1 00:00:03,160 --> 00:00:09,520 Het is een van Europa's grootste democratieën en militaire machten. 2 00:00:09,680 --> 00:00:12,600 Maar omdat het tussen twee continenten ligt... 3 00:00:12,760 --> 00:00:15,480 heeft Spanje meerdere invasies te verduren gehad... 4 00:00:15,640 --> 00:00:20,280 van binnen en buiten Europa. 5 00:00:20,440 --> 00:00:25,120 Het was het strijdtoneel voor conflicten over land... 6 00:00:25,280 --> 00:00:31,520 rijkdom en vooral ideeën. 7 00:00:31,680 --> 00:00:37,440 Dit is het bijzondere verhaal van de verdediging van Spanje. 8 00:00:37,600 --> 00:00:39,760 Een eeuwenlange religieuze strijd. 9 00:00:39,920 --> 00:00:45,600 Het lijkt erop dat ze in de val zitten en volledig weggevaagd worden. 10 00:00:45,760 --> 00:00:50,240 Met hevige gevechten om de rijkdommen van het Rijk te beschermen. 11 00:00:50,400 --> 00:00:54,120 Na hun terreuraanval op de stad lag Cádiz in puin. 12 00:00:56,040 --> 00:01:01,640 Het leidde tot een van de bitterste burgeroorlogen van de 20e eeuw. 13 00:01:03,520 --> 00:01:05,960 Mensen renden de tunnels in. 14 00:01:06,120 --> 00:01:08,840 Duizenden mannen, vrouwen, kinderen, ouderen... 15 00:01:09,000 --> 00:01:13,840 probeerden te ontsnappen aan de nachtmerrie boven hun hoofd. 16 00:01:17,720 --> 00:01:21,400 Elk land is een gevangene van z'n geografie. 17 00:01:21,560 --> 00:01:25,040 Grenzend aan bergen, rivieren... 18 00:01:25,200 --> 00:01:28,920 zeeën of rotsen. 19 00:01:29,080 --> 00:01:32,200 Elk land moet deze grenzen verdedigen tegen aanvallen. 20 00:01:34,920 --> 00:01:41,680 Op het land, in de lucht en op zee. 21 00:01:41,840 --> 00:01:46,840 Deze serie onderzoekt de ongelooflijke bouwwerken... 22 00:01:47,000 --> 00:01:51,640 ingenieuze wapens en briljante strategieën... 23 00:01:51,800 --> 00:01:55,640 die Europa's meest door de strijd geharde landen vormgaven... 24 00:01:55,800 --> 00:01:58,840 in de afgelopen 1000 jaar. 25 00:01:59,000 --> 00:02:03,880 En die een cruciale rol speelden bij de vorming van de huidige landen. 26 00:02:14,200 --> 00:02:17,640 De kastelen, paleizen en kathedralen van Spanje... 27 00:02:17,800 --> 00:02:22,040 behoren tot de grootste en meest exotische in Europa. 28 00:02:24,240 --> 00:02:29,040 Opvallende monumenten die de epische geschiedenis van een natie uitstralen. 29 00:02:30,800 --> 00:02:37,040 Een ziel ontstaan uit conflicten onder twee machtige rijken. 30 00:02:39,240 --> 00:02:45,040 Spanje bezet het grootste deel van het Iberische schiereiland... 31 00:02:45,200 --> 00:02:49,240 en raakt bijna het noorden van Afrika. 32 00:02:49,400 --> 00:02:51,360 {\an8}En 1300 jaar geleden... 33 00:02:51,520 --> 00:02:57,560 {\an8}was het het front van het grootste rijk dat de wereld ooit had gezien. 34 00:02:57,720 --> 00:03:02,040 {\an8}Een machtig islamitisch kalifaat dat zich uitstrekte van Centraal-Azië... 35 00:03:02,200 --> 00:03:07,560 tot aan de Straat van Gibraltar, waar in 711... 36 00:03:07,720 --> 00:03:13,440 het kalifaat een invasie uitvoerde die Spanje voorgoed zou veranderen. 37 00:03:16,080 --> 00:03:19,560 Legers van duizenden islamitische krijgers... 38 00:03:19,720 --> 00:03:25,840 vochten voor de vruchtbare grond en minerale grondstoffen van Spanje. 39 00:03:27,720 --> 00:03:29,240 {\an8}Binnen een paar jaar... 40 00:03:29,400 --> 00:03:34,960 {\an8}hadden de indringers het grootste deel van het schiereiland ingenomen. 41 00:03:35,120 --> 00:03:40,040 {\an8}Het was het begin van een lang conflict tussen christelijk Europa... 42 00:03:40,200 --> 00:03:42,840 en de Noord-Afrikaanse indringers. 43 00:03:46,800 --> 00:03:51,560 Historicus dr. Onyeka Nubia is in Zuidwest-Spanje... 44 00:03:51,720 --> 00:03:58,640 om de tactieken en gevechten in deze strijd te onderzoeken. 45 00:03:58,800 --> 00:04:02,040 De mensen uit Afrika... 46 00:04:02,200 --> 00:04:06,080 en Klein-Azië worden in de volksmond Moren genoemd. 