Ông cảm thấy thế nào về muỗi?
Chắc chắn là tôi thấy phiền rồi.
Vào mùa hè ở Seattle,
bạn biết đấy, chúng đốt bạn, khiến bạn bị nổi nốt.
Nhưng tôi chưa bao giờ sống ở nơi có bệnh sốt rét.
Muỗi thuộc chi Anophen là vật trung gian truyền bệnh sốt rét cho người,
bệnh sốt rét lại được truyền từ người qua côn trùng,
rồi lại truyền cho người.
Mỗi năm, sốt rét giết chết 400.000 trẻ em.
Nhưng hoàn toàn không phải ở những nước giàu có.
Nên đây là một loại bệnh bị bỏ quên.
KẺ THÙ SỐ 1 CỦA XÃ HỘI
Đối với dịch bệnh,
cơ hội của chúng ta nằm ở việc phát triển các công nghệ tiên tiến
như vắc xin, kháng thể,
và cả những kỹ thuật gây tranh cãi hơn như chỉnh sửa gen,
và sử dụng chúng để cố gắng đẩy lùi những bệnh này
khỏi hành tinh.
Đẩy lùi sốt rét sẽ là một trong những thành tựu vĩ đại nhất
của nhân loại.
ĐIỀU GÌ KẾ TIẾP?
CHÚNG TA CÓ THỂ TRÁNH KHỎI BỆNH TẬT KHÔNG?
KHU BỆNH SỐT RÉT QUẬN SIAYA, KENYA
Sốt rét là một vấn đề lớn ở đây.
Bạn phải tới bệnh viện,
và nếu bạn không có tiền, bệnh sốt rét sẽ giết chết bạn.
Nó có thể giết đứa bé.
Nó đã giết chết nhiều trẻ em.
Nó đã giết một đứa bé gần gũi với tôi.
Con của em gái tôi.
Con bé bắt đầu co giật.
Nó bị sốt cao. Tôi đã không chần chừ.
Tôi bắt xe và đưa nó tới đây ngay.
Con bé bị sốt rét rất nặng.
Xin lỗi, con gái yêu.
Ta có một bình oxy.
Bơm oxy cho chúng tôi được chứ?
Khi ngồi trong các khu bệnh đó, bạn mới thấy mọi thứ dữ dội đến thế nào
vì các khu bệnh này không bao giờ có đủ nhân sự
vì sốt rét là một bệnh theo mùa. Khi mùa mưa tới,
số lượng muỗi tăng lên theo cấp số mũ.
Hồi nhỏ, tôi còn không nhớ nổi tôi đã trải qua bao nhiêu lần bị sốt rét.
Tôi vẫn còn nhớ rõ hình ảnh bố tôi.
ĐIỀU TRA VIÊN CHÍNH
Ông ấy đứng bên giường và nhìn tôi.
Tôi thực sự có thể thấy rất nhiều sự sợ hãi trong mắt ông.
Nếu sốt rét giết chết 600.000 người ở Mỹ hay châu Âu,
có lẽ vấn đề đã hoàn toàn khác.
QUỸ GATES
Sốt rét có xu hướng tập trung nhiều ở các nước nghèo nhất,
các nước ít được tiếp cận với y tế nhất.
Có một vòng cung từ Mali, Burkina Faso, Bờ Biển Ngà,
đi qua Nigeria và Cộng hòa Dân chủ Congo,
nơi mà tốc độ sự lây lan ta cần chặn đứng
không giống bất cứ thứ gì khác ta từng đối mặt.
CÁCH MUỖI PHÁT TÁN BỆNH
Sốt rét là một ký sinh trùng đi vào cơ thể bạn khi bạn bị muỗi đốt.
Ký sinh trùng di chuyển và làm nhiễm trùng gan,
và sau khi sống ở gan một thời gian,
một tế bào gan bị nhiễm trùng sẽ giải phóng 400.000 ký sinh trùng khác,
chúng bắt đầu xâm nhập hồng cầu của bạn.
Ký sinh trùng xâm nhập vào tế bào hồng cầu, tiêu hóa hồng cầu,
rồi làm vỡ tế bào hồng cầu để tiếp tục xâm nhập.
Nó chiếm lấy dòng máu của bạn.
Bạn có thể cảm thấy các tế bào hồng cầu nhiễm trùng vỡ ra.
Bạn thấy rất lạnh, rồi sốt cao, đổ mồ hôi.
Bạn kiệt sức. Ở vài trường hợp, nó tấn công cơ thể mạnh đến mức
bạn cảm thấy buồn nôn và nôn mửa, và đó là trường hợp tương đối nhẹ.
Khi bệnh trầm trọng hơn, nó có thể dẫn đến suy hô hấp,
gây thiếu máu kéo dài, viêm não,
và gây tử vong trong rất nhiều trường hợp.
Những trẻ em nhỏ tuổi nhất, người dễ bị tổn thương và phụ nữ có thai
sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất của sốt rét.
Ban đầu, sốt rét là một dạng tảo dưới nước cách đây khoảng 600 đến 800 triệu năm.
Thực ra nó vẫn còn dấu hiệu của sự quang hợp.
