75 MILIONÓW LAT TEMU
Z głębi kosmosu
nadchodzi zagrożenie.
Uwięziony między orbitami Jowisza i Marsa…
pas asteroid.
Półtora miliona odłamków starożytnej skały
krąży wokół słońca.
Dryfuje w nieskończoność.
Lecz w pewnym momencie przez czysty przypadek…
jedna asteroida zostaje wyrzucona z orbity.
Ulotna chwila
miliony kilometrów od Ziemi
wysyła ją po nowej trajektorii
w stronę centrum Układu Słonecznego.
Jej podróż zakończy się nagle i gwałtownie
jedną z największych katastrof w dziejach Ziemi.
To będzie ostatni rozdział
epickiej opowieści
o dinozaurach.
CZEGO NIE WIEMY O DINOZAURACH
ROZDZIAŁ 4: ZMIERZCH
72 MILIONY LAT TEMU
PÓŹNA KREDA
Minęły trzy miliony lat
odkąd asteroida rozpoczęła swoją podróż w kierunku Ziemi.
Dinozaury rządzą planetą.
Dominują już na lądach, a teraz wkraczają również do oceanów.
Wysoki poziom morza podzielił Amerykę Północną na dwie części…
tworząc bezkresne wybrzeża…
setki tropikalnych wysp…
i liczne okazje.
Ale te wyspy nie są rajem.
Są domem dla potężnego drapieżnika.
Jednego z najszybszych i najzwinniejszych dinozaurów tego rodzaju.
To odpowiedź Ameryki Północnej na spinozaura.
Choć nie taka, jakiej się spodziewamy.
Ani trochę.
Oto hesperornis.
Jest potężny i szybki.
Ale jest przeciwieństwem swoich ogromnych, przerażających kuzynów.
Jest nieporadny
i niezdarny.
I ma małe zęby.
Nie są to cechy zaciekłego łowcy.
Ale ze spinozaurem łączy go to,
że nie ogranicza się do suchego lądu.
Jest najbardziej zaawansowanym wodnym dinozaurem w historii.
Niczym prehistoryczny pingwin,
potrafi wypłynąć daleko w morze, by dostać się na żerowiska,
które wcześniej były niedostępne.
Oto skarby jego nowego błękitnego królestwa.
Pod wodą jego wielkie, niezdarne stopy są skutecznym napędem.
A jego 94 ostre jak igły zęby z łatwością pozwalają łapać ryby.
Oddycha jednak powietrzem,
więc wciąż jest przywiązany do powierzchni.
A powierzchnia wody nie jest bezpieczną przystanią.
Bo poniżej
czają się bestie
dwa razy większe od orki.
Mozazaury.
Szczytowe drapieżniki tych mórz.
Hesperornis musi wrócić na brzeg.
Ale mozazaur porusza się z przerażającą prędkością.
Na szczęście hesperornis jest zwinniejszy.
Ale jest wyczerpany.
To daje mozazaurowi ostatnią szansę.
Hesperornis walczy o przetrwanie,
zapuszczając się dalej w głąb oceanu niż jakikolwiek inny dinozaur.
Ale te wody są zdradliwe, nawet dla najlepszych pływaków.
Pomimo sukcesu dinozaurów na płyciznach,
mozazaury
rządzą głębinami.
1300 kilometrów na północ, na lądzie,
sytuacja jest zgoła inna.
W ciepłym i stabilnym klimacie
dominacja dinozaurów jest niekwestionowana.
Wielkie zauropody żyją dostatnie wśród wysokich drzew,
tak jak czyniły to od zarania jury.
Ale niżej zaszła rewolucja.
Samica hadrozaura.
Choć w obecnym towarzystwie wydaje się maleńka,
tak naprawdę jest większa od słonia.
Nie da się powstrzymać tym olbrzymom,
bo nic nie powstrzyma matki z misją.
A ta misja…
to nakarmienie jej rodziny…
która znajduje się
gdzieś tam.
Dawno temu ich przodkowie z napchanymi policzkami
byli nieliczni i rozproszeni.
Hadrozaury odniosły taki sukces, że ich stada liczą tysiące.
