Medyo nakakaloka na may energy source
na napakamura na nagpapatakbo sa lipunan natin.
Pinapatakbo ng hydrocarbons ang lipunan natin.
Gasoline, natural gas, at coal.
Kasabay no'n, 'yong inilalabas na energy ay napupunta sa CO2,
tapos parang salamin 'yong CO2 na nagre-reflect ng init sa atin,
na nagreresulta sa mapaminsalang panahon.
Mahigit 50 billion tons ang total emissions per year.
Nakakagulat 'yong numerong 'yon.
Alam natin na pag tuloy-tuloy ang paggamit ng hydrocarbons,
masama ang mangyayari.
Kaya kailangan nating tigilan ang paggamit ng hydrocarbons.
Official na.
Ngayong taon ang may pinakamaraming araw na nakapagtala ng mahigit 110 degrees.
Tingin mo, ito na ang pinakamahirap na hamon sa tao?
Oo naman.
Di dapat natin hinahayaang mangyari 'to.
May mga solusyon naman.
MAPIPIGILAN BA NATIN ANG GLOBAL WARMING?
Sangkot ang fossil fuels sa halos lahat ng ginagawa natin.
Pag tumitingin sa phone, nagcha-charge ng phone,
pag pupunta sa ice skating rink, sa swimming pool.
Lahat ng 'yon, pinapainit, pinapalamig.
Kaya dapat tapatan ng solusyon 'yong laki ng problema.
Iniisip mo pa lang 'yon, ang hirap na.
Addict tayo sa fossil fuels,
at hindi natin kakayanin pag biglang hininto 'yon.
Babagsak 'yong electricity system. Hindi ka makakapagmaneho.
Walang pataba ang mga magsasaka.
Di makakapagtayo ng buildings at kalsada.
Mamamatay tayo sa lamig.
Halos walang bagay na hindi pinapatakbo ng napakaraming hydrocarbons.
Dahil madalas akong mag-travel,
isa sa pinakamalaki 'yong carbon footprint ko.
Pero kaya kong bumili ng technologies na magbubura ng emissions ko.
Bumibili din ako ng carbon credits.
Malamang, may pera ako para gawin 'yon,
kaya hindi 'yon parte ng solusyon.
Bill Gates, welcome back.
Tinatalakay mo ang climate change.
Sa bago mong libro, tinatalakay mo kung paano maiiwasan ang climate disaster.
Kailangang mawala ang footprint nating lahat
sa pamamagitan ng mas mabilis na pagsusulong ng innovation.
Buong buhay ko, napanood kong gumagana ang innovation ng tao.
'Yong digital revolution na masuwerte akong naging parte,
ikinagulat ng mga tao 'yon.
Ano ang esensiya ng Microsoft?
Computer sa bawat mesa sa bawat tahanan.
-Walang computer sa bahay o sa mesa ko. -Inaayos na natin 'yan.
Tanda ko no'ng nabasa ko 'yong libro.
Makikita mo talagang pansistema 'yong diskarte niya.
Lagi kong binibida 'yong librong 'yon.
"Pie chart 'yong librong 'yon, okay?"
Pinakamagandang pie chart book sa mundo.
Nando'n ang pie chart ng lahat ng sanhi.
Di ka karapat-dapat sa cocktail party kung di mo alam 'yong pie chart.
Galing sa iba't ibang sektor ang emissions.
'Yong manufacturing o industrial piece,
paggawa ng bakal, semento, kemikal.
Hindi alam ng mga tao 'yon.
Nagugulat 'yong mga tao sa buong mundo na pinakamalaking parte 'yon.
Tapos 'yong paglikha ng kuryente, pagsusunog ng coal, natural gas.
Tapos agrikultura, kung saan gumagamit ng pataba.
Nandiyan pa 'yong mga baka na naglalabas ng natural gas.
Tapos transportasyon.
Mga kotse, truck, bus, tren, eroplano, barko.
Tapos panghuli, 'yong mga building na pinapainit o pinapalamig natin.
Para maabot 'yong zero emissions,
kailangang i-zero out mo ang emission
sa limang kategoryang 'yon sa bawat bansa
kaya sobrang hirap.
Masuwerte akong lumaki sa Montana.
Katabi ng ilog 'yong bahay namin.
Madalas kaming nasa labas.
Kitang-kita talaga 'yong epekto kahit saan,
pero mas mahahalata mo pag lagi kang nasa labas.
Umaabot sa valley na tinitirhan ko 'yong usok ng wildfire. Mahirap huminga.
Nakita ko ring natutunaw 'yong glaciers sa Glacier National Park.