47 00:04:06,240 --> 00:04:10,040 Ze heersten over grote delen van het Iberisch Schiereiland... 48 00:04:10,200 --> 00:04:12,920 bijna acht eeuwen lang. 49 00:04:13,080 --> 00:04:15,560 Ze noemden hun koninkrijk Al-Andalus. 50 00:04:18,440 --> 00:04:24,920 De Moren brachten een verfijnde, nieuwe cultuur naar Al-Andalus. 51 00:04:25,080 --> 00:04:27,560 Hoe was de Moorse cultuur? 52 00:04:27,720 --> 00:04:33,280 Die cultuur was een synthese van het oude Griekenland... 53 00:04:33,440 --> 00:04:39,640 het oude Rome en Afrikaanse cultuur met islamitische moslimtradities... 54 00:04:39,800 --> 00:04:43,840 samen. Wat je hier ziet met stromend water... 55 00:04:44,000 --> 00:04:48,760 en ondergrondse verwarming laat de beschaving zien, de weelde... 56 00:04:48,920 --> 00:04:53,880 de verfijning, misschien wel de geavanceerdste beschaving... 57 00:04:54,040 --> 00:04:58,320 die toen in West-Europa bestond. 58 00:04:58,480 --> 00:05:04,120 Maar terwijl het islamitische Spanje in het zuiden bloeide en rijk werd... 59 00:05:04,280 --> 00:05:09,360 {\an8}veroverden in het noorden christelijke legers grondgebied terug. 60 00:05:09,520 --> 00:05:16,440 {\an8}En Al-Andalus werd steeds kwetsbaarder voor een invasie vanuit zee. 61 00:05:16,600 --> 00:05:19,760 In de strijd om het voortbestaan van islamitisch Spanje... 62 00:05:19,920 --> 00:05:25,240 bleek één plek cruciaal: een lucratieve handelslink... 63 00:05:25,400 --> 00:05:30,760 die Al-Andalus verbond met de moslimwereld en de Middellandse Zee... 64 00:05:30,920 --> 00:05:34,000 de zuidelijke haven van Málaga. 65 00:05:34,160 --> 00:05:39,960 In 1057 heerste in Málaga een ambitieuze islamitische krijgsheer... 66 00:05:40,120 --> 00:05:44,640 de emir van Granada, Badis Ibn Habus. 67 00:05:44,800 --> 00:05:50,560 Z'n prioriteit was het verdedigen van deze haven. 68 00:05:50,720 --> 00:05:52,840 Ibn Habus moest iets bouwen... 69 00:05:53,000 --> 00:05:58,280 dat geografisch, strategisch en militair sterk was. 70 00:05:58,440 --> 00:06:01,440 Een onneembaar fort. 71 00:06:01,600 --> 00:06:05,480 Z'n oplossing was het alcazaba. 72 00:06:07,800 --> 00:06:11,040 Op een heuvel aan de zuidoostkant van de stad... 73 00:06:11,200 --> 00:06:16,760 kijkt het alcazaba uit over de haven en domineert het de omgeving. 74 00:06:16,920 --> 00:06:19,960 Geografisch is het een sterke positie. 75 00:06:20,120 --> 00:06:25,240 Een aanval zou vanuit de hele citadel te zien zijn. 76 00:06:25,400 --> 00:06:30,920 Maar het defensieve ontwerp maakt deze citadel uniek. 77 00:06:32,800 --> 00:06:39,240 Hij had twee lagen, een hoge buitenmuur met torens... 78 00:06:39,400 --> 00:06:43,840 en een versterkte binnenplaats die het paleis beschermde. 79 00:06:45,600 --> 00:06:50,320 Als aanvallers de zwaar versterkte ingang binnendrongen... 80 00:06:50,480 --> 00:06:54,440 kwamen ze terecht in een doolhofachtige gang... 81 00:06:54,600 --> 00:06:58,000 met een reeks sterke poorten. 82 00:06:59,400 --> 00:07:04,960 Een aanvalsmacht heeft snelheid nodig om zo'n kasteel te veroveren. 83 00:07:05,120 --> 00:07:08,400 Dit ontwerp met z'n scherpe bochten... 84 00:07:08,560 --> 00:07:12,040 en kleine ruimtes voorkomt dat momentum. 85 00:07:12,200 --> 00:07:17,920 De aanvaller haalt nooit de vereiste snelheid om de citadel te veroveren. 86 00:07:20,000 --> 00:07:23,840 Maar het grootste gevaar komt van boven. 87 00:07:25,200 --> 00:07:30,840 Het aanvalsleger krijgt te maken met speren, kokende olie, afval... 88 00:07:31,000 --> 00:07:36,240 of het hoofdwapen van de verdediger: de korte boog en de kruisboog. 89 00:07:36,400 --> 00:07:43,040 Kruisbogen waren makkelijk in gebruik en zeer nauwkeurig op korte afstand. 90 00:07:43,200 --> 00:07:46,760 De kantelen boden bescherming bij het herladen. 91 00:07:48,760 --> 00:07:52,880 De korte boog was ideaal om snel mee te schieten. 