No'ng ako ang nagpapatakbo ng Microsoft…
Ladies ang gentlemen, si Bill Gates.
…talagang nagtagumpay kami,
pero alam ko na noon na maraming lalabas na opinyon.
Mag-log in sa Internet.
Makikita mo kung ano'ng tingin ng iba kay Bill Gates.
Pwede mo siyang suntukin. Pwede mo ring batuhin ng pie.
Tapos no'ng full time na akong pilantropo,
do'n na talaga lumala.
Totoo bang may nabitawan kang 10,000 dollar bill,
tapos di na sulit sa oras mong pulutin pa 'yon?
Hindi.
Pag sobrang yaman mo, mapapaisip talaga ang tao kung ano'ng motibo mo,
pero iba na talaga 'to.
MGA AKTUWAL NA CONSPIRACY SA INTERNET
Ito 'yong una. Tingnan natin.
"Patagong ginagawan nina Bill Gates at ng liberal world order ng paraan
para pakainin ng insekto ang mga tao.
Ang agenda nila, pahinain ang mababang uri
sa pamamagitan ng insect diets na mababa sa protina."
Nakakalungkot naman 'yon.
Okay. Susunod.
Mas maganda 'to. "Si Bill Gates ay butiking nagbabagong-anyo,
na parte ng lahing reptilian, kasama nina Tom Hanks at Lady Gaga.
Palihim na kinokontrol ng mga butiking tao na ito ang mundo."
May nagbanggit nito sa 'kin.
Di ko alam na kasama pala si Tom Hanks. Ayos 'yon.
Susunod.
"Umiinom ng dugo ng baby si Bill Gates para maging imortal.
Palihim na nagsu-supply ang mga farm ni Bill Gates ng patatas sa McDonald's
para lagyan ng bakuna ang french fries sa bawat Happy Meal."
-Kumakain ako ng McDonald's. -Okay, last na.
"Pagkatapos mamatay sa aksidente,
pinalitan na ng clones sina Bill Gates at ang ex-wife niyang si Melinda.
Gumawa ng clones ang isang team ng scientists
para hindi matapos ang pagkontrol niya sa mundo."
Narinig mo na 'yon?
Hindi. Parang totoong tao pa naman si Melinda.
E, kayo?
Ginagawa ko ang makakaya ko.
Gusto kitang tanungin tungkol sa katotohanan.
Sa tingin ko, ikaw 'yong tipong nakabatay sa data at numero.
Sa tingin mo, may pagkakaiba ang data at katotohanan?
Parang wala. Kasi ang data ay isang hanay ng facts
tungkol sa kung gaano karami ang naibebenta,
ilan ang tao,
ano-ano ang ginagawa nila?
Parang gano'n tayo nagdedesisyon.
Pero minsan, di nakabatay sa facts ang desisyon ng iba.
Nakabatay sila sa emosyon o kuwento
o kung anong pinaniniwalaan ng tao na totoo.
"Ano ang tingin ko sa konsepto ng katotohanan?"
Gusto mong umpisahan sa madaling tanong.
Sa tingin ko, merong tinatawag na facts.
Pag nilagay ko ang kamay ko sa apoy, masasaktan ako.
Pero iba-iba ang pangangatuwiran, pagdadahilan, at pagpapahayag ng kaalaman
ng mga tao.
Mas pinag-iisipan ko na ngayon kung paano tayo lumilikha ng katotohanan.
Katotohanan para kanino?
Kaya nagiging negotiable ang katotohanan, parang nagiging opinyon pa nga,
o mas malala, parang paniniwala.
Masyadong komplikado ang mundo
para magkaro'n ng ganap na fact-based na paraan para unawain ang pag-uugali,
at panahon, at ekonomiya, at lahat ng bagay,
kaya gumagamit tayo ng shortcuts gaya ng "Tiwala ako sa taong 'to."
Inihahandog ng CBS Television
ang reporter at news analyst na si Edward R. Murrow.
Sa unang pagkakataon, nakikita na ng tao ang dalawang karagatan mula sa bahay nila.
Hanga kami sa kahalagahan ng medium na ito.
Nawa'y matutunan natin itong gamitin, huwag abusuhin.
Maiksing panahon 'yon na akala natin, rational beings tayo
na may mga paniniwalang nakabatay sa mapapatunayang facts,
pero hindi tayo gano'n umiral.
Masyadong tatagal pag di ka naniwala sa sinasabi ng iba.
Sabi ng mga eksperto, "Wag maniwala sa lahat ng naka-post."
Kumalat na parang apoy ang Q-Anon nitong mga nakaraang buwan.
Dahil sa Internet, iniisip natin
na mag-isa nating inaalam ang mga bagay-bagay,
pero iisa ang direksiyon ng tiwala.
Di mo pwedeng bawasan ang tiwala sa isang parte ng lipunan,
tapos dagdagan sa iba.
Pwede mong dagdagan o bawasan. Pag binawasan mo 'yon,
maraming bagay na masisira.
Kahit ano'ng marinig mo, mapapaisip ka…
Di mo na alam kung saan magtitiwala.
'Yong tiwala sa kapitbahay, sa pinuno…
Gumising kayo!
…at mga institusyon ng kaalaman…
CNN kayo. Fake news kayo.
…tapos babalikan at sisirain ka no'n.
Di ba halatang pinoprotektahan ko kayo?
-Bakit may… -Kalayaan!
Dati pa man, may mga conspiracy theory na talaga.
Minamaliit natin 'yong creativity ng mga Amerikano,
at sa tingin ko, madalas akong lumalabas sa field
na may bitbit na idea, may tanong, at may argumento sa tanong na 'yon.
Pumunta ako sa Trump rallies no'ng swing states ng Ohio at Wisconsin
para alamin kung ano'ng alam ng supporters niya na di natin alam.
-Malaki ang parte ni Obama sa 9/11. -Anong parte?
Kasi lagi siyang wala, laging nakabakasyon, wala sa office.
Tingin mo, bakit wala sa Oval Office si Barack Obama no'ng 9/11?
Hindi ko alam.
Simula talaga no'ng panahon ni Trump,
nakakarinig na kami ng mga kuwento at teoryang di pangkaraniwan.
Hindi na lang
"Di ako sang-ayon sa pananaw mo. Konserbatibo kasi ako."
Umabot na sa "Gumawa na ako ng bagong realidad",
at iba pang bagay na noon ko lang narinig. Grabe.
Sa puntong 'yon, maiisip mo nang "Gusto kong malaman kung saan galing 'to."
Kung mahilig kayo sa conspiracies at/o computers,
narinig n'yo na siguro si Bill Gates. Tama ba 'tong sinasabi ko?
Sa usapin man ng population control hanggang sa vaccine microchips,
napakaraming teorya, at may mga totoong epekto 'yon sa mundo.