Chúng tôi nghĩ sốt rét hiện đại đến từ các loài chim,
từ khoảng 130 triệu năm về trước.
Đó là một mối quan hệ cộng sinh.
Về cơ bản, mầm bệnh sử dụng chúng ta để giúp chúng sinh sản,
và sốt rét cần hai vật chủ.
Nó cần muỗi và một vật chủ thứ hai,
có thể là người, bò sát, động vật lưỡng cư, vượn lớn.
Ta đều có ký sinh trùng sốt rét.
Người ta không chú ý đến nó.
Người Mỹ đặc biệt giỏi trong việc không nghĩ về những điều
không ảnh hưởng ngay đến họ.
Ông bà tôi đã bị bệnh sốt rét.
Ở đầu thế kỷ thứ 20, đó là một vấn đề lớn.
Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật nằm ở Atlanta
vì đó là nơi sốt rét hoành hành.
Muỗi mang bệnh sốt rét đang ở gần đây, tìm kiếm bữa tối máu người.
Sốt rét từng là vấn đề lớn ở đất nước này,
và từ một vấn đề lớn, nó đã không còn tồn tại.
Người ta không chết vì sốt rét nữa vì ta kiểm soát được nó.
Nếu bạn nhìn lại nỗ lực loại trừ bệnh sốt rét trên toàn cầu
bắt đầu từ giữa thế kỷ 20,
những công cụ được sử dụng thời đó là cải tạo môi trường,
đảm bảo rằng muỗi không có nơi sinh sản,
phun thuốc diệt côn trùng trên quy mô lớn.
Khi đó, những công cụ này có hiệu quả.
Ở thời điểm hiện tại, các công cụ đó không được coi là đúng đắn nữa,
ở những nơi được coi như thành trì của sốt rét.
Trượt tuyết nhảy xa. Khá thú vị nhỉ?
Vào những năm 1990, tôi cùng Melinda đã nghĩ:
"Rồi, nguồn lực nên được phân bổ tới đâu?"
Và khi nhìn vào các nguyên nhân tử vong ở trẻ em,
chúng tôi bất ngờ khi biết đó là bệnh viêm phổi, tiêu chảy và sốt rét.
Khi nhận thấy sốt rét được đầu tư quá ít,
tôi đã thấy khá sốc.
Hàng tấn DDT đã được sử dụng để ngăn căn bệnh nghiêm trọng này tấn công trẻ em.
Chiến tranh, dù tàn khốc và tồi tệ, một lần nữa đã đóng góp phát kiến
giúp cứu người.
Quân đội từng tài trợ nhiều nghiên cứu sốt rét
vì binh lính tới những nơi có bệnh sốt rét và chết.
Sau đó những loại thuốc đã bảo vệ họ được cho là đã đủ tốt,
nên nó không còn là ưu tiên của họ nữa.
Thuốc trị hói đầu còn được đầu tư nhiều hơn là thuốc trị sốt rét.
Hói đầu là một điều thật tồi tệ.
Vào năm 2000, Quỹ Gates được thành lập,
và việc cứu sống các trẻ em có thể là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi
và thực sự tạo ra một sự khác biệt lớn.
Sốt rét đang trầm trọng hơn.
Màn ngủ có thể tạo ra sự khác biệt lớn.
Sau này sẽ có vắc xin.
Giá trị đồng tiền đầu tư, thứ mà người Mỹ muốn,
sẽ lớn hơn mọi khoản đầu tư khác.
Tôi và Bill Gates hẹn nhau đi ăn burger phô mai…
NHẠC SĨ VÀ NHÀ HOẠT ĐỘNG
…để bàn về sức khỏe toàn cầu.
Tôi nghĩ anh ấy thấy bị xúc phạm khi có
bất cứ sự phí phạm ngu ngốc, bừa bãi nào,
nhưng mạng người là ưu tiên số một.
Nó có vẻ làm anh ấy bức xúc, nhưng anh ấy sẽ tranh cãi với mọi thứ.
Thời kỳ đầu thật điên rồ. Biết anh ấy được gọi là Kill Bill chứ?
Tôi còn nhớ, các bộ trường tài chính đang họp và anh ấy hét lên:
"Các ông nói dối. Đó là lời nói dối. Các ông biết điều đó".
Và tôi…
Ừ, Bill Gates có chút máu punk rock. Không ngờ tới nhỉ?
Cần có các vắc xin mới để trẻ em được sống.
Cả nhân loại chúng ta đang cố gắng giúp đỡ nhau như thế nào?
Chúng tôi đã gây một quỹ 30 triệu đô la để nghiên cứu sốt rét.
Tôi sốc vì nó khiến chúng tôi thành nhà tài trợ lớn nhất lĩnh vực.
DIỄN ĐÀN SỐT RÉT
Những người chết vì sốt rét không có tiếng nói trên thị trường.
Đó không phải là một cơ hội kiếm lời.
Thị trường thức ăn cho chó lớn gấp 40 lần thị trường cho bệnh sốt rét.
Từ năm 1990, ta đã giảm một nửa tình trạng nghèo đói cùng cực và tử vong ở trẻ em.
