Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ang gubat na ito ang tahanan ng pinakamalaki at pinakamabigat
sa lahat ng mga hayop na nabubuhay sa puno.
Sa mahabang buhay nila,
kaya nilang hindi tumapak sa lupa, kahit kailan.
Dahil dito, konti lang ang nalalaman tungkol sa kanila
hanggang sa nakalipas na ilang dekada.
Pero sila ang pinakamalapit na kamag-anak natin.
Magkapareho ang halos 30 pisikal na katangian natin sa kanila.
Nangangahulugang "tao ng gubat" kahit ang pangalan nilang orang hutan.
Sa kabila ng laki at lakas nila,
mababait, maalalahanin at matatalino silang nilalang…
at siguro, pinakamakakaugnay tayo sa kanila kesa sa iba pang unggoy.
Madaling makita ang katangian natin sa orangutan pag nakita natin sila.
Kahit di natin alam kung ano mismo ang iniisip nila,
siguradong nag-iisip talaga sila.
Dating nakatira ang mga orangutan sa Sumatra, isang isla sa Indonesia.
Pero malaking parte ng gubat nila ang nakalbo na.
Sa ngayon, nasa dulong hilaga na lang 'yong ilang libong natitira.
Dito, kapansin-pansin ang isang lugar.
Ang Suaq.
Isang maliit na swamp forest…
Ang Limbang River ang hangganan nito sa kanluran.
Nagsisilbi itong harang sa kabihasnan ng tao.
Hindi nabago ng ilang libong taon ang kagubatan ng Suaq.
Tamang-tama ito bilang tahanan ng orangutan…
sa ngayon, dito matatagpuan ang pinakamalaking populasyon nila
sa buong mundo.
Aabot sa 200 ang mga natukoy na orangutan dito.
Sa nakalipas na 30 taon,
binabantayan sila ng scientists ng Orangutan Research Project.
Pero kahit na field scientists o filmmakers 'yong mga nagmamasid,
hindi sapat na makita sa isang iglap lang 'yong mga orangutan
sa tuktok ng mga puno.
Dapat makita mo sila nang malapitan, sa taas sa canopy.
Nakatulong 'yong makabagong techniques sa film, tulad ng maliliit na drone
para magawa ang mga 'yon.
Kaya mas marami na ang nadidiskubri sa pribadong buhay nila.
Sanay na mag-isa ang mga orang,
pero mahilig makihalubilo 'yong mga nakatira dito.
Nanonood at natututo sila sa isa't isa.
Dahil do'n, nakabuo sila ng kakaibang kultura.
Bihirang gumamit ng mga kagamitan ang mga orangutan sa ibang lugar,
pero hindi dito.
Napapasa ang ganoong kasanayan sa bawat bagong henerasyon.
Tatlong magkakapamilyang babae ang bida sa matagal na pag-aaral na 'to.
Si Friska ang pinakamatanda.
Magaling siyang sumipsip ng mga anay sa loob ng mga stick.
Lampas 60 years old na siya at isa sa pinakamatandang orang sa mundo.
Susunod si Ellie, ang anak ni Friska. Lagi siyang kumakain.
Panghuli si Eden, ang anak ni Ellie.
Malapit na niyang magawa ang pinakamalaking milestone ng mga orang.
Mabilis siyang makilala dahil sa spike sa buhok niya.
May ganoon na siya mula noong sanggol pa lang siya.
Ito si Eden noong two years old siya.
Kasama niya ang mama niya, si Ellie.
'Yong bond sa pagitan ng ina at anak na orangutan
'yong pinakamahaba at pinakamatibay sa buong natural na mundo.
Pangalawa 'yon sa mga tao.
Kayang pagmasdan ng ilang libong oras ng batang orangutan ang nanay niya.
Ganito nila natututunan kung aling klase ng mga halaman sa kagubatan
ang ligtas kainin…
at ang mas mahalaga, kung paano kainin ang mga ito.
Umaabot ng isang dekada bago nila matutunan 'yon.
Pero six years ago pa ang lahat ng 'yon.
Walong taon na si Eden at marami na siyang alam sa gubat.
Alam niya na kung aling mga halaman ang masarap kainin.
Ang relasyon niya sa kanyang ina ang hindi nagbabago.