92 00:07:54,280 --> 00:07:57,040 De perfecte wapens om de citadel te verdedigen. 93 00:08:01,720 --> 00:08:04,960 Als aanvallers de open binnenplaats betraden... 94 00:08:05,120 --> 00:08:11,520 belandden ze in een dodelijke regen van pijlen die van alle kanten kwamen. 95 00:08:11,680 --> 00:08:17,840 Hoog op deze muren is het geniale ontwerp van Ibn Habus duidelijk. 96 00:08:18,000 --> 00:08:22,640 Torens, geschutkoepels en loopbruggen beschermen andere torens... 97 00:08:22,800 --> 00:08:27,520 geschutkoepels en loopbruggen middels kruisend vuurbereik. 98 00:08:28,800 --> 00:08:34,080 Elke aanvaller treft meerdere verdedigingslinies. 99 00:08:34,240 --> 00:08:37,560 Het is geniaal. 100 00:08:37,720 --> 00:08:40,840 Het was een soort dodelijk middeleeuws computerspel... 101 00:08:41,000 --> 00:08:44,760 met levels toenemend in onmogelijkheid. 102 00:08:49,920 --> 00:08:53,560 De bouwers van deze paleizen moeten gedacht hebben... 103 00:08:53,720 --> 00:08:56,320 dat ze niet meer aangevallen konden worden. 104 00:08:56,480 --> 00:09:02,320 Veilig en geborgen in hun machtige citadel. 105 00:09:02,480 --> 00:09:05,440 De verdediging van het alcazaba was zo sterk... 106 00:09:05,600 --> 00:09:07,640 dat er in de eerste 400 jaar... 107 00:09:07,800 --> 00:09:11,960 geen enkele poging was om hem te belegeren. 108 00:09:12,120 --> 00:09:15,640 Maar de dag des oordeels kwam eraan. 109 00:09:21,120 --> 00:09:25,560 {\an8}Het christelijke leger rukte geleidelijk op naar het zuiden. 110 00:09:25,720 --> 00:09:30,640 {\an8}In de 15e eeuw was het enige wat over was van Al-Andalus... 111 00:09:30,800 --> 00:09:34,120 {\an8}het emiraat van Granada. 112 00:09:34,280 --> 00:09:38,360 Geleid vanuit Granada's weelderige Alhambra Paleis... 113 00:09:38,520 --> 00:09:43,560 stond het islamitische Spanje voor de zwaarste beproeving. 114 00:09:43,720 --> 00:09:47,760 Het leger van koning Ferdinand en koningin Isabella... 115 00:09:47,920 --> 00:09:54,440 was nu groter dan dat van de Moren en ze wilden Málaga. 116 00:09:54,600 --> 00:09:58,000 Ze hadden hypermoderne wapens bij zich. 117 00:09:58,160 --> 00:10:04,440 Artillerie die het hart van de citadels kon raken. 118 00:10:14,840 --> 00:10:20,800 {\an8}In mei 1487 omsingelde het leger van Ferdinand en Isabella Málaga... 119 00:10:20,920 --> 00:10:27,760 met 80.000 pelotons en de grootste artillerie die Spanje ooit had gezien. 120 00:10:27,920 --> 00:10:34,440 Ze blokkeerden de haven zodat niemand en niets erin of eruit kon... 121 00:10:34,600 --> 00:10:38,640 en eisten dat de Moren zich overgaven. 122 00:10:38,800 --> 00:10:44,160 Maar de leider van de 15.000 Moorse soldaten, gehard en charismatisch... 123 00:10:44,320 --> 00:10:50,160 Hamet el Zegri, weigerde. En met goede reden. 124 00:10:50,320 --> 00:10:54,440 De Moren hadden de verdediging van Málaga uitgebreid... 125 00:10:54,600 --> 00:10:59,840 met een imposante muur tot wel vier meter dik rond de stad... 126 00:11:00,000 --> 00:11:05,040 en een extra buitenmuur voor aanvallen uit het noorden. 127 00:11:05,200 --> 00:11:08,440 Maar El-Zegri's geheime wapen lag in het oosten... 128 00:11:08,600 --> 00:11:12,840 waar een steile heuvel een strategisch uitkijkpunt bood. 129 00:11:13,000 --> 00:11:18,720 Hier hadden de Moren een tweede oersterk fort gebouwd... 130 00:11:18,880 --> 00:11:22,840 dat boven het alcazaba uittorende. 131 00:11:23,000 --> 00:11:26,920 Het kasteel van Gibralfaro. 132 00:11:28,120 --> 00:11:30,320 Gibralfaro was echt hypermodern. 133 00:11:30,480 --> 00:11:35,840 Het grootste voordeel van El Zegrí was dat de vesting bestand was... 134 00:11:36,000 --> 00:11:37,640 tegen moderne technologie... 135 00:11:37,800 --> 00:11:44,200 omdat ze konden worden aangevallen met buskruit, kanonnen en geweren. 