Bạn thường tin rằng
khi Bill nói ta có thể làm gì đó, ta sẽ làm được.
- Ông có nghĩ ta làm được không? - Chắc chắn rồi.
Hãy kể cho tôi về Diabaté.
Diabaté đang dẫn đầu dự án Target Malaria tại Burkina Faso.
Anh ấy có nền tảng tốt về côn trùng học.
Muỗi à?
Muỗi. Chuyên gia tầm thế giới về nhận định nơi muỗi sẽ tập trung để giao phối.
- Chào. Rất vui được gặp anh. - Chào. Tôi cũng vậy.
Đầu tiên, tôi muốn nói, số liệu có thể nói lên nhiều điều.
Trong số 247 triệu ca trên toàn cầu mỗi năm,
Số ca là 235 triệu ca, chỉ tính riêng ở…
- Thật khó tin. - …châu Phi.
Giờ vấn đề thực sự là
khi ông xem xét các công cụ truyền thống ta có,
màn ngủ, các loại thuốc mới, vân vân,
những gì họ đã làm là thật khó tin.
Nhưng hiện tại, có vẻ họ đã chạm đến giới hạn bảo vệ.
Về cơ bản, với các công cụ hiện tại, nó giống như ông đang ở trong một siêu xe
và muốn đi lên mặt trăng. Sao ông làm được điều đó?
Ông cần một động cơ hoàn toàn khác.
Ta cần nỗ lực nghiên cứu
để tìm ra các công cụ mới.
MẪU PHÂN TÍCH
Để trừ bệnh sốt rét, ta phải kết hợp các công cụ khác nhau.
Ta phải cố diệt trừ muỗi và ngăn muỗi truyền bệnh cho người.
Ta cũng phải bảo vệ con người tốt hơn,
và giết những ký sinh trùng có thể xâm nhập.
Chúng tôi cũng nghĩ: "Làm sao ta bảo vệ những người bị đốt
để đảm bảo ký sinh trùng không có cơ hội bám rễ?
Lý do mà hiện nay ta vẫn đang phải giải quyết điều này
là bởi ký sinh trùng sốt rét có một vòng đời phức tạp.
Ký sinh trùng này có hình dạng khác nhau ở từng giai đoạn.
Ký sinh trùng sốt rét có nhiều cấu tạo phức tạp
được dùng để làm rối loạn hệ thống miễn dịch,
né tránh thứ mạnh nhất hệ thống miễn dịch có thể tung ra.
Ký sinh trùng đang tiến hóa.
Các loại thuốc ta dùng đã cứu mạng nhiều người,
và ký sinh trùng đang bắt đầu kháng thuốc.
Nên để phát triển một loại vắc xin, ta phải thông minh hơn ký sinh trùng.
Rõ ràng, mục tiêu lớn ở đây là có một loại vắc xin hiệu quả,
có giá rẻ, đáng tin cậy,
và có thể được phân phối khắp thế giới.
QUẬN SIAYA, KENYA
Khỏe không?
Vâng.
Đây là nơi diễn ra các nghiên cứu có tầm ảnh hưởng cho vắc xin RTS,S.
Lần thử nghiệm vắc xin đầu tiên
đã diễn ra trong hai phòng này.
Tôi đã có thời gian dài ở trong hai phòng này.
Tôi đã nghiên cứu vắc xin sốt rét trong gần bảy năm.
Khi bắt đầu lần thử này, chúng tôi rất phấn khích.
Tôi thực sự đã nghĩ nó sẽ có hiệu quả, nhưng kết quả là cực kỳ đáng thất vọng.
Cứ hai phút lại có một người chết vì sốt rét.
Kết quả là như vậy.
Mỗi tuần có khoảng 10, 15 ngàn người chết.
Mỗi tuần, mỗi năm.
Bạn phải vận dụng dữ liệu,
phân tích và nghĩ ra một giải pháp khác.
Điều đó khiến tôi chuyển hướng sang một cách can thiệp mới.
Chúng tôi đã phân lập được một kháng thể đơn dòng
cực kỳ hiệu quả trong phòng chống sốt rét.
Vậy câu hỏi là: "Thứ này có thể hiệu quả, nhưng nó có an toàn không?"
Vì chỉ có vài trăm ký sinh trùng sốt rét
được đưa vào mỗi khi muỗi đốt bạn,
nếu bạn có thể ngăn ký sinh trùng ở đó bằng một liều kháng thể,
về cơ bản, bạn có thể ngăn sốt rét diễn ra bên trong vật chủ là người.
Nó trói các ký sinh trùng lại trước khi chúng đi vào gan.
Điều đó gọi là kiểm soát vật chủ.
Bạn cho chúng phản ứng miễn dịch mà bạn muốn.
Liệu ta có thể kê từng liều một,
và liều lượng kháng thể đó có đủ để cung cấp sự bảo vệ trong một năm không,
hay bạn cần liều thứ hai ở thời điểm sáu tháng?
Nghiên cứu được thiết kế như vậy, và giờ chúng tôi đã đi được nửa đường.
Chúng tôi đã tiêm một liều duy nhất, và sẽ xem xét dữ liệu sáu tháng.