Hindi lumalayo si Ellie.
Pinakamabilis na paraan ng paghahanap ng pagkain ni Eden ang panonood sa kanya.
Gaya nitong mga anay.
Para kay Eden, parte na ng araw-araw na buhay ang pagsasalo nila ng nanay niya.
Hanggang ngayon.
Di magandang senyales 'yong hampas na 'yon.
May nagbago na.
May bagong dating.
Mas maliit pa 'yon sa katawan ng taong sanggol.
Siya siguro ang pinakaunang bagong silang na nakita ni Eden.
Nakakalito ang lahat ng 'yon.
Kahit na magandang pagmasdan nang malapitan ang baguhan,
ayaw ng nanay niya na maging malapit sa kanya.
Sa loob ng eight years, kasama ng nanay 'yong panganay niya sa lahat ng bagay.
Ngayon, naging tatlo na ang dating dalawa,
tapos parang nagbago na 'yong lahat.
Pero kahit ganoon, pinakamaganda ang sumunod sa nanay.
Sa edad na walong taon, gusto ni Eden na laging nakikita ang nanay niya.
Mahirap gawin 'yon sa masukal na gubat…
pero delikado ang maligaw.
Kung nasaan man si Ellie, malapit lang din ang pagkain doon.
Para palakasin 'yong malalaki nilang utak at katawan,
halos maghapong kumakain ang mga orangutan.
Isa lamang itong bunga ng melaka sa lampas 300 klase ng pagkain
na kakainin nina Ellie at Eden.
Nangangailangan ng special techniques 'yong pagkuha ng ilang pagkain.
Para kay Eden, pinakamaganda pa ring sumunod sa nanay niya.
Pero kapag nangangagat ang pagkain…
kailangan gumamit ng tamang technique.
Mabilis na matututunan ni Eden na kung kukuha ng mga langgam,
di dapat ginagamit 'yong mga daliri.
Gaya ng dati, walang makakahadlang sa pagitan ni Ellie at ng pagkain niya,
pati na ang braso ng bata.
Para maalagaan ang bagong sanggol,
dapat umabot sa 3,000 calories ang kakainin niya araw-araw.
Mahalagang parte ng pagkain nila ang mga dahon.
Pero kailangang iproseso pa din kahit 'yong tamang klase.
Ibig sabihin, kailangang iluwa ang mapapait na tannin.
Madalas na natutulog ang mga bagong silang na orangutan, tulad ng mga tao.
Ang pinagkaiba lang, dapat nilang gawin 'yon
habang mahigpit na nakakapit sa nanay nila.
Pagkatapos ng ilang oras na pagkain, mahilig umidlip ang mga orangutan.
Pero ngayon, parang pumalit na sa puwesto ni Eden ang bagong sanggol.
Mahirap kapag hindi na ganoon katutok
'yong atensiyon sa 'yo ng nanay mo, di gaya noon.
Kinalaunan, maghahanap si Eden ng bagong tahanan sa gubat na ito.
Bubuhayin niya na ang sarili niya.
Sa ibang lugar naman,
may sariling kinakaharap ang pinsan ni Eden na si Pepito.
Handa nang magkaroon ng bagong anak ang nanay niya, si Piniata.
Mas matanda si Pepito kay Eden.
Magandang senyales 'yon para bumukod at magsarili na si Pepito.
Ang pagsosolo ang pinakamapanganib na panahon sa buhay ng batang orang.
Para magtagumpay, kailangan mo ng kaalaman, kumpiyansa,
at pagiging alisto.
Sa pagpapakita ng kumpiyansa, may hihigit pa ba…
sa pagsugpo sa mga kalaban sa baba?
Kahit na isang simpleng pagong lang 'yon.
Mukhang sobra-sobra 'yong ganitong reaksiyon,
pero sa mundo ng mga orang,
mas magulo ang mga lalaki kesa sa mga babae.
Hindi lang ito ang pagkakaiba ng mga kasarian.
Para malubos ang potensiyal nila,
dapat makahanap 'yong mga batang lalaki gaya ni Pepito
ng matandang role model. Doon siya matututo.
Pansamantala, may pagkakataong matutunan ang paggamit
ng isang importanteng skill sa Suaq.
