho ng abogado iyan.
Pero wala akong abogado.
Sige, ano ang pangalan n'yo?
Rosa…
Janequeo Saavedra.
Bakit kayo nandito? Ano ang ginawa n'yo?
Pinatay ko ang manugang ko.
Ginilitan ko siya sa leeg na parang aso.
Wag kang matakot.
Hindi ako masamang tao.
Kinailangan kong gawin iyon dahil masama siya sa anak ko.
Habang buntis siya, sinipa siya na parang buriko sa lupa noong lalaki.
-Ayos na ba siya? -Mabuti na ang kalagayan niya.
Nakakatulog sila ng bata sa gabi.
Ligtas na kami.
At masaya ako rito. Payapa ang tulog ko.
-Bumibisita ba sila? -Tuwing Linggo, umulan man o umaraw.
Mabuti. Masaya ako para sa inyo.
Miss, sumunod ka sa akin.
-Salamat po. -Sige.
-Sige po. -Sige, miss.
Magandang araw.
-Ingat kayo. -Sige.
Pumasok ka na.
-Doon? -Oo.
-Salamat. -Walang anuman.
Puwede pong pumasok?
Tuloy kayo.
Magandang araw.
Ako si Mercedes Arevalo. Nagkakilala tayo sa hukuman.
Ang babaeng may pakete ng sigarilyo.
Mabilis lang ito. Kukunan ko ng mga litrato ang selda n'yo.
Bilang suporta sa Legal Medical Service report.
Sa kasong ito, sa pagkuha ng mga litrato ng kalagayan ng kulungan.
Di n'yo na kinailangang dalhin ang camera. Bibigyan ko kayo ng buod.
Tahimik ang mga gabi.
Hindi kami gaanong nagigising sa guwardiyang nag-iikot.
Nag-iikot siya…
tapos nababalot na uli sa katahimikan ang mga selda.
Pero ang mga araw,
lumilipas sa gitna ng mga usapan,
malakas na tawanan,
erehiya.
Sisimulan ko na. Kung puwede.
MARIA CAROLINA GEEL KULUNGAN NG MGA BABAE
Talaarawan n'yo ito sa kulungan?
Puwedeng basahin?
Nakabasa na ako ng Bombal.
Talaga?
Marami kayong pagkakapareho ni Bombal.
Puwede ba?
Bakit n'yo ginawa iyon?
Nagtataka lahat, bakit n'yo siya pinatay?
Nandito ako dahil sa mga ginawa ko.
Di mahalaga ang sasabihin ko tungkol sa kanila.
Natututo kang bumuo ng sarili mong kalayaan.
Mga blackberry at suso.
Halos araw-araw kaming pumipitas.
Matataba ang lupa, magaganda ang bukid.
-Sa yumaong Jose Dolores ang isang parte. -Patay na si Jose Dolores?
-Ano ang ikinamatay niya? -Katandaan.
-Ilang taon siya? -Matanda na talaga iyon.
Gustong sumama ng dalawang ito sa mga parang.
Tagay para sa bayaw ko!
Sumasaludo ako mula sa kusina niya.
Magulo ang Santiago, namumuhay na parang mga manok ang mga nakatira.
Bastos ka talaga!
Patawarin mo siya, kapatid.
Nangungulila siya sa iyo at umiiyak siya.
Sa mga parang, may tiyo ka na nagmamahal sa iyo nang buong puso.
Totoo, bayaw.
-Tama na! -Pasensiya na.
May naisip ako. Mga bata, halikayo! Buksan n'yo ang mga regalo n'yo!
-Ano kaya ito? -Buksan mo muna ang akin.
-Puno iyan ng pagmamahal. -Hindi na dapat kayo nag-abala.
-Aguardiente! -Puro iyan.
Subukan natin.
Napakagandang regalo!
-Tingnan natin. -Ayan.
Para makasabay sa balita, ano?
Hindi, heto. Nandito.
"Garcia Arevalo Photo Studio.
Mga kasal, first communion, quinceañera, binyag."
Sisikat na ba tayo?
-Congratulations. -Napakagaling n'yo.
-Tingnan mo! "Garcia." -Tingnan mo.
May sorpresa ako para sa iyo, Meche. Pumikit ka. Wag kang sumilip.
Ano? Ano 'yon?
-Ano kaya? -Takpan mo ang mga mata mo, Mechita.
Sige, tingnan mo.
-Inayos ko na. -Napakaganda!
Amerikano ang makina nito.
-Nakakita ka na ng ganito? -Oo, pero hindi pa nakagamit.
Gusto kong subukan.
Tingnan n'yo!
Mag-ingat ka. Baka magkabuhol-buhol.
Siguraduhin mong lagi kang nasa harap.
Tingnan n'yo!
Magiging malinis lagi rito.
Masayang makasama ang pamilya natin, ano?
Walang dahilan para laging gabihin sa pag-uwi.
Wag kang umiyak.
Nandito tayo ngayon.
Dapat nandito ang puso mo.
Tingnan n'yo, kaya ko na!
Babalik kami mamaya, pero kailangan na naming umalis…
Puwes, siguro may mga magnanakaw nito…
Meche.
Ako ito.
Ano ang lugar na ito, Meche?
Apartment na nahanap ko para sa sarili ko.
Pansamantala lang.
Buksan mo.
Pakiusap.
Ano ito?
Kanino ito?
Akin na.
Nababaliw ka na ba?
Alam ba ng babaeng ito na nandito ka? Ha?
Nasa kulungan siya.
Parang kasunduan na namin ito.