Xong rồi.
Đến nay, chúng tôi đã có 324 trẻ em cho phần thứ hai của thử nghiệm.
CẤP CỨU CHÍNH QUYỀN QUẬN SIAYA
Xi-lanh này có một ml. Hãy xác nhận là có một ml.
Em bé đã đến theo lịch hẹn. Nó đang không bị ốm.
Được. Lịch số mấy nhỉ?
- Số 112. - Số 112.
- Vâng. - Được.
Tham gia thử nghiệm chủ yếu là các bà mẹ.
Tôi là Bernadina Odhiambo…
QUẬN SIAYA, KENYA
…và tôi 26 tuổi.
Tôi là mẹ của hai đứa con.
Ian và Margaret.
Siaya là nơi có rủi ro cao bị sốt rét.
Chúng tôi biết có thể tự thực hiện một số biện pháp để kiểm soát việc đó.
Tôi đã làm sạch nhất có thể.
Ở đây không có nước đọng.
Chúng tôi mắc màn khi đi ngủ.
Chúng tôi có thể dùng thuốc chống muỗi.
Chúng tôi có nghe về các nghiên cứu sốt rét được thực hiện ở quận Siaya.
Tôi rất quan tâm vì tôi là một nạn nhân của bệnh sốt rét.
Con trai lớn của tôi bị sốt rét khi được hai tháng tuổi.
Nên khi có các nghiên cứu, tôi đã quyết định tham gia.
Khi bắt đầu nghiên cứu, chúng tôi được mời đến.
Chúng tôi đã đến Kogelo.
Họ đang lấy máu để xét nghiệm.
Sau đó, các con tôi được tiêm một liều vắc xin sốt rét.
Bạn có thể nhìn thấy cây ngô khi ta đang lái xe qua phía Tây Kenya.
Đây trông như là phía Tây Nebraska.
Đây là địa điểm thứ hai. Đây là trạm y tế Kogelo.
Kogelo nằm ở một vùng nông thôn.
Một điều nổi tiếng về nơi này là nó chính là nơi cha Tổng thống Obama sinh ra.
Tôi nghĩ bạn phải hiểu rằng nếu bạn mang đến một sự can thiệp mới,
họ muốn hiểu rõ dữ liệu đó là gì.
Chúng ta rất vui khi có Bob ở đây hôm nay
để cập nhật về chủ đề kháng thể đơn dòng sốt rét.
Chào mừng, và cảm ơn mọi người đã tới.
Khi chúng ta đều được tiêm chủng,
vắc xin được đưa vào và các bạn có một phản ứng kháng thể.
Các bạn có các kháng thể rất tốt làm công việc bảo vệ.
Các kháng thể này không có hại gì.
Được rồi, ta có một đội gồm các kháng thể.
Ai biết Michael Jordan nào?
Cầu thủ bóng rổ.
Không à?
Mbappé thì sao?
Anh ấy có thể kết liễu không? Mbappé! Một pha dứt điểm hoàn hảo!
Giả sử cả đội của các bạn đều là Mbappé.
Tỷ lệ thắng của đội đó sẽ tăng lên.
Kháng thể đơn dòng là như vậy.
Ta nên tiêm bao nhiêu liều?
Ở giai đoạn này, một liều có tác dụng nửa năm.
Mục tiêu của chúng tôi là một liều có tác dụng cả năm.
- Cảm ơn. - Cảm ơn vì câu hỏi của các bạn.
Câu hỏi tôi hay nhận được nhất là chi phí.
Với tôi, đó thực sự là rào cản lớn nhất.
Tôi không nghĩ nó nhất thiết phải là rào cản về khoa học.
Rồi chúng tôi cố thuyết phục họ rằng chúng tôi có thể làm nó rẻ hơn nhiều.
Nếu họ có thể hạ chi phí và khiến hiệu quả tăng lên rất cao,
ở bất cứ nơi nào có kháng thể đó, trẻ em sẽ không bị sốt rét.
Việc chính mà chúng tôi luôn làm với sốt rét là làm các loại thuốc
để bạn uống khi phát hiện thấy sốt.
Ở Nam Mỹ, cây canh-ki-na mọc rất cao,
và ai đó đã phát hiện ra
rằng nếu bạn luộc vỏ cây lên, chính là ký ninh, và uống nó,
bạn có thể khỏi bệnh sốt rét rất nhanh.
CHỮA SỐT RÉT BẰNG KÝ NINH CHỌN CÁCH TIÊU CHUẨN
Điều thú vị về ký ninh
là thực ra nó là một trong các thành phần của nước tonic.
Tonic là từ chúng tôi dùng khi nói về thuốc. Một liều thuốc bổ.
Và nước tonic, nước ký ninh
là thứ mà ở thế kỷ 18 và 19, các thủy thủ
thường dùng làm thuốc phòng bệnh.
Nó có vị rất đắng,
nên thực dân Anh ở Ấn Độ đã thêm rượu gin để giảm vị,
và món gin và tonic ra đời.
Rõ ràng, giờ người ta không uống thứ đó để chống sốt rét.