Para magpalalim do'n, kasama ko sina Kathryn Joyce at Ike Sriskandarajah.
Tulungan n'yo akong suriin
kung paano nagkakaro'n ng conspiracies sa gano'ng tao,
kung ano ang katotohanan sa mga teoryang 'yon,
at alin ang dapat kong paniwalaan
kasi lagi akong naghahanap ng conspiracy na pagkakaabalahan
at pagpupustahan, kaya sana matulungan n'yo ako.
Bumalik muna tayo sa nakaraan. Sige.
Bumalik tayo sa 2010.
No'ng nag-umpisa ang foundation namin, naka-focus kami sa reproductive health
dahil pinakaproblema ng mahihirap na bansa ang paglobo ng populasyon.
Kailangang bigyan ng tools at edukasyon ang mga nanay
na gustong limitahan ang pamilya nila.
Pinag-aralan ng Gates Foundation 'yong isang rural community sa Ghana,
at kung paano mapapalawak ang access sa ligtas na contraceptive
para sa kababaihang gustong makontrol ang fertility o pagbubuntis nila.
Nagbunga ito ng komplikadong conspiracy theory
na nagsasabing pinopondohan ng Gates Foundation ang eksperimento
para limitahan ang African population.
Saan galing 'yong gano'ng duda?
Konektado 'yon sa masasamang pangyayari sa nakaraan.
Nagkaro'n ng mga paglabag sa karapatang pantao.
Noong 1960s,
nabaog 'yong one-third ng kababaihang Puerto Rican.
Nandiyan pa 'yong Tuskegee Study.
Maraming gano'n.
Ginawa natin 'yon bilang lipunan.
-Pinilit nating mabaog 'yong mga tao. -Hindi ko ginawa 'yon, ha.
No'ng college ako, may ilang taon ding
di ko na maalala 'yong mga nagawa ko, pero hindi 'yan 'yon.
Mabuti naman.
Pero paanong umabot sa population control 'yon,
lalo na kay Bill Gates?
Sangkot diyan ang anti-abortion activists…
MARTSA PARA SA BUHAY
…na sinamantala 'yong mga lehitimong alalahaning 'yon,
tapos noong 2012,
no'ng nasangkot 'yong Gates Foundation sa bagong malaking kampanya,
nagtugma na lahat.
Itong mayayamang Western organization na 'to,
sinabihan na nila tayong kontrolin natin ang populasyon natin,
gumawa pa sila ng sarili nilang gamot.
Trahedya ang nangyayari!
Genocide.
Parte ng dahilan kung ba't kumakalat 'yong conspiracy theories
ay may maliit na katotohanang
hindi pantay-pantay ang health care para sa lahat.
Lagi kong sinasabi sa mga tao na hindi Darth Vader si Bill Gates.
-"Paano mo nasabi?" -"Kilala ko siya. Busy siya sa ganito."
Literal na 109 na beses na kaming nagkita.
Ano'ng tingin mo sa landscape ngayon,
lalo na sa Internet space?
Tatanawin natin 'to bilang isa sa mga dakilang panahon ng imbensiyon.
Sa tingin ko, para sa maraming taong nagpasimula ng Internet,
paraan 'yon para paglapitin tayo, dagdagan ang kaalaman,
at gano'n ang nangyari no'ng una.
Ano'ng nangyari?
Nagbago 'yong sitwasyon, di ba?
You've got mail.
Umpisa pa lang, para sa negosyo na 'yong desisyong
gumawa ng platform, gumawa ng sandbox, ng palaruan,
tapos imbitahan lahat.
Noong una kaming nag-launch, 400, 500 katao lang ang pangarap namin.
Ngayon nasa 100,000 na, kaya di natin alam kung ano'ng mangyayari.
Kasi kung di pinupuno ng mga tao sa buong mundo ang mga espasyong 'yan
ng kung ano-anong anyo ng self-expression,
magiging hungkag ang mga 'yan.
Kaya ang ginawa na lang nilang business model, "Saka na natin ayusin."
Tunay na rebolusyonaryo ang batas na ito
na maglalapit sa atin sa hinaharap.
Dati, kung pananagutin ka sa lahat ng nasa platform mo,
pwede kang makasuhan dahil sa pag-iral mo bago ka pa makaalis sa kuna.
Kaya sinubukan nilang gumawa ng proteksiyon
para lumago ang mga kompanyang 'yon.
Mabilis magbago ang Internet. Mabilis magbago ang laman nito.
Kung ang tingin ng gobyerno, makokontrol at malilimitahan niya 'yon
habang sanggol pa, mabibigo ang gobyerno.
Sa lehislasyong tinatawag na Section 230,
imbes na managot ang mga platform sa mga bagay na dumaan sa kanila,
inalisan sila ng pananagutan sa material na 'yon.
Pinoprotektahan ng bill na ito ang consumers laban sa monopolyo.
Tinitiyak nito ang pagkakaiba-iba ng boses na siyang batayan ng demokrasya.
Marahil higit sa lahat, isinusulong nito ang kapakanan ng lahat.
Pero no'ng nabuo ang Section 230,
ang pinag-uusapan ay kompanyang may dingding na puno ng modems
at T1 connection sa Internet,
kaya makatuwirang ituring ang mga kompanyang iyon
bilang neutral na daluyan ng impormasyon na inakala ng Section 230.
Ngayon, pinoprotektahan na ng batas na ito ang pinakamayayamang kompanya
sa kasaysayan ng mundo.
Ang di nila napaghandaan, magiging medium pala ito
para sa pagtatago at di pagpapakilala ng masasamang loob.
May limitasyon ang TV at broadcast.
May limitasyon ang diyaryo, ang pisikal na bagay,
tapos magpapakilala ka ng bagay na nakaka-addict at masaya
at puno ng kalokohan.
Sobrang ganda. Makintab.
Nakakatuwa, samantalang nakakainip ang buhay mo.
Para makuha ang atensiyon mo, di ba?
Pag na-hook ka na, mag-iimbento na ng kung ano-ano
para patuloy kang ma-hook sa isang usapin,
hanggang di ka na makatigil.
-Hi. -Hi, Bill.
Magkaiba tayo ng background.
Hindi ako artist, hindi ka programmer.
Okay, pero parang hindi fair na sabihing hindi ka artist.
-Aba, nakakahiya naman. -Pero hindi talaga ako programmer.
Sa dami ng nangyari sa atin dahil sa misinformation,
pakiramdam mo ba, mas lumala nitong nakaraang apat na taon?
Sa tingin ko, nakita na natin
kung paano sinisira ng misinformation ang buhay ng tao.
Totoo 'yan.
