Sivrisinekler hakkında ne düşünüyorsunuz?
Can sıkıcı olduklarını söyleyebilirim.
Seattle'da yaz aylarında
sizi ısırırlar ve ısırdıkları yer kabarır.
Ama hiç sıtma olan bir yerde yaşamadım.
Anofel cinsi sivrisinekler sıtmayı insanlara bulaştırır.
Sonrasında sıtma insandan böceğe bulaşır,
sonra yine insana bulaşır.
Yılda 400 bin çocuk sıtmadan ölüyor.
Ama bu, zengin ülkelerde yaşanmıyor.
İhmal edilen bir hastalık.
1 NUMARALI HALK DÜŞMANI
Hastalıklara gelince,
avantaj sağlayan şey yeni teknolojiler geliştirmektir.
Aşılar, antikorlar
ve gen düzenleme gibi daha tartışmalı teknikler geliştirmektir.
Hastalığı yeryüzünden temelli olarak yok etmek için
bunları kullanmaktır.
İnsanoğlunun en büyük başarılarından biri
sıtmayı yok etmek olur.
BILL GATES İLE GELECEĞE DAİR SOHBETLER
HASTALIKLARI ZEKÂMIZLA YENEBİLİR MİYİZ?
SITMA SERVİSİ SIAYA BÖLGESİ, KENYA
Sıtma burada büyük bir sorun.
Hastaneye gitmeniz gerekiyor.
Paranız yoksa sıtma sizi öldürür.
Bebeğinizi öldürebilir.
Sıtma yüzünden bir sürü bebek öldü.
Bir yakınımın bebeği sıtma yüzünden öldü.
Kız kardeşimin bebeğiydi.
Kasılmaya başladı.
Ateşi çıktı. Hiç vakit kaybetmedim.
Bir araç bulup onu buraya getirdim.
Çok ağır bir sıtma vakasıydı.
Üzgünüm bebeğim.
Bir tane var. Bir oksijen.
Oksijeni doldurabilir misin?
O servislere gittiğinizde kaotik bir tabloyla karşılaşıyorsunuz.
Servislerde yeterli personel olmuyor
çünkü sıtma mevsimsel bir hastalık.
Yağmurlar başladığında
sivrisinek popülasyonu katlanarak büyüyor.
Çocukken o kadar çok sıtma geçirdim ki sayısını bile hatırlamıyorum.
Babamın fotoğrafı hâlâ gözümde canlanıyor.
ABDOULAYE DIABATÉ BAŞ MÜFETTİŞ
Yatağımın yanında durmuş bana bakıyordu.
Gözlerindeki büyük korkuyu görebiliyordum.
Amerika'da ya da Avrupa'da 600 bin insan sıtmadan ölseydi
işler çok daha farklı olurdu.
GATES VAKFI SEATTLE, VAŞİNGTON
Sıtmanın en yoğun görüldüğü topluluklar
en yoksul olan, sağlık hizmetlerine en az erişimi olanlar.
Mali, Burkina Faso, Fildişi Sahili'nden başlayan yay
Nijerya'yı geçip Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne uzanıyor.
Bu bölgede durdurulması gereken bulaşma yoğunluğu
gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor.
SİVRİSİNEK HASTALIĞI NASIL YAYAR?
Sıtma, sivrisinek ısırığından bulaşan bir tür parazittir.
Vücutta dolaşan parazit karaciğere bulaşır.
Parazit belli bir süre karaciğerde kaldıktan sonra
enfekte olan tek bir karaciğer hücresi 400 bin yeni parazit üretir
ve bunlar alyuvarları işgal etmeye başlar.
Parazit bir alyuvara girer, alyuvarı sindirir
ve istilaya devam etmek için alyuvarı patlatır.
Yani kan dolaşımınızı ele geçirir.
Enfekte olan tüm alyuvarlarınız patlayınca bunun etkilerini hissedersiniz.
Şiddetli titreme, yüksek ateş ve terleme belirtileri gösterirsiniz.
Bitkin düşersiniz.
Bazen vücut o kadar sarsılır ki
mide bulantısından kusarsınız ve bu nispeten hafif bir vaka sayılır.
Hastalık ilerledikçe solunum sıkıntısına yol açabilir,
uzun süreli anemi ve beyninde iltihaplanmaya sebep olabilir
ve birçok vakada olduğu gibi ölüme sonlanabilir.
Küçük çocuklar, savunmasız bireyler ve hamile kadınlar
sıtmadan en çok etkilenen gruplardır.
Sıtma bundan 600 ila 800 milyon yıl önce
su soyunu olarak ortaya çıkmıştır.