Inaabangan ng matatandang orangutan
ang pamumunga ng puno ng cemanang.
Masustansiya ang mga buto sa pods nito.
Pero dapat alam mo kung paano sila makukuha.
Hangga't di sila nahihinog, mahirap buksan ang mga pods.
Naglalaman ng dose-dosenang buto ang bawat isa.
Napapalibutan ito ng libo-libong mala-babasaging buhok.
Kapag bumuka na, ligtas na makukuha ang masusustansiyang buto
gamit ang isang tool.
Sa ilang dekada ng karanasan, eksperto na ang 60 years old na si Friska.
Gamit ang stick na tama ang sukat,
kaya niyang kunin ang mga buto nang di nahahawakan ang mga buhok.
Ang mga orang lang ng Suaq ang nakakagawa nito.
Aabutin ng ilang taon bago ma-perfect ang kasanayang ito.
Kadalasan, natututunan ito ng mga babae kapag 14 years old na sila.
Mas matagal para sa karamihan sa mga lalaki.
Dapat panooring mabuti ng mga kabataang tulad nina Pepito at Eden ang matatanda
kung gusto nilang ma-master ang technique at makain ang masustansiyang pagkain.
Ang kapansin-pansin, kahit nanguya na ng mga orang ang mga buto,
tumutubo pa rin ang mga ito.
Namamasyal ang matandang si Friska sa paligid.
Binisita niya ang anak niyang si Ellie.
Siguro, alam niya nang may nadagdag na sa pamilya.
Di lang ina ng anim na orang si Friska. Isa din siyang lola sa tuhod.
Panlimang apo niya na ang bagong sanggol.
Dahil dito, siya ang pinakamatagumpay na babae sa buong lugar.
Pero, hindi pa din okay ang relasyon sa pagitan ng panlima at pang-apat na apo,
ang may spike sa buhok na si Eden.
Iba-iba ang estilo ng pag-aalaga ng mga nanay na orangutan.
Kilalang istrikto si Friska.
Napansin ng researchers na kompara sa ibang mga nanay,
hinahayaan niyang umiyak ang mga anak niyang sanggol
at mas madalang niyang ibigay ang mga hinihingi nila.
Namana ni Ellie ang ganitong istriktong pagpapalaki.
Ginagamit niya 'to ngayon kay Eden, ang panganay niyang anak.
Nakatuon ngayon ang atensiyon ng kanyang ina sa bagong sanggol,
na mukhang nakuha ang loob ng masungit na lola.
Gaya ng pinsang si Pepito,
dumating na ang panahon para bumukod na si Eden sa mama niya.
Magiging bagong karanasan para sa kanya
'yong pagiging mag-isa.
At kung wala ang nanay niya,
haharapin niya ang iba pang mga orangutan na hindi niya kilala.
Isa sa kanila 'yong magiging interesado sa mas independent na si Eden.
Ang 28 years old na si Sulli,
palagi siyang nag-aabang ng mga bagong karelasyon.
Kaya napapansin niya ang kahit anong galaw sa mga puno.
Sa kabila ng edad niya, di pa ganap na nagma-mature si Sulli.
May pads pa rin siya sa mga pisngi, Flanges ang tawag doon.
Maliit pa din siya para sa isang unflanged na lalaki.
Pero kinulang man sa tindig, nabawi naman 'yon ng determinasyon niya.
Nakakita ang unflanged na si Sulli ng pamilyar na mukha.
Ang 21 years old na si Lily.
Bilang subordinate na lalaki,
dapat magkusa si Sulli sa pakikipagkaibigan sa mga babae.
Mukhang di interesado si Lily,
pero pag isa kang unflanged na lalaki, dapat magsumikap ka.
Sa pagtutok niya kay Lily,
hindi niya napansing binabantayan siya ni Split Lip Otto,
isang matandang flanged na lalaki sa Suaq pero dominant pa din.
Di niya hahayaang mapalapit sa mga kababaihan
sa teritoryo niya ang mga subordinate na gaya ni Sulli.
Dapat ipaalala ni Otto sa kanya kung sino ang boss.
Dapat maisipan nang umalis ni Sulli.