Patay talaga tayo pag wala tayong binago.
May mga namamatay, may naaapektuhan.
Palapit na nang palapit sa atin sa Western societies.
Lumaki akong may climate change na.
Di ko inabot 'yong mundong wala pang climate change.
Kahit gusto nating kumilos laban sa climate crisis,
di malinaw kung ano'ng pwede nating gawin.
Nakakaloka.
Oo.
Dapat parte ng college orientation 'yan.
Nakikinabang ang adhikain sa klima sa dami ng kabataang aktibista ngayon.
Napakaimportante nilang bahagi ng kilusan.
-Hi. -Hello po.
-Nice to meet you.
-Isaac po. -Hi, Isaac.
-Grace po. Nice to meet you. -Hi.
-Jamie po. -Hi, Jamie.
Natututo ako sa kanila
gaya ng natututo ako sa scientists na may bagong natutuklasan.
Muntik na nilang ma-break 'yong pinakamataas na temperature.
Gusto nilang ma-break,
kaya maraming pumunta sa Death Valley no'ng na-break 'yong record.
Parang mga dinosaur na gustong mag-pose sa tabi ng asteroids.
Parang…
Hindi ako climate optimist, pero kasabay no'n,
hindi rin ako pessimist. Hindi makakatulong 'yon.
Kailangan natin ng iba't ibang taktika para harapin ang climate crisis.
Walang pakialam 'yong crisis kung handa ba tayo o hindi.
Hindi natin maipagkakaila na sa kalagayan natin ngayon,
hindi maganda ang kinabukasan natin.
Mas malungkot ang tingin nila sa mundo at sa hirap bago marating 'yon
kaysa sa akin, o sa inasahan kong magiging tingin nila.
Gusto kong tiyakin na mae-expose sila sa ilan sa mga innovation na ito.
Mas mahal ang bottled water sa gasolina, kaya medyo spoiled ang mga tao.
Bukod sa naglalabas ng CO2, mahiwaga ang hydrocarbons.
Gumagawa kami ng bateryang sampung beses na mas energy-dense sa gasolina,
pero marami pa tayong gagawin sa susunod na ten years.
Sa bawat area ng emission,
"zero" ang demanding na numerong hindi ka papipiliin,
"Okay, gawin natin 'to, wag na 'yon."
Classic na problema ng stakeholder ang problema sa climate.
Ang pinakamaaapektuhan ng climate change
ay 'yong mga magiging anak natin,
at sobrang hirap kumbinsihin ng henerasyong nabubuhay ngayon
na magsakripisyo ng malaki para sa mga hindi pa ipinapanganak,
kaya kailangan din 'yong motibong kumita.
Hi. Welcome.
Magku-Q and A tayo tapos magtatalakayan.
Salamat. Umpisahan na natin.
Pinangungunahan ni Bill Gates ang Breakthrough Energy Ventures
na dinisenyo para solusyonan ang paglikha ng greenhouse gases.
Kayang ipakita ng strategic investments na may mas mabuting paraan,
tapos pwede kong sabihin sa 'yong
"Hindi importante 'yong politika mo, o 'yong iniisip mo.
Ito 'yong obhetibong mas mabuting paraan, kaya gawin na natin."
Steel, grey hydrogen, at chemical ang tatlong industriya na target natin.
Sobrang carbon-intensive ng paglikha ng fossil ethylene ngayon.
Kailangan ng applicable na solusyon sa paglikha ng mga bagay, kuryente,
pagmamaneho, paglipad, sa mga building at bahay natin.
Ano'ng kinakain natin?
Gusto nating palitan 'yon
sa parehong pamantayan, nang walang emissions,
kaya magagawa mo lang 'yon kapag nakagawa ka ng bagong technologies.
Ang Dioxycle ay carbon emissions recycling company.
Malawakang problema ang climate change.
Kung wala kang lawak, hindi mo mababago ang climate.
Hindi mababago ang climate bilang hobby,
kaya kailangan mo ng solusyong malawakan.
At iisa lang ang kasinlaki ng Inang Kalikasan,
at 'yong ang Amang Kasakiman, 'yong merkado.
Naghahanda na tayong umpisahan ang one-ton-per-day pilot natin.
Shell pa lang 'tong pinapakita ko.
Dakila 'yong pag-i-invest niya sa adhikain niya.
Marami sa ating walang kapital
para ipuhunan sa multi-million dollar startups,
na karamihan ay di magtatagumpay, pero may ibang posible.
