Được rồi, câu hỏi đầu tiên.
Ông có quá giàu không?
Thật kỳ lạ
khi có những người trị giá một tỷ, mười tỷ, một trăm tỷ đô la.
Đó là một số tiền quá lớn khi so sánh với các nhu cầu cá nhân.
Tôi nhớ khi còn trẻ và tôi đã xem danh sách Forbes,
và nó làm tôi thấy rất hấp dẫn khi hiểu cách xã hội vận hành,
đó là bất động sản và ngân hàng là các ngành hái ra tiền.
Danh sách đó toàn dân Phố Wall.
Vì sao nguồn của cải đó rất lớn, và nó có tính thế hệ ra sao?
Tôi nhớ có người nói với tôi:
"Anh nghĩ mình sẽ có tên trong đó chứ?"
Và tôi nghĩ:
"Có thể thứ tôi đang làm, phần mềm, sẽ đưa tôi vào danh sách đó".
Tôi không thực sự nghĩ vậy vào những năm đầu,
và rồi điều đó hóa ra là sai.
Bill Gates, với 4,2 tỷ đô la, là người giàu thứ hai đất nước.
Bill Gates, người giàu nhất đất nước…
Vậy câu trả lời là "có" hay "không"?
ĐIỀU GÌ KẾ TIẾP?
BẠN CÓ THỂ TRỞ NÊN QUÁ GIÀU KHÔNG?
Chà, khá là điên rồ khi chúng ta có các tỷ phú.
Đó là một khối tài sản khổng lồ,
và sẽ khá ngớ ngẩn nếu bạn cố tiêu hết khối tài sản đó.
Bạn muốn số tiền đó được trả lại xã hội, thay vì tiêu xài hết.
Ở một đất nước giàu có như Mỹ,
thực tế là sự nghèo khổ vẫn còn tồn tại
chứng tỏ hệ thống an sinh của chúng ta không đủ tốt như ta muốn,
song tôi không nghĩ việc cấm giàu có trên một mức độ nào đó
là một cách làm đúng đắn, nhưng tôi không đủ tư cách để nói điều đó.
Dù tôi hiểu lý do vài người có cảm giác như vậy,
nên đó là một cuộc tranh luận hay.
Khi chúng ta thấy những lều trại rải rác ở hai bên đường cao tốc,
các y tá đổ gục vì kiệt sức trên tàu điện ngầm,
các trẻ em nghèo tới bữa ăn từ thiện,
tôi nghĩ câu hỏi mà ta phải hỏi đi hỏi lại chính là: "Ai được lợi?"
Ở Mỹ, có những người chiến thắng là vì có kẻ thua lỗ,
và không ai thắng nhiều hơn giới siêu giàu.
Một phần trăm số người giàu nhất nước Mỹ nắm đến 40% tài sản quốc gia.
Có hơn 38 triệu người Mỹ không đủ tiền mua nhu yếu phẩm,
nên nếu người nghèo ở Mỹ thành lập một quốc gia,
quốc gia đó sẽ lớn hơn nước Úc.
Một tỷ đô la là một nghìn triệu đô la,
và có những tỷ phú nắm trong tay 200 tỷ đô la.
Họ có 200.000 triệu
khi nhiều trẻ em của chúng ta không có chỗ để ở.
Điều đó thật điên rồ.
Nghe này, trong một thế giới hoàn hảo, tôi nghĩ tỷ phú sẽ không tồn tại.
Bạn có thể dễ dàng lập luận
rằng sự tồn tại của một tỷ phú là sai lầm trong chính sách,
nhất là nếu biết hầu hết các tỷ phú làm gì với nó.
Nhưng, dù sao thì,
ta đều biết có nhiều cách thể hiện quyền lực với tài sản lớn như vậy,
tác động lên bầu cử, vân vân.
Vậy nếu bạn tạo ra một xã hội có quá nhiều của cải
với quá ít người, thì đến một lúc nào đó, bạn không thể gọi nó là nền dân chủ nữa.
1% DÂN SỐ ĐANG HÚT MÁU TA DẸP FED ĐI
Nhiều người nghĩ ta nên loại bỏ các tỷ phú, họ đã nhầm.
ĂN THỊT NGƯỜI GIÀU
Những thay đổi bước ngoặt đó sẽ làm hỏng nền kinh tế
vì ta phải lập một hệ thống kinh tế mới, điều ta không biết làm.
Người ta hình dung về một xã hội bình quân chủ nghĩa,
mà khi nhìn vào các xã hội bình quân chủ nghĩa hơn hẳn ta,
họ có các tỷ phú, và đôi khi còn nhiều là đằng khác.
Nhật Bản có các tỷ phú. Pháp có các tỷ phú.
Vùng Bắc Âu có các tỷ phú.
Có bao nhiêu tỷ phú trên thế giới?
Số người như thế không lớn, và bạn có thể nói là:
"Ừ, có một tỷ đô đúng là một chuyện điên rồ",
nhưng bạn cũng phải nhận ra rằng đó không phải là vấn đề.
Đó là triệu chứng của một điều tuyệt vời. Đó là giấc mơ Mỹ.
Đó là điều khiến nước Mỹ đặc biệt.
Chị sẽ ghép từ này vì ta đang nói về tiền.
Được.
Chị nghĩ nó chỉ được mười điểm. Nhỉ?
CHỊ GÁI
Bố mẹ cho chúng ta chơi nhiều trò.
Chúng ta không cạnh tranh
theo kiểu so sánh thành quả công việc với nhau.
Điều đó sẽ rất khó.
Anh thắng rồi. Ừ.
Chúng ta cạnh tranh khi chơi các trò chơi gia đình.
Chị nhớ hồi anh ấy ở tốp 400 chứ?
- Forbes 500 chứ nhỉ? - Tốp 400.
Nên mỗi năm, khi nó được công bố, có câu đùa vui là:
"Anh ấy vẫn đứng đầu à? Ôi". Đó là một vấn đề được quan tâm,
và sau đó là bản chất cạnh tranh mà chúng ta đều có.