Isang bentahe ng pagiging unflanged na lalaki,
mabibilis silang kumilos kompara sa mabibigat na tulad ni Otto.
Kaya hindi mahirap para sa kanyang mauna.
Para kay Otto, hindi madaling manakot ng kahit sino
kung hindi mo siya malalapitan.
Pero ang pagyugyog ng mga sanga,
paraan 'yon ng flanged na lalaki para sabihing, "Umalis ka na."
Nagawa niya na.
Sa ngayon.
Nagtatawag 'yong mahabang huni na ito.
Ginawa ito ng isa pang flanged na lalaki.
Si Titan.
Gusto niyang makuha ang titulo ni Otto.
Kapag nakuha niya 'yon, siya ang pipiliin ng mga nagbi-breed na babae.
Hinabol si Otto ni Titan, ang challenger.
Tapos tumakbo si Otto.
Sa labanan, pwede kang masugatan o mas malala pa.
Kaya makikipaglaban lang ang flanged na lalaki kung kinakailangan.
Mas mabuti kung maitatakda ang panalo sa pamamagitan ng pagpapakita ng lakas.
Alam ni Titan kung paano takutin ang matanda.
Hangga't maaari, dapat makalayo na muna si Otto mula kay Titan.
Napaalis man ni Titan si Otto,
pero hindi pa din siya ang dominanteng lalaki.
Para makuha ang titulo, haharapin niya ang mas malalakas na kalaban.
Hindi siya isa sa kanila.
Si Pepito 'yon.
Para sa kakabukod pa lang na binata,
si Titan ang perfect na role model para matuto.
Sa timbang ni Titan na halos 90 kilo,
nagagamit niya ang bigat para makalipat sa mga sanga, para makatipid ng lakas.
Siguradong dapat subukan 'yan, di ba?
Ang problema ng pagiging magaan.
Pero may iba pang paraan para tumawid sa mga sanga.
Ang tanong na lang, kaya ba ng baging 'yong bigat niya?
Medyo delikado ito.
Malalim ang babagsakan niya sa swamp sa ibaba.
Ay, sige na nga!
Wala siyang natipid na lakas,
pero parte ng pagkatuto ang paglalaro.
Nag-a-advertise si Titan.
Oras na para ipagpatuloy ni Pepito ang pagsubaybay sa malaking lalaki.
Kung makakawala siya sa mga sanga.
Hindi lang tungkol sa lakas at teritoryo 'yong mahahabang huni.
Nadiskubri ng scientists na nagagamit 'yon para sabihin ang mga plano sa paglalakbay.
Sinasabi ng huni ni Titan sa ibang orangutan kung saan siya pupunta,
kahit sa susunod na araw.
Babala na din 'yon sa iba pang flanged na lalaki.
Masamang balita 'to para kay Otto.
Bilang dating hari ng Suaq, tahimik na retirement ang kailangan niya ngayon.
Pwedeng nasa kabilang panig ng ilog 'yon,
pero paano siya pupunta do'n?
Takot sa tubig ang mga orangutan.
Pwedeng maging solusyon 'yong tulay na ginagamit ng mga unggoy.
Pero mas mabigat si Otto ng sampung beses kesa sa isang langur monkey.
Baka merong mga buwaya sa ilog sa ibaba.
Tanda ng pagtatapos ng isang era ang pagkukusang umalis ni Otto sa Suaq.
Kung walang kilalang dominanteng lalaki,
maglalaban-laban ang mga batang lalaki para makuha ang posisyon.
Hindi magtatagal, makakahanap din ng kalaban si Titan.
Sa nakalipas na ilang buwan,
nanirahan si Eden sa sarili niyang teritoryo sa swamp forest.
Malapit lang ito kay Ellie, ang nanay niya.
Ilang beses na siyang umuwi,
pero mas bihira na siyang bumisita ngayon.
At gaya ng iba pang mga orangutan,
nasasanay na siyang mamuhay nang mag-isa.
Pero gusto niya pa ding alamin ang nangyayari pag may ibang dumadating,
lalo na kung kamag-anak sila o kaibigan.
Si Olala 'yon, isang batang babae.
Di siya kapamilya,
pero dito sa Suaq, madalas na nagkakasundo ang mga di magkakamag-anak na babae.