…kailangan ng malinis na hydrogen sa hinaharap…
Pwedeng mamuhunan ka sa mga bagay na walang patutunguhan,
pero 'yong iilan na magiging katumbas ng Apple o Microsoft o Google
sa clean-tech area na 'to,
maraming kompanyang magkakamit ng gano'ng klaseng impact.
Systems problem ang climate.
Sa tingin namin, malaki ang papel ng software sa paglutas no'n.
Maraming negosyanteng lumalapit, bitbit ang iba't ibang idea.
Binabaha na kami ng ideas kung ano ang pwedeng gawin.
May na-explore na kaming bagong cement production process.
Pwede mong maisip na nag-i-invest ka
sa isang bagay na hindi gano'n,
pero ang totoo, 'yong hindi gano'n ay pwedeng maging gano'n.
Hangga't naaabot 'yong partikular na current density,
posibleng maging kapresyo ng kiln ang capital cost.
'Yong init na nakukuha mo sa natural gas o kuryente.
May mahigit 100 kompanya na ang Breakthrough Energy.
Merong agriculture. Merong buildings.
Isa ang semento sa may magagandang kompanya.
May taga-Breakthrough Energy Ventures, 'yong fund ni Bill Gates,
na pumunta sa Caltech para magsalita.
Sabi niya, "Malaki ang problema sa climate pero walang gumagawa ng solusyon.
Walang namumuhunan do'n.
Malaking problema 'yon, kasi kasinghalaga 'yon ng mga sasakyan."
Concrete ang pinakaginagamit na bagay na gawa ng tao.
Concrete ang pinakaginagamit natin, kasunod ng tubig.
Parang magic, di ba? Likidong bato, e.
Ilang minuto o oras o araw lang, matigas na. Nagiging structure na.
Sa sobrang galing nito,
nakakagawa tayo ng mga skyscraper at tulay at dam.
"Punning" ang tawag sa pagpapakalat ng semento paglabas nito sa tubo.
Ganoon din ang ginawa sa industriya ng semento
nang mahigit 100 taon.
Matagal nang alam ng ibang tao
na grabe ang polusyon mula sa semento, pero walang umaaksiyon.
Ang concrete ay pinaghalong semento, buhangin, graba, at tubig.
'Yong CO2 emissions na nauugnay sa paglikha ng semento,
problema sa chemistry 'yon.
Dapat parehong-pareho ang malilikha.
Kailangan 'yon kasi ang laki ng risk na nauugnay sa pagtatayo ng building
at malaking pera 'yon, kaya walang gustong gumamit ng materyales
na di pa nagagamit dati sa pagtatayo ng building.
Ginagawa ang semento sa conventional na proseso
ng paggamit ng limestone, na may carbon.
Pag sinunog, maglalabas 'yon ng CO2.
Pero sa Brimstone,
gumagamit kami ng calcium silicate rocks na walang CO2.
Calcium-based material ang semento.
Kailangang makuha mo ang calcium sa bato para makagawa ng semento.
Ibubuhos ko na 'yong liquid na ginagamit nating leaching agent.
Ibubuhos muna natin 'to.
Magre-react sa bato ang leaching agent para tanggalin ang calcium sa bato.
Tapos kukunin natin 'yong calcium, at ilalagay 'yong bato sa kiln,
na lilikha ng semento.
Sa facility namin, pinapadala namin 'yon sa concrete lab para ma-test.
Ilalagay namin 'yong cube sa press, dudurugin 'yong cube,
at susukatin 'yong puwersang kinailangan para mabasag 'yon,
na magsasabi kung gaano katibay 'yong semento.
Nasa 279 to 349 kg per square centimeter ang general-use cement.
'Yong malalaking skyscraper, kailangan ng high-strength cement
na hanggang 1,538 to 3077 kg per square centimeter.
Astig.
Maraming pagawaan ng semento sa mundo,
kaya hindi 'to parang gumagawa ng mas mabilis na computer chip.
Pag sinabi mo sa India na "Ibahin n'yo 'yong paggawa n'yo ng semento,"
libo-libo na ang planta ng semento sa India pa lang.
Malayo pa ang lalakbayin mula sa pag-iimbento ng bagong semento
hanggang mawalan ng CO2 emissions
ang bawat pagawaan ng semento sa India.
Maraming malalaki sa to-do list natin.
Kailangang magtayo ng planta. Tapos magtatayo pa ng 3,000 planta.
Tapos ide-decarbonize 'yong buong industry.
Maraming malalaking to-do list item.
Halata naman, di ba? Pero good job sa ating lahat.
Mabuhay ang buong team.
Unang nag-publish ng diyaryo tungkol sa greenhouse gas issue
noong 1800s.
