Köpeklerin aklından neler geçtiğini bildiğimizi sanıyoruz.
Ama yeni keşifler hikâyenin tamamını belki de bilmediğimizi gösteriyor.
Köpekler hayatımızın her alanında kendilerine bir yer edindi.
-Geldi. -Merhaba bebeğim!
Selam! Selam Toulouse.
-Bazen arkadaş… -Aferin.
-…bazen kurtarıcı… -Al Lassie, dedeme götür.
-…bazen de popüler kültür ikonu oluyorlar. -Peter, duydun mu?
Scooby-Doo!
Ama beyinlerinin nasıl işlediğini daha yeni yeni anlamaya başlıyoruz.
Bilim insanları uzun süre
köpeklerin bilimsel araştırma yapmaya değmeyeceğini düşündü.
Ama köpek bilimi artık çok gelişti.
Köpüş! Bak!
Asıl büyük gelişme
çocuklar için geliştirilen yöntemleri kullanmaya başladığımızda yaşandı.
Köpeklerin sosyal dünyalarının sırlarını o zaman daha iyi anladık.
Köpekler ve insanların hayatları nasıl oldu da böylesine iç içe geçti?
Köpeğimin beni sevdiğini düşünüyorum. Bunu destekleyen bilimsel deliller de var.
İnsan arkadaş
Yeni çalışmalar garip davranışlarının anlamını çözmemize,
gizli dillerini anlamamıza
ve köpeklerin niye böyle olduğunu keşfetmemize yardımcı oluyor.
Köpeklerin aklından geçenleri anlamak gerçekten son derece faydalı bir şey.
İlişkimizi geliştirmekle kalmaz, kendimizi de daha iyi anlarız.
HİZMET KÖPEĞİ
Sırlarını öğrenirsek hepimiz köpeklerimizle daha çok yakınlaşabiliriz.
KÖPEKLERİN AKLINDAN NELER GEÇİYOR?
ROB LOWE'UN ANLATIMIYLA
Köpekler yeryüzünde en çok çeşidi bulunan hayvanlardır.
Köpekler görünüş olarak birbirinden çok farklı.
Başka bir gezegenden bir uzaylı gelmiş olsa
kafası karışabilir.
Chihuahua ile Danua'nın
bambaşka şeyler olduğunu düşünmek gayet doğal.
KÖPEK BİLİŞİ MERKEZİ'NİN KURUCUSU
Köpek ırklarının tarihi gerçekten büyüleyici.
Bazı ırklar ilk Asya'da yetiştirilmiş.
PUG MENŞEİ: ÇİN
Bazıları Afrika ya da Amerika'da.
XOLOITZCUINTLI MENŞEİ: MEKSİKA
Bugün bildiğimiz ırkların çoğunun geçmişi 100 ila 125 yıl geriye gidiyor.
1800'lerin sonlarına kadar köpekler daha çok iş için yetiştirilirdi.
Sonra yeni bir olgu köpek dünyasını ele geçirdi.
Gösteriş.
iPhone ya da Louis Vuitton çantası yerine
yeni köpek ırkları üretmek statü göstergesi oldu.
Başkaları da o ırkı isteyince belli ırklar popüler oldu.
İskoçya'da ilk Golden Retriever
uzun bir geçmişi olan kuş köpeklerinin
istenmeyen bir mutasyonu olarak görülmüştü.
Ama eksantrik Lort Tweedmouth rengini beğendiği bu köpeği
yine yumuşak, kırmızı köpeklerle çiftleştirerek yepyeni bir ırk üretti.
Onlarca yıl boyunca en popüler ırk Labrador Retriever oldu.
Ama 2022'de Fransız Buldoğu Amerika'da Labrador'u geçti.
1 NUMARA FRANSIZ BULDOĞU
Peki en popüler evcil hayvanımız
nasıl oldu da ailemizin bir üyesi hâline geldi?
Bunu anlamak için en baştan başlamamız gerekiyor.
Köpekler nereden geliyor?
Vay, eğlenceli soruymuş.
En yakın dostumuz olan evcil köpeğin bilimsel adı, Canis familiaris.
LATİNCESİ: CANIS FAMILIARIS
Kurdun bilimsel adı ise Canis lupus.
LATİNCESİ: CANIS LUPUS
Ama her köpek, her köpek ırkı
seçim ve evrim yoluyla ortaya çıkmış kurt çeşitleri aslında.
Her ırkın DNA'sının %99,9'u kurtlarla aynı.
Kurtlar 50.000 yıl öncesine kadar
son derece başarılıydı.
Milyonlarca kurt Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın her yerine yayıldı.
Sadece kurtlar yoktu. Etobur Birliği vardı.
Dev sırtlanlar vardı.
Dev mağara ayıları vardı.
Aslanlar vardı.
Modern insan nüfusu da Afrika'dan dalga dalga yayılıyordu.
Biz süper yırtıcılarız.
Avlanma konusunda o kadar ustayız ki büyük yırtıcıların çoğunun soyu tükendi.
Hayatta kalan iki tür, boz ayılar
ve kurtlar oldu.
Kurtlar hayatta kalmakta usta.
Hikâyenin bu kısmı biraz daha gizemli.
Bir grup kurt, insanlardan korkmak yerine…
20.000 YIL ÖNCE
…insanların ürettiği enfes çöpleri çok cazip buldu.
15.000 YIL ÖNCE - 10.000 YIL ÖNCE
Böylece yeni bir tür dostluk gelişti.
1.500 YIL ÖNCE
En cana yakın olanın…
GÜNÜMÜZ
…hayatta kalması, tespit edebildiğimiz en başarılı evrim stratejisi hâline geldi.
En güçlü olanın hayatta kalmasından farklı bir durum.
İri, hırçın, alfa olanların üstün olması söz konusu değil.
Tam aksine, baskın olmanın maliyeti çok büyük.
Evrim geçiren her türde
yeni iş birliği biçimlerine yol açan yeni dostluk türleri
hayat oyununda çok iyi sonuçlar veriyor.
Bitki dünyasında
evrimsel bir yenilik anlamına gelen çiçekler için de böyle.
"Dostça davranıp sana bir şey vereceğim, sonra iş birliği yapacağız."
Antarktika'da yıl boyunca yaşayabilen tek bir karasal omurgalı var.
O da imparator penguen.
Sarılarak başarıyorlar.
Kış boyunca sarılıyorlar.
Yani dost canlısı olmak hayatta her zaman kazandıran bir şey.
Köpekler, özel bir adaptasyon sayesinde
dost canlısı olmayı bir üst seviyeye taşıyor.
Örnek olarak,
köpeklerin kurtlardan en önemli farklılıklarından biri
gözlerini geri çekmelerini sağlayan bir kaslarının olması.
Aman tanrım!
Böylece sklera denen göz akını gösterebiliyorlar.
İnsanlar etkileşime girdiğinde karşımızdakinin insan olduğunu,
beyaz sklerayı görünce beynimiz otomatik olarak algılıyor.
Hatta yeni doğan bebeklerin annelerini tanıma yöntemlerinden biri bu.
Köpek gözleri.
Başlıca iletişim yöntemlerimizden birini ele geçirmişler.
Köpekler bunu sonuna kadar kullanıyor.
Köpek yavruları kör ve sağır doğarlar.
Ama annelerini kokusundan hemen tanırlar.
Üç hafta sonra bu yavrular gözlerini ilk kez açıyor.
Bu annenin 10 yavrusu olmuş.
Ortalamadan dört fazla ama dünya rekoru olan 24'e yaklaşamamış.
Her birinin eşsiz özellikleri var.
Burunlarının ucuna kadar.
Bizim parmak izimiz gibi köpeklerin de burun izi var.
Köpeğinizin burnuna mürekkep sürüp bir kâğıt parçasına bastırırsanız
başka hiçbir köpekte olmayan eşsiz bir iz bırakır.
Her bir köpeğin kişiliği de burun izleri kadar farklıdır.
Araştırmacılar nedenini anlamaya çalışıyor.
HARVARD ÜNİVERSİTESİ
Ne kadarının doğuştan geldiği, ne kadarının çevreden edinildiği
uzun süredir araştırılan bir konu.
İkisi de tek başına yeterli değil.