To największe zgromadzenie dinozaurów w historii świata.
Ale rodzina tej samicy nie podróżuje ze stadem.
Tam, w bezpiecznym żłobku,
dorosłe hadrozaury bronią setek młodych…
w tym jej.
W wieku sześciu miesięcy mają niezaspokojone apetyty
i jedzą prawie wszystko, co im przyniesie.
Wszystko.
Karmienie w ptasim stylu wymaga wielu uzupełnień,
więc ciągle odchodzi, żeby znaleźć coś do jedzenia.
A gdy mamy nie ma,
maluchy harcują.
Z rozpiętością skrzydeł myśliwca,
pterozaury są większe niż kiedykolwiek.
A żłobki to idealne tereny łowieckie,
gdzie niestrzeżone gniazda są łatwym celem.
Mimo zagrożenia ze strony potężnego potwora,
matki będą bronić dzieci za wszelką cenę.
Ale wielki pterozaur jest zdeterminowany, by się pożywić.
Krzyki z gniazda są jak wołanie na obiad dla drapieżnika.
Ale maluchy nie kwilą tylko ze strachu.
Wzywają pomocy.
Ten dziki instynkt, by chronić swoje młode,
odegrał kluczową rolę w niebywałym sukcesie hadrozaurów.
Inne dinozaury wynoszą pojęcie obrony na zupełnie nowy poziom
z powodu eskalacji wyścigu zbrojeń między drapieżnikami a ofiarami.
72 MILIONY LAT TEMU
A to da początek najsłynniejszym dinozaurom wszech czasów.
To potrwa jednak tak długo,
że Ameryka Północna zdąży się przemieścić.
Ląd wypiętrzy się w stronę nieba.
66 MILIONÓW LAT TEMU
Góry Skaliste.
To tutaj, u ich podnóża,
dinozaury odciskają swoje piętno.
Pachycefalozaury.
Używają niewiarygodnie grubych czaszek…
w pojedynkach o dominację.
Tuż obok nich
kroczy dinozaur z jeszcze bardziej efektownym nakryciem głowy.
Triceratops.
Ta samica może wyglądać jak nosorożec,
ale jest dwa razy większa od niego.
Jest też uzbrojona w ponad metrowe rogi przypominające włócznie.
Triceratops i pachycefalozaur dysponują imponującym orężem.
Ale są tu stworzenia
jeszcze lepiej uzbrojone i bardziej niebezpieczne.
Pod osłoną ciemności
skrywa się najnowszy i najwspanialszy opancerzony wojownik.
Ma sześć metrów długości i jest bardzo terytorialny.
Ankylosaurus magniventris.
Patroluje w poszukiwaniu intruzów
dość śmiałych,
by wkroczyć na jego teren.
Jego tułów jest niczym czołg pokryty dziesiątkami grubych płyt kostnych.
Co więcej,
ma nową, potężną broń.
Jego ogon przypomina maczugę. Waży pół tony
i może być wykorzystany do walki z czymkolwiek, co czai się w tych lasach.
Coś wyczuwa.
Granice jego terytorium zostały naruszone…
przez najgorszego z możliwych intruzów.
Tyranozaura.
Ankylozaur
kontra tyranozaur.
Ewolucyjny pat
po milionach lat rozwoju.
Ale w tym wyścigu zbrojeń
jest jedna rzecz, która odróżnia te dinozaury.
Inteligencja.
Tyranozaur jest jednym z najstraszliwszych drapieżników wszech czasów.
Aby pozostać w szczytowej formie,
codziennie musi zjadać ekwiwalent 200 steków.
A jednak, jak dotąd, samica nie zjadła ani kęsa.
To dlatego, że ma specjalny plan na ten posiłek na wynos.
Ankylozaur to nie lekka przekąska.
Sześć ton mięśni i kości
z różnymi grudkami i guzkami.
Nawet dla tyranozaura
to nie lada wyzwanie.
Wreszcie
jej podróż dobiegła końca.
A oto powód, dla którego tak się wysilała.
Pięcioro głodnych młodych.
To prawda, jest okrutną zabójczynią.