136 00:11:46,800 --> 00:11:51,200 Kijk om je heen en zie hoeveel overzicht je hier hebt... 137 00:11:51,360 --> 00:11:54,160 hoog op deze berg. 138 00:11:54,320 --> 00:12:00,440 Een strategisch belangrijke positie, want het bevat al het hogere terrein. 139 00:12:00,600 --> 00:12:02,840 De verdedigers in Gibralfaro... 140 00:12:03,000 --> 00:12:07,080 konden de hele dag schieten op een aanvallend leger... 141 00:12:07,240 --> 00:12:11,040 zonder dat de aanvallers daar iets aan konden veranderen. 142 00:12:11,200 --> 00:12:15,480 De borstweringen en torens werden op een bepaalde hoogte gebouwd... 143 00:12:15,640 --> 00:12:22,240 waardoor de kanonnen de top niet konden bereiken. 144 00:12:22,400 --> 00:12:28,040 Málaga had de sterkste vestingwerken in heel Al-Andalus. 145 00:12:28,200 --> 00:12:33,120 Maar 't ontving de grootste vuurkracht die het land ooit had gezien. 146 00:12:33,280 --> 00:12:39,640 De toekomst van Spanje, de islam en het christendom werd nu bepaald. 147 00:12:42,000 --> 00:12:48,640 Eerst openden grote kanonnen van Ferdinand het vuur. 148 00:12:53,200 --> 00:12:59,760 Na weken bombarderen braken ze eindelijk door de buitenmuur. 149 00:13:02,000 --> 00:13:06,920 De Moren vochten Ferdinands troepen fel van zich af... 150 00:13:07,080 --> 00:13:12,640 maar uiteindelijk moesten ze zich terugtrekken achter de stadsmuur. 151 00:13:14,320 --> 00:13:18,040 Het lijkt erop dat de verdedigers in de val zitten... 152 00:13:18,200 --> 00:13:21,080 en volledig zullen worden vernietigd. 153 00:13:21,240 --> 00:13:27,560 Toen kwam Ferdinand met een nieuw wapen: z'n zware Lombard-kanonnen... 154 00:13:27,720 --> 00:13:31,320 die een ijzeren lading van 30 kilo afvuurden... 155 00:13:31,480 --> 00:13:35,840 om de stadsmuren van Málaga te doorbreken. 156 00:13:38,400 --> 00:13:42,000 Maar de muren hielden stand. 157 00:13:42,160 --> 00:13:44,440 El Zegri weigerde zich over te geven... 158 00:13:44,600 --> 00:13:50,480 en voerde aanvallen uit op de christelijke kampen. 159 00:13:50,640 --> 00:13:55,040 De christenen besloten te escaleren en koningin Isabella... 160 00:13:55,200 --> 00:13:59,920 was een meesterbrein in de logistiek. 161 00:14:00,080 --> 00:14:05,240 Ze stuurde duizenden extra troepen en mobiele belegeringstorens. 162 00:14:07,000 --> 00:14:12,440 De Moren groeven onder de torens en bliezen ze op. 163 00:14:16,280 --> 00:14:22,040 Maar hoe fel de Moren ook vochten, de blokkade kregen ze niet neer. 164 00:14:22,200 --> 00:14:27,840 De aanvallers hielden de voedselimport tegen en het water raakte op. 165 00:14:30,600 --> 00:14:34,880 Uiteindelijk, na drie maanden strijd... 166 00:14:35,040 --> 00:14:39,640 vernietigde Ferdinand de toren die een brug naar de stad bewaakte... 167 00:14:39,800 --> 00:14:43,720 zodat de christelijke troepen konden binnenvallen. 168 00:14:50,360 --> 00:14:54,840 Inmiddels aten de inwoners van Málaga katten... 169 00:14:55,000 --> 00:14:58,960 honden en bladeren. Op 13 augustus... 170 00:14:59,120 --> 00:15:03,640 gaven ze zich over aan de genade van Ferdinand en Isabella. 171 00:15:06,200 --> 00:15:11,040 Maar El Zegri en z'n troepen in het alcazaba weigerden zich over te geven. 172 00:15:11,200 --> 00:15:14,480 Ze hoopten nog steeds op versterking. 173 00:15:15,600 --> 00:15:18,640 Tegen alle verwachtingen in vochten ze door. 174 00:15:20,200 --> 00:15:22,840 Uiteindelijk werden de verdedigers in alcazaba... 175 00:15:23,000 --> 00:15:29,640 gedwongen zich naar Gibralfaro te verplaatsen. 176 00:15:31,320 --> 00:15:35,440 Het alcazaba was verbonden met Gibralfaro... 177 00:15:35,600 --> 00:15:41,680 door een versterkte gang, de Coracha. 178 00:15:43,520 --> 00:15:49,160 De Coracha was een ontsnappingsroute zodat soldaten en wapens... 179 00:15:49,320 --> 00:15:53,800 zich van de ene citadel naar de andere konden terugtrekken. 180 00:15:53,960 --> 00:15:59,520 De mannen van El Zegrí beklommen de Coracha naar Gibralfaro. 