Fotosentezin izlerini hâlâ taşır.
Daha modern olan sıtmanın
yaklaşık 130 milyon yıl önce kuşlardan geldiğini düşünüyoruz.
Bu, simbiyotik bir ilişki.
Patojenler bizi üremek için kullanır
ve sıtma için iki konakçı gerekir.
Bir sivrisinek gerekir, bir de ikinci konakçı gerekir.
İnsan, sürüngen, amfibi veya büyük maymun fark etmez.
Sıtma hepimize bulaşır.
İnsanlar buna dikkat etmiyor.
Amerikalılar bir şey onları direkt olarak etkilemediği sürece
onu başarıyla görmezden gelirler.
Büyükannem ve büyükbabam sıtmadan etkilendi.
Bu, 20. yüzyılın başında önemli bir şeydi.
Sıtma orada büyük yıkıma sebep olduğu için
Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri Atlanta'da kuruldu.
Sıtma taşıyan sivrisinekler yakında,
akşam yemekleri olarak insan kanı arıyorlar.
Sıtma bu ülkede büyük bir sorundu.
Bu büyük sorun zamanla bir hiçe dönüştü.
Sıtmadan ölen kalmadı çünkü hastalık kontrol altında.
Sıtmaya karşı verilen global mücadelenin başına,
20. yüzyılın ortalarında dönecek olursak,
o dönemde kullanılan araçlar arasında çevresel değişiklik,
sivrisinek üreme alanlarının imhası
ve geniş çaplı ilaçlama yer alıyordu.
Bunların hepsi o dönemde işe yaradı.
Günümüzde sıtmanın hâlâ görüldüğü yerlerde
bu araçlarla aynı sonucu alamayabiliriz.
Kayakla atlama. Çok heyecanlı!
1990'lı yıllardı. Melinda'yla karar vermeye çalışıyorduk.
"Tamam, kaynaklar nereye gitmeli?"
Çocukların neden öldüğünü araştırdığımızda
başlıca ölüm sebeplerinin zatürre, ishal ve sıtma olduğunu öğrendik.
Sıtmaya ayrılan fonun ne kadar az olduğunu görmek
şok edici bir şeydi.
Gençleri vuran bu korkunç hastalığa karşı tonlarca DDT ilacı kullanılıyor.
Savaş, yıkıcı ve korkunç olsa da keşiflerinden biri ile hayat kurtarıyor.
Ordular sıtma çalışmalarını fonlardı
çünkü askerler sıtmalı yerlere gidip ölürdü.
Askerleri koruyan ilaçların yeterli olduğuna kanaat getirilince
bu konu onlar için önceliğini yitirdi.
Kellik önleyici ilaçlara ayrılan para sıtmaya ayrılandan daha fazla.
Kellik korkunç bir şey.
Gates Vakfı 2000 yılında kuruldu.
Çocukların hayatını kurtarmak önceliğimiz olabilir
ve büyük bir fark yaratabiliriz.
Sıtma kötüleşiyor.
Cibinlikler muazzam bir fark yaratabilir.
Eninde sonunda bir aşı bulunacak.
İyi yatırımlar Amerikan halkı için önemlidir
ve bundan daha iyi bir yatırım bulamazlar.
Bill Gates'le buluştuk
ve çizburger yedik.
Küresel sağlığı tartıştık.
Bende şöyle bir izlenim bıraktı,
sebepsiz yere ziyan olan her şeye sinirlenen biri olarak
onun en hassas noktası insan hayatı.
Bu, onu tetikliyor gibi ama öfkelenmeye çok yatkın biri.
İlk günler çok çılgıncaydı.
Aramızda ona Kill Bill deriz.
Maliye bakanlarıyla toplantılarımızda şöyle söylediğini hatırlıyorum,
"Yalan söylüyorsun. Bu bir yalan. Yalan olduğunu biliyorsun."
Ben de…
Evet, Bill Gates asiymiş. Tahmin etmezdiniz, değil mi?
Çocukların yaşayabilmesi için yeni aşılara ihtiyaç var.
İnsan ırkı olarak birbirimize ne kadar yardım ediyoruz?
Sıtma araştırmaları için 30 milyon dolarlık bağış yaptık.
Alanın en büyük fon sağlayıcısı olmamız beni şaşkına çevirdi.
SITMA FORUMU
Sıtmadan ölenlerin pazarda söz hakkı yok.
Kâr fırsatı yok.
Köpek maması pazarı sıtma pazarından 40 kat daha büyük.
1990'dan beri aşırı yoksulluğu ve çocuk ölümlerini yarıya indirdik.
Şuna inanın,
Bill bir şey için mümkündür diyorsa o şey mümkündür.