Cà phê cũng có sự liên quan.
Ban đầu, cà phê được chào mời như thuốc chữa bệnh sốt rét,
và đó là lúc bắt đầu truyền thuyết về cà phê
và cho đến tận cuối những năm 1800, nó được quảng cáo
như một loại thuốc hạ sốt rét.
Người Ai Cập cổ đại đã tắm với nước tiểu người.
Người La Mã đeo một lá bùa trên cổ với câu thần chú: "Abracadabra".
Nguồn gốc của nó là thế, để xua đuổi bệnh sốt rét.
Bệnh sốt rét rất khó bị đẩy lùi
Đã có nhiều nỗ lực thất bại.
Đã rất lâu,
ta đã nói điều này về bệnh truyền nhiễm: "Ta có thể đẩy lùi nó hay không?"
Ta đã đẩy lùi được một bệnh, đó là bệnh đậu mùa.
Với bệnh bại liệt, ta có đến gần nhưng chưa thành công,
nhưng với sốt rét, đó là một câu chuyện hoàn toàn khác.
- Chào. Ổn chứ? - Tony. Ổn chứ?
- Mừng gặp anh. Mời vào. - Cảm ơn đã mời tôi.
Rất hân hạnh. Vào đi.
100 NGƯỜI CÓ ẢNH HƯỞNG NHẤT
Tôi nghĩ các nghiên cứu về kháng thể
đang được thực hiện ở Kenya và nhiều nơi khác
có chứng cứ về mức độ khả thi rất cao,
nhưng tôi lo là ta sẽ mất đi sự chú ý trước khi ta đến được giai đoạn cuối cùng.
Tôi nghĩ việc loại bỏ sốt rét ở nhiều vùng và nhiều quốc gia
là hoàn toàn khả thi.
Việc đẩy lùi bệnh sốt rét theo nghĩa truyền thống sẽ rất khó khăn
bởi sự phổ biến của muỗi, khí hậu, và nhu cầu kiểm soát.
Nên tôi có hy vọng lớn với khoa học.
Khi các công cụ của chúng ta đã rất tốt, ta có tham vọng dùng một vùng địa lý
và cố đẩy thật mạnh việc can thiệp
để hoàn toàn đẩy lùi ký sinh trùng khỏi khu vực đó.
Có nhiều bước và cách làm.
Về muỗi, về chữa trị, về phòng ngừa.
Sức khỏe cộng đồng cần gì, và cơ hội khoa học ở đây là gì?
Và anh phải chọn giữa việc theo đuổi các cơ hội khoa học hiện có
hay tạo ra các cơ hội khoa học mới.
Để chống lại sự đe dọa của muỗi,
các nhà khoa học không ngừng nghiên cứu những con muỗi mang mầm bệnh.
Họ tìm các cách mới để kiếm soát và tiêu diệt chúng.
Để về được con số không, bạn phải cho mọi người thuốc,
nhưng bạn cũng cần diệt trừ muỗi.
Tôi nghĩ một trong những khó khăn của chúng ta là
căn bệnh này có thể được phòng ngừa và chữa trị.
Tôi bắt đầu sự nghiệp của mình bằng cách nhìn vào một lồng muỗi
và chợt nhận ra rằng nếu ta giết lũ muỗi này,
ta có thể ngăn chặn mọi thứ khác xảy ra sau đó.
Trong lịch sử, DDT là công cụ diệt muỗi nổi tiếng nhất.
Nó có nhiều tác động tiêu cực,
và phong trào về môi trường nói ta nên tránh xa thứ đó.
Giờ ta có một ý tưởng gọi là ổ gen,
tức là dùng gen của muỗi để khiến chúng không thể sinh sôi.
Đó là thứ đáng chờ đợi nhất mà ta có.
Tôi tham gia vì từ khi còn nhỏ, tôi đã luôn quan tâm đến sinh vật sống,
được bố mẹ đưa đến Galápagos, và điều đó đã khiến tôi đọc Darwin.
Tôi thấy bị hấp dẫn bởi
cách mà tấm thảm của sự sống được dệt một cách khó tin,
và tôi nghĩ: "Mình muốn học để làm thế.
Mình muốn học để thay đổi các loài".
Nếu bạn có thể phát minh một công nghệ giúp loại bỏ sốt rét vĩnh viễn,
bạn sẽ làm chứ?
Câu trả lời hẳn liên quan đến CRISPR.
Công nghệ chỉnh sửa gen của CRISPR về cơ bản là chiếc kéo cho gen,
cho phép chúng ta cắt một trình tự gen cụ thể
và đưa vào một trình tự ADN mới ở đoạn bị cắt.
Ta có thể dùng nó để tạo nên thứ gọi là ổ gen,
thứ cho phép ta lan truyền sự thay đổi từ một cá thể
ra toàn bộ quần thể trong tự nhiên.
Và phiên bản mạnh nhất, thứ gọi là ổ gen tự lan truyền,
không có giới hạn nào về sự vượt qua ranh giới về loài.
Nghĩa là nếu có một dòng gen trong một quần thể,
nó sẽ lan ra để tác động lên cả quần thể.