Pero hindi sa pagkakataong ito.
Matagal na ang away ng pamilya nina Eden at Olala.
Wala pang senyales na magkakaayos na sila.
Dapat subukang itaboy ni Eden si Olala.
Pinapakita ng pagharap niya kay Olala at sa pagtatanggol sa teritoryo niya,
na malayo na ang narating niya mula noong umalis siya sa kanila.
Binalikan niya ang berries niya.
Hindi niya alam na may iba pang bisita.
Si Sulli, ang unflanged.
Nandito siya para makipagkaibigan kay Eden.
Mukhang di sigurado si Eden.
Di pa siya nakapagsolo, kasama ang isang lalaki noon.
Huminto muna si Eden para aralin ang sitwasyon.
Mukha siyang palakaibigan.
Pero ang hindi alam ni Eden,
mas kalkulado ang diskarte ni Sulli.
Kung magiging magkaibigan sila ngayon,
mas malaki ang tsansa ni Sulli pag kaya nang mag-breed ni Eden.
Nakakalakas ng loob ang sulyap na 'yon.
Huminto muna si Eden, hawak ang stick na puno ng anay.
Noong makalapit si Sulli sa kanya,
nagsalo sila sa stick ni Eden.
Sa ngayon, galing sa mama niyang si Ellie ang lahat ng natutunan ni Eden.
Pero panibagong paraan ng paggawa ang makukuha niya sa panonood kay Sulli,
para lumawak ang kaalaman niya kung paano mamuhay sa kagubatan.
Kahit wala pa sa isip niya ang pagiging ina…
mukhang mas interesting ang lalaking ito, kesa sa una niyang naisip.
Sa di kalayuan, nasa puno ng mangga si Ellie, ang ina ni Eden.
Maayos naman ang anak niya.
Pinangalanan siyang Emen ng observers.
Tatlong buwan na siya. Marami pa siyang dapat malaman tungkol sa mundo.
Sa Suaq, maraming makikitang mga anay.
Sa kabilang banda, ang mahihiyaing fluffy-backed tit-babbler…
mas madalas silang marinig kesa makita.
Libo-libong klase ng mga hayop ang nasa kagubatang ito.
Kahit saan magpunta ang dalawang orang,
laging may mga bagong bagay na ikakamangha ni Emen.
Makikilala ni Emen ang karamihan sa mga nilalang na ito…
malalaman niya kung alin ang mapanganib,
at kung alin ang hindi.
Kailangang balaan ni Ellie ang anak niya kapag mapanganib ang mga hayop
para alam ni Emen kung paano sila maiiwasan.
Pwedeng makamatay ang isang kagat ng pit viper.
Tulad noong kay Eden,
babantayan ni Ellie si Emen sa loob ng maraming taon.
Kaya mas marami ang lumalaking sanggol sa mga orangutan, kesa sa ibang unggoy.
Oras na para gumawa si Ellie ng tutulugan nila ngayong gabi.
Naghahanda siya ng kutson ng mga dahon.
Aabutin ng ilang taon bago makagawa ng sariling pugad si Emen.
Matututunan niya sa nanay niya kung paano gumawa no'n.
Gabi-gabing gumagawa ng bagong pugad ang mga orangutan.
Pinakakomplikado ang ginagawa nila kesa sa iba pang mga unggoy.
Iba-iba ang estilo ng bawat isa sa kanila.
Nagdadagdag ng unan ng mga dahon ang iba.
Alas sais na ng umaga.
Oras na para gumising.
Para sa mga nakahiga pa, matatapos na ang alarm sa umaga.
Ang siamang gibbons.
Ang chorus tuwing madaling araw.
Pinapalakas ng inflatable throat sac nila ang mga huni nila.
Nakakabingi 'yon, lalo na kung gaya ka ni Titan, na natutulog sa ilalim nila.
Kumikilos na ang ibang residente.
Lampas sa 30 ang klase ng mga anay sa Suaq.
Hospitalitermes ang mga ito.
Kumakain sila ng dahon, lumot, at balat ng puno, na dinadala nila sa pugad nila.
Aabot ng ilang daang metro ang haba ng pila nila.