Köpeğin kişiliğini ikisinin etkileşimi belirliyor.
Köpeğin dünyayla nasıl etkileşim kurduğunu belirleyen şey ne?
Çevre dediğimiz zaman
anne karnı da dâhil olmak üzere hayatta deneyimledikleri
her şeyi kastediyoruz.
Benim çok sevdiğim bir konu olan annelik tarzını…
ARIZONA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ
…yavru köpeklerin hayatının ilk üç haftasında inceliyoruz.
Annelerin yavrularla ne kadar etkileşime girdiği
değişkenlik gösteriyor.
Bazı anneler sürekli yavrularıyla vakit geçirirken
bazıları ise daha serbest bırakıyor, daha az karışıyor.
Bu durumun, yavru köpeklerin problem çözme becerilerini
hatta kişiliklerini etkilediğini görüyoruz.
Anne, yavruların sorunları kendi başlarına çözmelerine izin veriyorsa
en başarılı rehber köpekler o yavrular arasından çıkıyor.
Şöyle bir hipotez ileri sürebiliriz.
Sorun çözmeyi erken yaşta öğrenen yavrular
sonraki kariyerlerinde bunun faydasını görüyor.
Yavruların ne düşündüğünü anlarsak çok şey öğrenebiliriz.
HİZMET KÖPEĞİ EĞİTİM OKULU
Merhaba! Nasılsın?
Hazır mısın?
Ne düşündüğünü görecek miyiz?
Selam yakışıklı. Çok tatlısın.
Biliyorum. Seni seviyorum.
Şimdi işaret etme görevini yapacağız.
2000'lerin başlarında köpek bilişinin dikkatleri üzerine çekmesinde
en önemli rolü oynayan, temel bir köpek bilişi görevi.
Köpüş, bak.
Bunun adı Nesne Seçimi Testi.
Plastik bardaklar kullanıyoruz. İki seçenek var.
İki bardağın altına da ödül maması yapıştırıyoruz.
İkisi de yemek gibi kokuyor.
Doğru bardağı seçerlerse
her seferinde değişen, verdiğimiz ipucunu kullanarak seçiyorlar.
Sonra sadece altında yemek olana işaret ediyorum.
Tamam.
Aferin!
Köpekler genel olarak
insanların işaret ettiği şeyleri takip etme konusunda çok başarılı.
Tamam.
-İyi seçim. -Evet!
-Aferin! Anladın! -Aferin!
En yakın akrabalarımız olan maymunlardan bile daha başarılılar.
Yakın primat akrabalarımız olan bonobolar ve şempanzeler
ne kadar zeki olsalar da
bir konuda pek başarılı değiller.
Onlara yardım etmek için el hareketi yaptığımızda,
elimizle göstererek yardım etmeye çalıştığımızda anlamıyorlar.
Yanlış olanı seçtin!
Bu, insanların gelişmesinde çok önemli bir şey.
Çünkü biz daha 9 ila 12 aylıkken
biri el hareketi yaptığında ya da bir yere işaret ettiğinde
gösterdikleri yere gidiyoruz.
Mesela bir şey öğrenmeye çalışıyoruz.
Bak bakalım. Nerede? Bulabilir misin? Topu bulabilir misin?
Hey! Aferin.
Buldun.
Tüm insanlar bunu yapıyor. Gelişimimizde çok önemli.
Ama yakın akrabalarımız yapamıyor.
Bu yüzden köpeklerin
çok önemli bir farklılığının olduğunu düşündük.
-Güzel! -Yaşasın!
Köpek biliminin yeniden canlanmasının başlangıcı olan bu işaret testi
Dr. Brian Hare'i Duke Üniversitesi'nde Köpek Bilişi Merkezi'ni açmaya yöneltti.
Tamam.
Burası köpek davranışını ve psikolojisini anlamaya odaklanan bir merkez.
Amaç, köpek zihninin nasıl işlediğini anlamak.
Tamam.
Sonra da öğrendiklerimizi kullanarak onları daha iyi eğitmeye,
işlerini daha iyi yapmalarını sağlamaya çalışıyoruz.
Fırsat verildiğinde köpekler inanılmaz şeyler yapabilir.
DIO BALİNA İZ SÜRÜCÜSÜ
Balinaların izini sürmekten…
Dio, dışkılarını koklayarak araştırmacıları balinalara yönlendiriyor.
…evreni keşfetmeye.
BELKA ASTRONOT
Kalkış.
Hatta seçime girmeye.
MAX BELEDİYE BAŞKANI
Max, bir Golden Retriever.
-En sevdiğim politikacı. -Evet.
Bu küçük, şirin kasabada arka arkaya üç seçim kazandı.
Ama belki de en inanılmaz olanı,
insanlara yardım etmeye adanmış köpekler.
İnsanların bugün "Harika bir köpek" dediği şey
aslında bir asırdır öyle davranmaları için üretilen ve eğitilen hizmet köpekleri.
Kendi köpeklerini eğitmek isteyenler
hizmet köpeklerinden çok şey öğrenebilir.
1986 yılında, Snoopy'nin yaratıcısı Charles Schulz'un yardımıyla
Canine Companions kuruldu.
KÖPEĞİM EVE DÖNDÜ!
Dünyanın en büyük hizmet köpeği eğitim okulu.
Ülke genelindeki altı merkezde
yılda 1.000 yavru köpeği eğitiyorlar.
Bu yavrular sekiz haftalık. Dünyaya açılma vakti.
Onlara bakarak kendi köpeklerimiz hakkında çok şey öğrenebiliriz.
Sekiz hafta,
yavruların bağımsız olmaya başlamaları için uygun bir yaş.
Anneleriyle, kardeşleriyle vakit geçiriyorlardı.
Bu aşamada insanlarla daha çok vakit geçirmeye başlamaları çok önemli.
Hadi yavrular!
-Yavrular! -Hadi yavrular!
Genelde sekiz haftalıkken yavrular bakıcıya gider.
Ama bu dört yavru önce özel bir yolculuk yapacak.
Duke Üniversitesi ile çalışıyoruz.
Sekizinci haftadan yirminci haftaya kadar Duke'te kalan,
o esnada iki haftada bir biliş testlerine giren yavrular var.
Gönüllü bir pilotun kullandığı uçakla
4.000 kilometre katederek
Yavru Köpek Kreşi'ne gidecekler.
Burası Duke Üniversitesi Köpek Bilişi Merkezi'nin bir parçası.
ÇIKIŞ
Çok tatlı!
Aman tanrım.
Hoş geldin.
-Yolculuk iyi geçti mi? -Tanrım.
Benim adım Vanessa Woods. Duke Köpek Kreşi'nin müdürüyüm.
-İyi iş çıkarıyorsun. -Sağ ol.
-Gerçekten. -Sen ne yapıyorsun?
VANESSA WOODS'UN EŞİ
Bilmem. Bilmiyorum.
YAVRU KÖPEK KREŞİ
Şuna bir bakalım.
Tamam. Bunu daha önce hiç görmedin, değil mi?
Pekâlâ.
Bu, yetişkin köpekler için bile zor.
Tamam.
-Aferin. -Bir dahaki sefere alırsın.
Zor bir şey.
Kreşe en tatlı oldukları zamanda alıyoruz.
Sola gitme.
Aynı zamanda beynin hızlı geliştiği son dönem de bu.
Eğlenceli bilişsel oyunlar oynayarak,
hizmet köpeği olmaya en yatkın olanları tespit etmemizi sağlayacak
bilişsel profillerini çıkarıyoruz.
-İkinci deneme. Gayet iyi. -Aferin.
-Başardı. -Çabuk öğrendi.
Şu anda hizmet köpeği olup olamayacağı iki yılda anlaşılıyor.
Ama biz yavruları testlerden geçirerek
"Bunun tam hizmet köpeği olacak bir yapısı var" diyebiliyoruz.
Diğerleri de harika evcil hayvanlar oluyor.
Köpüş, bak.
Tamam.
"İmkansız Görev" adında bir görev var.
Bazı köpekler hemen
daha önce içinden yiyecek aldıkları kaptan yiyeceği çıkarmaya odaklanıyor.
Ama kap kilitli. Açmak ya çok zor ya da imkânsız.
Tamam.