Medyo alam na natin noong
pwedeng i-trap ng greenhouse gases ang init sa atmosphere nang ilang panahon.
Ba't di mo subukang mag-full tank? Tapos balitaan mo ako.
Sige, punuin mo na.
Pagkatapos ng digmaan, ng World War II,
nagsimulang tumaas nang husto ang emissions.
Noong 1960s, may paper na sa mesa ni President Johnson na nagsasabing
"Malaking usapin ito na dapat ipag-alala
sa pananaw ng pambansang seguridad."
Ramdam na ng fossil fuel industry ang epekto ng produkto nila noon.
Marami silang ginawang research tungkol sa mga epekto ng produkto nila
sa global climate.
Pinakamalaking emitters ang Gulf countries na lumilikha no'n,
pero kasunod do'n ang US.
Sa West, sobrang high-carbon ang lifestyle natin.
Hi, si Criss Angel 'to.
Welcome sa 2,000-square-meter mansion ko
na kilala bilang Serenity.
Lahat ng maiisip natin pagdating sa modernong ekonomiya,
kakabit niyan ang fossil fuels.
Makikita mo 'yon sa electricity system natin.
Hindi lang source ng one-third ng emissions ang electric grid.
Source din 'yon ng natatanging energy na nalilikha natin nang malinis.
Sa solar at wind, ang laki ng nababawas sa presyo.
Ang problema, pawala-wala 'yan.
Di laging maaraw. Di laging mahangin.
Pero gusto mong mag-charge ng phone palagi.
Wala pa tayong murang paraan para i-store 'yong energy na nalilikha,
para magamit natin tuwing kailangan,
saka lalaki pa ang demand para sa kuryente sa hinaharap.
Kuryente na ang gagamitin sa pagpapatakbo ng kotse, sa buildings.
Hindi lang natin kailangang gawing green 'yong grid,
kailangan din nating palakihin nang dalawa't kalahating beses.
Sa tingin ko, nuclear energy ang pinakaposibleng solusyon.
Alinman sa nuclear fusion o nuclear fission.
Wala tayong economic fusion plant,
tapos medyo hindi pa sigurado 'yong ibang science.
Kaya sa tingin ko, napakahalagang tuloy-tuloy na pag-aralan ang fission.
Malaki ang investment ko sa kompanyang TerraPower
na nagsisikap na gumawa ng next-generation reactor.
'Yong reactors na ginagamit natin ngayon, pinapalamig ng tubig.
Limitado ang init na kaya ng tubig,
kaya habang umiinit, tumataas nang husto ang pressure.
Ilang dekada nang pinag-uusapan na papalitan 'yong tubig
ng liquid metal gaya ng sodium.
'Yon ang ginagawa ng TerraPower.
Walang pressure sa loob ng reactor.
Lahat din ng problema sa afterheat,
na sanhi ng nangyari sa Fukushima at Chernobyl,
wala na 'yon.
Mas magiging safe ang nuclear power plants ng TerraPower,
pero kailangang magtayo ng demo plant
at nang maipakita sa US regulator 'yong ginawa sa designs.
Pinili ito ng TerraPower
para dito itayo ang unang next-generation reactor.
Sa ngayon, pinakamalaking employer dito ang coal plant na ito.
Na isasara na dahil sa mga usaping pangkalikasan.
Sakto 'yong skills ng mga manggagawa nila sa kinailangan ng bagong planta.
Ganito ang gusto nating mangyari.
Pupunta 'yong clean economy sa mga nawawalan ng trabaho
habang phine-phase out ang dirty economy.
Nasa likod natin ang bahay ni JC Penney.
'Yan ang Victory Theater. Bukas 'yan three nights a week.
Inaayos nila 'to para maging bagong law office at bakery.
-Wow. -Ang galing, di ba?
-Ayos. -Okay.
Sa inyo ba 'yong bakery, o sa tenant n'yo?
Sa amin. May bakery kami sa likod.
Okay. E, 'yong law office?
May dalawa akong law firm.
Di nga?
-Kakaiba 'yon, ha. -Mag-e-expand kami dito.
Sobrang synergistic.
Pwedeng kumain ng cupcake, magkape, at magdemanda.
I mean, law firm, e.
First time ko dito, gusto ko lang makita
kung saan natin itatayo itong bagong uri ng plantang 'to.
Galing kami do'n sa site. Puro lupa pa lang.
Mawawala lahat ng bilyong ini-invest ko sa TerraPower pag pumalpak 'to,
pero malaki ang maitutulong
ng magiging breakthrough sa paglutas ng climate.