Kung paano natin nararanasan ang impormasyon ngayon,
malaki ang kinalaman no'n
sa pagkakalapit ngayon ng entertainment at impormasyon sa isa't isa
kumpara dati.
Oo, 'yong idea na pag medyo nakakatawa,
parang,
"Ay, okay, baka hindi totoo 'yon, pero natawa ako do'n,"
o kaya "Sana totoo 'yon."
Oo, ang nakakatuwa pa nga,
"Ayaw ni Bill Gates sa sinasabi ng tao tungkol sa kanya kaugnay ng mga bakuna,"
o "Ikinahihiya ni Lady Gaga 'tong mga tsismis na 'to,"
pero sa 'kin,
sanay na akong sinisiraan ako mula noong 20 years old ako,
kaya nga performer ako. Tingin ko, nakakatawa 'yon.
Iniisip ng mga tao na di ka nagpapakatotoo
dahil makapal ang makeup mo saka…
Ganito ako. Ganito talaga ako.
Ito 'yong tasang iniinuman ko araw-araw.
Ito 'yong diamond na nilalagay ko sa kape pag kinakabahan ako.
Hindi 'to tunay, ha. Peke.
Alam ko 'yong pakiramdam ng mga tao, 'yong ayaw na ayaw na pinapaikot sila.
Parte na ng career ko ang entertainment bilang manipulasyon.
No'ng pumunta ako sa MTV Awards kasama ng mga tinanggal na sundalo
sa "Don't Ask, Don't Tell,"
sinuot ko 'yong meat dress,
tapos may fans na natuwa dahil sa tingin nila, matalino 'yon.
Sabi nila, "Ginagamit niya ang entertainment para sa politika,"
pero galit na galit 'yong mga taong ayaw pag-usapan ang LGBTQ+ rights noon.
Itigil ang Lady Gaga concert!
Naku, hindi sang-ayon sa Diyos ang kalaswaan mo, neng.
Kalaswaan ko?
Kaya do'n sa ginawa kong pakulo, ang gusto kong sabihin,
alam ko bilang performer kung gaano kaayaw ng mga tao sa gano'n.
Sa akin, may kinalaman sa bakuna 'yong karamihan.
Konektado naman talaga ako sa bakuna. Totoo 'yon.
Pero kung isa o dalawa lang 'yon, tipong di naman kumalat nang gano'n,
sasabihin ko pang
"Uy, teka. Iba ang pag-initan n'yo. Wag 'yong bakuna."
Pwedeng di ka personal na nasasaktan do'n,
pero pwedeng maapektuhan 'yong relasyon ng tao sa bakuna
saka tiwala nila,
at kapag nawalan ng tiwala ang mga tao, hindi na maibabalik 'yon.
Oo nga.
Ike, gusto kitang isali sa usapan dito.
Sa tingin ko, may ugali sa America
na kailangang laging may dagdag.
Tuwing maglalabas ka ng idea, dadagdagan mo ng extra fact.
Parang pinatinding pass the message.
Doon galing 'yong microchip vaccine conspiracy theory.
May pangalan na ba 'yon?
COVID conspiracy? Microchip conspiracy?
Tatawagin ko sigurong microchip vaccine conspiracy theory.
-Okay. -May naisip ka bang…?
Wala. Mahaba 'yon, pero kumpleto sa searchable terms,
na nakakatulong sa Reddit board.
-Search engine optimized nga. -Ano 'yon? Ipaliwanag mo nga.
Nakikinig ako minsan sa The Breakfast Club…
Magandang umaga. Ito ang The Breakfast Club.
Kung kadarating n'yo lang, pinag-uusapan namin si Donald Trump.
Ibinalita kahapon na may coronavirus silang mag-asawa.
Sa tingin mo, totoo kaya? O kalokohan?
Sa tingin mo, may coronavirus nga siya?
Umagang-umaga, nagmo-monologue siya, tapos biglang naiba na 'yong usapan.
Ito si Charlamagne Tha God o Lenard McKelvey.
Di ako naniniwala. Baka palabas lang 'yan
para pagmukhaing safe 'yong bakuna na minamadali nila.
Ilalabas niya sa balita, tapos biglang gagaling siya,
tapos palalabasin nilang safe 'yong bakuna.
Magmumukha siyang bayani kasi isa siya sa mga nauna.
Milyon-milyon ang magpapaturok tapos boom! May microchip implants na lahat.
Sabi ko, "Uy. Teka, alam naman siguro ng mga tao na nagbibiro siya, 'no?"
Naaalala ko din 'yan no'ng COVID.
Lahat tayo no'ng COVID, medyo nabaliw.
Naging usap-usapan talaga kung dapat bang pagkatiwalaan 'yong bakuna.
Oo, pero apat na beses niyang sinabi 'yon.
Microchip. Microchip implant! Mga microchip. Sa **** mo.
Sabi ko,
"Naku, baka marinig 'to ng mga tao tapos di nila maisip na nagbibiro siya,"
kaya tinanong ko sa report.
"Naniniwala ba ang mga tao dito? Ilan ang naniniwala dito?
Ano'ng posibleng maging epekto nito sa paglaban natin sa COVID?"
Nagulat ako, ha. Umasa ka pa ring magiging malinaw 'yong mensahe.
Oo.
Ang naaalala ko noon, magulo ang isip nating lahat
sa kakaisip sa Tiger King at mga recipe ng tinapay.
Naisip ko, pwede kayang gamitin 'yong paraan ng contract tracing
para hanapin 'yong pinagmulan ng kasinungalingan?
Tapos ang pinagmulan nitong microchip vaccine conspiracy theory
ay Reddit AMA na hinost ni Bill Gates.
Ang hula niya, sa hinaharap,
magkakaro'n tayong lahat ng digital passport.
Hindi microchip, hindi 'yong ii-implant sa katawan mo,
pero do'n nagsimula 'yon.
Para ituloy, ano'ng nangyari pagkatapos makita ng mga tao 'yong AMA?
Kumalat 'yon sa Internet hanggang makarating sa Sweden.
Kung saan may biohackers…
'Yong mga gustong mag-inject ng technology sa katawan
para maging Iron Man sila?
Mga advocate sila.
Tinuturukan nila ng lead ang ugat nila,
tapos sinusulong nilang gawing robot ang tao?
Masusugid silang tagapagtaguyod ng implantable technology.
-Di ako tagapagsalita ng biohacking, ha. -Weh?
Kaya walang tiwala ang tao sa media, e. Sabihin mo na.
-Okay, medyo baliw sila. -Salamat.
Nakikita n'yo, two by twelve millimeters 'yan.
Kasinlaki ng butil ng bigas.
Naghahanap 'yong mga biohacker ng mga oportunidad
para isulong ang usapin ng human-implantable microchips.
Nagsi-single sign on ako sa laptop ko,
sa pag-a-unlock ng phone, pagpasok sa bahay.