Mahalaga ang papel ng anay sa pag-recycle ng sustansiya pabalik sa gubat…
pagkain din sila ng malalaki at mabubuhok na unggoy,
gaya ni Titan.
Sinusubaybayan pa din ni Pepito ang nangyayari.
Kahit ano ang matutunan niya kay Titan,
magiging kapaki-pakinabang 'yon pag naging flanged na lalaki na siya.
Pero may mas mahahalagang iniisip si Titan,
tulad ng hinog na prutas.
Alam niya kung nasaan ang punong puno ng mga 'yon.
Dumaan siya sa pinakamaikling ruta…
tumitigil lang siya pag nakakakita siya ng ibang delicacy sa daan.
Nasa hustong gulang na si Titan nang una siyang lumitaw sa Suaq,
pero sa nakalipas na dekada, namapa niya sa utak niya ang mga namumungang puno.
Kabisado niya hindi lang ang lugar nila, pati kung kailan sila sisibol.
Kung gusto niyang mas palakihin pa ang pangangatawan niya
at maging hari ng gubat, kailangan niyang kumain nang kumain.
Dapat maka-8,000 calories siya kada araw.
Dahil di niya masundan si Titan,
pinuntahan ni Pepito si Olala, isang dalaga.
Kumakain siya ng bunga ng puno ng medang baru.
Siguro, hindi pa nakakalapit si Pepito sa kanya.
Kaya dapat siyang makita nang malapitan.
Mukhang interesado si Olala sa kanya.
Pero kung ito ba ang naisip niyang paraan ng pagpapakilala…
mahirap sabihin 'yon.
Sa ganitong agwat, malalaman ni Pepito ang paraan niya ng pagkain.
Baka matuto siya ng bagong kaalaman.
Pero nagsawa na si Olala sa pagtitig sa kanya.
Para kay Pepito, parte ng edukasyon niya ang pag-aaral sa mga katulad niya.
Baka makadagdag 'yon sa tsansa niyang mabuhay.
May iba pang iniisip si Titan.
Mukhang hindi si Yulia 'yon.
Bilang pinunong lalaki, lapitin siya ng matatandang babae gaya ni Yulia
na naghahanap ng karelasyon.
Ang kakaiba dito, nahihirapan si Yulia na timplahin ang mood ni Titan.
Baka makatulong 'yong pagsundot sa maselang parte ni Titan.
Oras na para mag-isip ulit.
E, kung magregalo kaya ng ilang dahon?
May limitasyon kung ano ang magagawa mo
para makuha ang atensiyon ng iba.
O meron nga ba?
Nakuha na ni Yulia ang mensahe.
Iniwan niya si Titan na nag-iisip nang malalim.
Siguro, balisa siya sa posibilidad na may humamon sa kanya
na isang mas malakas na flanged na lalaki.
Nahanap ni Eden ang sarili niyang prutas ng medang baru.
Katabi niya ang unflanged na si Sulli.
Mukhang nagbunga ang pagsisikap ni Sulli.
Para matanggal 'yong mga di masasarap na parte,
sinasala ni Eden ang katas gamit ang balahibo niya.
Ang nakakagulat, balahibo ni Eden ang ginamit na pangsala ni Sulli.
Pero nasobrahan na ba si Sulli dahil sa intimate action na 'yon?
Dumistansiya nang konti si Eden sa kanya.
Sumunod si Sulli.
Masugid talaga siya.
Kilala ng researchers sa Suaq si Sulli bilang palakaibigan at malaro…
pero di niya nababasa ang ginagawa ni Eden.
Nagmumukhang pananakot 'yong dapat na pakikipaglaro lang,
at ayaw na ni Eden ng ganoon.
Di makakapigil sa kasigasigan ni Sulli kahit ang biglaang pag-ulan.
Para kay Eden, sobra-sobra na ito.
Naiwang mag-isa si Sulli para mag-isip-isip.
Magkakaiba ang mahahabang huni ng matatandang lalaki,
at hindi ito sa Titan.
Isa na namang flanged na lalaki, na may sariwang sugat dahil sa labanan.
Ito si Rakus.
Ten months ago, isa siyang subordinate na lalaki.
Mula noon, dahil sa hormones,
halos dumoble ang laki niya at lumaki ang pads sa pisngi niya.