Posibleng maging napakamurang source ng kuryente ang fusion reactor
nang halos walang problemang pangkalikasan.
Ngayon, 'yong science, di pa natin alam kung paano gagawa
at kung kailan magagawa.
Kung iisipin 'yong addiction natin at kung paano natin sinusubukang
tigilan ang fossil fuels, natatalo na tayo.
Ang laki ng kinikita ng fossil fuel industry.
Tumataas ang emissions.
Tama lang na magduda at madismaya ang mga tao.
Hindi ako sang-ayon sa isang parte ng kilusan,
'yong walang-habas na pamumuna sa kasalukuyang pamamaraan
bago pa magkaro'n ng ipapalit.
Sana mas mapatampok 'yong bago, pero optimist ako.
Sa tingin ko, malilimitahan natin ang pagtaas ng temperature.
Feeling ko, dapat magmula sa makatotohanang aksiyon ang optimism.
Kapag naupo lang tayo at sinabing "Wow, optimistic ako,"
mas nakakasira 'yon.
Maraming antas ng bulag na optimismo na pwedeng maging anyo ng climate denial.
Itinakda sa Paris Agreement ang goal
na panatilihin ang temperatures na mas mababa sa two degrees Celsius,
bawasan ang emissions ng kalahati mula 2015 hanggang 2030,
at maging zero emissions pagsapit ng 2050.
Asan na tayo do'n?
Naitala ang pinakamataas na antas ng carbon dioxide sa atmosphere
sa nakalipas na apat na milyong taon.
Wala. Nangungulelat tayo.
Hindi bumababa ang emissions sa pangmatagalang trend.
Posibleng hindi natin maabot 'yong two-degree goal,
at napakalaki ng magiging pinsala.
Napakalayo natin sa two degrees.
Nasa 1.5 tayo ngayon.
Pinatikim no'ng summer kung gaano ka-destructive 'yon.
Sa two degrees, may projections
na hindi na matitirhan ang ilang parte ng mundo.
Magiging mahirap nang tumira sa mga lungsod na may milyon-milyong tao.
Sobrang nakaka-depress nga.
Tuloy-tuloy 'yan.
May iisang tipping point ba? Wala.
Huling naging ganito kainit ang surface ng planeta
120,000 years ago.
Mas mataas nang eight meters ang sea level noon kumpara ngayon.
'Yong average elevation above sea level sa New York City?
Ten meters.
'Yong average elevation above sea level sa Miami? Two meters.
Gaano pa katagal bago di na pwedeng tirhan ang Miami? Ilang dekada?
Maraming bagay na di na maiiwasang mangyari.
Ang pinakamalaking problema,
pag malapit ka sa equator tapos sa labas ang trabaho mo.
Sa partikular, para sa mga magsasaka ng Africa,
napakahirap nito para sa kanila.
Batayang gawain ng tao ang pagsasaka.
Karamihan sa atin, dating magsasaka dahil sa pangangailangan,
at malaking source 'yon ng greenhouse gases.
Halos 20 percent ng emissions ay galing sa agrikultura.
Mahirap burahin 'yon.
Dumidighay ng methane ang mga baka.
Pwedeng ma-mobilize ang carbon pag binungkal ang lupa.
Gumagamit ng natural gas para lumikha ng nitrogen fertilizer.
Lahat ng paraan ng pagsasaka.
Pag ginamit mo 'yong combine sa sakahan, ang daming fossil fuels na nagagamit.
Sa maraming paraan,
nag-aambag ang agrikultura sa climate change.
Maraming energy, lupa, at tubig ang kailangan para magtanim ng pagkain.
Kailangan ng pataba. Kailangang dalhin 'yong ani sa grocery.
Tapos mula sa grocery, sa bahay naman.
Tapos kailangang i-ref sa bahay, para lang itapon ang 40 percent.
Ang di alam ng mga tao, naglalabas ng maraming methane ang food waste.
Maraming food waste sa landfills.
Naiipit 'yon sa pagitan ng mga basura,
kaya hindi nagde-decompose na gaya ng nasa lupa.
Ibig sabihin, naglalabas ng methane ang food waste.
Mas matapang na greenhouse gas ang methane kaysa sa carbon,
kaya mas nakakapagpainit 'yon.
Kung bansa ang food waste, 'yon ang pangatlo pagdating sa emissions.
China, US, tapos food waste.
Sa Mill, gumawa kami ng bagong sistema
para madaling maibalik ang pagkain sa mga sakahan.