Bazı köpeklerse kabı açamayacaklarını fark edip
hemen kişiye bakıyorlar.
Havlamaya başlıyorlar, göz teması kuruyorlar,
iletişim kurmaya çalışıyorlar.
Sorunu kendi başına çözmeye çalışan köpeklerin
yasaklı madde tespiti gibi
bir şeyler bulmakla ilgili görevlerde genelde çok başarılı olduğunu gördük.
-Vay canına. -Harika!
Çözemeyeceği bir sorunla karşılaştığını fark eden
ve yüzünüze bakıp yardım isteyen köpeklerse
hizmet köpeği olarak engelli insanlara yardım etmek konusunda
genelde çok başarılı oluyor.
Arkan dönük. Oradan göremezsin.
Dönelim mi? Böyle gel.
Biz de bilişlerinin nasıl ortaya çıkmaya başladığını takip ediyoruz.
Bir anda ampul yanmıyor.
Bir sürü küçük ışığın oluşturduğu bir senfoni diyebiliriz.
-Ve… -Noel ışıkları.
Evet, farklı zamanlarda yanmaya başlıyorlar.
Belki renkleri de farklıdır. Bilemiyorum.
Havai fişek.
Rengârenk Noel ağaçlarını severim.
Bazı oyunlarda tutarlılık görüyoruz.
Yavruyken yaptığımız ölçümler yetişkinlikleri hakkında fikir veriyor.
Bu yavrular 8'inci haftadan 20'nci haftaya kadar kreşte kalıyor.
Sonra sertifikalı yavru köpek bakıcılarına gidiyorlar.
PEABODY HİZMET KÖPEĞİ ADAYI
Artık yemek yok canım.
Bu kadar.
Bu bakıcılar, 18 aylık olana kadar yavrulara bakan tecrübeli ebeveynler.
NEMO HİZMET KÖPEĞİ ADAYI
Görevleri, yavrulara temel konuları öğretmek.
Evet!
BONUS HİZMET KÖPEĞİ ADAYI
-Güzel. -Uslu olmayı öğretmek.
Aferin sana.
Tanrım.
Selam!
Köpeklerin karakteri ilk bir buçuk yılda büyük oranda şekillenir.
"Bir insan yılı yedi köpek yılına eşittir" diye bir düşünce var.
Tam olarak doğru değil.
Köpekler erken yaşta, çok çabuk olgunlaşır.
Altı ay içinde ergenliğe girerler ama sonrasında gelişimleri yavaşlar.
18 aylıkken hizmet köpeği eğitim okuluna gidebilecek genç yetişkinler olurlar.
HİZMET KÖPEĞİ EĞİTİM OKULU
BİR NUMARA
Engelliler için hizmet köpeği yetiştirip eğitiyoruz.
EĞİTMEN
Hizmet köpekleri insanların hayatlarını çok değiştiriyor.
Geldikleri gün, üniversitenin ilk günü gibi oluyor.
Köpekleri alıyoruz.
"Selam, yeni eğitmenin benim. Hadi işe koyulalım" diyoruz.
-Evet. -İşte bu. Aferin.
Hizmet köpeği okulunun bu ilk aşamasında
adaylar altı aylık sıkı bir eğitimden geçiyor.
Evet. Aferin.
Kırkın üzerinde komutu köpeğe öğretmeye başlıyoruz.
Dokun. Evet.
Uzat. Tamam.
Ver. Evet.
Müşteriler hareket engelli olabilir,
bu yüzden görev odaklı komutları öğretiyoruz.
Kalk.
Evet.
Normalde yapamayacağınız şeyleri yapmanıza yardımcı oluyorlar.
İt. Evet!
Çek.
Aferin.
Travmalı gazilere hizmet ediyoruz.
Kâbus görüyorsa uyandırmak gibi etkileşimli beceriler edindiriyoruz.
Evet. Aferin sana.
Hizmet ettiği insanın hayatını kolaylaştırması gerekir.
Aferin.
Çok yüksek standartlarımız olduğundan
köpeklerimizin sadece yarısı mezun olup hizmet köpeği olabiliyor.
Bir hizmet köpeğiyle eşleşmeyi bekleyen, umut eden yüzlerce insan var.
O yüzden her köpek önemli.
Işık. Yapabilirsin. Hadi, kalk.
Evet! Aferin.
Ne diyorsun?
İyi bir antrenman mıydı?
Evet.
Vay!
Bu, Bonus.
MEZUNİYETİNE KALAN SÜRE 6 AY
Bir zamanlar üst dişleri önde olduğundan diş teli takıyordu.
Evet, çok tatlı. Çok sevgi dolu.
Bonus'un en sevdiği etkileşim şekli poposunun kaşınması.
Çok mutlu oluyor.
Poposunu kaşıtmayı çok seviyor. Değil mi? Evet.
Bonus, çek.
Bonus'un biraz kendine güveninin artması, cesaret kazanması gerekiyor.
Tekrar dene.
Ama etkileşime açık.
Işık. Evet!
Hassasiyet gerektiren görevlerde çok başarılı.
Hadi, kalk. Evet!
Köpek eğitmenin üç altın kuralı var.
Kalk.
Sabırlı olmak.
Evet! Aferin!
Tekrar etmek.
Işık. Yapabilirsin.
Evet! Aferin.
Bir de ne demeye çalıştıklarını anlamak.
Köpeğin ne dediğini, ne düşündüğünü insanlara anlatmak da
işimizin bir parçası.
Aferin. Güzel.
Köpekler sürekli bizimle iletişim kuruyor.
Tek yapmanız gereken köpeğinizi izlemek, onu dinlemek.
İhtiyacımız olan tüm bilgiyi veriyorlar.
-Aman tanrım. -Selam!
Selam.
Beden diline bakarsak kuyruk sallama şekli çok şey anlatır.
Gevşek bir kuyruk genelde daha az stres,
daha çok mutluluk, daha çok merak işaretidir.
Gergin bir kuyruk ise… Kendimizi düşünelim.
İzleyen herkes denesin.
Kalçalarınızı sıkın ve kendinize ne hissettiğinizi sorun.
THE ZEN DOG KURUCUSU
Duygusal bir korelasyon söz konusu.
Kuyruğunu kıstırmışsa veya altına almışsa stresli demektir.
Helikopter kuyruğunda genelde popo da sallanır.
Böyle yapıyorsa
köpek için gerçekten olumlu bir duygusal deneyim söz konusu demektir.
Bildiğimiz kadarıyla
köpek tanıdığı ve olumlu hatırladığı birini görmüşse
kuyruğunu sağa sallar.
İlginç bir bilgi.
Ama kuyrukta olanlarla birlikte
vücutta neler olduğunu da bilmek istiyorum.
Köpeklerin 16 farklı yüz ifadesi var.
FOTOĞRAF KABİNİ
Öfke,
kaygı,
acı,
mutluluk,
üzüntü.
İnsanlarda ise 27 farklı yüz ifadesi var.
Dünyanın en zeki memelilerinden olan şempanzelerin
sadece 13 ya da 14 yüz ifadesi var.
Köpekler bizden, yaptıklarımızdan, gösterdiklerimizden çok şey öğrendi.
Yüzün. Yere oturabilir misin?
Aferin. İlk kez bunu bu kadar hızlı yapıyor.
Bu tatlı elemanın adı Peabody.
MEZUNİYETİNE KALAN SÜRE 6 AY
Sakin bir köpek. Peabody varken herkes rahatlar.
Güneşin altında yatmayı çok seviyor.
Diğer köpekler koşup yakalamaca oynarken
o sadece güneşleniyor.
P, al.
Eğitimi biraz yavaş olabilir.
Yapabilirsin.
Bir şeyleri getirme konusunda çalışması gerekiyor.
Ancak etkileşim becerileri çok iyi.
Gel.
Kaygıyı sonlandırmak diye bir görev var. Eğitimle edinilen bir davranış.
Aferin.
Hizmet köpeği olmaya uygun olup olmadıklarını
sürekli değerlendiriyoruz.
Çoğu köpek günün yarısını uykuyla geçirir.
Ama hepsi değil.
MEZUNİYETİNE KALAN SÜRE 6 AY
Bu şakacı delikanlının adı Nemo.
Nemo çok hareketli.
Pterodaktili aldın.