Ale również oddaną matką.
Zadba o to,
by jej młode były dobrze odżywione,
by zapewnić im najlepszy start w życiu.
Ich pradawni przodkowie
mogli o tym tylko pomarzyć.
Dawno temu w triasie malutki marazuch wykluł się w piekle.
Przyszłe dinozaury
musiały skrywać się w cieniu.
Ukrywały się przed rządzącymi światem gadami.
Ale gdy los zainterweniował…
obróciły katastrofę
w szansę…
i rozpoczęły swój wspaniały świt.
Stawały się coraz większe, potężniejsze i silniejsze.
Z czasem
będą triumfować nie tylko na lądzie,
ale też w morzu
i na niebie.
Po 160 milionach lat
dinozaury są tak dominującą siłą,
że nic na Ziemi nie stanie im na drodze.
Ale coś nie z tej ziemi
już tak.
Choć podróż tej rodziny dopiero się rozpoczyna,
inna podróż
dobiega końca.
Asteroida zmierzająca w kierunku Ziemi
z prędkością 50 razy większą od prędkości dźwięku
w końcu wypełnia swoje przeznaczenie.
Uderza w ocean u wybrzeży obecnego Meksyku
z mocą miliarda bomb atomowych.
Jej ogromna temperatura odparowuje dno morskie…
razem ze wszystkimi żywymi istotami w promieniu setek kilometrów.
Dużo dalej, u podnóża Gór Skalistych,
te ogromne dinozaury nie wiedzą, co je czeka.
Najsilniejsze trzęsienia ziemi w historii.
Ale najgorsze dopiero przed nami.
Na świat eksploduje olbrzymia ściana rozgrzanych odłamków.
Dinozaury zostają pogrzebane pod zabójczą chmurą.
Ich świat jest tak gorący, że dosłownie staje w płomieniach.
Nawet najtwardsza zbroja
nie daje żadnej ochrony.
Chmura szybko ogarnia całą planetę,
dusząc ją popiołem
i okrywając ją ciemnością.
Nieliczne stworzenia, które dożyły końca dnia,
żyją w koszmarze.
Duszą się w mroku.
O zmroku
śmierć zebrała wśród dinozaurów katastrofalne żniwo.
DWA TYGODNIE PÓŹNIEJ
Na pozbawionej słońca Ziemi
zapada pouderzeniowa zima.
Globalne temperatury spadają o 25 stopni Celsjusza.
Jest zbyt zimno dla niemal wszystkich dinozaurów.
Wielkie zauropody
odeszły na spoczynek
w popiołach drzew, dzięki którym były tak wysokie.
Mieszkańcy wielkich kolonii
żyli razem
i razem umarli.
Troskliwe matki nie są w stanie ochronić swoich młodych
przed dojmującym mrozem.
Dotkliwe zimno zebrało swoje żniwo
także wśród najsłynniejszych dinozaurów.
Król tyran
został pokonany.
Nawet potężny tyranozaur
tego nie przetrwa.
Panowanie dinozaurów
ostatecznie
dobiegło końca.
Ale 66 milionów lat później…
dinozaury znów się pojawią.
Tym razem
dzięki nam.
Dziś ich skamieliny są pomnikami zaginionego świata.
Ponadto
są kluczem do tajemnic opowieści o dinozaurach.
Dziś rozumiemy je lepiej niż kiedykolwiek wcześniej.
Od ich pierwszych chwil
do ostatnich.
Odkryliśmy też, że nawet w najczarniejszym dniu na Ziemi
nie wszystkie dinozaury wyginęły.
Niektóre były dość małe, by znaleźć schronienie przed apokalipsą.
I przetrwać
po dziś dzień.
To latające dinozaury nazywane obecnie ptakami.
Wskazówki dotyczące ich przeszłości są widoczne gołym okiem.
Niezwykła podróż, która zaczęła się 235 milionów lat temu,
trwa u naszego boku.
To ostatnie ogniwo…
dawno utraconego królestwa,
czyli
epoki
dinozaurów.
Napisy: Katarzyna Błachnio-Sitkiewicz