Ngayong mas mahigpit at nakakabit na 'yong takip sa device,
para siyang pampagaspang
para kumapit lahat sa isa't isa,
at di maghiwa-hiwalay 'yong parts.
Sa tingin ko, malaking tulong 'yon kung magagawan natin ng paraan.
Parang basurahan lang na kayang gamitin ng mga tao.
Bubukas siya pag inapakan 'yong pedal.
Ilalagay mo 'yong tira-tirang pagkain. 'Yon lang ang gagawin mo.
Sa loob nangyayari ang magic.
Automatic na pinapatuyo at ginigiling 'yong pagkain nang magdamag.
Eighty percent ng pagkain ay tubig.
Pag inalis 'yong tubig, konti na lang ang matitira.
Halos wala nang amoy, pero nando'n pa 'yong sustansiya.
Pag napuno na 'yong bin, na inaabot nang ilang linggo, iiwan mo sa labas,
tapos kokolektahin namin para ibalik sa facility.
Parang Uber pero para sa tira-tirang pagkain.
-Bubuksan na natin. -Tara.
Ilalabas 'yong bag.
Ilalagay natin sa machine para masala at ma-sort
at matanggal 'yong contaminants gaya ng fruit stickers na napapahalo.
May heat treatment step din para sa food safety.
Tapos ilalagay na sa bag,
at ipapadala sa mga farm para ipakain sa mga hayop.
Para sa poultry farmer,
60 percent ng emissions nila 'yong pakain sa hayop.
Kung nag-aalaga ka ng mga manok,
gumagawa ang Mill ng patukang carbon-reduced.
Itatapon na sana natin 'yon.
Nakikita ko na ngayon 'yong innovation bilang puno ng pag-asa,
pero nakikita ko pa rin 'yong tindi ng systemic na pagsalungat.
Sa tingin ko, hindi solusyon 'yong hihintayin mo pang
magkaro'n ng makapangyarihang posisyon
'yong mga taong lumaking may ganitong goals at moral compass.
Hindi ko naiintindihan nang buo 'yong mga kontra sa usaping 'to,
pero mas madali 'yong balewalain kaysa sa iba.
Tumutugon ang mga tao sa aktibismo.
Napakamakapangyarihan ng status quo.
Hindi ko alam kung ano'ng magiging pakinabang
kung iisipin ang climate change bilang emergency
kumpara sa pagiging paraan para galitin 'yong mga tao.
Ano'ng mas mahalaga? Sining o buhay?
Gaano ba ka-hardcore dapat ang aktibismo, at kanino ba dapat ituon?
Sana manatiling constructive 'yong pag-uusap
sa pagitan ng mga aktibista at mga taong aktuwal na kumikilos.
Isusuot ko lang 'tong tuka ko para…
Mag-iingay kami bilang mga canary.
May grupo sa UK na tinatawag na Extinction Rebellion.
May pupuntahan akong appointment tapos hinarangan nila 'yong kalsada.
Extinction!
Rebellion!
Lumikha talaga sila ng ingay.
Politikal na mundo 'to.
Ang problema, na makikita din sa lahat ng ito,
kung sobrang mahal ng malinis na paraan, sino'ng magbabayad?
Di pwedeng asahan na maaabot ang zero ng ibang bansa kung di natin uunahan,
pero hindi lang 'yon.
Mas marami tayong pera kaysa sa ibang bansa,
kaya di natin pwedeng asahan ang Brazil, India, Indonesia,
na mga umuusbong na ekonomiya, na mag-decarbonize
at gagastos ng malaki sa malilinis na solusyon.
Kailangan nating gawing mas mahal ang fossil fuels,
pero sa tuwing tumataas ang presyo ng gasolina,
nagkakakrisis sa politika.
At ayaw na ayaw ng mga tao sa bansang 'to ang salitang "tax."
Ni hindi nga 'yon pinag-uusapan, e.
Malaki ang papel ng gobyerno
dahil regulasyon nila at tax incentives nila
ang magpapabilis ng proseso hanggang lumaki ito nang lumaki.
Kalaunan, magiging kasingmura o mas mura na ang clean technology.
May moral obligation tayo,
at meron tayong economic resources para mamuhunan
at lumikha ng technological breakthroughs,
at ibaba ang presyo no'n habang pinaparami
para makarating ang mga solusyong 'yon sa lahat ng tao sa planeta.
Nakamit 'yon ng solar power at wind power,
kaya makikita mo na kahit sa mga parte ng bansa
kung saan hindi gaanong climate-oriented ang lehislatura,
halimbawa, sa Texas,
nakikinabang sila nang husto sa wind at solar power.
Malaking parte 'yon ng energy mix nila.