Si Cypher, 'yong biohacker na nakatutok dito,
nag-post ng headline na medyo nakaka-provoke, nakakalito.
"Gagamit si Bill Gates ng microchip implants laban sa coronavirus."
Nag-post siya ng headline.
Ano 'yon? May diyaryo ba siya?
Ito ang problema. Pwede kang mag-post ng headline na parang totoo.
Kaya naniwala na lang siya, tapos sabi niya,
"Ituturok nila 'to sa katawan n'yo."
Oo, tapos alam mo naman ang Internet.
Ano, walang kasingbilis sa paninira ng sanlibutan?
Alam mo…
Dapat kausapin natin 'yong nagpasimula
nitong computer movement. Ano na 'yong pangalan? Bill. Bill Gates.
Hello, Adam po ng Law of Liberty. May ishe-share akong article.
Tingnan n'yo 'to.
Umabot 'yong article sa mesa ng isang pastor sa Jacksonville,
tapos gumawa siya ng YouTube video.
Sabi sa article,
"Maglalabas si Bill Gates ng human-implantable capsules
na may 'digital certificates'
na magpapakita kung sino na ang na-test para sa coronavirus."
Nakakabahala 'yon para sa mga Kristiyanong naniniwala sa Bibliya,
dahil may nakasulat sa Bibliya tungkol sa katapusan ng mundo.
Sabi sa Bibliya, magkakaroon ng Antichrist,
ng taong mag-aastang Diyos na nagbibigay-pugay sa Dragon,
'yong Demonyo.
Ang title ng video, "Bill Gates Microchip Vaccine Implants laban sa coronavirus."
Dinagdagan niya ng salitang "vaccine".
MASAMA SI BILL GATES
TUTULAN ANG TUROK
May nabasa akong nilalagyan daw ng maliit na chip 'yong bakuna.
Kailan lalabas ang dilang ahas ni Bill Gates?
Kailan lilitaw ang sungay at buntot niya?
Kaya pag lumabas 'yong mga camera, 'yong 5G, ano?
Isa-scan ba nila lahat? Kailangan nating ma-scan?
Tanda ko, nagpunta ako sa anti-vaxx rally sa Orange County,
tapos binabanggit nila si Bill Gates.
Akala mo, siya si Thanos, e.
Akala mo, gusto niya lang mawala 'yong sixth ng populasyon.
Importanteng banggitin na bago 'yong pandemya,
meron nang grupo ng mga anti-vaccine.
NAKAMAMATAY ANG BAKUNA
'Yong iba, mas makakaliwa,
'yong iba, makakanan, tapos pareho silang may sinasabing karapatan 'yon
at alam ba ng gobyerno ang ginagawa nila?
'Yong umabot na sa "May chip sa bakuna,"
paano 'yon nakakalusot sa needle? Ewan ko. Ano'ng power source?
'Yon 'yong unang beses na nakaranas ako ng buong conspiracy theory
na nagsasabing may kinalaman ako sa paglikha ng pandemya.
Isa 'yon sa mga pinakamalala…
MUKHANG MAY AGENDA SINA GATES AT FAUCI.
…kaya bagong-bago 'yon, saka nakakagulat.
No'ng pandemic, regular tayong nag-uusap.
Madalas, "Okay, wow. Medyo nababaliw na 'yong mundo.
Ayos ka lang?"
Saka "Pareho ba tayo ng tingin dito?" At "Alam mo ba 'yong latest?"
Psychologically therapeutic 'yong mga pag-uusap natin tungkol do'n.
Kasi masasabi kong
at least alam kong may nakakaintindi sa pinagdadaanan ko.
Kill Bill Gates!
No'ng umpisa ng pandemya, inakusahan akong kumikita
at umabot pa nga sa puntong sinasadya ko raw maglabas ng bakuna
na literal na pumatay ng milyon-milyon.
-Oo nga. -Parang binabaliktad nila 'yong totoo.
Imbes na gumastos ng billions para magligtas ng millions,
pumatay ako ng millions para kumita ng billions.
Oo, tapos pag kinausap mo 'yong mga taong nag-imbento
ng bagay na lantarang kasinungalingan, tapos sinabi mong
"Hindi totoo 'yan. Paano mo naisip 'yan?"
Madalas, ang sagot nila, "May nabasa kasi akong tweet."
Kaya pwede mong i-tweet ang bagay na di totoo,
tapos i-retweet nang 100,000 beses, tapos magiging katotohanan na 'yon.
Naalala ko, may rules tayo noon
na may oras sa gabi na bawal kang gumamit ng phone.
Minsan pag matutulog na si Mama, ako ang dapat magpatupad ng rules,
pero ang nangyari, nagkaro'n ka ng pangalawang phone.
Pero naranasan mo ba, kahit sa edad mo ngayon,
na napapasobra ka sa social media?
Diyos ko, oo. Nakaka-addict ang Tiktok. Lagi akong nasa TikTok.
Nakakita ka na ba ng nakakalokang paninira sa 'kin?
Nakakalokang paninira sa 'yo? Palagi.
May friends akong cinut-off ako dahil sa tsismis sa bakuna,
pero public health student ako sa Standord at napakaraming pagkakaiba
pagdating sa paraan ng pagpapahayag ng tamang public health information
o scientific data.
Ewan ko.
Kailangan ko pang matuto kasi naniniwala pa rin akong
pwedeng gamitin ang digital communication sa makatuwirang debate.
Sa tingin ko, ang di mo naiintindihan pagdating sa online
ay hindi logic at katotohanan ang nananalo.
Gustong tumakas ng tao.
Gusto nilang tumawa, ng nakakatuwang video.
Gusto nilang tumakas sa nakakainip na realidad,
kaya ang pinakasikat mong video online
ay 'yong nagda-dab ka.
Bill, pwede ka bang mag-dab saglit? Ang lupit!
O tinalunan mo 'yong upuan.
Kaya mo ba talagang talunan ang upuan?
Depende sa laki ng upuan. Mandadaya ako nang konti.
Yes!
'Yon ang pinakasumikat kasi gustong tumakas ng mga tao.
Kaya sa tingin ko, di laging nananalo ang katuwiran.
Kaso 'yong kumikita ako ng malaki sa mga bakuna,
hirap akong isipin kung saan galing 'yon.
Hindi naman 'yon political organization. Kalokohan lang. Sino'ng nagpapakalat no'n?
Sa tingin ko, takot. Nakulong tayong lahat sa bahay no'ng pandemic.
Natakot tayong mamatay.
Di na natin alam kung ano'ng paniniwalaan,
kaya 'yon ang ginawa ng lipunan.
Oo, pinakamalala talaga ang social media no'ng pandemic.
Minaliit nila 'yong sitwasyon.