Kiểu: "Được rồi. Vẫn đứng đầu".
Và anh đã từ thiện đủ để tránh vấn đề đó.
- Cậu ấy cứ cố tránh vị trí đó. - Anh ấy không thích.
Ừ. Nó là một nét đặc biệt của gia đình ta.
Em còn nhớ, ngay khi anh chuyển về Seattle với Microsoft,
một trong những câu chuyện mẹ nói với anh là:
"Con sẽ làm gì để đền đáp cho cộng đồng?"
- Gọi là gì nhỉ? Bữa trưa dành cho cô dâu. - Ừ.
Có câu nói là:
"Của cải đi đôi với trách nhiệm", nên…
Ông đã nói một chút về việc muốn ra khỏi danh sách tỷ phú.
Không, việc ở trong danh sách đó chẳng phải chuyện tồi tệ gì cho lắm.
Tôi chỉ đang giải thích là nó không phải một thứ tích cực.
Tôi nghĩ thế giới sẽ tốt hơn
nếu các tỷ phú tự nguyện chọn việc cho đi tài sản của mình nhiều hơn.
Nếu tôi không làm từ thiện,
tôi sẽ giàu hơn bây giờ rất nhiều.
Tôi luôn nghĩ mình là một cậu học sinh cố tìm hiểu gốc rễ của các vấn đề.
Vào những năm 1990, khi dần đến ngưỡng giàu khó tin này,
tôi đang nghiên cứu các nền tảng vĩ đại.
Rockefeller đã làm gì?
Carnegie đã nói: "Cái chết trong giàu sang là cái chết ô nhục".
Tôi gửi món quà khổng lồ đầu tiên trị giá 20 tỷ đô vào năm 2000.
Khi bạn bước vào, quỹ nói: "Mọi mạng sống đều có giá trị như nhau",
đó là tập hợp các giá trị thúc đẩy công việc chúng tôi làm.
Điều quan trọng nhất ở Mỹ sẽ là giáo dục,
chương trình tốt hơn, đào tạo giáo viên tốt hơn.
Chúng tôi cũng tham gia vào sức khỏe toàn cầu. Các vấn đề đó rất phức tạp,
nhưng chúng tôi rất phấn khích với hơn một tỷ đô la mỗi năm đó
và đảm bảo nó được sử dụng hợp lý.
Tôi rất ủng hộ ý tưởng rằng người giàu nên cho đi để giảm sự không công bằng,
cả ở đất nước này và trên toàn thế giới.
Ta có đủ tiền để làm tốt hơn nhiều.
Tôi nghĩ cả hai ta đều tự hào vì
nước Mỹ tự xưng là miền đất của cơ hội bình đẳng,
nhưng khi chủ nghĩa tư bản phát triển,
sự công bằng đó chưa được mạnh mẽ như ta muốn thấy.
Nên tôi tò mò là
nước Mỹ nên phấn đấu thế nào để giảm bất bình đẳng?
Tôi nghĩ là, thật không may, chúng ta đang đi sai hướng.
Ta có một tình cảnh tồi tệ
là có ba người, trong đó có anh,
sở hữu nhiều của cải hơn nửa dưới dân số nước Mỹ.
Nó làm tôi nhớ, có lẽ là 150 năm trước,
Sa hoàng của Nga hoặc các vị vua Châu Âu có tất cả của cải và quyền lực
vì quyền thiêng liêng nói rằng:
"Chúa nói anh có thể làm chủ mọi thứ và có tất cả quyền lực.
Chúa đã nói thế". Tôi không thấy vương miện trên đầu anh, nhỉ?
- Anh không phải Vua Bill. - Tôi không cãi được.
Nhưng nếu là ông, liệu ông có ra luật để xóa bỏ các tỷ phú không?
- Ông sẽ xử lý thế nào? Được. - Tôi sẽ làm thế.
Anh là, và tôi chỉ đang nói về anh thôi, một người rất sáng tạo.
Anh xứng đáng giàu lên vì điều đó chứ? Có. Mà ở mức nào?
Với một tỷ, anh có sống được không?
Anh có thể nuôi gia đình chứ? Có thể. Trả tiền thuê nhà? Có thể.
- Tôi không có ý chỉ trích anh. - Vâng.
Thế giới có nhiều đại tỷ phú, và đi kèm với đó là quyền lực rất lớn.
Tôi chấp nhận được điều đó không? Không. Nếu anh hỏi tôi:
"Ông nghĩ ta nên loại bỏ khái niệm tỷ phú chứ?" Tôi sẽ nói là có.
Tôi có những lo lắng thật sự về thứ mà tôi gọi là chủ nghĩa siêu tư bản,
và đó là sự tập trung của cải và quyền lực đến khó tin
trong tay một số ít, và ý nghĩa của nó với toàn xã hội.
Theo anh, hệ thống có đang hiệu quả hay không? Có hay không?
Anh nghĩ sao?
Tôi rất tin tưởng rằng chủ nghĩa tư bản là một phần đúng của giải pháp.
Chủ nghĩa tư bản tạo ra sự tự do cho đổi mới và tính dễ dịch chuyển,
và ở một đất nước như nước Mỹ, vì ta không tin vào tầng lớp quý tộc,
ta tự hào về ý tưởng dịch chuyển thu nhập.
Ý tưởng đó là tạo ra cơ hội bình đẳng để mọi người có thể tự do dịch chuyển
và không bị bó buộc bởi thu nhập của cha mẹ họ.
Hồi nhỏ, tôi là một thằng bé da trắng khỏe mạnh
ở một gia đình trung thượng lưu được học hành cực kỳ bài bản,
điều đó cho phép tôi theo học một trường đại học tuyệt vời và bắt đầu kinh doanh.
Ý tôi là, môi trường và thời điểm lúc bấy giờ ở nước Mỹ là cực kỳ may mắn.