Di mo 'yon gagawin kung walang tax incentives
na ibinigay para sa solar at wind, kaya naengganyo 'yon ng policy.
Pero di magkakaroon ng gano'ng incentives
kung hindi pa handa 'yong technology.
Maraming technology na hindi ginagamit ngayon.
Kailangan nating dalhin 'yon sa communities sa lalong madaling panahon.
Mahigit three percent ng lahat ng emissions ang galing sa paglipad,
pero nasosolusyonan 'yon ngayon sa pamamagitan ng fuel na gawa sa halaman,
'yong tinatawag na biofuels.
Sa kasamaang palad,
mahigit doble ang halaga ng ginagawang fuel kaysa sa normal na aviation.
Bumibili ako no'n para sa air travel ko kaya nagkakaro'n ng demand.
Habang lumalaki 'yong demand,
may mga bagong idea para maibaba 'yong presyo no'ng fuel
at ilapit sa presyo ng kasalukuyang jet fuel.
Paglipas ng panahon, bumababa na ang dagdag na halaga ng electric car.
Eight percent lang ng lahat ng emission ang passenger cars,
pero kung mapapabili mo lahat ng ganitong kotse,
e, di maso-solve na 'yong eight percent.
Kailangang nasa high-density state ang hydrogen
para matipid mong mai-deliver mula sa pagawaan
papunta sa pinaggagamitan.
Ito ang pinakaunang sasakyang pinatatakbo ng Verne cryo-compression.
Target market natin ang Class 8 trucking, heavy-duty trucking,
dahil doon tayo nakakakuha ng commercial interest.
Tumatakbo ang battery electric trucks nang halos 400 kilometro.
'Yong truck na may storage natin, hanggang 1,600 kilometro,
na kagaya ng itinatakbo ng diesel trucks ngayon.
May IP ka ba dito?
Kokonti ang materyales
na pwede sa cryogenic at high pressure,
kaya 'yong heat exchanger ang creep part. Do'n tayo may IP.
Binibilisan na natin ang kilos
para maibaba sa zero ang emissions sa limang kategorya,
pero bago tayo makarating doon, marami pa tayong mare-release na CO2.
Natutuwa kaming makasama ka. Salamat sa pagpunta.
-Siyempre. -Excited kami.
Oo, masaya 'to.
Kung naniniwala kang kailangang pigilan ang warming sa 1.5 Celsius,
dapat pabor ka sa carbon removal technology.
Sisipsipin sa hangin ang carbon, ilalagay sa ilalim ng lupa,
at gagawin 'yon nang halos ten gigatons kada taon, nang 50 taon hanggang 2100.
Nakakaloka 'yon. Hindi 'yon iniisip o pinag-uusapan ng mga tao.
-Ayan na. Eto na po. -Gentlemen.
Ano'ng tingin mo sa carbon capture at sa papel no'n?
Sa Breakthrough Energy portfolio, may ilang kompanya kami
na sinusubukang ibaba ang presyo ng carbon capture.
Ako ang pinakamalaking indibidwal na customer ng Climeworks,
na nagka-carbon capture sa halagang mahigit 300 dollars per ton.
Paanong pinakamalaking indibidwal na customer?
Paano nangyayari 'yon?
-Nagbabayad ako sa kanila. -O?
Ino-offset mo ba 'yong personal emissions mo?
Oo.
Nagtatrabaho ako sa kompanyang tumutugon sa climate change,
na, para sa 'kin, ang pinakadahilan ay 'yong CO2 na nasa atmosphere
na nagpapainit sa planeta.
Tinatanggal ng Climeworks ang CO2 sa atmosphere.
Mahirap i-filter 'yon
dahil 'yon ang pinakamalabnaw na source ng CO2 sa mundo.
Fini-filter namin 'yong napakaraming hangin.
Pagdaan ng hangin dito,
nagre-react 'yong CO2 molecules, tapos maiiwan na sa filter.
Isasara namin 'yon, paiinitin 'yong chamber,
na magre-reverse sa chemical reaction…
tapos sisipsipin na 'yong CO2 papasok sa planta.
Gumagamit lang din kami ng sustainable energy sources,
gaya ng geothermal energy dito sa Iceland.
Hindi gano'n kakomplikado 'yong proseso,
pero mahirap gawin technologically at sa paraang mabisa.
Totoong binabawasan nila 'yong carbon.
Di lang nila inaalis, ginagawa pa nilang bato
sa Iceland plant na 'yon.
Katabi ko ngayon ang injection well.
Isa 'to sa mga injection well namin kung saan ini-inject namin ang CO2.