Gusto ni Rakus na siya ang mamuno,
pero hindi niya pa natatalo ang bago niyang kalaban.
Si Titan 'yon.
Baka matapos na ang pagtatanggol ni Titan sa puwesto niya.
Mukhang si Rakus ang bagong kalaban
pero malaki ang naging kapalit no'n.
Malala ang sugat niya sa kamay,
nabali ang hinlalato niya…
may sugat siya sa mukha.
Maghihilom din ang mga sugat pagdating ng panahon,
pero ibang usapan ang naputol niyang hinlalaki.
Sa kabila ng mga sugat niya, dapat sumubok at maging alerto si Rakus.
Makakabalik pa din si Titan.
Pero hindi siya pwedeng magbantay habambuhay.
Masama din ang sobrang pagod.
Dumaan sa itaas ang unflanged na si Sulli.
Ten months ago, noong di pa unflanged si Rakus, magkaibigan sila.
Hindi na ngayon.
Ang mga lalaking gustong maging dominante,
mabilis silang mapikon.
Sa pagmamadali niyang makahabol, nagkamali si Rakus.
Pero mukhang ayos lang siya.
Kailangang-kailangan niya ng pahinga.
Pero hanggang ngayon, may lakas pa si Rakus na magpadala
ng isa pang mensahe sa komunidad.
Babala ito sa flanged na mga lalaki, at imbitasyon sa matatandang babae.
Ang matandang si Friska ang unang tumugon sa tawag ni Rakus.
Nataranta si Rakus sa tunog ng paggalaw ni Friska sa puno sa itaas.
Di pa niya alam na si Friska 'yon.
Matagal na silang magkakilala…
pero di pa yata nakikita ni Frisa si Rakus mula nang maging flanged na lalaki siya.
Pero magaling ang matatalino at matatandang babae gaya ni Friska
sa pagsasabi kung sino ang susunod na dominanteng lalaki.
Makakapagpataas sa kumpiyansa ng bagong contender ang pagbisita niya.
Kung magbi-breed ulit si Friska at magkakaroon ng ikapitong anak,
malamang na kay Rakus 'yon.
Handa na ang apo ni Friska na si Emen
sa susunod niyang milestone.
Sa unang apat na taon ng buhay nito,
kinakarga ng nanay ang sanggol na orang saan man siya magpunta sa kagubatan.
Pero nasa edad na si Emen para libutin ang mundo, malayo kay Ellie.
At may pagkakataon siya tuwing humihinto si Ellie.
Tulad ngayon.
Malayo ang pinakababa.
Kumapit ka nang mahigpit.
Pero tapos na ang larong ito.
Ngayon, gagamitin na ang mga batas ng physics.
Dapat gumamit ng sapat na puwersa si Ellie para makontrol ang galaw.
Isa pang pagkakataon?
Bumitaw ulit si Emen.
Ito na siguro ang pinakamalayong narating ni Emen, malayo sa nanay niya.
Tatlong subok ang karaniwang nire-recommend…
pero may bata bang hindi sumubok hangga't makuha ang gusto niya?
Ilusyon lang ang ilang panahon ng kalayaan ni Emen.
Gaya ng mga nanay sa buong mundo,
natural kay Ellie na bantayan ang anak niya.
At kapag nababagot na si Emen sa pagsosolo,
magandang playground ang katawan ng mama niya.
Nakauwi na si Eden.
May mahahalagang bagay pa na dapat matutunan ni Eden sa mama niya.
Ang pagmamasid kina Ellie at Emen ang pagkakataon ni Eden
na makita kung paano maging isang ina, bago siya magkaro'n ng sariling anak.
Magiging mapagmatigas din ba
ang estilo niya?
O mas magiging maalaga siya?
Tulad ng lahat ng mga orang,
ang panonood at pag-aaral ang magiging susi sa tagumpay ni Eden.
Kung may isang bagay na nakakakuha ng atensiyon ng matatandang orang,
'yon 'yong butas sa puno.
May mga nabubuhay sa loob noon,
nakakain ang iba doon.
Kaya dapat tingnan ang bawat butas.
Kapag may umaaligid sa paligid ng butas,
tulad ng mga bubuyog,
mas mabuti 'yon.