Hayır.
Nemo, otur.
Hayır.
Evet. Aferin.
Hayır. Onu yapmıyorduk.
O da değil.
Nemo hayat dolu bir köpek.
Ama çalışırken odaklanmakta zorlanıyor.
Tekrar. Getir.
Nemo!
Köpeklerin %20'si DEHB benzeri davranışlar sergiler.
Bu oran insanların iki katı.
Nemo'nun da öyle olup olmadığını zaman gösterecek.
DEHB'li köpekler daha dürtüsel davranabilir.
Hiperaktif olabilirler.
Ama yine de eğitilebilirler.
Nemo, çek.
Nemo'nun gerçek dünyada yapacak bir işi var.
Evet. İşte bu. Aferin.
Bırak.
Evet. Meyve suyu.
İşte bu. Evet efendim. Aferin. Çok güzel.
Nemo eşyaları alma görevini çok iyi yapıyor.
Çekme görevini de aynı şekilde.
Hey.
Hareketli ve sevgi dolu bir köpek. Eğitim almayı seviyor
ama henüz işini güvenilir bir şekilde yapıp yapamayacağına karar vermedik.
Her zaman temkinli konuşmam gerekiyor çünkü hiçbir şeyin garantisi yok.
Uyarı havlaması yaptığını gördük.
Bunu yaparsa restoranlardan, mağazalardan atılabilir,
o zaman da hizmet köpeği olamaz.
Nemo havlamasını kontrol edemezse
mezun olup ihtiyacı olan biriyle eşleştirilemeyecek.
İnsan-köpek bağı gelişmeden önce havlamanın anlamı farklıydı.
Kurtlar grup olarak ulur. Bu, onlar için önemli bir sosyal iletişim biçimi.
Ama köpeklerin insanlara havladığı gibi havlamazlar.
Köpekler daha duygusal bir şekilde, insanların dikkatini çekmek için havlar.
Bazı köpek türleri çok ulur.
Sibirya kurdunuz varsa
şu anda başınızı sallıyorsunuzdur.
Uuu! Hemen annemi istiyorum!
Aferin.
Ama seeen annem değilsin
Seni seviyorum.
Annemi tanıyoruuum
Biz çok konuştuğumuzdan…
Arkadaşlar!
…köpekleri de konuşmaya alıştırdık.
İnsanlarda olduğu gibi. Herkes farklı şekilde konuşur.
Her havlama aynı değil. Bazı köpekler normal havlar.
Ama tondaki değişiklik bir fark yaratabilir.
Stresli olduklarında daha tiz bir ses çıkarırlar.
Âdeta yardım isterler.
Tiz bir sesle, durmadan havlamak genelde sıkıntılı bir duruma işaret eder.
Köpek bir havlayıp bir duruyorsa
bilişsel yetileri hâlâ yerinde demektir.
Walter.
-Hayır. -Kötü köpek diye bir şey yoktur.
Anlamadığımız davranışlar vardır
ama köpeğin davranışı o anda neler hissettiğini bire bir yansıtır.
DEDEKTÖR KÖPEĞİ EĞİTİM OKULU
Havlama ve hiperaktiviteyi kullanarak Penn Vet hayat kurtarmaya yardımcı oluyor.
Aferin Lucky!
Penn Vet Çalışan Köpek Merkezi 11 Eylül'den sonra ortaya çıktı.
Arama kurtarma işi yapan bu muhteşem köpeklere destek olacak
bilimsel çalışmalar yoktu.
Daha sağlıklı olmaları için bu köpekler üzerinde araştırma yapıp
onları daha iyi anlamamızı sağlayacak bir program gerekiyordu.
PENN VET KURUCUSU
Bir amaç da sayılarını artırmaktı
çünkü istediğimiz işleri yapacak yeterince arama kurtarma köpeği yoktu.
Çalışan Köpek Merkezi'nde bize çok farklı köpekler lazım.
Bir batında doğan yavrular arasında hiç yerinde duramayanlar
tam dedektör köpeği olacak, aktif işlerde çalışacak köpekler.
Burunlarını kullanarak yapılan işler tam onlara göre.
Arama kurtarma.
Aferin.
Patlayıcı tespiti.
Uyuşturucu tespiti.
Tıbbi tespit.
O yüzden fiziksel olarak güçlü olmaları,
çevik olmaları gerekiyor.
Bu köpekler merdivenlere tırmanıyor, dengesiz yüzeylerde geziniyor.
O güce ve çevikliğe sahip olmaları şart.
Neredeyse jimnastikçi gibiler.
Köpek ölçüm programımız sayesinde fiziksel olarak formda oluyorlar.
Aferin.
Böylece daha güvenli bir şekilde çalışabiliyorlar.
Aktivitelerden önce ısınma hareketleri yaptırıyoruz.
Güzel.
Hatta köpeklere plank egzersizi yaptırıp bel kaslarını güçlendiriyoruz.
Bu egzersiz karın kaslarını ve sırt kaslarını inanılmaz güçlendiriyor.
ABD'deki köpeklerin çoğu aslında aşırı kilolu.
O yüzden ömürleri iki yıl kadar daha kısa oluyor,
%10 ila %20 kilo fazlası olanlar için durum bu.
Yani bu köpekleri güçlü ve sağlıklı tutmak bizim için çok önemli.
Aferin. Bravo.
Vahşi doğada kurtların jimnastik yapmaya ihtiyacı yok.
Fit olmak hayatta kalmak için bir zorunluluk.
Köpekler hem av hem de avcıdır.
UZMAN VETERİNER
Hayatta kalmaları kaçmak ya da yiyecek bulmak için
iyi koşmalarına bağlıdır.
Tazıları diğer ırklarla karşılaştıracak olursak
arka ayaklarında ortalama bir köpekten %12 daha fazla kas oluyor.
Tazılar saatte 70 kilometre hızla koşar. Oldukça etkileyici.
Ortalama bir köpekse 25-30 km hızla koşar.
Bir de Basset Hound ırkı var.
Saate sekiz kilometre gibi inanılmaz bir hıza ulaşıyorlar.
Hepsi çok hızlı olmayabilir.
Ama köpekler dayanıklılık gerektiren sporlarda çok başarılı.
Yarışan kızak köpekleri günde 160 kilometre koşabiliyor.
Ağırlıkları ise 20 kilo civarında.
Akciğer kapasiteleri daha yüksek, metabolizmaları daha hızlı,
kardiyovasküler sistemleri de daha verimli.
Köpeklerin metabolizması dinlenirken insanlarınkiyle aynıdır.
Ama ihtiyaç duyduklarında vites değiştirip
hayvanlar arasındaki en yüksek uzun vadeli metabolizmaya ulaşırlar.
Yani aynı miktardaki kaloriyi
Fransa Bisiklet Turu yarışçılarından üç kat daha verimli kullanırlar.
İşleri bittiğinde de dinlenmek için vites küçültürler.
Köpeklerimizin hepsi aslında hâlâ vahşidir.
Keramet frizbinin kendisinde değil,
yırtıcı olduklarından yakalama içgüdüleri var.
Köprücük kemikleri yok.
Bu sayede daha esnek oluyorlar, hızla yön değiştirebiliyorlar.
Kuyrukları denge sağlamayı kolaylaştırıyor.
Çok uzun, esnek bir omurgaları var.
Köpeğin aklından neler geçtiğini,
yaptığı şeyin patofizyolojisini ne kadar incelesek de
iş gelip bir şeyi kovalarken verdiği anlık kararlarda bitiyor.
Av olabilir, plastik disk olabilir.
Saniyeler hatta milisaniyeler içinde beyninde bir hesap yapıp
ne yöne, ne kadar gideceğini, hangi yöne döneceğini belirliyor.
Aynı anda da dönüp ağzıyla yakalayabiliyor.
Ama frizbi yakalama konusunda her köpek aynı derecede yetenekli değil.
Her köpeğin güçlü ve zayıf yönleri vardır.
Bireysel özelliklerine göre yetiştirmek gerekir.
Irkına bağlı olarak
potansiyellerini gerçekleştirmek için farklı desteklere ihtiyaç duyarlar.
-Zihinleri için de geçerli. -Evet.
Köpeğin fıtratına uygun davranmak gerekir.