Ito ang unang injection well sa buong mundo na para sa prosesong 'to.
Ini-inject namin 'yong tubig at CO2,
tapos nire-release 'yong CO2 sa tubig sa isang antas ng lalim,
tapos sa lalim na 'yon,
matindi ang pressure kaya nagkakaro'n ng SodaStream effect.
Inilalabas namin ang CO2 sa tubig,
tapos nadadala 'yong CO2 sa bedrock, kung saan nagiging bato 'yon.
Konting energy lang ang kailangan do'n.
Ginagamit namin 'yong tubig na nasa ilalim ng lupa
para i-pressure 'yong CO2.
Four-kiloton plant na pag hinati mo sa 40 gigatons na nae-emit natin per year,
ang lalabas ay zero point tapos sampung zero, one percent
ng kabuuang emission taon-taon na nababawas namin sa ngayon.
Kaya napakahalagang palakihin ang technology na 'to.
Siyempre, gusto naming maging parang utility company.
Imbes na basura ang kokolektahin sa bahay n'yo,
lilinisin namin 'yong atmosphere,
pero hindi direct air capture ang lulutas sa problema natin sa emission.
Lilinisin lang nito 'yong mga nakaraang emission
na nandiyan na.
Sa ngayon,
wala pang 100,000 tons kada taon ang pinakamalaking capture plants.
May ilang itinatayo na nasa millions,
pero maliban kung paabutin mo 'yon sa billions,
rounding error lang 'yon.
Walang magiging epekto.
Medyo nakakaloka 'yong idea na tatanggalin mo 'yong CO2 sa hangin
na nilagay mo do'n dahil sa pag-generate ng energy.
Dapat ibahin mo 'yong pag-generate mo ng energy.
Sobrang seryoso nilang pag-usapan 'to, nakikita tuloy
kung gaano tayo kadesperadong ituloy 'yong ginagawa natin
at gumawa ng paraan para mawala 'yong problema.
Marami sa mga usapang 'yon ay naka-focus sa tao.
Biktima ng climate change
'yong ibang species na kasama natin sa planetang 'to.
Sa dagat ba natin itatambak ang carbon natin?
Pwede bang mag-imbak ng napakaraming carbon sa gubat?
Pwede bang i-modify ang mga puno genetically? Aba, exciting 'yon.
Napakaraming posibilidad, pero pwede mo ring tingnan na
malamang importante 'yang punong nandiyan na ngayon
sa maraming species na nakatira diyan.
Kaya lahat ng bagay ay may kapalit.
Walang madaliang solusyon.
Kung magagawa 'yon sa electrolysis, baka kailanganin natin ng 140 pabrika
na gagawa ng core technology, ng stacks.
Bawat isa ay limang beses na mas malaki sa pinakamalaking pagawaan ngayon
upang masuportahan ang gano'ng production.
Masasabi ko na ang na-realize ko talaga dito,
'yong challenge ng lawak sa espasyong 'to.
Kung gaano kahirap i-deploy 'yong innovations nang malawakan.
Gawin at unawain nang malaliman
kung gaano kahirap buuin ang mga ito.
Kailangan nating bilisan kasi matatagalan 'to.
Magiging mahirap, masalimuot, marumi, at magulo ang paglalakbay na 'to.
Minsan, magiging delikado,
na parang mahuhulog ka na sa bangin.
Kaya handa na akong tanggapin na nakakabaliw 'to.
Nakakabaliw 'tong landas na 'to.
Gusto kong maging optimistic.
Ayokong maging doomsday prophecist
o kumontra para lang masabi.
Gusto ko lang tingnan kung nasaan na tayo.
Nasa five o ten-year timeline tayo
para maabot 'yong zero. Di ko sasabihing hindi ako optimist.
Tingin ko, pwede talagang maabot 'yon.
Magaganda 'yong examples mo, pero hindi ako umaasa.
Ganito ako dahil mahal ko ang tahanan ko,
'yong mga tao, at lahat ng sangkot dito,
at may konting takot din.
Naiiyak talaga ako pag pinag-uusapan 'to.
Habang naririnig ko 'yong passion mo, naisip ko,
"Wow, kulang pa pala 'yong bilis ng pagkilos natin."
Hindi madali 'yon.
Ito na 'yong buong physical infrastructure.
Matagal buuin 'yong gano'n kalaking bagong paraan,
pero napapaisip mo ako kung paano natin mapapabilis 'to.
Kaya salamat.
Marami pa tayong gagawin.
Mas maaga, mas maganda.
Nagsalin ng Subtitle: IT Delgado