Cậu sinh viên bỏ học Harvard đồng sáng lập công ty phần mềm
cùng một người bạn thời thơ ấu khi mới 19 tuổi.
Đây là người giàu nhất Trái Đất.
Tôi tin vào một sự tằn tiện nhất định,
nhưng tôi đã mua cho mình một chiếc xe Porsche vào năm 19 tuổi.
Vì vậy, với một người như tôi, sự chuyển dịch
cũng như cơ hội chọn nghề nghiệp và thành công là cực kỳ cao,
nhưng với phụ nữ,
người có các vấn đề sức khỏe, người không phải da trắng,
những người không thực sự có các cơ hội đó,
ta đã có sự tiến bộ trong các vấn đề đó,
nhưng còn lâu mới đạt được mức độ mà giấc mơ Mỹ đại diện.
Bắt đầu với việc trả mức lương đủ sống cho người trẻ.
Đúng vậy!
Nay ta không chịu đựng nữa.
Đã có 1,2 triệu công nhân bỏ việc, bỏ ngành công nghiệp này
vì đã chịu quá đủ. Ta sẽ không quay lại trừ khi…
- Đúng vậy. - Phải!
Lương của lao động sống nhờ tiền boa ở Chicago có thể sắp tăng cao.
Giờ họ được trả chín đô một giờ kèm tiền boa,
song hội đồng thành phố có thể bắt giới chủ trả lương ngang với ngành khác,
gần 16 đô la một giờ.
Ở Mỹ, có ít nhất hai bậc lương.
CHỦ TỊCH
Ta có mức lương tối thiểu của liên bang là bảy đô la và hai mươi lăm xu,
và lương dưới tối thiểu cho lao động sống nhờ tiền boa.
Mức lương dưới tối thiểu đó khác nhau ở từng bang.
Ở cấp độ liên bang là hai đô la và mười ba xu mỗi giờ.
Trong số những người này,
tới nay, phụ nữ vẫn chiếm đa số, với tỉ lệ cao là phụ nữ da màu.
Ta có tỷ lệ mẹ đơn thân cao nhất ở bất cứ nghề nào,
gặp tỷ lệ nghèo đói cao hơn ba lần so với các ngành khác.
- Mua phiếu đồ ăn đắt gấp đôi. - Hãy trả lương công bằng…
Nhưng trong 15, 20 năm qua,
đã có một nhóm lãnh đạo phụ nữ da đen tuyệt vời của One Fair Wage
ở Chicago, và họ đang đấu tranh để có mức lương tối thiểu cao nhất kèm tiền boa.
Tiền lương không đều.
Tiền boa thì lúc này lúc kia.
Vài buổi sáng, khi về nhà, tôi kiếm được khoảng 80 đến 150 đô la.
Đôi khi tôi kiếm được 40 đô la.
Cô đã nói với tôi rằng cô kiếm được khoảng 15.000 đô la một năm.
Một năm.
- Nên… - Kèm hỗ trợ từ cộng đồng.
Cô phải nhờ vào hỗ trợ cộng đồng. Cô có hay được gặp con không?
Chỉ khi tôi gọi nó dậy và đưa nó đi học.
Đó là khoảng thời gian làm mẹ duy nhất, và điều đó đã diễn ra trong hai năm.
Chào buổi sáng, quý vị và Thị trưởng.
Lao động sống nhờ tiền boa chủ yếu là phụ nữ, bị buộc sống bằng tiền boa.
Sống dựa vào tiền boa, chúng tôi không hề biết là mỗi ngày sẽ kiếm được bao nhiêu.
Nên sẽ thật tốt nếu chúng tôi có một mức lương thực tế.
Xin cảm ơn, tôi đã nói xong, thưa thị trưởng. Tôi xong rồi.
Rốt cuộc thì, ta đang phải đối mặt với chủ nghĩa tư bản, nhỉ?
Những kẻ chóp bu cần chúng ta.
Mỗi năm, chi phí sinh hoạt tăng lên, và ta phải bám trụ với ngành này,
và phải tự đứng dậy khi vẫn dựa vào hỗ trợ cộng đồng,
nên thật không công bằng, nhưng họ cần trả lương một cách công bằng
vì nếu không, họ sẽ thua lỗ.
Ở Mỹ, chúng tôi muốn mọi người có các điều kiện cơ bản nhất định.
Bạn biết đó, là y tế, giáo dục, nhà ở đàng hoàng
và vậy thì làm thế nào để thiết kế ra những hệ thống phù hợp
giúp nâng cao các điều kiện cơ bản đó?
- Thượng nghị sĩ. - Bill, ổn chứ?
- Cảm ơn đã tham gia. - Dĩ nhiên. Mừng gặp anh.
Câu chuyện về vai trò của chính phủ
và khu vực tư nhân, cả đời ông đã nghĩ về chuyện đó,
và Mỹ là nước giàu nhất nhưng vẫn cách xa lý tưởng mà ta muốn.
Rõ ràng rồi.
Nền kinh tế thị trường của ta, hay chủ nghĩa tư bản,
đã tạo ra cực kỳ nhiều của cải.
Nó không hoàn hảo. Nó chỉ tình cờ là lựa chọn tốt nhất ta thấy trên thế giới.
Nhiều người đã phải sống trong nghèo đói
hàng trăm năm với chủ nghĩa xã hội và cộng sản.
Cuối cùng họ cũng áp dụng kinh tế thị trường.
Ví dụ, Trung Quốc đã làm vậy, và thú vị là,
hàng trăm triệu người đã thoát nghèo.
Khi nhìn vào sự đánh đổi mà Mỹ đã phải chịu,
có thể là so với châu Âu, nơi có nền kinh tế kém năng động hơn,
có vài người muốn ta giống châu Âu hơn. Ông thấy sự đánh đổi đó thế nào?
Tôi nghĩ nếu anh so sánh sức sống và sự phát triển
của nước Mỹ so với châu Âu, anh sẽ nói rằng:
'Trời ạ, có vẻ nước Mỹ hội tụ toàn thứ tốt đẹp".