181 00:16:00,720 --> 00:16:07,000 De vijand gooide alles in de strijd, maar kwam er niet doorheen. 182 00:16:07,160 --> 00:16:12,840 El Zegri hield het ongeveer een week vol in het fort, maar uiteindelijk... 183 00:16:13,000 --> 00:16:17,040 faalden ze niet door het vestingwerk. 184 00:16:17,200 --> 00:16:20,120 Z'n versterkingen kwamen nooit. 185 00:16:20,280 --> 00:16:24,720 Ferdinand had ze vernietigd voor ze Málaga konden bereiken. 186 00:16:24,880 --> 00:16:28,840 Toen El Zegri dat besefte, had hij geen keus. 187 00:16:29,000 --> 00:16:34,800 Op 19 augustus 1487 gaf hij zich eindelijk over. 188 00:16:34,960 --> 00:16:39,960 De meeste soldaten en de inwoners van Málaga werden verkocht als slaven. 189 00:16:40,120 --> 00:16:43,840 El Zegri zelf stierf in de gevangenis. 190 00:16:45,320 --> 00:16:49,440 Rond Málaga werd het moslimsymbool van de halve maan vervangen... 191 00:16:49,600 --> 00:16:51,320 door het kruis. 192 00:16:53,720 --> 00:16:58,840 De kleine moskee in Gibrilfaro werd tot christelijke kapel gewijd. 193 00:17:05,000 --> 00:17:10,640 Maar het kostte nog vijf lange jaren van bloedvergieten... 194 00:17:10,800 --> 00:17:17,040 tot ze in 1492 Granada innamen. 195 00:17:17,200 --> 00:17:22,840 Na bijna 800 jaar was heel Spanje weer christelijk. 196 00:17:24,200 --> 00:17:28,240 Maar dit powerkoppel was nog maar net begonnen met veroveren. 197 00:17:29,600 --> 00:17:33,600 Datzelfde jaar namen ze een belangrijk besluit. 198 00:17:33,760 --> 00:17:40,440 Ze namen de gok om de jonge zeeman Christoffel Columbus te financieren... 199 00:17:40,600 --> 00:17:44,480 om een weg naar India te zoeken via het westen. 200 00:17:47,200 --> 00:17:50,240 Uit de as van het islamitische kalifaat... 201 00:17:50,400 --> 00:17:54,560 stond een nieuw rijk op het punt te verrijzen. 202 00:17:54,720 --> 00:17:57,040 Het Spaanse Rijk. 203 00:18:02,320 --> 00:18:06,840 In oktober 1492 kwam Christoffel Columbus aan in de Bahama's... 204 00:18:07,000 --> 00:18:09,960 met maar drie kleine schepen. 205 00:18:10,120 --> 00:18:16,240 Een gebeurtenis die Spanje de status van supermacht zou geven. 206 00:18:17,400 --> 00:18:20,640 {\an8}Het nieuwe rijk verspreidde zich snel door de Caraïben... 207 00:18:20,800 --> 00:18:24,240 {\an8}en grote delen van Noord- en Zuid-Amerika. 208 00:18:26,280 --> 00:18:30,360 Maar voor de inheemse volkeren was het een ramp. 209 00:18:30,520 --> 00:18:36,360 De modernisering en de nieuwe religie brachten slavernij met zich mee. 210 00:18:36,520 --> 00:18:43,440 Miljoenen stierven door oorlog en ziekte, terwijl de Spanjaarden... 211 00:18:43,600 --> 00:18:47,840 goud en zilver mee terugnamen naar het moederland. 212 00:18:48,000 --> 00:18:52,560 Het meeste van deze schat kwam aan in de Atlantische haven van Cádiz... 213 00:18:52,720 --> 00:18:57,640 een stad op een smal schiereiland. 214 00:19:00,720 --> 00:19:03,600 Historicus Claudio Lozano onderzoekt... 215 00:19:03,760 --> 00:19:08,320 hoe deze rijkdommen Cádiz kwetsbaar maakten voor vijanden van Spanje. 216 00:19:10,000 --> 00:19:13,400 Als je rijkdommen meeneemt uit de nieuwe wereld... 217 00:19:13,560 --> 00:19:17,640 en niet alleen dat, maar ook de mythologie van El Dorado... 218 00:19:17,800 --> 00:19:22,640 en van een heel rijke nieuwe wereld, dan worden alle landingspunten... 219 00:19:22,800 --> 00:19:25,800 en vooral Cádiz, meteen een doelwit. 220 00:19:34,280 --> 00:19:37,680 De ergste aanval op Cádiz was in 1596... 221 00:19:37,840 --> 00:19:44,160 tijdens een twintigjarige oorlog met Engeland en Nederland. 222 00:19:44,320 --> 00:19:51,080 150 schepen plus 15.000 manschappen onder bevel van koningin Elizabeth I. 223 00:19:51,240 --> 00:19:57,240 Bij zonsopgang op zondag 30 juni opende de Engelse marine het vuur... 224 00:19:57,400 --> 00:20:02,240 op de Spaanse schepen die de schatvloot bewaakten in de baai. 225 00:20:04,200 --> 00:20:09,160 Cádiz' geschut en oorlogsschepen voorkwamen niet dat de aanvallers... 