Sizce mümkün mü?
Kesinlikle.
ABUJA, NİJERYA
Bana Diabaté'den bahset.
Diabaté, Burkina Faso'daki Target Malaria projesinin lideri.
Entomoloji alanında çok çalışmış.
-Sivrisinek mi? -Evet.
Sivrisineklerin çiftleşme yerini saptamada dünyanın bir numaralı uzmanı.
-Merhaba. Sizi görmek güzel. -Merhaba. Sizi görmek de.
Önce şunu söyleyeyim, istatistikler çok şey anlatır.
Dünya çapında yılda görülen 247 milyon vaka içinde
Afrika'dan yaklaşık 235 milyon vaka var.
-İnanılmaz. -Afrika'da.
Bugünkü sorun başka.
Elimizdeki geleneksel araçlar;
cibinlikler, yeni ilaçlar ve diğer her şey
inanılmaz bir iş çıkardı.
Koruma anlamında bundan daha fazlasını yapamazlar.
Durum şuna benziyor,
çok hızlı bir arabada oturuyorsunuz
ve hedefiniz ay.
Hedefe nasıl ulaşacaksınız?
Tamamen farklı bir motor gerek.
Yeni araçlar geliştirmek için
çok fazla çaba ve araştırma gerekiyor.
ÖRNEK ANALİZİ
Sıtmayı yenmek için farklı araçları birleştirmemiz gerek.
Sivrisineklere karşı daha etkili olmalıyız
ve bulaşmanın önüne geçmeliyiz.
İnsanları daha iyi korumalıyız
ve insana bulaşan parazitleri kararlılıkla yok etmeliyiz.
Bir de şu soru var, "Isırılan insanları nasıl koruruz
ve parazitin kök salmasını nasıl önleriz?"
Sıtma parazitinin karmaşık yaşam döngüsü
bu soruyu cevaplamamızı zorlaştırıyor.
Parazit, yaşam döngüsünün her aşamasında farklı görünür.
Sıtma paraziti karmaşık mekanizmalar kullanarak
vücuttaki bağışıklık sistemini kandırır,
bağışıklık sistemimizin en güçlü silahından sıyrılır.
Parazit evrim geçiriyor.
Elimizdeki ilaçlar birçok hayat kurtardı
ama parazit ilaca direnç göstermeye başladı.
Aşı geliştirmek için paraziti alt etmemiz gerek.
Esas hedefimiz etkin bir aşı geliştirmek.
Aşı, ucuz ve güvenilir olmalı
ve dünya çapında dağıtıma uygun olmalı.
SIAYA BÖLGESİ, KENYA
Nasılsın?
Evet.
RTS,S sıtma aşısı için ilk çalışmalar burada yapıldı.
İlk aşı denememizi yürütürken
her şeyi bu iki odada yaptık.
Bu iki odada çok anım var.
Yaklaşık yedi yıl boyunca sıtma aşısı üzerinde çalıştım.
Bu denemeye başladığımızda çok heyecanlıydık.
Aşıya inanıyordum.
Aldığımız sonuçlar büyük bir hayal kırıklığı oldu.
Sıtma her iki dakikada bir can alıyor.
Sanırım buna tekabül ediyor.
Haftada 10.000, 15.000 ölüm ediyor.
Her hafta, her yıl.
Elinizdeki verileri yeniden inceleyip
farklı bir çözüm bulmamız gerekiyordu.
Bu durum karşısında yeni bir müdahale yöntemine geçtim.
Bir monoklonal antikor izole ettik.
Sıtmayı önlemede son derece etkili oldu.
Esas soru şu, "Bu, işe yarayacak ve güvenli bir şey mi?"
Sivrisinekler sizi her ısırdığında
sadece birkaç yüz sıtma paraziti enjekte eder.
Bir doz antikor ile paraziti orada durdurabilirseniz
insan konakçının vücudunda sıtmanın oluşmasını önleyebilirsiniz.
Parazitler karaciğere ulaşamadan etkisiz hâle gelir.
Buna konakçıyı kontrol etmek deniyor.
İstenen bağışıklık tepkisini veriyorsunuz.
Tek seferde bir doz verebilir miyiz?
Bu antikor dozu bir yıl boyunca koruma sağlar mı?
Yoksa altıncı ayda ikinci dozu almak gerekir mi?
Çalışma böyle tasarlandı ve henüz yolun yarısındayız.
Tek bir doz verdik.
Altıncı aydaki verileri inceleyeceğiz.
Bitti.
Şu ana kadar ikinci kısım için 324 çocuğu denemeye dâhil ettik.