Chẳng nghi ngờ gì khi những người sáng tạo nhất thế giới
nghĩ về việc thành lập một doanh nghiệp,
họ sẽ chọn làm điều đó ở Mỹ.
Các doanh nghiệp tỷ đô đều nằm ở nước Mỹ.
Các công ty kỳ lân này đều là doanh nghiệp Mỹ.
Vì sao? Ý tôi là, ta có cùng lối nghĩ.
Tôi tin rằng mức chịu đựng rủi ro ở nước ta cao hơn.
Luật phá sản, hệ thống tài chính của ta,
các lựa chọn cho các doanh nhân,
những thứ này tạo ra một môi trường chấp nhận rủi ro và đổi mới
dẫn đến nhiều thành công, và nhân tiện,
nếu anh muốn người ta thoát khỏi cảnh nghèo đói
và có cơ hội tốt hơn,
gần như chẳng có loại thần dược nào tốt hơn sự tăng trưởng.
Nếu kinh tế phát triển,
nếu có các doanh nghiệp mới thành lập và tuyển người,
điều đó tạo ra cơ hội thoát nghèo.
Chủ nghĩa xã hội là một hệ thống tuyệt vời để khiến tất cả nghèo như nhau.
Chủ nghĩa tư bản khiến người ta giàu không đồng đều.
Trong lịch sử nhân loại,
các quốc gia phát triển mạnh là những quốc gia có nhiều dòng chảy nhất.
Dòng chảy ý tưởng, dòng vốn, dòng người và dòng chảy quyền lực.
Làm ơn hãy nhớ lại lý do mà các nền kinh tế tăng trưởng.
Cho dù đó là Henry Ford với chiếc Model T hay Bill Gates với Microsoft,
bất cứ thứ gì tạo việc làm tốt sẽ có lợi cho cả lao động cấp cao lẫn cấp thấp.
Nó nâng mức sàn lên.
Nó cũng nâng mức trần, và khi đó nên có chính sách của chính phủ
để thu hẹp khoảng cách giữa mức trần và mức sàn đang tăng lên đó
bằng cách đầu tư nhiều hơn vào lợi ích công cộng.
Vận tải công cộng, công viên công cộng, trường học công cộng
để tạo ra nền móng cho bất kỳ xã hội tư bản dân chủ lành mạnh nào.
- Chào. - Chào.
Chào.
- Chào. - Hân hạnh.
- Connor Maxwell. - Chào.
Vào việc luôn thôi.
Một trong số chủ đề chúng tôi rất quan tâm ở Quỹ Bill và Melinda Gates
là thách thức của sự chuyển dịch kinh tế,
nhưng đồng thời, tôi nghĩ để thực sự hiểu những thách thức này,
thật hữu ích khi nói chuyện với những người có chuyên môn
thông qua kinh nghiệm sống của họ.
Michael, Ariana, Lashana, ba người đã xây dựng chuyên môn
nhờ đào tạo nghề cho tới tái hòa nhập và khởi nghiệp.
Cả ba người đều có tuổi thơ khó khăn làm ảnh hưởng đến cơ hội của mình,
nên có lẽ chúng tôi muốn nghe về hành trình của ba người. Được chứ?
Được chứ? Michael, bắt đầu với anh nhé?
Được. Tuổi thơ tôi khá vất vả.
Tôi có cha mẹ, nhưng họ đều đi tù từ khi tôi còn rất nhỏ,
và tôi cũng đã bị bắt khi còn nhỏ.
Tôi bị bắt giữ khi mới 15 tuổi.
Mười lăm tuổi? Chà.
Tới năm 28 tuổi, tôi mới được thả.
Hai mươi tám tuổi?
- Hai mươi tám tuổi, vâng. - Chà.
Đó là một thời điểm quan trọng trong cuộc đời tôi,
và khi tôi được trả tự do, không có nhiều các chương trình tái hòa nhập
hoặc giúp kiếm việc làm,
hay bất cứ sự giúp đỡ nào dù là nhỏ nhất, như tạo lập hồ sơ ứng tuyển.
Khi anh sắp ra tù, họ đã trang bị gì
để giúp anh đi bước tiếp theo?
Hai trăm đô la khi ra tới cổng.
Có vậy thôi.
Một người bị giam cùng tôi nói: "Anh nên thử lái xe tải",
mà tôi chỉ thực sự hứng thú khi con trai tôi nghe được và nói:
"Hay đấy bố. Bố nên thử".
Được rồi.
Thằng bé khá vui và háo hức được lái xe đường dài vào mùa hè.
Tuyệt. Ariana, cô có muốn chia sẻ một chút về mình không?
Được.
Tôi là một người chị trong một gia đình có bốn anh chị em.
CHỦ CỬA HÀNG
Bọn tôi lớn lên trong một gia đình có bạo hành.
Năm tôi sáu hay bảy tuổi, gia đình tôi kiệt quệ
nên đã chuyển sâu vào phía Đông Oakland,
và đó không phải là một khu vực giàu có gì.
Nghèo đói thường có liên quan trực tiếp tới tiền,
và ta thường không nói về gánh nặng tâm lý mà một người phải chịu.
Mẹ tôi lúc nào cũng phải bươn chải.
Bà làm nhiều việc một lúc.
Khi thiếu nguồn lực, đặc biệt là tiền,
mọi chuyển động đều bị ảnh hưởng.
Nó ảnh hưởng đến nơi sinh sống,
việc bạn có các cửa hàng tạp hóa không,
có xe hay trường học hay không.
Nó đi vào mọi khía cạnh của cuộc sống.
Điều đó tạo ra một phản ứng đau thương.
Cuối cùng, nó khiến bạn luôn ở trạng thái sinh tồn.
Bạn không thể nhìn xa hơn và lên kế hoạch cho tương lai
vì bạn còn phải lo bữa tối.
Nên khi ở trong trạng thái sinh tồn đó,
tâm trí bạn không được yên.
Bạn không có thời gian để lên kế hoạch cho tương lai.