226 00:20:09,320 --> 00:20:14,560 de baai binnenvielen en de schatvloot aanvielen. 227 00:20:14,720 --> 00:20:19,840 Toen vielen ze de stad binnen en plunderden ze de stad. 228 00:20:21,520 --> 00:20:23,240 Ze plunderen de stad. 229 00:20:23,400 --> 00:20:26,840 Ze branden elk gebouw plat en plunderen schatten. 230 00:20:27,000 --> 00:20:32,080 Stel je de angst van de bewoners voor. Hun stad brandt af... 231 00:20:32,240 --> 00:20:36,240 geliefdes worden vermoord en alles van waarde wordt gestolen. 232 00:20:39,280 --> 00:20:44,680 Na de terreuraanval op de stad lag Cádiz in puin. 233 00:20:44,840 --> 00:20:46,640 Het was een ramp voor Spanje. 234 00:20:46,800 --> 00:20:53,040 Het verlies van Cádiz bedreigde de aanvoerroutes en het Rijk zelf. 235 00:20:59,200 --> 00:21:05,400 De Spanjaarden moesten Cádiz beschermen of verlaten. 236 00:21:05,560 --> 00:21:09,440 De Spaanse koning had een ambitieus plan om het weer op te bouwen... 237 00:21:09,600 --> 00:21:15,440 met de grootste militaire ingenieur van het land, Cristobal de Rojas. 238 00:21:15,600 --> 00:21:17,320 Voor ondoordringbaarheid... 239 00:21:17,480 --> 00:21:23,480 paste De Rojas de nieuwste ideeën toe van hypermoderne Europese forten. 240 00:21:25,000 --> 00:21:28,040 Om de stad te beschermen tegen aanvallen vanuit zee... 241 00:21:28,200 --> 00:21:35,000 bouwde hij een stervormig fort, Castillo de Santa Catalina. 242 00:21:35,160 --> 00:21:40,400 De puntige bastions waren bewapend voor verdediging in alle richtingen. 243 00:21:40,560 --> 00:21:44,640 De baai zelf werd beschermd door een natuurlijke doorgang. 244 00:21:44,800 --> 00:21:48,720 Destijds was er nog geen brug. 245 00:21:48,880 --> 00:21:52,520 De Rojas ontwierp twee nieuwe forten om die te bewaken. 246 00:21:52,680 --> 00:21:56,160 Aan de oostelijke oever: Castillo Matagorda. 247 00:21:56,320 --> 00:22:00,240 Aan de westelijke oever: Castillo San Lorenzo de Puntales. 248 00:22:01,600 --> 00:22:05,040 Samen gaven deze forten de Spanjaarden volledige controle... 249 00:22:05,200 --> 00:22:08,840 over de zeeroutes in en uit de baai. 250 00:22:11,520 --> 00:22:15,840 Om de burgers te beschermen, was Cádiz omringd met een dikke... 251 00:22:16,000 --> 00:22:18,840 zwaarbewapende muur. 252 00:22:21,120 --> 00:22:23,680 Cádiz' verdediging tegen zee-aanvallen... 253 00:22:23,840 --> 00:22:26,520 was het meest ambitieuze militaire werk in 't land. 254 00:22:26,680 --> 00:22:30,560 Het maakte de stad een van de best beschermde van Spanje. 255 00:22:34,600 --> 00:22:36,040 In de twee eeuwen daarna... 256 00:22:36,200 --> 00:22:41,640 {\an8}werd Cádiz een paar keer aangevallen door Engeland en z'n bondgenoten. 257 00:22:47,600 --> 00:22:50,160 {\an8}Maar dankzij de robuuste versterkingen... 258 00:22:50,320 --> 00:22:53,920 kon geen van hen doorbreken naar de stad of de baai. 259 00:22:56,240 --> 00:22:59,040 Cádiz leek ondoordringbaar. 260 00:22:59,200 --> 00:23:05,280 En het Spaanse Rijk bleef bloeien tot het einde van de 18e eeuw. 261 00:23:07,000 --> 00:23:13,040 Maar er kwam een nieuwe dreiging vanuit het noorden. 262 00:23:14,800 --> 00:23:20,960 Heel Spanje was afhankelijk van de vestingwerken van Cádiz. 263 00:23:28,560 --> 00:23:32,080 {\an8}In 1803 begonnen de Napoleontische oorlogen. 264 00:23:32,240 --> 00:23:38,240 {\an8}Spanje steunde Frankrijk tegen Groot-Brittannië en Portugal. 265 00:23:38,400 --> 00:23:45,040 Dat veranderde drastisch toen Napoleon Spanje binnenviel. 266 00:23:46,200 --> 00:23:52,840 {\an8}De Spaanse regering vluchtte in 1808 uit Madrid, eerst naar Sevilla... 267 00:23:53,000 --> 00:23:56,840 {\an8}daarna helemaal naar Cádiz. 268 00:23:57,000 --> 00:24:01,280 Cádiz was de laatste hoop om de onafhankelijkheid te herwinnen. 