Nangangahulugan 'yon na may uod o honey.
Para maabot ang loob ng maliliit na butas, kailangan ng mga stick,
pero hindi ang isang 'to.
Sobrang sarap.
At ang pinakamaganda,
walang kapalit ang pagkain ng honey na ito.
Sa kasamaang palad, hindi opsiyon ang pakikipagsalo kay Eden.
Dapat maghanap si Eden ng sarili niyang honey pot.
At may isa siyang alam.
Tulad noong kay Ellie, may mga umaaligid na insekto sa butas.
Magandang senyales 'to.
Pero mukhang mas malaki at mas mapanganib ang mga ito.
Oras na para magbasag at manguha.
Pag pinasok mo ang kamay mo sa loob ng pugad ng putakti,
sobrang ikinakagalit nila 'yon.
Hindi sulit 'yong mga kagat sa kakarampot na uod.
Alam niya na ang gagawin sa susunod.
Ilang buwan na ang lumipas pagkatapos ng laban ni Rakus at Titan.
Magaling na ang sugat niya sa mata.
At napatunayan niya ang katayuan niya bilang nag-iisang hari ng Suaq.
Para manatili sa itaas, dapat malusog at malakas siya.
Makakatulong ang mga anay na mataas sa protina.
Kahit na delikado ang mga bulok na kahoy.
Aray!
Hindi maganda ang umpisa ng araw ni Rakus,
pero mawawala ang masakit na ulo pagkatapos uminom ng malamig.
Madali hanapin ang mga 'yon sa gubat na ito.
Ang pitcher plants.
Mga natural na water pot sa gubat.
May lamang pinaghalong tubig-ulan at nalusaw na insekto ang bawat isa.
Ayos!
Bilang dominanteng lalaki, magbabago na ang buhay ni Rakus.
Magkakaro'n siya ng relasyon sa mga kababaihan sa lugar nila,
gaya nina Friska at Ellie.
Pero iiwasan niya ang iba pang orangutan.
Pero, bilang kinikilalang hari,
pipigilan ng presensiya niya ang pagkakaro'n ng flanges ng mga lalaki.
Ito ang magpapatagal sa paghahari niya, na pwedeng umabot ng sampung taon.
Naging maayos na rin si Eden.
Gumagamit siya ng isang stick…
para subukan at abutin ang kahit anong nasa loob ng butas.
Sa kauna-unahang pagkakataon, natuto siyang gumamit ng isang tool
nang di itinuturo ng mama niyang si Ellie kung paano gamitin 'yon.
Pero, hindi maganda ang ibinunga ng isang 'to.
Kailangan niyang pag-isipang muli.
Sinusubukan niya talagang lutasin ang problema.
Makakatulong kaya ang baging na ito?
Mas mahaba ang stick,
pero baka hindi pa din sapat ang haba.
Aabot pa ng ilang taon bago maging bihasa si Eden sa paggamit ng tools,
pero malaking milestone na ang skill na 'to sa buhay niya.
Isang senyales ito na handa na siya sa malayang buhay sa gubat.
Magkakaroon pa ng ibang hamon para kay Eden,
pero magmumula ang pinakamalaking hamon sa kanya at sa iba pang mga orang
sa ibang mundo na labas na sa teritoryo nila.
Noong ka-edad ni Friska si Eden, may nakitang mga orangutan sa Sumatra.
Wala na ngayon.
Sa huling 20 taon,
umaabot na ng 80% ng kagubatan ng mga orangutan ang nawala.
Tatagal pa ba ang gubat ng Suaq hanggang makahuni nang mahaba si Pepito?
O hanggang makapagbuo ng sariling pamilya si Eden?
Sa mahaba nilang edukasyon,
hindi nakakasabay ang mababagal lumaking unggoy sa pagbabago sa tirahan nila.
Ngayon, ang makitid na Limbang River na lang
ang nasa pagitan ng tahanan ni Eden at ng walang patid na pag-unlad ng tao.
Pero hangga't protektado ang kagubatan ng Suaq,
magtutuloy ang kuwento ng magigiting nating kapamilya sa susunod na henerasyon.
Hindi na siguro kalabisan pang hilingin 'yon.
Tagapagsalin ng Subtitle: Zen Pormento