AMBULANS SIAYA BÖLGE HÜKÛMETİ
Şırıngamız bir mililitrelik. Bir mililitre olduğunu teyit edelim.
Bebek kontrol muayenesine geldi.
Bebek hasta değil.
Peki. Kaçıncı muayene?
-Muayene 112. -112.
-Evet. -Tamam.
Katılımcıların çoğu annelerden oluşuyor.
Ben, Bernadina Odhiambo.
BERNADINA ODHIAMBO SIAYA, KENYA
26 yaşındayım.
İki çocuk annesiyim.
Çocuklarım Ian ve Margaret.
Burada, Siaya'da yüksek sıtma riski var.
Bazı önlemler alarak bunu kontrol edebileceğimizi biliyoruz.
Elimden geldiği kadar temizledim.
Etrafta su birikintisi yok.
Özel cibinliklerin altında uyuyoruz.
Sineksavar kullanabiliriz.
Siaya Bölgesi'nde sıtma araştırmaları yapıldığını duyduk.
Sıtma geçirdiğim için araştırma çok ilgimi çekti.
Büyük oğlum iki aylıkken sıtmaya yakalandı.
Araştırma yapıldığını öğrendiğimde ben de katılmak istedim.
Araştırmaya katıldığımızda bizi aradılar.
Kogelo'ya gittik.
Test için kan aldılar.
Sonrasında sıtma için bir doz verildi.
Gördüğünüz gibi Kenya'nın batısındayız ama mısır görüyoruz.
Batı Nebraska'da gibiyiz.
Burası ikinci tesisimiz. Burası Kogelo dispanseri.
Kogelo, kırsal bir bölgede.
Başkan Obama'nın babası burada doğduğundan meşhur bir yer.
Şunu anlamanız gerek, yeni bir müdahale yöntemi sunmak için
eldeki verilerin esaslı bir şekilde irdelenmesi gerekir.
Bob burada olduğu için çok heyecanlıyız,
sıtma monoklonal antikorları hakkında güncel bilgileri paylaşacak.
Söz sizin.
Hoş geldiniz, geldiğiniz için teşekkürler.
Aşı herkeste aynı çalışır,
aşı vücuda girer ve antikor tepkisi verirsiniz.
Koruma sağlayan iyi antikorlar üretirsiniz.
Bazı antikorlar ise hiçbir işe yaramaz.
Bir antikor takımı oluşturursunuz.
Michael Jordan'ı duyan var mı?
Basketbolcu.
Hayır mı?
Peki ya Mbappé?
Kaleyi bulacak mı? Mbappé!
Ne müthiş bir son!
Tüm takımınızın, her oyuncunun Mbappé olduğunu düşünün.
O takımın kazanma ihtimali artacaktır.
Monoklonal antikor budur.
Kaç doz uygulanması gerek?
Şimdiki aşamada bir doz altı ay etkili olabilir.
Tek doz aşıyla yıl boyu koruma sağlamayı hedefliyoruz.
-Teşekkürler. -Sorular için teşekkürler.
En sık sorulan şey aşının maliyeti.
Bana göre en büyük engel bu.
Aşılması gereken bilimsel bir engel yok.
Bu işi daha ucuza yapabileceğimizi kanıtlamaya çalışıyoruz.
Maliyet yeterince düşükse ve etkinlik yeterince yüksekse
o antikoru verdiğiniz yerde çocuklar sıtmaya yakalanmaz.
Sıtmaya karşı aldığımız en temel önlem ilaç kullanmaktı.
Ateşiniz çıktığında ilaç alırdınız.
Kınakına ağaçları Güney Amerika'da yüksek rakımda yetişir.
Biri şunu fark etmiş,
ağacın kabuğunu, yani kinini kaynatıp içmek
sıtmayı kısa sürede atlatmanızı sağlıyor.
SITMA İLACI KİNİN STANDART TEDAVİ
Kininin ilginç bir özelliği de şu,
tonik suyu yapımında kullanılan malzemelerden biri.
"Tonik" kelimesini ilaçları tanımlamak için kullanırız.
Tonik deriz.
Tonik suyu, yani kinin suyu
18. ve 19. yüzyıldaki denizcilerin
önleyici olarak kullandığı bir şeydi.
Tadı çok acı olduğu için
Hindistan'daki İngiliz koloniciler onu cinle yumuşattı
ve cin tonik doğdu.
İnsanlar artık cin toniği sıtmadan korunmak için içmiyor tabii.
Kahvenin de bir bağlantısı var.
Başlangıçta kahve sıtma tedavisi olarak öne sürüldü.
Bu, kahveyi bir bilime dönüştürdü
ve kahve 1800'lerin sonlarına kadar sıtma tedavisi olarak tanıtıldı.