Bạn không có không gian để ước mơ.
Bất bình đẳng là một vấn đề rất khó vì
nó không đơn thuần là một vấn đề về thu nhập
mà còn là chất lượng cuộc sống.
Tôi biết bữa tối tiếp theo của tôi sẽ tới từ đâu.
Tôi biết tối nay tôi sẽ có nơi trú ẩn.
Tôi có cơ hội để các con tôi được học hành.
Chúng ta muốn trở thành một vùng đất nơi mọi người khởi nghiệp, và,
có cảm giác về thành công và không bị kẹt trong một hệ thống nơi họ
chịu thiếu thốn.
Tôi thích từ "bất bình đẳng"
vì tôi thấy, trớ trêu thay, đó là một từ mang tính toàn diện.
PHÓNG VIÊN ĐIỀU TRA
Nó gợi lên một mối quan hệ
giữa những người đứng đầu và những người đang vật lộn để tồn tại.
Ta đều ở trên một quang phổ chung
bao gồm cả các tỷ phú,
và đó là một quốc gia.
Cần gì để thu hẹp khoảng cách giữa những gì bạn có và những gì bạn cần
để không chỉ sống sót mà còn tiến lên ở nước Mỹ?
Càng ngày, khoảng cách đó càng rộng,
nhưng dù ta có nói thế nào về vấn đề này, dù nó là bất bình đẳng hay…
Đó có phải…? Đó là trực thăng BLADE bay tới The Hamptons.
- Thật đấy. - Nay là thứ Sáu.
Chúa ơi.
Một lý do mọi người nghĩ đây là một vấn đề khó xử lý
là nó có quá nhiều khía cạnh.
Ta có thể coi điều này như một vấn đề về chăm sóc y tế.
Gần một phần ba dân số không được chăm sóc y tế thường xuyên.
Đó cũng là một vấn đề về giáo dục
và mức độ giáo dục bạn đủ điều kiện nhận được,
và đó cũng là vấn đề về thu nhập.
Tôi nghĩ ta cũng cần nhìn rộng ra
và ta sẽ thấy sự khác biệt là lớn đến thế nào.
Nếu bạn có mức lương trung bình
ở một đất nước như Hà Lan hoặc Mỹ,
bạn đã thuộc về 5% dân số giàu nhất thế giới.
Hơn một nửa dân số thế giới sống với ít hơn bảy đô la một ngày.
Nhưng cũng có sự bất bình đẳng bên trong sự bất bình đẳng.
Sự phân chia giới tính thường xảy ra.
Các cộng đồng đó thường là người da đen và da nâu.
Vấn đề về chủng tộc và tầng lớp là không giống nhau,
nhưng có sự chồng chéo.
Chúng ta có thể thấy hết lần này đến lần khác
rằng những hệ tư tưởng này liên kết chặt chẽ với nhau.
Đã có sự thành công của liên đoàn lao động và mức lương tương đối cao giữa thế kỷ 20,
nhưng sự phân biệt đã ngăn người da đen tiếp cận với điều đó.
DÀNH CHO NGƯỜI DA MÀU
Hiện tại, một hộ gia đình da trắng trung bình có nhiều hơn mười lần của cải
so với một hộ gia đình người da đen.
Một trong những điều đáng chú ý nhất mà ta thấy giữa đại dịch
là những cộng đồng bị ảnh hưởng một cách không tương xứng
bởi tỷ lệ tử vong khác hẳn nhau,
chịu bạo lực từ cảnh sát một cách không tương xứng,
và có một mối tương quan về chủng tộc với các yếu tố này,
điều này càng làm trầm trọng thêm
vấn đề tổng thể về sự bất bình đẳng trong xã hội.
Tôi không nghĩ ta đã có một cách giải quyết vấn đề hiệu quả,
nhưng nước Mỹ đã làm rất tốt. Ta có Chính sách Kinh tế Mới.
Ta đã triển khai An sinh Xã hội, Medicare, Medicaid,
và ta đã cùng nhau xây nên một nhà nước dân chủ xã hội ở Mỹ,
và những người hình dung nước Mỹ
như một vùng đất hoang siêu tư bản đã nhầm lẫn,
nhưng việc tạo ra một xã hội bình đẳng hơn với mức sinh hoạt cơ bản
đã được nhiều quốc gia làm tốt.
Ta đã tụt lại, và ta cần làm tốt hơn.
Có lẽ tôi chỉ đang lạc quan, mà ở thời đại của chúng ta,
ta đã có những bước tiến về tổng tài sản, mạng lưới an toàn, giáo dục
dù gặp nhiều thử thách khó khăn.
Ông có nghĩ rằng sau này ta vẫn sẽ có những bước tiến mới hay không?
Ngày nay có những trận chiến văn hóa
và sự ma quỷ hóa phe đối đầu về chính trị.
Nên chính sách, những thứ giúp mọi người thoát nghèo,
đã bị gạt sang một bên.
Tôi nghĩ các đảng chính trị vẫn đang hơi loay hoay.
Họ không biết phải đi đâu. Ví dụ như đảng của tôi
có hai phần ba là những người không được học đại học.
Có lẽ đây là những người muốn mức lương tối thiểu cao hơn,
mà từ lâu, tính chất chính thống của Đảng Cộng hòa là:
"Đừng tăng lương tối thiểu". Đó là những gì các doanh nghiệp nói.
Giờ chúng ta phải làm gì?
Ở một mức độ nào đó, sự loay hoay đó đã làm ta
mất đi tiến triển trong việc xử lý các thách thức ta gặp phải
nên ta phải giải quyết vấn đề này.
Đó có phải thay đổi về chính sách thuế?
Chắc chắn. Tôi nghĩ chính sách thuế của ta có những sự bất thường cần điều chỉnh.
Đó có phải là cắt giảm một số ngân sách hay không? Chắc chắn.
Đây là một điều tuyệt vời về lịch sử.