Nakakatakot para sa akin
dahil iniisip ko ang demokrasya bilang debate tungkol sa mga usapin
imbes na ganap na pagkakahiwalay natin sa kanila.
Paano kung magkapandemya ulit na mas malala nang sampung beses?
Wag mong sabihin 'yan. Sasabihin nila, ikaw ang gumawa.
-Oo nga pala. Ginagawa ko na. -Wag. I-cut n'yo 'yon.
Di mo pwedeng sabihin sa mga tao na may mangyayari,
tapos pag nangyari, sasabihin nila, "Ay!"
Di ba 'yon nakakatawa?
Masamang short-form content 'yon
na magkaka-million views pag sinabi mo.
Okay.
Sa trabaho ko sa medieval legal history, inaalam ko kung paano nabubuo ang history.
Paano nabubuo 'yong official histories?
Alin ang naisasama?
Lagi namang kombinasyon ng iba't ibang salik,
pero medyo gano'n din ang kuwento ng conspiracy theory.
Noong unang panahon, masaya tayo, at maayos ang lahat.
Tayo ang namamahala, tapos ligtas tayo.
Pero nakontrol tayo ng mga halimaw nang walang nakakaalam.
Mukhang maayos pa no'ng una
dahil sinekreto ng mga halimaw ang lahat.
Nagpapalit sila ng anyo at laki, at pwede silang magmukhang kahit ano.
Pero ang problema sa mga halimaw na 'to, kontrolado nila ang media.
Kontrolado nila ang imahe nila,
kaya iilang tao lang ang nakakakita sa mga halimaw na 'to.
At kung espesyal ka,
makikita mo ang mga halimaw kahit ano pa ang itsura nila.
Mga bida lang ng kuwento ang nakaalam sa katotohanan.
Dumating sila para iligtas ang mundo.
Siyempre, nakakasabik 'yong kuwento.
Ano, dragon slayer ako? Sige, game!
Tapos may dumating na magical device na tinatawag na Internet.
Fairy tale 'yon tungkol sa pagkatao mo.
Pakikipagsapalaran ng bayani tungkol sa sarili mo.
At ang ubod ng conspiracy theory, ano'ng tingin mo sa sarili mo dahil do'n?
Labanan ito ng mabuti at masama, at gano'n nila tiningnan ang mundo.
-The end. -The end.
Ang weird naman niyan.
-Basahin natin ulit? -Ayaw!
Okay.
Sinimulan lang naming subaybayan ang misinformation
no'ng umpisa ng pandemic.
-Hello. -Uy, Bill.
-Hi. -Hi, Bill.
Tingin ko, pinaka-concerned si Bill sa misinformation
tungkol sa mga usaping tinututukan niya,
mapa-climate change man 'yan o kahandaan sa pandemya,
kalusugan sa buong mundo,
kailangan nating maging handa sa nangyayari sa sektor na 'yon.
May ipapakita kaming di mo pa nakikita noon.
Ipapakita namin 'yong ilang maiinit ngayon,
saka magpapaumanhin na rin ako. Medyo dark 'yong iba dito.
Kung may nagbago man pagdating sa misinformation,
dati, paisa-isang issue lang.
Ang nangyari, gumaling 'yong mga tao
sa pagkokonekta ng mga issue para bumuo ng conspiracy theory
na kinasasangkutan ng microchips, sakahan,
vaccine technology, pagkontrol sa world affairs,
kaya ito 'yong real-time dashboard ng lahat ng misinformation tungkol sa 'yo.
Ang nakikita mo ngayon
ay lahat ng post at issue na dumadagdag sa volume na 'yon.
Ang naiisip ko, halimbawa, 'yong microchipping,
nawala na ba 'yon o nandiyan pa rin?
Naku, baka one-fourth 'yon ng mga section diyan.
Ito ang nakakatuwa.
Itong blue line, tungkol lang 'to sa klima.
Marami dito ay pagkontrol sa supply ng pagkain.
Ibaba ko lang muna 'to nang konti.
Isa sa mga lumilitaw na tsismis at conspiracy theory,
nag-engineer ka daw ng garapata na pag may kinagat na tao,
nagiging allergic 'yong tao sa tradisyonal na karne,
at ang teorya dito, para tumaas ang demand para sa synthetic na karne.
Nasa 450,000 Amerikano na raw ang nakagat ng mga garapatang 'yan,
tapos lilipat na 'yong mga 'yon sa meat substitutes.
Parte daw 'yong ng plano mong pagkakitaan ang synthetic na karne.
Ang kakaiba dito, sa tingin ko, mas shine-share pa 'to
dahil nakakamangha lang
na pag sinabi ng mga normal na tao na "Grabe 'to,"
mabibilang na 'yon bilang neutral o positive.
Mabuti, tumatawa ka. Para sa 'kin, nakaka-depress 'to.
Magandang malaman kung paano lalaban,
kasi maraming paraan ng paglaban na pwedeng magpalala diyan.
Oo. Napansin namin na pag nag-fact check ka,
madalas hina-highlight mo lang 'yong story sa mas maraming tao.
Oo nga.
Gusto ko 'yang mga salitang 'yan. Ang galing.
-Oo nga. -'Yan ang to-do list ko.
Balat-kalabaw si Bill pagdating sa misinformation.
Sa sobrang wild ng iba, natatawa na siya.
Pero pag kinausap mo si Bill,
sa tingin ko, nalilito pa din siya pagdating sa misinformation
kasi hindi pa rin malinaw kung paano haharapin 'yong issue
sa paraang sistematiko at foundational.
No'ng pandemic,
napanood natin 'yong videos ng mga tao sa ospital na nagsasabing
"Gusto ko nang magpakabuka,"
tapos makikita mong pinapaliwanag na huli na ang lahat.
"SANA NAGPABAKUNA AKO."
Milyon-milyong kamatayan ang maituturing
na resulta ng ilan sa misinformation na ito.
Ang hirap isipin at tanggapin no'n.
No'ng early 20s ko, may tsismis na lalaki daw ako,
tapos kumalat 'yon sa buong mundo.
Nag-travel ako para mag-tour, mag-promote ng records,
tapos halos bawat interview ko, sasabihin nila, "Alam mo…"
May picture kasi sa Internet na dinoktor.
Ay, wow.
Tapos sabi nila, "May tsismis na lalaki ka daw.
Ano'ng masasabi mo do'n?"
Gumagamit ka ba ng Internet?
-Iniiwasan ko. -Oo. Kasi puno ng tsismis do'n.
-Talaga? -Oo.
-Gusto mong marinig 'yong iba? -Wala naman akong choice.
May nagsabi na ang totoo daw, pinagpalang lalaki si Lady Gaga.
E, 'yong tsismis na hermaphrodite ka daw?