Eski Mısırlılar insan idrarında yıkanırdı.
Romalılar üzerinde "abrakadabra" yazan sihirli tılsımlar takardı.
Temelinde aynı şey var, sıtmadan korunma çabası.
Sıtmayı yok etmek çok zor.
Birçok başarısız girişim oldu.
Bulaşıcı hastalıklar konusunda aynı soruyu sorup durduk,
"Onları yok edebilir miyiz?"
Çiçek hastalığını yok ettik.
Çocuk felcini yok etmeye yaklaşsak da henüz başaramadık
ama sıtma farklı bir tartışma konusu.
VAŞİNGTON, D.C
-Bill. Nasılsın? -Tony. Nasılsın?
Seni görmek güzel. Hoş geldin.
-Davet için sağ ol. -Zevkle. Gelsene.
EN ETKİLİ 100 KİŞİ
Bence antikor alanındaki gelişmeler,
Kenya ve diğer yerlerdeki çalışmalar
çok önemli bir kavram kanıtı sunuyor
ama beni korkutan şey bitiş çizgisine varmadan ilgiyi kaybetmek.
Bence farklı bölgelerde, farklı ülkelerde eleme yöntemi
sıtma için tamamen mümkün.
Sivrisineklerin yaygınlığı, iklim ve kontrol ihtiyacı gereksiniminden ötürü
hastalığı klasik anlamda yok etmek çok zor olacak.
Bilimden yana çok umutluyum.
Araçlarımız o denli gelişecek ki coğrafyaları bütün olarak ele alacağız
ve müdahalemiz o kadar etkili olacak ki
bölgenin tümünü parazitten arındıracağız.
Birçok adım ve yaklaşım var.
Sivrisinek yaklaşımı, tedavi yaklaşımı, önleme yaklaşımı.
Halk sağlığı için ne gerekiyor ve bilimsel fırsat ne?
Ya mevcut bilimsel fırsatları kullanırsın
ya da bilimsel fırsatlar yaratırsın.
Sivrisinek tehdidine karşı
bilim insanları hastalık taşıyan sivrisinekleri inceliyor.
Yeni kontrol ve imha yolları arıyorlar.
Sıfıra ulaşmak için insanlara ilaç vermeniz gerek
ama aynı zamanda sivrisineklerin de peşine düşmelisiniz.
Bence karşımızdaki zorluklardan biri şu,
söz konusu hastalık önlenebilir ve tedavi edilebilir.
Aniden yaşadığım bir farkındalıkla kariyerime başladım.
Bir sivrisinek kafesine bakıp dedim ki
"Bu sivrisinekleri öldürürsen sonrasında yaşanan her şey önlenebilir."
Tarihsel olarak, DDT en ünlü sineksavardır.
Olumsuz etkileri oldu
ve çevreci hareket bunu kullanmanın doğru olmadığını söyledi.
Gen yayıcı dediğimiz bir fikir var,
sivrisineklerin genetiği kullanılarak
popülasyonlarını artırmalarının önüne geçiliyor.
Elimizdeki en heyecan verici şey bu.
Küçüklüğümden beri canlılara duyduğum ilgi bu işe girmeme sebep oldu.
Ailemle Galápagos'a gidince Darwin'e merak saldım.
Karmaşık hayat dokusunun işlenişi beni tek kelimeyle büyüledi
ve dedim ki "Bunu öğrenmek istiyorum.
Türleri nasıl şekillendireceğimi öğrenmek istiyorum."
Geliştirdiğiniz teknolojiyle sıtmayı yok edebilecek olsanız,
ne yapardınız?
Cevap CRISPR'ı içermeli.
Özünde genomik makas olan CRISPR genom düzenleme teknolojisi
genomdaki belirli bir diziden kesit almamızı sağlar
ve kesilen bölgeye yerleştirilecek bir DNA dizisi sunar.
Böylece gen yayıcı denen şeyi inşa ederek
bir organizma üzerinde yapılan değişikliği
doğadaki tüm popülasyonlara yayabiliriz.
Tam güçlü versiyonda, kendiliğinden çoğalan gen yayıcı
tür sınırlarının ötesinde herhangi bir sınır tanımayacak.
Yani, popülasyonda gen akışı olduğu sürece
yayılarak tüm nüfusu etkileyecek.
CRISPR'ınız varsa, yani genleri değiştirebiliyorsanız
ve kalıtımla geçen gen yayıcınız varsa
genleri yeniden yazarak neyin aktarılacağına karar verebilirsiniz.
Hepsini erkek yaparsınız,
böylece hiçbiri birbiriyle çiftleşemez.