MEZUNİYETİNE KALAN SÜRE 2 AY
Çalışmak istedikleri için çalışan köpek oluyorlar.
Hazır mısın? Tamam. Serbest.
Peabody, Bonus ve Nemo programın ilk aşamasını tamamladı.
Konuş.
Evet. Konuş. Evet.
Temel komutlarımız var.
"Otur, yere çök" gibi şeyler.
Etkileyici. Tamam. Ama arkasında hız treni varken de oturabiliyor mu?
Öğrendiklerini okul dışında uygulama zamanı.
ADVENTURELAND'E HOŞ GELDİNİZ
Geziler sayesinde her köpeğin kişiliği hakkında çok şey öğreniriz.
Aferin canım.
Köpeğin ne düşündüğünü, ne hissettiğini, nasıl davrandığını anlamaya çalışıyoruz.
Selam köpüş.
Bay Peabody ile Adventureland'e geldik.
Gürültülü bir ortam.
Dikkat dağıtan şeyler var.
Böyle bir ortamda dikkatini bana verip veremeyeceğini görmek istiyoruz.
Hazır. Atla.
Yaşasın. Aferin. Güzel.
İşitme konusuna gelirsek, daha yüksek frekansları da duyduklarından
insanlardan dört kat daha fazla şey duyuyorlar.
Köpek sahipleri olarak bazen bunu unutuyoruz.
Kulaklarında duymak için kullandıkları tam 18 farklı kas var.
Bize sessiz gelen bir yerde
köpeğin kulağına şu taraftan yüksek bir ses gelir,
bu taraftan tuhaf bir ses gelir.
Özellikle de kaynağını bilmiyorsa irkilmesi normal.
Eğitmeye, sosyalleştirmeye çalışırken bunu da dikkate almanız lazım.
Peabody, çök.
Evet. Aferin.
Peabody çok istikrarlı bir delikanlı.
Rahatsız olduğunu sanmıyorum.
"Bombaya dayanıklı" diyoruz.
Beş metre ötesinde bomba patlasa
başını belki çevirir belki de çevirmez.
Çevirse bile etkilenmez.
Bu çok önemli bir özellik.
Özellikle de böyle bir köpekten gerçekten fayda görecek kişiyi bulursak.
Davranışlarını ne kadar iyi öğrenirlerse
doğru kişiyle eşleştirmeleri o kadar kolay olur.
Bonus'u hız treninin yanına pek yaklaştırmamak lazım.
Bonus, hadi.
MEZUNİYETİNE KALAN SÜRE 2 AY
Gürültüye biraz daha duyarlı.
BİFTEK & BALIK
Bonus'u restorana götürüyoruz. Etrafta pek çok insan olacak.
Büyük ihtimalle dikkatlerini çekecek. "Vay, içeride köpek var" diyecekler.
Kendisi çok da yakışıklıdır.
Gel canım.
Sahibiyle dışarı çıktığında
dikkat dağıtan şeyleri görmezden gelmeli.
Tepsiler geçecek, yerde yemek olacak.
Aradığım özellik,
biz yemek yerken huzursuz olmadan bekleyebilmesi.
Pekâlâ canım. Otur.
Aferin. Bonus, alta gel.
Köpekleri kişinin uzantısı olarak görüyoruz.
Aferin. Biraz daha.
Bu yüzden farklı işler yaparken nerede durdukları çok önemli.
Düzgünce bir masanın ya da sandalyenin altına girerse
güvende olur.
Kimsenin ayağına dolanmaz.
Yerini aldıktan sonra Bonus sakinleşti.
Ama sonra biftek geldi.
Köpeklerimizin yerdeki yemeği yemesini istemiyoruz.
Hapı yiyecek sanabilirler. Zehirli olabilir.
Olmaz.
Önündeki bifteği yememek için
köpeğin kendine hâkim olması çok zordur.
Canları çekiyor. Orası kesin.
Evet, aferin. Selam canım.
Göz teması çok önemli.
Başka yere bakıyor.
Evet. Aferin.
Göz temasını destek olarak kullanıyoruz.
Aferin. İyi iş çıkardın.
Sahibinin yüzüne bakan köpek olumlu geri dönüş alabilir.
"Doğru olanı yapıyorsun."
Güzel.
Aferin sana. Evet.
İnsanlar olmadığında
köpekler göz temasını çok farklı bir şekilde kullanır.
Border Collie'ler koyunları gözleriyle kontrol eder.
Sert bakışlar avlanmayı andırdığından
koyunlar bir araya toplanır….
…ve köpeğin istediği yöne gider.
Kurtlar da aynısını yapar ama devamını da getirirler.
Köpeklerin görme yetisi av bulup takip etmeye odaklıdır.
Retinadaki çubuklar karanlıkta görmeye yardımcı olur.
Köpek retinasında daha çok çubuk var. Bu yüzden gece görüşleri bizden daha iyi.
Ayrıca gözlerinin arka kısmında yansıtıcı bir katman da var.
Adı tapetum lucidum.
Işık oradan yansır ve karanlık ortamlarda el feneri işlevi görür.
Koniler renkleri görmemizi sağlar. İnsan retinasında üç farklı koni vardır.
Köpeklerde iki tane olduğundan bazı renkleri göremezler.
Sadece sarı, mavi, griye yakın kahverengi ve tonlarını görürler.
Hareketli şeyleri çok daha iyi görürler.
Dünyaları bizim dünyamızdan daha bulanıktır.
Görme yetilerini çok kullanıyorlar
ama onsuz da yaşayabilirler.
Köpekler dünyayı koklamak için yaratılmıştır.
Tabir caizse köpekler kokuların rengini ayırt edebilir.
Bu şekilde anlatmak daha kolay
çünkü bizim birincil duyumuz görme duyusu.
Nemo. Gidelim canım. Yapabiliriz.
Ayrıca, köpeklerin koku duyusu üç boyutludur.
Sadece burunlarını kullanarak bir odanın haritasını çıkarabilirler.
Süpermarketler çok cazip ve çok zorlu yerlerdir.
Yiyecekler genelde köpeklerin seviyesindedir.
Et var, balık var, meyve sebze var,
bir sürü şey var ama hepsini unut.
Bir köpeğin burnu milyonlarca farklı kokuyu algılayabilir.
Sahiplerinin dün uğradığı yerleri bile tanırlar.
Nemo'nun yapması gereken şey eğitmenine odaklanmak,
yemeğe değil.
Aman. Nemo. Evet.
Yemeğini sonra yiyeceksin ufaklık. Hadi.
Özellikle de güzel kokulu, enfes yiyeceklerin olduğu koridorlarda
Nemo biraz zorluk çekiyor.
Hangi köpek olsa canı çeker.
Nemo'nun yön değiştirip onları koklamak istemesi çok normal.
Balık yok. Hadi canım.
Yani aradığım şey Nemo'nun dikkatini bana vermesi
çünkü gerçek dünyada insanının ona ihtiyacı olacak.
Etrafta ne olursa olsun.
Süpermarkete her köpeğin girmesine izin verilmese de
dürtülerini kontrol etmeyi her köpek öğrenmeli.
Köpek, adamın pizzasını çalacak.
Köpek burnunun anatomisi
dünyayı koku yoluyla deneyimlemelerini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
Burun deliklerinin tasarımı sayesinde, alınan havanın yaklaşık %10 ila 15'i
doğrudan olfaktör epitel denen yere gider.
OLFAKTÖR EPİTEL
Koku hakkındaki bilgilerin toplandığı yere.
Labirent gibidir.
Koku alan hücreleri içinde barından
çok sayıda kuytu köşe vardır.
İnsanlara kıyasla köpeklerde bu hücrelerin hem türü hem yoğunluğu
hem de toplam sayısı daha fazla.
KÖPEK BURNU - İNSAN BURNU
Bu bilgi kortekste işleniyor.
KÖPEK BEYNİ - İNSAN BEYNİ
Nefes verdiklerinde yanlardaki küçük yarıklardan çıkıyor.
Bu da çok önemli bir bileşen
çünkü nefes alıp verirken koku da alabiliyorlar.
Ara.
Bu olağanüstü burun hayat kurtarmak için de kullanılıyor.
Evet!
Köpekleri eğitirken kullandığımız birkaç farklı araç var.