Nó cho bạn một góc nhìn về những gì có thể
vì đôi khi người ta nói: "Chắc chắn không thể tăng thuế.
Điều đó chưa từng xảy ra". Thực ra…
Trong thập niên 1950 và 1960,
thuế cho người siêu giàu lên đến 80, 90%.
Hóa ra tăng trưởng kinh tế thời 1950 và 1960 là cao nhất.
Có rất nhiều sự đổi mới
và tới thập niên 1980 và 1990, sự đổi mới này đã chậm lại.
Ta cần những khoản đầu tư lớn hơn cho lợi ích công cộng.
Dân chủ là như thế, phải không?
Thuế là khoản đầu tư chung của chúng ta cho lợi ích công cộng.
Thật kỳ lạ khi xu hướng ở Mỹ là giảm thuế,
nhưng tôi bất ngờ khi người giàu không bị đánh thuế nhiều hơn hiện tại.
Nếu thuế tăng đáng kể,
ta sẽ có đủ tiền để nâng cao mạng lưới an toàn,
thứ mà theo tôi đang không có đủ vốn…
Những người khác có thể còn đi sâu hơn tôi, và…
Có lẽ tôi và ông cùng đồng ý rằng hệ thống thuế là công cụ quan trọng
để kiểm soát những gì chủ nghĩa tư bản làm,
nơi ta có những người siêu giàu như tôi,
nên theo hệ thống thuế mà tôi muốn có,
người giàu sẽ chỉ còn một phần ba tài sản.
Chà, rõ ràng là tôi còn muốn làm chặt chẽ hơn.
Tôi nghĩ… Bạn của anh, Warren Buffett, đã chỉ ra rằng
thuế suất thực tế của anh ấy còn thấp hơn của thư ký.
Đó đâu phải điều người dân Mỹ muốn thấy.
Đúng là họ muốn thấy người giàu trả phần thuế công bằng,
mà không may là hệ thống chính trị của ta đại diện cho nhu cầu của người giàu
hơn là của người dân Mỹ bình thường.
Họ làm những bảng câu hỏi về hạnh phúc.
- Anh biết chứ? - Có.
Họ phát hiện ra rằng các nước ổn định về kinh tế
như ở Bắc Âu, thường là Đan Mạch hay Phần Lan, là những nước đứng đầu.
Vì sao? Tôi nghĩ là vì người dân không phải chịu căng thẳng
về việc kiếm tiền nuôi con hay chăm sóc y tế cho chúng.
Với mức độ căng thẳng về kinh tế đó, và tôi nói:
"Anh sẽ không còn phải lo kiếm ăn cho gia đình,
hay chữa bệnh cho con cái".
Cảm ơn. Nó có khiến cuộc sống của họ hoàn hảo không? Không.
Nó có làm giảm áp lực và làm tăng sự hạnh phúc hay an toàn không?
Tôi nghĩ là có.
Gần đây tôi đã tweet rằng tôi đã trả rất nhiều tiền thuế,
và tôi tự hào về điều đó.
Một trong những điều yêu nước nhất mà một người Mỹ có thể làm là bước ra,
trở nên giàu có khủng khiếp, tạo ra thật nhiều việc làm,
đầu tư vào công ty của bạn và những người khác, rồi đóng thuế.
Nghe này, tôi là kẻ may mắn nhất thế giới, và khi tôi viết tấm séc
trị giá hàng trăm triệu đô đó cho IRS,
tôi không hề thích điều đó, nhưng tôi tự hào
vì đường sá, quân đội, cảnh sát, giáo viên, Medicaid, Medicare,
là một phần quan trọng từ tiền thuế của chúng ta
và tôi cảm thấy như đã đền đáp xã hội.
Người ta hay nói là chẳng có giải pháp kỳ diệu nào để giải quyết bất bình đẳng.
Tôi muốn thách thức ý tưởng đó.
Tôi nghĩ có một biện pháp như thế, theo một nghĩa rất rộng, đó là sự hỗ trợ.
Những điều này trải dài từ lớp tiền mẫu giáo phổ thông
đến nhà ở xã hội, mức lương đủ sống, hay thậm chí là thu nhập cơ bản phổ thông.
Ta phải có sàn thu nhập. Ta có thể xóa bỏ nghèo đói trên đất nước.
Mỗi khi có người nói về sự can thiệp đó,
câu trả lời sẽ là: "Nó quá tốn kém".
Số tiền đáng kinh ngạc mà Mỹ đã chi cho các chương trình phúc lợi năm ngoái.
Vấn đề với lối suy nghĩ đó là
họ cho rằng nếu không đầu tư vào các chương trình tốn kém này,
ta đang tiết kiệm tiền, mà thực tế thì không.
Cái giá của sự nghèo đói
là sự sụt giảm năng suất ở thị trường lao động,
khi chi phí liên quan đến tội phạm và sức khỏe gia tăng.
Nhà xã hội học Mark Rank ước tính
tình trạng nghèo đói của trẻ em ở Mỹ tiêu tốn khoảng 1.000 tỷ đô la mỗi năm.
Một vấn đề khác mà ta phải đối mặt là có rất nhiều chương trình
rất quan trọng và hữu ích cho rất nhiều người có nhu cầu,
nhưng không dễ tiếp cận.
Trên thực tế, ta đã khiến nó trở nên rất khó để có được quyền lợi.
Kể cả những người mà luật pháp yêu cầu phục vụ bạn.
Bill, ông biết về Tín thuế Thu nhập kiếm được. Không dễ lấy đâu.
Đây là Mẫu 1040 gồm hai trang…
GIÁM ĐỐC CHƯƠNG TRÌNH LIÊN KẾT
…và đây là hướng dẫn hàng trăm trang
đi kèm với biểu mẫu hai trang này.
Nên ta sẽ xem ông có giúp được ai đó xin Tín thuế Thu nhập kiếm được hay không.
Bill, gửi ông thêm một chiếc bút chì nữa, để dự phòng.