Hepsini erkek yaparsanız türün sonunu getirmiş olursunuz
ve teoride hastalığı yok edersiniz.
"Sivrisinekten başka şeye geçer mi?
Meyveleri dölleyen böceklere bulaşır mı?" diye soruyorlar.
Böylesine güçlü bir teknikle ilgili meşru sorular var.
Sivrisinekler topluma fayda sağlar.
Onlar doğal ekosistemin parçası.
Diğer hayvanlar onlarla beslenir.
Alabalık, somon, yüzeyde beslenenler.
Kuşlar onları yer. Yarasalar onları yer.
O sivrisinek türlerinin soyu tükenirse bazı orkidelerin soyu tükenebilir.
Sivrisinekler her doğal ekosistemde önemli yere sahiptir.
Bir ekosistemden bir canlı türü çıkarıldığında
trofik çağlayan denen bir şey oluşur
ve diğer ekosistemleri olumsuz etkiler.
Örneğin, tüylü mamutun soyu tükendiğinde
tüylü mamutlardan beslenen bahtsız kenelerin de soyu tükendi.
Afrika'daki sivrisinek türlerinin sayısı binden fazla.
O kadar çok tür var ki
yok denecek kadar az olan, sıtma yayan birkaç türü yok etmenin
ekolojik bir soruna yol açması çok düşük bir ihtimal.
Sıfır değil ama çok düşük.
BOBO-DIOULASSO, BURKİNA FASO
Araştırma uzun bir süreç.
Sonuca hemen ulaşmak istiyoruz ama araştırma yapacaksanız,
bizimki gibi özel teknolojiler geliştirmek zaman ister.
Target Malaria projesinin bir parçasıyım.
Gelişmiş genetik araçlarla sıtmayı yok etmeyi hedefliyoruz.
Afrika'da birçok nedenden dolayı gen yayıcı sivrisinek yok.
Bu konuya etki eden çok fazla faktör var.
Bütün parçalar yerine oturduktan sonra
topluma güvenle sunabileceğiniz bir şey,
somut bir şey elde edebilirsiniz.
Sıtma kırsal kesimde.
Yağmur mevsiminde ortaya çıkıyor.
Geni yaymak için sivrisinekleri kullanırsanız
gerçekten zor bir bölgede olsanız bile,
bölgeye erişiminiz olmasa bile sivrisinek gerekeni yapar.
Bizce bu çok dönüştürücü bir araç,
sivrisinekleri araziye salmak çok kolay.
Sadece 30 dakikamı alacak ama bu noktaya yedi yılda geldik.
Gen yayıcıyla birlikte yayılma da başlar,
hesapta olmayan etkenler oluşur ve işiniz zorlaşır.
Sosyal yetki almak için toplum için çalışmalısınız.
Bu, kolay bir şey değil.
Toplumun güvenini kazanmanız gerek.
Halkın iyiliği için çalışan bir bilim insanı olduğumu söyleyip
elimde bir kova sivrisinekle köylere gidemem.
Ne yaptığınızı insanlara anlatmanız gerek.
Günaydın.
-Nasılsın? -Harika. Teşekkürler.
Günaydın.
-Nasılsın? -Çok iyiyim.
Harika. Sağ ol.
Bu sabah sizi aramızda görmek çok güzel.
Gördüğünüz gibi, bu bizim insektaryumumuz.
Sivrisinekler burada.
Bir takım endişeler olduğunu biliyoruz.
Toplum liderlerini ağırlamak
ve onları insektaryuma götürmek,
sivrisinekleri onlara göstermek,
dönüşümü nasıl yaptığınızı göstermek
ve soru sormalarına izin vermek faydalı olabiliyor.
Gördüğünüz gibi, bütün bina beyaza boyanmış.
Duvarda bir şey olduğunda onu görmek daha kolay oluyor.
Havalandırma için yukarıdaki vantilatörleri kullanıyoruz.
Orada durunca cereyanı hissedersiniz.
Sivrisinekleri içeride tutmak için her türlü önlemi aldık.
Bu hatta gördüğünüz tüm sivrisinekler genetik olarak değişime uğradı.
Bu da parafin. İnsan derisini andırıyor.
Bir de üzerine koyduğumuz ısı kaynağı var.
Parafini ısıtıyor ve sivrisinekler bunu anında hissediyor.
Bunu hissettiklerinde gelip emmeye başlıyorlar.
Bugün insektaryumda çok şey öğrendim.
Bir sivrisineğin modifiye edilebilmesi beni çok etkiledi.