269 00:24:02,600 --> 00:24:06,960 Kon Cádiz zich verdedigen tegen een aanval van het land... 270 00:24:07,120 --> 00:24:10,040 door het machtige leger van Napoleon? 271 00:24:12,120 --> 00:24:15,840 Sinds de 16e eeuw was de Puerta de Tierra... 272 00:24:16,000 --> 00:24:21,520 oftewel 'landpoort', de beste manier om de stad te bereiken... 273 00:24:21,680 --> 00:24:25,400 maar die was doorbroken bij de Engelse aanval van 1596. 274 00:24:27,120 --> 00:24:32,440 Cristobal de Rojas moest de vestingwerken dus verbeteren. 275 00:24:33,880 --> 00:24:36,960 Hij ontwierp zigzaggende bastions... 276 00:24:37,120 --> 00:24:41,440 afgewisseld met diepe greppels en hellingen. 277 00:24:42,800 --> 00:24:47,440 Een angstaanjagende uitdaging voor elke indringer. 278 00:24:47,600 --> 00:24:50,120 En zelfs als, zoals gebruikelijk... 279 00:24:50,280 --> 00:24:56,160 de aanvallers onder de muren groeven, stond ze iets te wachten. 280 00:24:58,600 --> 00:25:00,960 Speleoloog Eugenio Belgrano... 281 00:25:01,120 --> 00:25:04,800 neemt Claudio mee naar het geheime ondergrondse wapen van Cádiz. 282 00:25:16,720 --> 00:25:21,440 In de 18e eeuw bouwden de Spanjaarden drie kilometer aan tunnels... 283 00:25:21,600 --> 00:25:24,440 onder de versterkingen. 284 00:25:30,000 --> 00:25:35,360 In deze tunnels zaten kleine kamers die we 'hornillos' noemden. 285 00:25:35,520 --> 00:25:37,480 Die zaten vol met buskruit. 286 00:25:37,640 --> 00:25:41,240 Als de vijandelijke tunnel dichterbij kwam... 287 00:25:41,400 --> 00:25:48,120 bliezen ze de hele tunnel op, zodat ze Cádiz niet konden belegeren. 288 00:25:51,000 --> 00:25:54,640 Het is indrukwekkend dat de ondergrondse verdediging... 289 00:25:54,800 --> 00:25:59,440 en de grondverdediging de stad ondoordringbaar maakten. 290 00:26:03,520 --> 00:26:07,560 De Fransen ontdekten dat de landpoort niet alleen ondoordringbaar was... 291 00:26:07,720 --> 00:26:13,120 maar ook dat de baai vol lag met oorlogsschepen van Groot-Brittannië. 292 00:26:13,280 --> 00:26:16,840 Ze konden de baai het beste van de andere kant benaderen... 293 00:26:17,000 --> 00:26:22,240 langs schiereiland Trocadero, voor een verrassingsaanval op Fort Matagorda. 294 00:26:22,400 --> 00:26:26,760 Dat fort was niet uitgerust voor een aanval van het land. 295 00:26:26,920 --> 00:26:30,880 Britse versterkingen werden opgeroepen om het fort te verdedigen. 296 00:26:32,200 --> 00:26:35,360 Een compagnie van het 94e infanterieregiment... 297 00:26:35,520 --> 00:26:39,840 moest wapens en mannen door de baai vervoeren. 298 00:26:44,160 --> 00:26:45,760 Maar het was niet genoeg. 299 00:26:47,120 --> 00:26:53,440 Alle pogingen waren vergeefs door de kracht van de Franse artillerie. 300 00:26:53,600 --> 00:27:00,240 De Fransen hadden 30 zware kanonnen die lading van 24 kilo afvuurden... 301 00:27:00,400 --> 00:27:06,640 waardoor het garnizoen van 140 man weinig kans maakte. 302 00:27:08,600 --> 00:27:13,680 Een klap voor de verdedigers. De helft was gewond of gedood. 303 00:27:17,240 --> 00:27:20,200 De rest moest zich terugtrekken. 304 00:27:23,120 --> 00:27:25,240 De Fransen waren in Matagorda... 305 00:27:25,400 --> 00:27:28,640 maar de inwoners van Cádiz, drie kilometer verderop... 306 00:27:28,800 --> 00:27:33,640 waren buiten bereik van hun wapens en beschermd door de marine. 307 00:27:35,320 --> 00:27:41,280 En dus bedachten Napoleons ingenieurs een plan voor een nieuw wapen... 308 00:27:41,440 --> 00:27:45,400 met een veel groter bereik dan welk kanon dan ook. 309 00:27:48,000 --> 00:27:50,640 Fort Matagorda bestaat niet meer... 310 00:27:50,800 --> 00:27:57,080 ...maar dicht bij waar het ooit stond, staan enorme betonnen funderingen. 311 00:27:57,240 --> 00:28:04,160 Een reeks platforms om tien enorme kanonnen te ondersteunen. 312 00:28:04,320 --> 00:28:10,680 Met een bereik van vijf kilometer is Cádiz makkelijk te bereiken. 313 00:28:10,840 --> 00:28:14,600 Ze stonden bekend als grote mortieren. 