Ano'ng nararamdaman mo pag nababasa mo 'yon?
Ang nakakatuwa, sasabihin ng ibang artist na
"Hindi totoo 'yon." Ikaw, ine-enjoy mo.
Ba't ako mag-aaksaya ng oras
sa paglalabas ng press release kung may titi ako o wala?
Wala kaming pakialam ng fans ko.
Hindi ko sinagot 'yong tanong
kasi di ko naramdamang biktima ako ng kasinungalingang 'yon.
Ang naisip ko, ano'ng maiisip ng batang inaakusahan ng gano'n
kung ikakahiya 'yon ng public figure na kagaya ko?
Siguro ang sinasabi ko, napunta na ako sa sitwasyong
pag itinama mo ang tsismis, hindi makakabuti sa…
Inisip ko 'yong kapakanan ng ibang tao.
Dahil do'n,
sinusubukan kong magmulat at magprotesta sa ibang paraan.
Sinubukan kong gamitin 'yong misinformation para magprotesta.
Tingin ko, pinagpapalagay ng mga tao na 'yong gaya kong nagpe-perform,
hindi totoo 'yong performance ko,
pero 'yon ang pinakatotoong makikita n'yo tungkol sa 'kin.
Mas totoo 'yon
kaysa sa lahat ng tsismis na ginawa tungkol sa 'kin para makakuha ng clicks.
Oo nga.
Sa tingin mo, may taktika para mabawasan 'to?
Napakasensitibo ng usaping 'to dahil gusto nating tiyakin
na may elemento ng karapatang magpahayag dito.
Pero di ka pwedeng sumigaw ng "Sunog" sa sinehan dahil lang sa karapatang 'yon.
Kaya kailangan mong pag-isipan kung ano'ng magagawa mo.
Ayon sa bagong pag-aaral,
maaaring mapaminsala ang content na inihahatid ng TikTok sa mga kabataan.
Kailangan mong pumili.
Pipiliin mo ba 'yong karapatang magpahayag at magsalita,
o pipiliin mong tanggalin 'yong mapaminsalang content?
Sa tingin ko, may matinding paglabag sa First Amendment
pagdating sa gaano ba kinontrol ng gobyerno ang Twitter,
na di na nila ginagawa ngayon,
kaya may dahilan para sa First Amendment.
Di ko kailangan ng sermon ni Elon Musk tungkol sa karapatang magpahayag.
Basta niya lang ginagamit 'yon sa platform na pag-aari niya.
Di nabuo ang karapatang magpahayag sa gano'ng antas,
kaya binibigyan no'n ng kapangyarihan ang masasama.
Madalas kong binabalikan 'yong kasong Packer v. Utah.
Ipinagbawal ng Utah ang paglalabas ng ads ng sigarilyo sa state nila,
tapos sabi ng Packer, na kompanya ng tabako,
"May karapatan kaming magpahayag. Pwede kaming maglabas ng ad."
Umabot sa Korte Suprema 'yong kaso,
tapos si Justice Brandeis ang naglabas ng ruling
na nagsasabing
ang paglalagay noon sa billboard sa lugar ng komunidad
ay lumilikha ng kondisyong kailangang umiwas ng tingin ng mga tao.
Sobra ang ibinigay na pribilehiyo sa akto ng pagpapahayag,
kokonti sa tagapakinig.
Hindi usapin ng pagpapahayag o akto ng pagpapahayag ang social media.
Usapin ito ng amplification.
Pag pinili kong tingnan ang impormasyon mo, sige,
pero ano'ng ibig sabihin pag pinilit akong makita 'yon?
Magkaiba ‘yon.
Karapatan mong maging gago, karapatan mong magalit,
pwede 'yon, at pwedeng umiral pa rin 'yong content.
Pwede sa platform 'yon.
Pwedeng hanapin 'yon ng mga taong gustong maghanap,
pero hindi obligasyon ng platform
na i-push 'yon sa algorithmic feed.
Kaya 'yong tanong kung sino'ng maglalagay ng guhit
sa pagitan ng karapatan mong magpahayag at pagkasira ng mundo,
sa tingin ko, 'yon ang tanong para sa 'ting lahat.
Lahat ng nabubuo ngayon ay nabubuo sa panahon ng polarisasyon
na ayon sa social scientists
ay nauna pa sa Internet.
Pag pinag-usapan ang disinformation, tsismis, misinformation,
nagiging personal 'yon para sa mga tao.
Mr. Gates, naisip n'yo bang mangyayari 'to?
In-expect n'yo ba 'to,
o nagulat na lang kayo sa pangyayaring 'to?
Di ko naisip na makakapagtipon ang mga tao sa digital na mundo
para magpakasaya sa mga bagay na di totoo,
kaya medyo nag-aalala ako.
Ito ba ay palala nang palala,
o magbabago ba at mag-i-improve ang sitwasyon?
Sa tingin ko, may technological problems at social problems,
tapos nagkukrus ang landas nila.
At dahil nagsama-sama na lahat sa social media,
nasa iisang infrastructure sila, meron nang dynamic
kung saan may recommendations at curation decisions,
maling design decisions na hindi sinasadyang gawin.
Nananatili ang mga tao sa platforms dahil sa pakiramdam ng komunidad.
Ginamit ko 'yong metapora ng kawan ng ibon.
'Yong gano'ng murmurations.
Ang suwabe ng lipad nila
dahil nakikita ng bawat ibon 'yong pitong pinakamalapit na ibon,
kaya pag nag-iba ng direksiyon 'yong isa, mabilis na susunod 'yong iba,
pero hindi niya na alam 'yong ginagawa ng iba sa kawan.
May makikita ka. Dadaan sa feed mo, ila-like mo,
pero hindi mo agad iisiping may impact 'yon.
Pero kapag nag-engage ka, sinasabi mo kung ano ang interests mo.
Kung nasa anti-vaccine group ka, magugustuhan mo 'yong chemtrails.
Kung gusto mo 'yon, eto ang flat earth,
kaya bibigyan ka na ng recommendations dahil inaagaw niya 'yong atensiyon mo
sa ibang platform na gano'n din ang ginagawa.
Sa tingin ko, ang pagkakamali ko ay inisip ko na 'yong mga tao,
gusto lang nilang mangalap ng facts
saka konti lang ang misinformation.
Pero habang kumokonekta tayo sa Internet, kahit ako,
pag may article na nagsasabing
"Tanga 'Yong Mga Taong Hindi Mo Kasundo sa Politika,"
baka i-click ko 'yon tapos isipin kong "Oo nga! Tanga nga sila."
Bilang resulta ng polarization sa United States,
naging labanang partisano na ang usapang ito
na nangyayari sa buong mundo.
No'ng 2010, na-realize ng mga grupong aktibista
na makapangyarihang organizing tool ang Internet.