Koku duvarımız var.
Bunlar basit delikler.
Arkalarına ise koku kaynağını yerleştiriyoruz.
Köpeğin sistematik bir şekilde duvarı tarayarak
kokunun yerini tespit etmeyi öğrenmesi gerekiyor.
Bu sayede
çalışırken yasaklı maddeyi veya tehlikeyi tespit etmeyi öğrenmiş oluyor.
Eğitim amacıyla dikkat dağıtıcı şeyler de kullanıyoruz.
Dikkatleri dağılıp odaklanamayınca
burunlarını kullanma yetenekleri de azalıyor mu diye bakıyoruz.
Köpeklerimizin gerçekten olağanüstü olduğunu düşünüyoruz.
Her gördüğümde beni çok etkileyen bir şey var.
Köpek moloz yığınına gidiyor.
Molozun üzerinde çalışan ya da dikilen bir sürü insanın olduğunu görüyor.
"Tamam, siz hepiniz iyisiniz ama birinin daha kokusunu alıyorum" diyor.
Göremediği birinin.
Saklanmış birini
ya da gerçek bir felaket durumunda bir yere sıkışıp kalmış birini
nasıl bulduklarına akıl sır erecek gibi değil.
Evet!
Köpeklerin yaptıklarını yapabilecek hiçbir cihaz yok.
Hayatta kalmaları çabucak bulunmalarına bağlı insanları
o hızla, o kesinlikle bulabilecek bir cihaz yok.
Bu bir süper güç.
Türkiye ve Suriye'yi sarsan 7,8 büyüklüğündeki depremde
İngiliz arama kurtarma ekibinin üyesi olan Collie cinsi Colin
Türkiye'nin depremden en çok etkilenen bölgelerinden birinde 10 gün kaldı.
Köpekler sayesinde 11 kişi başarıyla kurtarıldı.
Köpekler yüzyıllardır koku alma işlerinde kullanılıyor
ama hastalıkla ilişkili kokuların tespit edilmesinde
köpekleri kullanmaya daha yeni başladık.
Bu hastalıklar arasında en çok ilgi çekeni kanser oldu.
KANSER TESPİTİ TESTİ
Amritha, Osa bugün ne yapacak?
Osa kanser tespiti eğitim kokusunu bulacak.
Covid tespiti çalışmalarında da kullandığımız
sekiz bölmeli çarkı kullanacağız.
Hazır mısın Osa?
Ara.
Kanser tespitinde kanserli birinden kan örneği alıyoruz.
Önce köpeğin o örneği koklamasını istiyoruz.
Sonra clicker'ı kullanıyoruz ve ödül maması veriyoruz.
Bunu birkaç kez yapıyoruz.
Sonra sağlıklı birinden alınan farklı bir örnek koyuyoruz.
Sağlıklı kişiden alınan örneğin yanına burunlarını koyduklarında
ödül alamıyorlar.
Hazır mısın Osa? Ara.
Köpekler sürekli bilgileri değerlendiriyor ve adapte oluyorlar.
İlgili kokuları diğerlerinden ayırıp
neyin kanser olduğunu öğreniyorlar.
Aferin!
Evet. Bravo Osa.
Farklı beslenen, farklı etnik kökenlerden gelen,
farklı yerlerde yaşayan insanlar olduğunda makineler çoğu zaman yanlış sonuç veriyor.
-Aferin. -Bravo.
Köpek beyninin ve işlem yeteneğinin böyle inanılmaz bir yönü var.
Çarkta aranan kokudan yoksa ne oluyor?
Çarkta aranan maddeden yoksa
şuradaki platforma geçip oturuyorlar.
Çarktaki tüm örnekleri kokladıkları hâlde
aranan kokuyu bulamadıklarını öyle anlıyoruz.
"Sorun yok" diyor yani.
Kanser gibi hastalıklar nadir görüldüğünden
köpeğin pek çok negatif örneği incelemeye istekli olmasını sağlamamız gerekiyor.
Aferin.
Bravo.
Köpekler kanserin, diyabetin, hatta Parkinson hastalığının kokusunu alabilir.
Ruh hâlimizi anlayabilirler.
Adrenalinin hatta stresin kokusunu alabilirler.
Böyle küçük değişiklikleri fark edebilmek bir tür süper güç.
Gelip burnunu karnıma koydu.
SAHİBİNİN KANSERİNİ TESPİT ETTİ
Bir terslik olduğunu sezdim.
Sierra bana yumurtalık kanserim olduğunu söylüyormuş.
Hayatımı kurtardığını düşünüyorum.
Evimizdeki köpeklerle aramızda duygusal bir bağ oluşur.
Köpekler bize bağlanır, biz de onlara.
Harvard'da köpeklerle çocuklar arasındaki duygusal bağların
nasıl ortaya çıktığını inceliyoruz.
Çalışmalar, aramızdaki bağın yüzeysel olmadığını gösteriyor.
Kortizol, stres yaşadığımızda vücudun salgıladığı bir hormondur.
Köpeklerle insanlar duygusal bir bağ kurduğunda
bağ kurulan partnerin varlığı
stres durumunda aşırı miktarda kortizol salgılanmasına engel olabiliyor.
Köpek-insan etkileşimi
her iki türde de oksitosin salgılanmasına da neden oluyor.
KÖPEK BEYNİ - İNSAN BEYNİ
Sosyal bağların oluşumunda
ve bağ kurulan partnerle olumlu etkileşimler yaşanmasında
rol alan bir hormon.
Köpekler kendileri de insanmış gibi bizimle bağ kurar.
ÖN EŞLEŞTİRME GÜNÜ
Başarılı bir eşleştirme yapabilmek için bu duygusal bağ şarttır.
Giyin.
Okulda temel konuları iyice öğrenen köpekler
öğrendiklerini dış dünyada da uyguladı.
Eğitmenler sınıftaki 11 köpekten 7'sinin
ikinci aşamayı tamamladığına karar verdi.
En son ve en önemli aşamaya,
ihtiyacı olan biriyle bağ kurma aşamasına geçmeye hazırlar.
Pekâlâ, ön eşleştirmeye hoş geldiniz.
Tüm eğitmenler bir araya gelip köpekleri ve yavruluk dönemlerini konuştu.
Bize verdiğiniz bilgileri de kullanarak
hangi köpeğin kiminle eşleşeceğine dair tahmin yürüttük.
Kuzeydoğunun farklı yerlerinden yedi potansiyel alıcı
bu yedi köpekle tanışmaları için Canine Companions'a davet edildi.
Tüm eğitmenler toplanıp…
Köpekle kişi arasında duygusal bir bağ kurulursa
birlikte eve gidecekler.
Bir köpeğin yeni sahibine alışması zaman alabilir
ama nazik ve tutarlı davranmak süreci kolaylaştıracaktır.
İlişkinizin başlangıcındasınız,
bu yüzden lütfen köpeğinizle çalışmaya devam ederken
beklentilerinizi değiştirmeyin ve tutarlı davranın.
Yan taraftaki köpeklere şirinlik yapmayın.
Lütfen tüm dikkatinizi, tüm ilginizi önünüzdeki köpeğe verin.
İlişkinin hemen başlamasını istiyoruz.
Pekâlâ, hazır mıyız?
-Evet. -Evet.
Harika.
James, ön eşleştirmede sana
siyah Labrador-Golden kırması Biro'yu uygun gördük.
Evet!
İpi tutabilirsin.
Christy, sen Beşinci Goldie'yle eşleştin.
Köpek öpücüğü.
Jaz, seni de unutmadık!
Sarı Labrador-Golden kırması Bonus ile eşleştin.
Bonus.
Teşekkürler. Rica ederim.
Merhaba Bonus!
Hepinizi tebrik ederim.
Birkaç dakika köpekleri sevebilirsiniz.
Kimmiş bu?
"Bonus" de bakayım.
Bonus.
-Bonus diyebiliyorsun. -Evet.
Aferin.
Motor!
JAZMIN - 23 YAŞINDA HİZMET KÖPEĞİ ALICISI
Anne ve baba.
"Bunlar annem ve babam." Bize biraz Jazzy'den bahset.
Bazen biraz şapşal olabiliyor da.
Öyle deme.