Nếu bạn có CRISPR, khả năng thay đổi gen,
và ổ gen, thứ lan truyền sự di truyền,
ta có thể viết lại mã gen để quyết định thứ ta sẽ truyền đi,
và biến tất cả thành con đực, và như thế, chúng không thể giao phối được nữa.
Khi tất cả đã bị biến thành con đực, giống loài đó coi như kết thúc,
và về lý thuyết, đó là dấu chấm hết cho căn bệnh đó.
Người ta nói: "Nó có thể đi ra khỏi con muỗi chứ?
Nó có thể lai với côn trùng thụ phấn cho chúng ta trái cây chứ?"
Có nhiều câu hỏi chính đáng về một kỹ thuật mạnh như thế này.
Muỗi hoàn toàn có các lợi ích cho xã hội.
Chúng thuộc hệ sinh thái tự nhiên
và là thức ăn cho loài khác. Cá tầm, cá hồi, các động vật gần mặt nước.
Chúng là thức ăn cho chim và dơi.
Một số loài phong lan có lẽ sẽ tuyệt chủng nếu loài muỗi bị tuyệt chủng.
Nên muỗi là một phần có giá trị của bất cứ hệ sinh thái tự nhiên nào.
Khi bạn loại bỏ một loài khỏi một hệ sinh thái,
hệ quả có thể là sự mất đa dạng sinh học
với nhiều hệ quả ngoài ý muốn với các hệ sinh thái khác.
Ví dụ, voi ma mút lông cừu tuyệt chủng
kéo theo cả những con bọ xấu số lấy thức ăn từ chúng.
Chỉ ở châu Phi đã có hàng ngàn loại muỗi.
Nhiều đến nỗi nếu chỉ loại bỏ vài loài,
những loài phát tán sốt rét, một con số rất nhỏ,
khả năng hệ sinh thái bị ảnh hưởng là cực kỳ thấp.
Không phải là không có, nhưng rất thấp.
Nghiên cứu là một quá trình dài.
Giờ ta muốn có thứ gì đó ngay, mà ta cần thời gian nghiên cứu
để phát triển thứ công nghệ riêng biệt như chúng tôi đang làm.
Tôi làm trong dự án Target Malaria.
Chúng tôi dùng các công cụ gen tiên tiến để loại bỏ sốt rét trong tương lai.
Ta chưa có muỗi mang ổ gen ở châu Phi vì nhiều lý do.
Có rất nhiều các yếu tố khác xung quanh nó,
và tất cả các mảnh ghép cần được chắp nối
để đảm bảo ta có một thứ gì đó hiệu quả
và rất an toàn cho cộng đồng.
Dịch sốt rét xảy ra ở nông thôn,
và vào mùa mưa.
Dùng muỗi để phát tán gen,
và ngay cả ở một khu vực khó khăn,
nơi ông không thể tiếp cận, muỗi sẽ làm việc đó thay ông.
Chúng tôi cảm thấy đây là một công cụ mang tính thay đổi,
mà thả muỗi ở thực địa là một việc rất dễ.
Tôi sẽ chỉ mất 30 phút, nhưng ta đã mất bảy năm để làm việc đó.
Nếu ông bắt đầu ngay với ổ gen, nó sẽ lan ra,
sẽ có nhiều khía cạnh ông không ngờ tới, chuyện đó sẽ rất khó khăn.
Ông cần phục vụ cộng đồng để có giấy phép xã hội.
Đây không phải thứ tự nhiên mà có. Ông thực sự cần xây dựng lòng tin ở họ.
Tôi không thể mang một xô đầy muỗi tới một làng bất kỳ
với suy nghĩ tôi là một nhà khoa học đang phục vụ cộng đồng.
Người dân cần phải hiểu được việc bạn đang làm.
Chào buổi sáng.
Khỏe chứ?
Khỏe. Cảm ơn.
Chào buổi sáng.
- Anh ổn chứ? - Rất ổn.
Tốt lắm. Cảm ơn.
Rất vui khi hai người ở đây sáng nay.
Như các anh thấy, đây là nơi chúng tôi nuôi côn trùng. Muỗi đều ở cả đây.
Chúng tôi biết có một số mối quan ngại,
nên đôi khi sẽ thật có ích nếu bạn có thể đưa các lãnh đạo cộng đồng
tới nơi nuôi con trùng và cho họ xem
những con muỗi, các bạn biến đổi chúng,
và cho phép họ hỏi các câu hỏi khác nhau.
Như các anh thấy, toàn bộ tòa nhà được sơn màu trắng.
Để khi có gì đó ở trên tường, ta có thể nhìn thấy dễ hơn.
Nếu các anh đứng ở đây, các anh có thể cảm nhận được gió quạt.
Mọi thứ được thực hiện sao cho muỗi được giữ ở bên trong.
Tất cả muỗi ở hàng này đã được biến đổi gen.
Đây là parafin, giống như da người.
Ngoài ra còn có nguồn nhiệt để đặt lên nó.
Nó khiến parafin ấm lên, và muỗi có thể cảm nhận được ngay.
Khi đó, chúng sẽ đến và bắt đầu hút máu.