Sa Arab Spring 'yon pinakamakikita.
Nagising 'yong mga gobyerno.
Para sa kanila, di na lang ito mga taong nag-uusap.
Nag-aalsa na.
Kaya makikita mo na 'yong paggamit ng gobyerno sa Internet
bilang propaganda apparatus nila.
'Yong Islamic State, gumagawa sila ng propaganda
araw-araw.
'Yong lantarang ginagawa ng ISIS, patago namang ginagawa ng Russia,
tapos biglang may digmaan na ng lahat ng tao laban sa lahat ng tao
kung saan nag-aagawan ang mga paksiyon ng atensiyon at kasikatan,
at tunay na kapangyarihan sa tunay na mundo.
Nakakita na tayo ng influence operations na nagmula sa Saudi Arabia, Egypt, India,
Pakistan, Jordan, kahit sa United States.
-United States. -Di ba?
Ginagawa na ng lahat 'yon
para manipulahin ang information space ng kalaban.
Muli, maiuugat ito sa mga napakalumang konsepto ng digmaan
na kung mapapagana mo ang maliit ng grupo sa isang bansa
laban sa isang grupo ng tao sa ibang bansa,
mapapabagsak mo ang kalaban gamit ang totoong tensiyon
na umiiral sa mundo.
Malala na talaga ang usapin ng disinformation
dahil nalulula at binabaha na tayo ng impormasyon.
Halos wala na tayong espasyo o oras para mag-isip at iproseso 'yon nang maayos
kaya tatanggapin na lang natin ang anumang dumadating.
Sa tingin ko, duda ang mga tao
sa mundong inihaharap sa kanila, pero wala tayong choice.
Sa huli, problema ito ng lipunan
at kailangan ng mga batas at regulasyon
para maghatid ng solusyon dito.
Siyempre, iba-iba ang magiging solusyon sa iba't ibang bansa,
pero sa US, sobrang komplikado 'yon.
Narinig ko na sa 'yo 'yong mga reporma mo,
pero sa tingin ko, hindi mo malulutas ang problema.
Kailangang tumulong ang Kongreso.
Wala na kaming tiwala na magbibigay ang Meta at iba pang social media
ng proteksiyong nararapat sa mga bata at magulang nila.
Mr. Zuckerberg, bakit hindi dapat kasuhan ang kompanya mo dito?
Hindi ka ba dapat panagutin?
Senator, mukhang nasagot ko na 'to. May…
Sagutin mo ulit. Mananagot ka ba?
Nandito ang mga pamilya ng mga biktima.
Gusto mo bang humingi ng tawad sa mga napahamak ng posts mo?
Ipakita n'yo 'yong pictures.
Di ka pwedeng umasa na kokontrolin nila ang sarili nila.
Kailangang ayusin ang structure ng buong apparatus
kung saan nag-o-operate ang technology companies
para matiyak na protektado talaga ang mga tao,
lalo na ang mahihina sa lipunan.
Naniniwala ako sa mas desentralisadong pagkontrol sa content
kung saan mas may kontrol ang mga user
kaysa kay Mark Zuckerberg o sa iba na nagpapasya
na ito ang policies,
tapos ipapatupad nila sa dalawang bilyong tao.
Binayaran ng tao ang Internet, ginamit nila 'yong buwis natin,
tapos nagdedesisyon sila at naaapektuhan ang lipunan.
May epekto 'yon,
addiction man, insurrection, o radicalization,
pero wala silang pananagutan doon.
Hindi rin natin inaaksiyunan 'yon. Wala.
Sa tingin ko, nagtataguyod tayong lahat ng disinformation.
Totoo 'yan.
Sa tingin ko, hindi lang social media ang dapat sisihin
sa kawalan ng mas maayos na mga gawi.
Sa tingin ko, dapat may pamantayan din tayo
ng kung ano ang itataguyod sa platforms natin.
Ang dali-dali na para sa 'ting
mag-post ng kahit ano.
Kung may bata sa playground na nang-away at nambastos,
pag narinig 'yon ng ilang dosenang bata, di maganda 'yon,
pero aasa tayong tatanda sila.
Pero pag nakaupo ka sa bahay,
tapos may kumuwestiyon sa mga prinsipyo mo,
nakaupo ka lang do'n, nagta-type,
tapos tatanggapin 'yon ng sistema, hindi lang ng playground,
kundi milyon-milyong tao.
Kaya mahirap sisihin 'yong mga indibidwal
kasi parang likas sa tao 'yon, parang napalala lang.
No'ng binanggit mo 'yong playground, ang naisip ko agad,
kung maraming tao sa playground na nagsisigawan nang sabay-sabay,
sa tingin ko, may taong magpapakalma sa kanila.
Tama ka. Pag nagkagulo na sa playground,
may matandang mamamagitan,
saka kahit manakit ka sa playground, makikita mo 'yong mukha nila.
Pwedeng umiyak sila o tumakbo palayo,
tapos maiisip mo, "Sinadya ko ba 'yon? Nasaktan ko 'yong taong 'yon."
Pero pag nakaupo ka at nagta-type, pakiramdam mo ang tali-talino mo,
hindi mo nakikita 'yong reaksiyon ng tao na magpapasisi sa 'yo.
Kung gusto mong maintindihan 'yong mga taong iba-iba ang pananaw,
may paraan ba para ma-expose nang mas mawalak sa gano'n?
Sa tingin ko, kailangang hanapin mo nang sadya.
Kung gusto mong makuha ang kabilang panig, kailangan mong hanapin 'yon
dahil nakaayon ang algorithm sa mga pananaw mo
o sa content na binubuksan mo.
Kailangan nating mas maging mulat sa kung ano'ng totoo at hindi totoo.
Oo, gusto ko kasi na paminsan-minsan,
kung may makakanang makatuwiran naman,
kung bakit iba ang pananaw nila, maunawaan 'yong pananaw natin.
-Gusto kong ipasok 'yon sa tema mo. -Ako din.
Gusto kong ilapit ang mga tao sa gitna.
Kaya napakaimportanteng baguhin 'yong algorithm.
'Yong masasabi kong "Uy, gusto ko ng content mula sa parehong panig.
Wag mo akong i-label na kaliwa." Sana pwedeng sabihin sa algorithm
na "Ayoko 'tong makita ngayon. Ito ang gusto ko."
Masaya sana kung pwedeng baguhin nang gano'n.
Sa ngayon, ang problema sa social media,
mas malawak na nating sinisira ang tiwala ng lipunan,
at kapag sinira mo ang tiwala, dapat may ipalit ka doon.
Hindi pwedeng duda lang palagi
kasi hindi lumilikha ng kaalaman ang pagdududa.