Sivrisinek küçücük bir şey,
TRAORE SY SOUMALO
KÖY HEYETİ BAŞKANI SOUROUKOUDINGA KÖYÜ
DNA denilen şey bu.
Modifikasyon, sivrisineğin genomuna entegre olduğunda
gözlerinin kırmızı olduğunu göreceksiniz.
Modifiye edilmemiş sivrisineklerin gözleri kırmızı değil mi?
Hayır, gözleri kırmızı değil.
Bir türün genetiğini değiştirmek
ve nihai sonuçları kestirmek kolay değil.
Bir hücrede belli bir alıcıyı düzenleyip insanlara HIV bulaşmasını önleyebiliriz.
Bunu yaparsak Batı Nil hastalığına yatkınlık gelişir.
Günümüzdeki çoğu kişi "Bu kolay bir seçim" diyecektir.
Peki, 10.000 yıl sonra kolay bir seçim olacak mı?
Batı Nil hastalığı insanlığı yok edebilir.
Sahada olacakları kestirmek çok zor.
Şunu savunanlar da olacaktır,
sıtma ölümlerini azaltacak bile olsak
Pandora'nın Kutusu'nu açmamamız gerekir.
Buna kesinlikle katılmıyorum.
Afrika'da sadece birkaç tür yok olsa
hastalık yükünün %80'ini yok edersiniz.
Dr. Evil'ın elindeki silah listesinde bunu bulamazsınız.
Maalesef o liste boş bir liste değil.
-Listede bu yok. -Hayır.
Çoğu zaman insanlar şunu sorar,
"Sivrisinekleri ortadan kaldırdığınızda ne olacak?"
Benim cevabım şu, her yıl 600.000 kişi hayatını kaybediyor.
Zaten kötü bir şey oluyor.
Bu konuda bir şeyler yapmalısınız.
Dışarıdan gelen biri için bir ülkeye şunu söylemek hâlâ kolay değil,
"Ülkenizin halkını kullanmak istiyoruz,
bunun size büyük faydası olabilir ama sonuçtan emin değiliz
ve bu teknolojiyle işimiz bittiğinde akıbetini biz belirleyeceğiz."
Sömürgecilik tarihi boyunca beyazlar Afrika'ya gitti
ve oradaki insanları âdeta bir mineral gibi kullandı.
Halk bu projenin başarılı olmasını istiyor
çünkü çok ciddi sıtma vakaları gördük…
BARRO LASSINA YEREL TEMSİLCİ
…ve insanlar büyük bir çaresizlik içinde etkili bir çözüm bekliyor.
Çevre seninse karar da senin.
Afrika'da yaşamıyorum, çocuklarım sıtma riski altında değil
ama çocuklarım risk altında olsaydı ve orada olsaydı
"Hemen yapın" derdim.
Kendi kendine yayılıyor, başla. Ekolojik yerel saha denemelerini bırak.
Çocuklarım risk altında olsaydı "Yapın" derdim.
Vakit kaybetmeyin.
Biz gelişmiş dünya sakinleri için
küresel hastalıklar söz konusu olduğunda
küresel hassasiyetimizin neden önemli olduğuna dair iyi bir örnek.
Bence iki sebebi var.
Bir, zengin bir ülke olarak ahlaki bir sorumluluğumuz var.
Önlenip ve tedavi edilebilen bir hastalık insanlara acı çektirmemeli,
doğdukları coğrafya insanların kaderi olmamalı.
Bulaşıcı hastalıklar konusunda
kişisel çıkar da işin içine giriyor.
Hastalık başka bölgelere sıçrayabilir.
CDC yeni bir uyarı yayınladı.
ABD'de beş sıtma vakası resmî olarak kayıtlara geçti.
Maryland'de flaş gelişme…
Kırk yıldan uzun süre sonra ilk sıtma vakası.
Sıtma acımasız bir hastalık.
İklim değişikliğinin gidişatı
gelecekteki yeni sorunların habercisi.
Ne zaman bir terslik olsa on binlerce, yüz binlerce insan
önlenebilen sıtma hastalığı yüzünden canından olmamalı.
ABD'de etkiye açık bir ortam var,
özellikle Güney'in sıcak iklimli kesiminde
anofel sivrisineğinin bulunduğu yerlerde.
Virüsün yerel bulaşma potansiyeli gerçekten endişe verici.
MARYLAND'DE 40 YIL SONRA İLK YEREL SITMA VAKASI GÖRÜLDÜ
-İyi akşamlar. -İyi akşamlar.
-Aile nasıl? -İyi.
-Herkes iyi mi? -Evet.
Bu sabah ne oldu biliyor musunuz?
Ne oldu?
Sıtma araştırmalarını görmek için laboratuvara gittim.