Jaz doğduğunda ilk günden itibaren sorunlarımız oldu.
Yoğun bakımda çok zaman geçirdi.
-Konuşmakta zorlanıyor. -Merhaba.
"Merhaba" diyebiliyor. Her şeyi anlıyor.
Mizah, iğneleme, her şeyi anlıyor.
Ama iletişim kurmakta zorlanıyor.
Bir köpeğe ihtiyacı var. Hayatında olması gereken bir şey.
Seçilmeyen köpekler…
…yine de birilerinin hayatını değiştirebilecek.
Oy birliğiyle karar verdik.
Bay Peabody'nin
travma yaşamış askerlerle çok iyi anlaşacağını düşünüyoruz.
Bulunduğu ortama istikrar ve sükûnet getirmek
en sevdiği, en başarılı olduğu iş türü.
Onun için en uygun iş bu.
Nemo ise farklı bir iş için biçilmiş kaftan.
Nemo, hayır.
Kesinlikle başarısız demiyoruz çünkü bu köpekler harika.
Ama Nemo programımızı bitiremedi.
Hayır.
Biz de ona farklı bir hayat yaşama fırsatı veriyoruz.
Çok iyi bir evcil hayvan olacak.
Hayatının ilk bir buçuk yılında onu seven, onunla ilgilenen köpek bakıcısı ailenin
köpeği geri alma fırsatı oluyor.
-Selam Nemo! -Nemo!
Nasılsın evlat?
Nemo gibi tatlı bir köpeği sahiplendirmek çok kolay.
Nasılsın bakalım?
Hemen günün ilk çalışmasına geçiyoruz.
Köpeklerle çalışarak bağ kurmaya başlayacağız. Tamam mı?
Eşleşen köpekler için iki hafta çok yoğun geçecek.
Jaz'e baktığında "evet" diyelim.
-Bonus. -Evet.
Gel.
Bonus'un Jazmin'le eve gidebilmesi için mezuniyete kadar bağ kurmaları gerekiyor.
Gözünün içine bak.
-Bonus. -Evet.
Yeni bir ilişkiyi geliştirmenin en iyi yolu
pozitif kalmak ve iletişim kurmayı öğrenmektir.
Köpeğin tutarlı ve güvenilir olmasını, ortağınız olmasını istiyorsanız…
Kelimenin tam anlamıyla ortaklık oluşturuyoruz.
Aferin.
Çok güzel.
İletişim son derece önemli.
Sizinle iletişim kurduğunu bilmese bile aslında sürekli iletişim kurar.
İletişim kurabilmek için köpek dilini öğrenmemiz şart.
Program bu sayede başarılı oluyor.
Araştırmacılar şimdi de
köpeklerin insan dilini konuşmayı öğrenip öğrenemeyeceğini araştırıyor.
Oyna.
Tamam, oynayalım.
Başka bir türle iletişim kurmak inanılmaz bir şey.
Mesela bir kaplumbağayla iletişim kurmak nasıl bir şeydir, hayal bile edemiyorum.
Kaşımak.
Kaşıyayım ister misin?
Evet, al bakalım. Kaşıdık.
Evcil hayvanlara semboller ve kelimeler öğreterek
zihinlerine açılan bir pencere oluşturmaya çalışıyorum.
Böylece ne düşündüklerini, ne yaşadıklarını öğrenebilir,
duygularını anlayabiliriz.
Hey.
Neye havlıyorsun?
Kızgın, kızgın, endişeli
Kızgın, kızgın, endişeli mi?
Bu çalışmada kullandığımız cihazlar,
konuşmayan insanlarla uzun zamandır kullanılan cihazların bir benzeri.
Türler Arası Zenginleştirilmiş İletişim Cihazı diyoruz.
Fıstık.
Lexigram denen benzer bir cihaz kullanılarak
maymunlarla yapılan çalışmalar var.
Sembollere basıldığında
insanların anlayabileceği sesler çıkarıyor, kelimeler söylüyor.
Ama bu çalışmalar genelde bir iki bireyle gerçekleştirilmiş.
Bizim 47 ülkeden 10.000 köpeğimiz var.
En başarılıları 150 civarında düğme biliyor.
Birkaç yıldır çalışmaya katılıyorlar.
Koklama matı.
Koklama matını mı istiyorsun? Tamam.
PARKER POSEY DÜĞMELERE BASAN KÖPEK INFLUENCER
Parker iki buçuk yaşında.
Neredeyse iki yıldır düğmelerle iletişim kuruyor.
Bunlar Parker'ın kullandığı düğmeler.
Her birinin üzerinde küçük bir çizim var.
Üzerine basınca ses şuradaki merkezden geliyor.
Düğmeyle Bluetooth bağlantısı var.
Dışarı.
Parker hem bana soru soruyor
hem de konuşarak ya da düğme kullanarak sorduğum sorulara cevap veriyor.
Parker ne istiyor? Evet?
Süpürge.
Evet! Tamam, süpürge.
Bunu kullanarak benimle daha anlamlı bir iletişim kurması
genel olarak ilişkimizi çok iyi yansıtıyor.
Seni seviyorum.
Ben de seni seviyorum.
"Köpekseverler delirmiş. Köpekleri insan sanıyorlar" diyebilirsiniz.
Ama bir anlığına bilim insanı olduğunuzu hayal edin.
Mide
İlaç
Hayvanların nasıl düşündüğünü anlamaya çalışıyorsunuz.
Şu soruyu sormanız gerekiyor.
"İnsan aile üyeleriyle konuşmak için artık yeni bir yöntemleri var.
Ne kadar anlamlı iletişim kurabilecekler?"
Bilmiyorum! Nelerin mümkün olduğunu göreceğiz.
Eğlenceli olacak.
EVİMİZİN DIŞINDA AMBULANS VAR
Gıcırtılı araba.
Üç dört düğmeyi birleştirerek
yeni konseptleri ifade edecek cümleler kurabilirler.
Gıcırtılı araba
Bu gıcırtılı bir araba.
Beni en çok büyüleyen şey bu.
Sessiz, Kıvrılmak
"Sus, biraz kestireceğim" diyor.
Fashion benim ilk köpeğim.
Bunu üç yıldır yapıyoruz.
İlişkimizin gelişmesinde düğmelerin kesinlikle katkısı oldu bence.
Ne istediğini zaten tahmin edebiliyorum
ama bu şekilde ilave doğrulama oluyor.
O kelimeler sayesinde bu iletişim gerçekleşiyor.
Bir yaşında çocuğum var.
Şimdiye kadar mutsuz olduğunda sadece ağlıyordu.
Ama artık "su" ve "kraker" diyebiliyor.
"Anne", "baba" deyip yardım isteyebiliyor.
O beş altı kelime hayatımı çoktan değiştirdi.
200 kelime olduğunu düşünün.
Beni heyecanlandıran bu.
Bir köpeğin zihnine küçük bir pencere açabilirsek
harika olur.
Ortalama bir köpek 165 kelime öğrenebilir.
Kayıtlara geçmiş en zeki köpek olan Chaser 1.000'den fazla kelime biliyordu.
Bence köpeklerin zekâ türleri farklı farklı olabiliyor.
İnsanlarda da farklı zekâ türleri olduğu gibi.
Sailor, ne oldu?
Sailor.
Sailor, ne oldu?
Hiçbir köpeğe "aptal" diyemem sanırım. Haksızlık olur sanki.
Zeki olsalar da olmasalar da bütün köpekler sıra dışı şeyler yapar.
Yavru köpekler kuyruklarını kovalar çünkü kendilerinin olduğunu bilmezler.
Bazı uzmanlara göre köpekler kuzeye dönerek kaka yapar.
Bilim adamlarına göre köpekler rüya görür.
Genelde sahiplerini görürler.
Daisy, rüya mı görüyorsun?
HARVARD ÜNİVERSİTESİ
Harvard'daki araştırmacılar
köpeklerin yaptıkları şeyleri neden yaptığını inceliyor.
Davranış testi ve MR taraması yoluyla
köpeklerin zihninden neler geçtiğini anlamaya çalışıyoruz.
Bu, hipotalamus.
Hipotalamus, dört önemli fonksiyonun
yerine getirilmesinde rol oynayan bir beyin bölgesidir.