Tín thuế Thu nhập kiếm được là tín thuế quan trọng nhất
mà các hộ gia đình có thu nhập từ vừa đến thấp có thể xin.
Nó có thể lên đến hàng ngàn đô la.
Nó được coi là chương trình chống đói nghèo lớn nhất nước.
Nên việc tính toán đúng là rất quan trọng.
Ta sẽ bắt đầu với một ví dụ. Và đó là Maria Johnson.
- Tôi thích ảnh của cô ấy. - Vâng.
Cô ấy là một bà mẹ đơn thân với hai đứa con.
Cô ấy làm hai việc. Nhiều công việc, nhiều con.
Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào… Tín thuế Thu nhập kiếm được,
nếu bạn cộng số tiền không được nhận hàng năm,
họ đã bỏ phí khoảng 17 tỷ đô la mỗi năm.
"Nhân viên nhà thờ, giáo sĩ…" Chúa ơi, "Lương Chiến đấu".
Và nếu cộng tổng số tiền hỗ trợ chưa sử dụng hàng năm,
hơn 140 tỷ đô la viện trợ nghèo đói đã không được động tới.
Ta đã chất lên các chương trình này những gánh nặng hành chính.
Và theo tôi,
việc ai đó xin bảo hiểm thất nghiệp hay phiếu thực phẩm
nên dễ dàng như việc tôi lấy điện thoại ra và đặt
cám chim hay gì đó, rồi nhận hàng vào ngày hôm sau.
- Câu trả lời là "không". - Được rồi. Chà, lạ lùng thật.
Ông có tự tin là mình đã điền chính xác không?
Việc này can hệ đến rất nhiều tiền, như ông thấy.
Tôi chắc chắn 80% là tôi đã làm đúng.
Tôi sẽ đưa ông tờ giấy này để so sánh với kết quả của ông.
Vậy là tôi đã bị lệch 5.000 đô la. Ôi.
Tôi đã quen với các mẫu đơn này, nhưng chúng thật phức tạp.
Ý tôi là, anh phải bỏ qua nhiều thứ và đọc các định nghĩa.
- Phải. - Chúa ơi.
Còn chưa nói tới hai công việc và nuôi dạy hai đứa trẻ.
- Nuôi hai đứa. - Nuôi hai đứa.
Sự phức tạp mà một người nghèo gặp phải
với các chương trình cấp nhà nước và liên bang là rất lớn.
Và ở nhiều chương trình, chưa tới 50% người đủ điều kiện
có thể thực sự tận dụng nó.
Theo một cách nào đó, bạn có thể nói rằng đó là những người cần nó nhất.
Thật khó để có thứ họ cần, nhất là khi họ đang đối mặt với khủng hoảng.
"Nên".
Em chưa bao giờ nói với anh ấy về thuế.
- Anh có nói với chị Kristi. - Mong là vậy.
Chị Kristi đã tính thuế cho anh.
Ta có gì nào?
Số điểm là 82, 97 và 93.
- Ồ. - Em dẫn đầu.
Giờ em chỉ còn toàn nguyên âm.
Chính em giữ chúng lại mà.
Phải, Kristi và anh rất giống nhau. Một sự khác biệt giữa anh và chị ấy là
anh được nuông chiều và may mắn trong nhiều thứ,
nhưng anh luôn có cách nhìn lạc quan.
Chị nghĩ với một doanh nhân, đó là cách để thành công.
Không, nó rất hữu ích.
Nhất là khi làm ăn ổn thỏa, nó lại càng được củng cố.
- Còn em ở đâu? - Chắc là ở giữa hai anh chị.
- Ừ. - Ừ.
Em nghĩ là, nếu thiếu đi sự lạc quan,
làm sao anh ấy có thể tiếp tục làm việc thiện,
vì việc đó rất dễ gây nản lòng.
Nhưng cách não của anh ấy hoạt động là, có lẽ trong đầu,
anh ấy đã có ý tưởng về cách giải quyết những điều này.
Nên khi chúng ta còn đang tuyệt vọng, anh ấy đã có kế hoạch rồi.
Mùa hè vừa qua, Warren Buffett cùng Bill và Melinda Gates
đã công bố ý tưởng về quỹ Giving Pledge.
Họ đang mời các tỷ phú của nước Mỹ
tham gia vào việc cho đi ít nhất một nửa tài sản.
VỀ GIVING PLEDGE
Warren, Melinda và tôi đã gặp
những nhà từ thiện quan trọng,
chúng tôi đã ăn tối và hỏi họ
cách họ chọn việc tốt để làm và cách họ tận tụy với nó,
và lý do nhiều người không như vậy.
Tôi dần dần thấy được rằng với từ thiện, bạn bị cô lập.
Nó buộc bạn phải nghĩ về cái chết, về di chúc,
về những chủ đề mà ta dễ dàng bỏ qua và trì hoãn hơn.
Khi họ ký, điều đó nghĩa là gì? Rằng họ sẽ cho đi phần lớn tài sản…
- Hay một chút… - Phần lớn.
Và trong số các thành viên, nhiều người sẽ cho đi 99%.
Khi mời các tỷ phú cho đi ít nhất một nửa tài sản,
tôi bất ngờ khi nó thuận lợi đến thế.
Rõ ràng là có khá nhiều người coi của cải của họ là thứ để truyền lại,
nên họ muốn cho con cái mình.
Cũng có nhiều người
chưa đối mặt với vấn đề là ai sẽ cho đi.
Nhưng những người tham gia cam kết đã học hỏi lẫn nhau
và truyền cảm hứng cho nhau. Chúng tôi chỉ mong có vài chục người,
mà giờ chúng tôi đã có hơn 300 người.
Bằng cách cho đi tài sản của mình, Bill Gates, về cơ bản,
đang áp thuế thu nhập và thuế tài sản lên chính bản thân.
Những gì ông ấy đang làm đã đặt ra một câu hỏi thú vị:
"Liệu ông ấy có thể quyết định sẽ làm gì với tiền của mình, thay vì chính phủ?"