Bir sivrisineğin modifiye edildiğini nasıl anlarsınız?
Modifiye edilmiş sivrisineklerin gözleri kırmızı renk olur.
Anne, Ian, nasılsınız?
İyiyim.
Ian, doktora merhaba de!
Tamam.
Son bir ayda,
son klinik ziyaretinden beri çocukla ilgili bir sorun yaşandı mı?
-Gayet iyi. -Tamam.
Çocukla ilgili bildirmek istediğiniz bir şey var mı?
Altı ay oldu.
Ev ziyaretleri, klinik, ev ziyareti ve yine klinik.
Bu çalışmanın parçası olduğum için çok şanslıyım
çünkü oğlum sağlıklı.
Altı aydır hiç sıtmaya yakalanmadı.
Sıtma kurbanlarından biri olarak ilk başta korkuyordum.
İşe yarayacağı henüz kanıtlanmamış olsa da
birkaç yıl içinde istenen sonucu göreceğimizi umuyoruz.
Bütün alçakgönüllülüğümle dua ediyorum,
bu antikor
umarım işe yarar.
Korkmuyorum.
Yeniden tasarlanan sivrisinekler orada mı duracak?
Laboratuvarda mı kalacak?
Modifiye edilmiş sivrisinekten korkmayın.
Bu çalışmanın amacı dişi sivrisinekleri yok ederek
sıtmayla mücadele etmek.
Beyazların yaptığı birçok şeyin hastalıklarımızı artırdığını duyduk,
bu yüzden korkuyoruz.
Laboratuvara gidip bakın.
Yaptıkları şey gerçekten inanılmaz.
Oradaki insanlar çok çalışıyor ve işler çok iyi gidiyor.
Şunu unutmayın ki sıtma bir fakirlik hastalığı.
Hastalanan çocuk okula gidemiyor,
eğitim alamıyor.
Eğitim alamadıklarında iş bulamıyorlar
ve kendi geçimlerini sağlayamıyorlar.
Çocuklara ebeveynler bakıyor. İşe gidemiyorlar.
Sıtma tedavisi için para harcıyorlar.
Sağlık harcamaları artıyor.
Yoksulluk döngüsünden çıkmanın yolu bu döngüyü kırmaktan geçiyor.
Sıtma Afrika'da insanları öldürdüğü sürece
ve ekonomimizi yok ettiği sürece
gelişmekte zorlanacağız.
Köklerim burada. Burada doğdum, burada büyüdüm.
Tüm ailem burada.
Kimse ülkemi benim için inşa etmeyecek.
Bunu ben yapmalıyım.
Biz yapmalıyız.
Görüşürüz.
-Görüşürüz. -Görüşürüz.
Umuyorum ki
sıtmanın yok olduğunu görmeye ömrüm vefa edecek.
Umarım benimki de vefa eder, benim dileğimin gerçekleşmesi daha zor.
Seni güzel günler bekliyor. Sağlıklı kal.
Besleme yapmadan önce bir adım oluyor,
istek arabelleğini nereye koyacağını seçiyorsun
ama matematik uzmanı…
Bill Gates tam olması gereken yerde.
Eklenti denen şey…
Böyle bir deha sorunu çözmek için çalışıyor,
her yolu deniyor.
Bu çok iyi bir şey.
Yarattığımız şey, buna sistem mimarisi diyelim…
Gerçek olmasa kurgulamak gerekirdi
ama onu kurgulasak karakteri kimseye inandırıcı gelmezdi.
Bence o faydalı olmak isteyen bir insan.
Çok güzel bir şey.
Sonuçlarla ilgili.
En derin cepleri olan adamlar bile
bu sorunların çoğunu çözemezler, sorunlar çok büyük.
Devlet desteği gerekiyor ve savunuculuk burada devreye giriyor.
Hikâye anlatıcılığı ve hikâyeciler burada devreye giriyor.
Mantık ve duygu, ikisinin arasını bulmamız gerek.
Dünya büyük zorluklarla karşı karşıya
ama bence çözüm bulabiliriz.
Dünya çok gelişti
ve bunun küçük bir parçası olmaktan keyif alıyorum.
Bir sürü zorluk var; siyasi kutuplaşma,
sınırlı kaynaklar ve iklim felaketinden kaçınmak gibi.
Bu zorlukların önüne geçmek için yeniliği yönlendirmeliyiz.
Bunu başaracağız.
Bunun için 15 mi, 20 mi yoksa 30 yıl mı gerekecek?
Bunu, işimizin kalitesi ve ona verilen önem belirleyecek.
Alt yazı çevirmeni: Begüm Hanağasıoğlu