Beslenme,
dövüşme,
kaçma
ve üreme.
"Savaş ya da kaç" tepkisinde önemli rol oynar.
Bu beyin bölgesi kişiliği de etkiler.
Bazı köpekleri korkusuz, diğerlerini ise ürkek yapar.
MR çalışmalarıyla birlikte Yaşam Deneyimleri çalışmamızda
köpeklerin erken dönemde yaşadığı stresin etkilerini inceliyoruz.
İlk sonuçlara göre erken dönemde yaşanan stres
sonraki dönemde korku ve saldırganlık davranışlarını etkiliyor.
Köpekler kesinlikle anksiyete yaşar.
Köpeklerin yüzde 70'inde bir şekilde anksiyete görülür.
Sebebi yavruyken yaşadıkları olabilir.
Bazen doğuştan da olabilir.
Stres, endişe veya korku hâli çok ilkel, kalıtsal bir duygudur.
Köpeği olan herkes köpeğinin kaygı yaşadığını görmüştür.
Fark etdilmesi ve anlaşılması kolaydır.
Köpeklerin en yaygın kaygılarından biri biz gittiğimizde ortaya çıkar.
-Burada kalmasını söyler misin? -Townsend, otur.
Sahibinin çıkıp köpeği yalnız bıraktığı bir davranış testi yapıyoruz.
Köpekte ayrılık kaygısı varsa bu durumda ortaya çıkacaktır.
Köpeği dikkatle izliyoruz, stres belirtisi gösterirse
sahibini geri gönderiyoruz.
Bazı köpekler çok sakin olur. Etrafı koklar ya da yatıp kestirirler.
Bazı köpeklerse havlar, ulur ya da kapıyı tırmalar.
Biz yokken köpeklerin ne yaptığını bu şekilde öğrenmiş oluyoruz.
Anksiyete saldırganlığa, depresyona hatta etrafa zarar vermeye neden olabilir.
Neyse ki insanlarda stresi azaltan şeyler köpeklerde de işe yarayabiliyor.
Köpeklerin klasik müziğe
ve diğer müzik türlerine verdikleri tepkileri inceleyen bir çalışma vardı.
İlk veriler klasik müziğin köpekleri sakinleştirdiğini,
rock müziğin ise tam tersi bir etkisinin olduğunu gösterdi.
Bu alanda daha çok araştırma yapılsa iyi olur.
Köpeğinizin kaygısını giderecek en iyi şey sizin eve gelmenizdir.
Birlikte ne kadar çok zaman geçirirseniz bağınız da o kadar güçlenir.
Pekâlâ. Ben içeri girmeye başlayacağım.
Durup "Tamam" diyeceğim.
Geçerken böyle ve böyle yapacaksınız.
Jazmin ve ailesi son iki haftayı Bonus'la geçirdi.
Son bir sınava daha girip aralarındaki bağı kanıtlamaları gerekiyor.
Bonus, gidelim.
Son sınavdaki zorlu görevlerden biri de
tasma vesaire kullanmadan, sadece konuşarak
köpeği bir engel parkurundan geçirmek.
Bonus. Al.
Al. Hadi.
İşte böyle. Evet.
Bonus, gidelim.
Bonus, zıpla.
Evet!
-Aferin. -Ver.
-Aferin. -Çok iyi.
Jaz, iyi bir iş çıkarıyorsa köpeğini öv. Evet!
Vücudunu kaşı!
-Güzel. -Hazır mısın?
Bonus. Çek.
Hadi.
Bu. Çek.
Hadi.
Aman. Çek.
Evet, işte böyle Jaz.
-Evet. Çek. -Çek.
Evet! Kabul ediyoruz.
Bonus, it.
Aferin!
Jaz, selam ver.
Süperdi.
İşini çok iyi biliyor ve bizi kesinlikle tanıyor.
Çünkü hiç yanınızdan ayrılmadı.
Bir öpücük ver.
Bonus artık resmen sınavı geçti.
Ama gitmeden önce sembolik önemi büyük son bir an daha yaşayacak.
Mezuniyetten önce
bir buçuk yıl boyunca onlarla ilgilenen yavru köpek bakıcısıyla görüşüp
birlikte vakit geçiriyorlar.
Merhaba Bonus!
-Merhaba bebeğim! -Kimmiş o?
Evet.
Canım benim. Özlemişim.
Günün sonunda onlar hâlâ köpek. Ortak bir geçmişleri var.
Gel Berkley!
Selam! Berkley, benim!
Yıllar sonra eve dönen askerlerin hikâyeleri var.
Zeke, bak kim gelmiş.
Hepimiz merak ediyoruz.
Köpek hatırlıyor mu?
-Benim. Berkley, benim. -Tanrım!
Genelde bir iki saniye sürer, "Gerçekten mi? Acaba…"
Benim.
Bildiğimiz kadarıyla…
Bak, benim.
…hatırlıyorlar.
Evet!
Sonra çıldırıyorlar.
Selam!
Sonunda tanıdı.
Selam Ruthie!
Hey! Gel bakayım.
Hayatlarının ilk döneminde karşılaştıkları köpeklerin ve insanların kokularını
yıllar geçse de kesinlikle unutmazlar.
Bu ilişki, türler arasında görülen ilişkilerin hepsinden farklı.
Evet.
Ama bizi gerçekten seviyorlar mı?
Evet, köpekler bizi seviyor.
Köpekler sevgiyi insanlardan farklı bir şekilde deneyimliyor olabilir.
Köpeklerde duygusal bulaşma görülüyor.
Gruptaki diğer bireylerin duygularına uygun bir şekilde tepki verebiliyorlar.
Onlar aileden. Kesinlikle seviyorlar.
Bu yüzden yüzümüze baktıklarında gözleriyle o tuhaf hareketi yapıyorlar.
Âdeta gözleriyle sarılıyorlar.
Farklı türler arasındaki bu bağ inanılmaz bir şey.
Bizi kesinlikle seviyorlar.
Bence düzgün bir ilişki kurulmuşsa,
insanının yanında kendini güvende ve emniyette hissediyorsa,
insanını gördüğünde mutlu oluyorsa,
insanının onu sevmesinden hoşlanıyorsa
buna sevgi denebilir. Biz de insanları böyle seviyoruz.
Sevgi denebilir, evet.
Bonus Takımı, eşim ve tüm mezunlar adına
hepinize teşekkür etmek istiyorum.
Dokuz yıl önce Jazmin'le buraya geldiğimizde
zar zor konuşabiliyordu.
Kimseyle iletişim kurmadı.
İlk köpeğimizle o zaman tanıştık.
Çok büyük bir fark yarattı.
Her gün gücünü ve sabrını görüyorum.
İnanılmaz azmiyle…
İnanılmaz azmiyle karşılaştığı herkese moral veriyor.
Siz de yavrulara bu yüzden bakıyorsunuz. Bu programı bu kadar özel kılan bu.
Bu köpekler aileleri inanılmaz değiştiriyor.
Aferin. Bonus, otur.
Bonus'u seviyorum
Güzel.
Köpeklerin ne kadar harika olduğunu ve bizim için yaptıklarını görünce…
Gel bakalım.
…"Daha iyi olmak için biz ne yapabiliriz?" sorusunu soruyoruz.
Köpeklerden ne öğreniyoruz? Dost canlısı olmak iyidir.
Selam! Çok tatlısın.
En dost canlısı olanın hayatta kalması çok güçlü bir strateji.
Evet!
Kim olduğuna, kökenine bakmadan herkesi kabul ederler.
İki tür arasında köprü kurmayı başardılar.
Mutlu köpek!
BÖYLE KARŞILANMAYI KİM İSTEMEZ?
Bizimle mükemmel bir uyum içinde yaşayabiliyorlar.
Gerçek kabullenmenin nasıl olduğunu köpekler çok iyi gösteriyor.
Apaçık ortada. Bunun için bilime gerek yok.
Dostum.
Fransız Buldoğu olmak istiyorum. Uzanıp yemek yemek,
dışarı çıkıp kaka yapmak, gelip güneşlenmek,
beş dakika sevilip sonra rahat bırakılmak istiyorum.
Fransız Buldoğu olursam rahat ederim.
Alt yazı çevirmeni: Salih Bayram