Nay tôi đã học nhiều điều ở nơi nuôi côn trùng.
Tôi đã rất ngạc nhiên về cách một con muỗi có thể được biến đổi.
Con muỗi rất nhỏ, và thật kinh ngạc khi nói rằng…
LÃNH ĐẠO HỘI ĐỒNG LÀNG SOUROUKOUDINGA
…nó có thể được biến đổi.
Đó là thứ ta gọi là ADN.
Khi sự biến đổi được tích hợp vào bộ gen của muỗi,
các anh sẽ thấy chúng có mắt màu đỏ.
Vậy những con muỗi không bị biến đổi không có mắt đỏ à?
Không, mắt chúng không có màu đỏ.
Thật khó để thay đổi hệ gen của một loài
và biết chắc chắn hệ lụy cuối cùng từ việc đó.
Ta có thể chỉnh sửa một thụ thể nhất định ở một tế bào để ngăn nhiễm vi-rút HIV.
Nó cũng gia tăng tỷ lệ mắc bệnh sốt Tây Sông Nin.
Ngày nay, hầu hết mọi người nói: "Đó là lựa chọn dễ dàng",
nhưng liệu nó có còn như thế sau 10.000 năm nữa?
Có thể bệnh sốt Tây Sông Nin sẽ xóa sổ nhân loại.
Rất khó để nhìn thấy tương lai.
Sẽ có những người nói
ngay cả lợi ích giảm tử vong do sốt rét
cũng không đáng để mở chiếc hộp Pandora.
Tôi hoàn toàn không đồng ý với điều đó.
Chỉ vài loài ở châu Phi
đã đóng góp 80% gánh nặng.
Nó không thuộc danh sách trong hộp dụng cụ của Tiến sĩ Ác ma,
và đáng buồn là, danh sách đó không trống.
- Nó không ở trong đó. - Vâng.
Chúng tôi hay nhận được câu hỏi
rằng nếu loại bỏ muỗi, điều gì sẽ xảy ra?
Câu hỏi của tôi là ta có 600.000 người tử vong mỗi năm.
Chuyện xấu đang xảy ra rồi.
Ta cần hành động.
Vẫn rất khó để tới một nước khác, với tư cách một người nước ngoài,
và nói với họ rằng ta muốn sử dụng người dân của họ
và họ có thể có được lợi ích lớn khi ta chưa chắc chắn, và cuối cùng,
ta sẽ quyết định số phận công nghệ này sau khi dùng xong.
Toàn bộ lịch sử của chủ nghĩa thực dân là người da trắng tới châu Phi,
lợi dụng con người như thể họ là khoáng sản hay gì đó.
Dân chúng thực sự muốn dự án này thành công
vì chúng tôi đã thấy nhiều ca bệnh sốt rét nghiêm trọng…
ĐẠI DIỆN QUẬN
…và mọi người đang rất mong chờ một giải pháp thích hợp.
Môi trường của họ, quyết định là của họ,
nhưng tôi không ở châu Phi, con tôi không bị sốt rét đe dọa
nhưng nếu con tôi sống ở đó và bị đe dọa như vậy,
tôi sẽ nói: "Làm ngay đi".
Tự lan truyền, tới thẳng đó, không thử nghiệm sinh thái gì nữa.
Nếu con tôi bị đe dọa, tôi sẽ nói: "Làm đi". Đừng phí thì giờ nữa.
Đây là một ví dụ tốt
về lý do mà thế giới phát triển của chúng ta
cần chú ý tới các dịch bệnh toàn cầu.
Tôi nghĩ có hai lý do.
Một là, với một nước giàu, tôi nghĩ ta có trách nhiệm về đạo đức
để ngăn những người cực kỳ yếu thế bị các bệnh có thể phòng ngừa và chữa trị
chỉ vì nơi mà họ được sinh ra,
mà còn có một lợi ích cá nhân được khai sáng
khi anh đối mặt với các bệnh truyền nhiễm.
Chúng có thể len lỏi vào các vùng khác.
CDC đã ra một cảnh báo sức khỏe mới
sau khi xác nhận năm trường hợp sốt rét ở Mỹ.
Tin mới nhận ở Maryland…
Sau hơn 40 năm, đã có một trường hợp nhiễm sốt rét.
Sốt rét rất tàn bạo.
Nếu ta nhìn vào biến đổi khí hậu,
ta có thể thấy rất nhiều vấn đề.
Ta không muốn thế giới trở thành một nơi mà mỗi khi có vấn đề,
hàng chục đến hàng trăm người phải chết vì sốt rét, dù tránh được.
Nước Mỹ có môi trường nhạy cảm,
nhất là các vùng miền Nam với khí hậu ấm
kèm theo muỗi Anophen.
Khả năng lây nhiễm ở địa phương là rất đáng lo ngại.
MARYLAND THÔNG BÁO CA NHIỄM SỐT RÉT ĐẦU TIÊN Ở ĐỊA PHƯƠNG TRONG 40 NĂM
- Chào buổi tối. - Chào buổi tối.
- Cả nhà thế nào? - Khỏe.
- Mọi người ổn chứ? - Vâng.