Dinidiligan ko ang mga halaman.
Pinapahanginan ang lugar.
Naglilinis din ako.
Inaangkin mo…
ang pamamahay ng ibang tao.
Ng mamamatay-tao.
Ikaw…
Ginagamit mo pati mga gamit at damit niya.
Meche, ako…
Maiintindihan ko kung nahulog ka sa iba, pero…
-Hindi. -Pero ano ito?
-Meche, ano ito? -Kabaliktaran nga.
Ano?
Katahimikan ito.
Anong katahimikan?
Masyadong maingay.
Sa lahat ng oras.
Siguro masyado akong mahina, at hindi ko natitiis.
Kaya n'yo.
Pero pagod na ako.
Ano ang ginagawa mo, Meche?
Nililinis ko ang carpet dahil may putik.
Pero hindi iyan sa iyo.
Kung hindi ko tatanggalin ngayon, didikit na ito bukas.
-Tama na. -Hindi natatanggal.
Mercedes.
Hindi ka na babalik dito bukas.
Meche.
Magbihis ka na. Uuwi na tayo. Hindi mo ito pamamahay.
Meche.
KULUNGAN NG MGA BABAE
"…lahat ng kasalanan sa isang krimen na ginawa sa nobyo niya."
"Maraming taon sa kulungan."
"Bilang resulta, naghanap ng ibang babae ang lalaki."
-Uy, hindi na masama. -Hindi.
-Kakainin nila tayo nang buhay. -Siyempre.
Di nakikipag-usap ang babaeng ito kahit kanino, pero nagsulat siya ng libro.
Ngayong handa na ang lahat na bitayin siya sa plaza. Hindi.
Tama na. Kailangan ko nang magbigay ng hatol.
MARIA CAROLINA GEEL KULUNGAN NG MGA BABAE
"Sa Santiago, noong ika-11 ng Hulyo, 1956,
alinsunod sa Artikulo 391 Numero 2 ng Penal Code,
si Georgina Silva Jimenez ay napatunayan na nagkasala sa kasong homicide.
Tatanggap siya ng pinakamataas na parusa na 541 araw ng pagkakakulong
bilang salarin sa pagpatay kay Roberto Pumarino Valenzuela,
na ginawa noong ika-14 ng Abril, 1955."
Pakiusap, sobra naman ito.
Ihain mo ito.
Opo, Huwes.
Georgina!
Ano ang tingin mo sa huwes na…
-Magandang umaga. -Magandang umaga.
-Kumusta ka? -Mabuti. Ikaw?
Mabuti. Magandang araw.
Sino?
Hello?
Puwede pong pumasok?
Mr. Aliro?
May tumawag sa inyo mula sa Club de la Union.
May naghihintay sa inyo sa bar.
May naghihintay?
Sa bar?
Puwedeng humingi ng pabor?
-Iligtas mo ako sa loob ng isang oras. -Sige po.
Sana papasukin nila ako.
IMPORTANTE
Sige, Antito.
Halika na, Mercedita.
Kakaibang lugar ito.
Hindi nila ako pinapapasok, at hindi nila kayo pinapalabas.
Ililibre kita ng tanghalian sa Don Pepe.
Akala ko, nananghalian na kayo sa club.
Sana nga, Mercedita.
Binigla ako ng pangulo, Mercedita.
-Pinagalitan niya kayo? -Hindi.
Nagmagandang-loob siya at binalaan niya ako.
Tungkol saan?
Sa pagpapahiya sa sarili ko.
Bakit n'yo gagawin iyon?
Mercedita…
Ang huwes ang bibig ng batas.
Pero minsan, may mga taong labas sa batas.
At sa mga kasong iyon, walang saysay lahat ng sinasabi ng huwes.
At nananahimik ang hustisya.
Inaabala namin ang programa para maghatid ng nagbabagang balita.
Ang Pinuno ng Estado na si Carlos Ibañez del Campo
ay nagbigay ng presidential pardon
sa manunulat na si Maria Carolina Geel.
Ang desisyong ito ay ginawa matapos ang matinding kampanya ng suporta
na pinamunuan ng sikat na makata na si Gabriela Mistral,
na nagpadala ng liham sa pangulo at hiningi na…
MARIA LUISA BOMBAL ANG PUNO AT IBA PANG MGA KUWENTO
PAGPATAY SA HOTEL CRILLON MARIA GEEL, BINARIL ANG NOBYO
PAGPATAY AT KABALIWAN SA HOTEL CRILLON PINATAY ANG NOBYO AT ININOM ANG DUGO NITO
NABALIW SIYA DAHIL SA PAG-IBIG
SULAT NI CAROLINA KAY ROBERTO, PATUNAY KUNG GAANO NIYA ITO KAMAHAL
541 ARAW LANG SA KULUNGAN
"IMPOSIBLENG PABAYAAN ANG PAKIUSAP NG MAHUSAY NA MANUNULAT"
Kagalang-galang na Pangulo: nakikiusap ako na magpatawad kayo.
Marunong kayong maawa at maging mapagbigay.
Nagmamakaawa kami sa inyo na bigyan ninyo ng full pardon
si Maria Carolina Geel, hiling ng mga babaeng Latin American.
Di kami makakalimot.
Iyong tunay, Gabriela Mistral
NABIGYAN NG PARDON! MARIA CAROLINA GEEL
BASE SA LIBRO, PAG PUMAPATAY ANG MGA BABAE NI ALICIA TRABUCCO
Nagsalin ng Subtitle: Marionne Dominique Mancol