Bạn có thể thấy hai luồng tranh luận.
Nhưng vấn đề là
nhiều tỷ phú không hành động như Bill Gates.
Hoặc họ sẽ ôm hết tiền, hoặc nếu có, họ sẽ cho đi
những thứ không cần thiết với lợi ích công cộng.
Một số người nói: "Các tỷ phú đền đáp cho xã hội rất nhiều".
Tôi thấy hoàn toàn vô cảm.
Ý tôi là, việc từ thiện của hầu hết tỷ phú về cơ bản là đặt tên
cho một tòa nhà đại học sang trọng hay bảo tàng nào đó. Chỉ là sự phù phiếm.
Dĩ nhiên, việc từ thiện có yếu tố về danh tiếng và cái tôi trong đó,
nhưng rốt cuộc, bạn phải tự hỏi:
"Nó có thực làm xã hội tốt lên không?"
Một tỷ phú như Bill Gates thì sao?
Quỹ Bill và Melinda Gates đã cứu hàng triệu người.
Có lẽ không ai có thể phủ nhận điều đó, nhưng mặt khác,
tôi muốn một thế giới nơi các chính phủ có đủ nguồn lực
để làm công việc mà hiếm lắm mới có một nhà từ thiện làm.
Quỹ Gates tài trợ cho các thử nghiệm táo bạo và tiên tiến
mà các cơ quan nhà nước phụ thuộc vào tiền thuế không làm được.
UTTAR PRADESH, ẤN ĐỘ
Ấn Độ là một nơi rất quan trọng cho công việc của quỹ.
Chúng tôi đã phối hợp được với chính phủ,
vì họ có chung mục tiêu giảm bất bình đẳng và nâng đỡ mọi người.
Rõ ràng chúng tôi có thể chọn những người
đã cống hiến cuộc đời họ cho những vấn đề này,
tài trợ cho họ và đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng.
Bill, khi xem xét vấn đề bất bình đẳng ở Ấn Độ,
phụ nữ không có sự tiếp cận công bằng với các cơ hội.
Một trong số các chương trình quan trọng mà chính phủ triển khai
là các nhóm tự lực.
Đây là các nhóm gồm 10 đến 20 phụ nữ cùng làng.
Những thứ giúp chuyển dịch thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường
và các dịch vụ ngân hàng.
Chúng tôi thấy nhiều phụ nữ bắt đầu kinh doanh nhỏ.
Giờ chúng tôi đã có 90 triệu phụ nữ được tổ chức.
Cùng nhau, họ đã tiết kiệm được sáu tỷ đô la.
- Vì sao chị nhận khoản vay? - Cho trang trại của tôi.
Chúng tôi tin, nếu có thể tiếp tục phát triển loại hình doanh nghiệp này,
ta thực sự có thể tạo ra 50 đến 75 triệu việc làm
ở vùng nông thôn Ấn Độ trong tương lai gần.
- Chúng ta là phụ nữ Ấn Độ. - Chúng ta là phụ nữ Ấn Độ.
- Ta không phải hoa mà là tia lửa. - Ta không phải hoa mà là tia lửa.
Bạn phải nói được rằng vẫn còn rất nhiều sự bất bình đẳng
và ta đã có sự tiến bộ đáng kinh ngạc về vấn đề này.
Nhận thức của chúng ta về những thứ tồi tệ cao đến nỗi
người ta thường bị nhầm lẫn rằng thế giới đang trở nên tồi tệ hơn.
Nên đôi khi tôi tự nhủ:
"Này, đợi đã. Hãy học hỏi từ những trường hợp ta đã làm tốt
và sự tiến bộ đáng kinh ngạc mà ta đã tạo ra".
NGÀY 10 THÁNG 10 NĂM 2023
Hôm nay đánh dấu sự kết thúc cho mức lương dưới tối thiểu ở Chicago.
Ba mươi sáu phiếu thuận.
Chỉ vài giờ trước, hội đồng thành phố đã bỏ phiếu để hủy bỏ hệ thống đó.
Vấn đề đã được thông qua.
Đó là lần đầu tiên trong 22 năm làm tổ chức của tôi,
ta thấy đa số các nhà lập pháp nói:
"Không, ta thực sự phải sát cánh cùng người lao động".
Dự luật ở Chicago có nghĩa là những người lao động đó có thể tự nuôi mình,
việc sử dụng hỗ trợ công cộng sẽ giảm.
Đó là thứ mang tính lịch sử về giây phút này.
Và nó xảy ra ở mọi cấp độ,
từ các diễn viên được trả lương cao tới các nhân viên nhà hàng lương thấp.
Người ta đang đứng lên và đòi hỏi nhiều hơn.
Điều đó nghĩa là sao?
Đây có thể là dấu chấm hết cho công việc lương thấp mà ta biết.
Khi xem xét lịch sử lâu dài của các vấn đề này…
Điều ta thực sự thấy là các vấn đề này có sự biến đổi.
Năm 1964, khi chính quyền Johnson phát động cuộc chiến chống đói nghèo,
mười năm sau đó, mức nghèo đói chỉ còn một nửa so với năm 1960.
Nó đã tạo ra khác biệt lớn.
Có được một thành công lớn như vậy, dù cơ hội là rất thấp, một phần là
nhờ những người Mỹ bình thường
đã gây áp lực lên các nhà lập pháp, nêu vấn đề này với công chúng.
Điều đó có nghĩa là cách tốt nhất để chặn đứng nghèo đói
là đoàn kết lại và cùng nhau đòi hỏi.
Nó cần và yêu cầu sự chú ý
của những người thông minh và quyền lực nhất.
Không chỉ các nhà hoạt động thực địa, mà còn là các tỷ phú như Bill Gates.
Tôi rất hào hứng về 20 năm tới, đó là lúc ta dùng số tiền này.
Sẽ có rất nhiều đổi mới trong tương lai,
và không có gì phải là của riêng giới thượng lưu cả.
Biên dịch: Nathalie Nguyen