Mọi người biết sáng nay có chuyện gì không?
Chuyện gì?
Tôi đã đến phòng thí nghiệm để xem nghiên cứu về sốt rét.
Vậy, làm thế nào để nhận ra một con muỗi đã bị biến đổi?
Khi nhìn vào chúng, muỗi bị biến đổi có mắt màu đỏ.
Mama, Ian, khỏe chứ?
Tôi ổn.
Ian, chào bác sĩ đi con!
Được rồi.
Trong một tháng qua,
từ khi cô đến phòng khám, em bé có vấn đề gì không?
- Nó vẫn ổn. - Được.
Cô có gì muốn nói cho tôi về em bé không?
Đã sáu tháng rồi.
Bác sĩ đến nhà, bọn tôi đến phòng khám, rồi lặp lại.
Tôi thấy rất vinh dự khi được tham gia vào nghiên cứu này
vì thằng bé vẫn rất ổn.
Sáu tháng qua, nó không nhiễm sốt rét.
Trước đây, tôi đã rất sợ
vì tôi là một nạn nhân của sốt rét.
Dù nó chưa được chứng minh là có hiệu quả,
nhưng mong là vài năm nữa thì có.
Tôi chỉ dám khiêm tốn cầu nguyện
rằng kháng thể này
sẽ có tác dụng.
Để tôi không sợ hãi nữa.
Liệu những con muỗi đã được biến đổi có ở lại với họ
trong phòng thí nghiệm hay không?
Mọi người không cần phải sợ muỗi biến đổi.
Mục đích của nghiên cứu này là loại bỏ muỗi cái
để chống lại bệnh sốt rét.
Bọn tôi thấy sợ vì hay nghe về những chuyện người da trắng làm,
và làm dịch bệnh tồi tệ hơn.
Nếu mọi người tới phòng thí nghiệm,
sự thật là nó rất tuyệt vời,
họ làm việc rất chăm chỉ và nghiên cứu đang tiến triển rất tốt.
Ta rất cần nhớ rằng sốt rét là căn bệnh của nghèo đói,
và khi trẻ em bị bệnh, chúng không thể tới trường, học hành,
và khi không được học, chúng không thể có việc
và tự nuôi sống bản thân.
Bố mẹ phải ở nhà trông con, không thể kiếm sống.
Họ phải bỏ tiền ra điều trị sốt rét,
và chi phí về sức khỏe của họ tăng lên, nên phá bỏ vòng lặp đó
là điều cực kỳ quan trọng để thoát khỏi nghèo đói.
Chừng nào bệnh sốt rét còn giết nhiều người ở châu Phi
và hoàn toàn hủy hoại nền kinh tế,
chúng ta vẫn sẽ khó phát triển.
Đây là gốc rễ của tôi. Tôi sinh ra và lớn lên ở đây.
Cả gia đình tôi ở đây.
Chẳng có ai xây dựng đất nước hộ tôi.
Tôi phải làm việc đó.
Chúng tôi phải làm.
Tạm biệt.
- Tạm biệt. - Tạm biệt.
Tôi hy vọng là
ta sẽ có thể đẩy lùi bệnh sốt rét khi tôi còn sống.
Tôi cũng muốn loại bỏ nó khi còn sống, một mong muốn còn gấp gáp hơn, nên…
Anh sẽ ổn thôi. Hãy cố giữ sức khỏe.
Bạn luôn có thứ gì đó trước khi nạp vào
nơi bạn tìm ra những gì cần đưa vào prompt buffer,
nhưng chuyên gia toán học…
- Bill Gates đang đi rất đúng hướng. - …chuyên gia. Thứ gọi là plug-in…
Việc một trí tuệ như vậy cố gắng giải quyết vấn đề
sẽ có hiệu quả theo mọi cách.
Đây là một điều rất tốt.
Bằng cách tạo ra thứ gọi là kiến trúc của hệ thống…
Nếu không có anh ấy, ta cần tự tạo ra,
mà nếu ta làm vậy, sẽ không ai tin nhân vật đó, bạn hiểu chứ?
Tôi chỉ nghĩ đây là một người đàn ông muốn trở nên có ích.
Điều đó thật tuyệt vời.
Quan trọng là kết quả.
Ngay cả những người giàu có nhất
cũng không thể giải quyết các vấn đề này, chúng quá lớn.
Ta cần sự ủng hộ từ chính phủ, và đây là lúc ta cần sự ủng hộ.
Lúc này ta cần người kể chuyện để kể câu chuyện.
Việc ta cần làm là kết nối não trái với não phải.
Thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức lớn,
nhưng tôi tin ta xử lý được.
Nói chung, thế giới đã cải thiện rất nhiều và tôi thích làm một phần nhỏ trong đó.
Có những thách thức về phân cực chính trị,
nguồn lực hạn chế và phòng tránh thảm họa khí hậu,
và chúng ta phải thúc đẩy sự đổi mới để vượt qua những thử thách đó.
Ta sẽ làm được.
Sẽ là 15, 20 hay 30 năm?
Việc đó cần nhiều công sức và cần được ưu tiên.
Biên dịch: Nathalie Nguyen