Kung ang tanging batayan mo ang 'yong tingin mong alam mo, di mo alam,
wala kang mararating. Di ka ituturo no'n sa kahit anong direksyon.
Hindi na conspiracy 'yon kung nagri-research ka.
Hinuhuli mo kami dahil hindi ka gano'n,
kaya pinapalabas mong masama kami, pero ikaw 'yon.
Di kita marinig dahil sa buwisit mong mask.
Ngayon, makikita mo 'yong gano'ng conspiracy na walang theory
na pumapalit sa mga aktuwal na conspiracy theory.
Kontra sila sa 'tin.
Walang theory kung bakit ayaw nilang malaman mo.
Ni hindi pinag-uusapan kung bakit "nila" ito ginagawa.
Sa tingin ko, kritikal na panahon ito. Nakikita na ng marami sa atin
na nalulula na tayo sa kasalukuyang sistema.
Hinihiwalay tayo nito. Pinaglalayo tayo. Binabaliw tayong lahat nang konti.
Para kay Bill Gates, siya ang Diyos na may kontrol sa solar system,
kaya sinusuportahan na niya ngayon 'yong sun-dimming technology.
Salamat, Bill Gates, niloko mo kaming totoong snow 'to.
Natutunaw ang snow.
Ano'ng magagawa mo?
Di ako pwedeng magpaapekto
sa sobrang negatibong pagtingin ng ibang tao sa ginagawa ko,
pero kailangan ko ng isang antas ng pagtanggap para makipag-partner
sa mga gobyerno at ibang pilantropo at makuha ang pinakamahusay na scientists,
kaya anumang nagmamaliit sa ginagawa namin,
sa mga nakamit namin, problemado 'yon.
Sa tingin mo, pumapasok na tayo sa yugto
na posible nang ibalik ang pagiging makatao sa mga bagay-bagay?
Oo, pero wala akong partikular na plano.
Ano ka ba, Bill?
Hindi, minsan… Ang huling palusot ko
ay "Uy, maraming ginawa 'yong henerasyon ko,
pero niregaluhan namin 'yong susunod na henerasyon ng problema."
Nandiyan 'yong digital polarization
na mas mabigat sa access to information,
kaya, uy, mga kabataan, gumawa kayo ng bagong rules.
Tama.
O magpagalingan kayo sa kahusayan, hindi sa kabaliwan.
Pero nalulungkot ako na wala akong solusyon.
Kaya para sa mga estudyante dito, na karamihan ay Gen Zers,
sa tingin n'yo ba, may generation gap pagdating sa disinformation?
Hindi ko masasabing mas magaling 'yong mga mas bata.
Sa tingin ko, may social incentive ang mas batang henerasyon ngayon
para mag-share ng tindig.
Pag may nakita ang matatanda
na ikinagalit nila, baka i-share nila 'yon.
Tingin ko, may incentive ang mga mas bata na i-share 'yon
at magpanggap na expert,
kaya sa tingin ko, mas delikado 'yon.
Di ako bastang naniniwala sa nasa feed ko.
Alam kong di ako mama-manipulate,
at kung gano'n ka kakumpiyansa, sasabihin mo lang sa algorithm,
"Sige. Bigyan mo pa ako ng tungkol sa…"
Magso-scroll pa ako kasi hindi ako magpapaloko.
Halos nine years ang tanda ko sa kapatid ko.
Twenty lang siya, Gen Z talaga,
tapos ang laki na ng pagkakaiba namin.
Mabilis akong mapag-iwanan ng panahon.
Gaya ng Facebook, mukhang hindi na pala uso 'yon.
-Gumagamit ka ba? -Wala akong Facebook.
Ilan ang ID mo kadalasan sa isang system?
Ilan ang ano?
May iba't ibang persona ka ba sa iisang system?
A, account? Oo, meron.
Usually, meron kang public account,
tapos may isa ka pang account para sa close friends
na puro nakakatawa lang ang ipo-post mo.
Naiintindihan kita, pero seryoso kasi akong tao,
kaya paano ako magiging seryoso nang hindi nagiging boring?
Tingin ko, gusto nilang makita
'yong buhay ng taong di nila naiintindihan.
Alam ko, madalas, tinitingnan ng mga tao 'yong page ko
dahil sa apelyido ko, dahil interesado sila sa pamilya natin.
Kaya sa pagitan ng mga picture ng mukha ko
o pag nagpapa-sexy ako, na mas maraming nagla-like,
pwede akong magsingit ng post tungkol sa reproductive health
para matutunan din ng mga tao ang content na 'yon,
at dahil seryoso akong
magpakalat ng impormasyon tungkol sa reproductive justice
o kababaihang may kontrol sa katawan nila.
Lumala pa 'yong abuse na natatanggap ko online
mula no'ng dumami ang followers ko.
Pinipili mong gamitin ang social media para mag-educate at mag-activate.
Oo, kaya ipapagsabay mo 'yong pagiging kaaya-aya
saka pagpapasok ng totoong agenda mo.
Eto 'yong bilang, 'yong siyensiya, 'yong facts.
'Yong simpleng livestream na nagkukuwento ka ng araw mo,
sobrang cool no'n.
Sige.
-Saka mag-text ka. Wag email. -Ano'ng problema sa email?
Walang gumagamit ng email para sa personal communications.
-Gumagamit kami 40 years ago. -Malamang.
Hindi ngayon, at hindi sa hinaharap.
-Ayos ka na? -Oo.
Ayos na po. Salamat.
Ano'ng gagawin ko? Tatayo? Maglalakad?
-Salamat. -Naku, salamat.
'Yong kagustuhan nating magkasundo at isipin 'yong bansa o mundo
sa halip na tayo laban sa kanila sa loob ng bansa, mahirap 'yon.
Halimbawa, 'yong climate change,
na kailangan nating pagtulungang lutasin.
Pero dahil sa misinformation, nanganganib ang pag-usad doon,
pero umaasa talaga akong mababawasan 'yong pinsala mula sa misinformation
at patuloy nating mapapabuti ang kondisyon ng tao.
Sa tingin ko, may ilan kang magagawa
para mabawasan ang pagiging gago sa taong hindi mo kasundo.
Una, magbasa ka ng libro.
Mag-isip ka muna, isipin mo 'yong iniisip nila.
Pangalawa, mag-travel ka. Kahit saan.
Para makaranas ng bago, kahit diyan lang sa kanto.
Pangatlo, matutong sumuko.
Alam mo 'yong gusto kong tao? 'Yong pag tingin nila, tama ako,
kaya nilang aminin na posibleng nagkamali sila.
Sa tingin ko, wala nang nagpapaubaya sa atin.
Kung makakalikha tayo ng mga taong kayang sabihing
"Mukhang nagkamali ako,"
may pag-asa tayo.
Nagsalin ng Subtitle: IT Delgado