314 00:28:16,400 --> 00:28:19,640 De Fransen voerden een groot bombardement uit... 315 00:28:19,800 --> 00:28:24,160 van enorme ontploffende granaten op Cádiz. 316 00:28:31,240 --> 00:28:34,840 Maar deze technologie was nog niet getest. 317 00:28:35,000 --> 00:28:38,560 De grote mortier was krachtig, maar onnauwkeurig. 318 00:28:38,720 --> 00:28:41,640 Veel granaten ontploften niet. 319 00:28:41,800 --> 00:28:47,800 Eén granaat viel in de stad, op een drukke plek. Niemand raakte gewond. 320 00:28:50,800 --> 00:28:55,840 Het beleg duurde acht maanden, maar Cádiz bleef ondoordringbaar. 321 00:28:56,000 --> 00:28:58,360 Goed bevoorraad en zwaar bewapend. 322 00:28:58,520 --> 00:29:03,840 Ze stuurden zelfs guerrilla's om de Franse aanvoerlijnen te verstoren. 323 00:29:05,040 --> 00:29:07,560 Overal in Spanje werden guerrilla-aanvallen... 324 00:29:07,720 --> 00:29:10,840 een steeds grotere nachtmerrie voor Napoleon. 325 00:29:12,000 --> 00:29:17,240 In het noorden verdreven ze de Fransen met hulp van de Portugezen en Britten. 326 00:29:17,400 --> 00:29:22,480 Daarmee dreigden ze Napoleons troepen rond Cádiz af te snijden. 327 00:29:24,120 --> 00:29:27,440 Dus op 24 augustus 1812... 328 00:29:27,600 --> 00:29:32,640 pakten de Franse beleggers hun spullen en gingen ze naar huis. 329 00:29:36,560 --> 00:29:39,640 De regering van Spanje was beschermd. 330 00:29:39,800 --> 00:29:46,400 Cádiz was de enige stad in West-Europa die had standgehouden tegen Napoleon. 331 00:29:46,560 --> 00:29:51,480 Alle verdedigingen werkten perfect. Dat vind ik indrukwekkend. 332 00:29:51,640 --> 00:29:54,320 Cádiz verzette zich. 333 00:29:55,920 --> 00:30:01,200 De oorlog op het schiereiland was de laatste bezetting van Spanje. 334 00:30:02,600 --> 00:30:05,560 Maar door het conflict viel het land uiteen. 335 00:30:08,080 --> 00:30:13,160 In de volgende eeuw viel het uiteen door zeer verschillende ideeën... 336 00:30:13,320 --> 00:30:17,080 over hoe het moderne Spanje zou moeten zijn. 337 00:30:23,000 --> 00:30:28,240 {\an8}Na de Napoleontische oorlogen stortte het Spaanse Rijk in. 338 00:30:29,720 --> 00:30:34,440 {\an8}Begin 20e eeuw was er bijna niets meer over. 339 00:30:37,320 --> 00:30:39,760 Zonder de rijkdommen van het Rijk... 340 00:30:39,920 --> 00:30:44,840 werd Spanje een van de armste agrarische economieën in Europa. 341 00:30:47,200 --> 00:30:50,840 Er ontstond conflict tussen hen die voor moderne ideeën waren... 342 00:30:51,000 --> 00:30:54,440 zoals democratie of socialisme... 343 00:30:55,760 --> 00:31:00,320 en hen die verlangden naar een machtig rijk... 344 00:31:00,480 --> 00:31:05,440 een sterke kerk en een sterke autoritaire staat. 345 00:31:12,320 --> 00:31:17,560 In 1936 pleegden nationalistische rebellen onder leiding van Franco... 346 00:31:17,720 --> 00:31:22,440 een militaire coup tegen de socialistische regering... 347 00:31:22,600 --> 00:31:24,840 van Manuel Azaña. 348 00:31:26,120 --> 00:31:31,160 Een gepolariseerd land belandde in een wrede burgeroorlog. 349 00:31:31,320 --> 00:31:37,160 De steden in het zuidoosten steunden Azaña's republikeinse regering. 350 00:31:37,320 --> 00:31:43,960 't Conservatieve noorden en zuidwesten steunden Franco's nationalisten. 351 00:31:44,120 --> 00:31:49,640 Eén republikeinse stad werd berucht om een nieuw soort oorlog... 352 00:31:49,800 --> 00:31:55,640 voor het eerst gezien tijdens de Spaanse Burgeroorlog: Guernica. 353 00:31:58,800 --> 00:32:05,640 Het was maandagmiddag 26 april 1937. Marktdag. 354 00:32:05,800 --> 00:32:11,640 De kerkklokken van Santa Maria sloegen alarm op een vol plein. 355 00:32:14,320 --> 00:32:18,040 Nationalistische vliegtuigen verduisterden de hemel. 356 00:32:19,400 --> 00:32:25,840 In drie uur tijd regende het 50 ton explosieven en brandbommen. 357 00:32:26,000 --> 00:32:29,040 Driekwart van de stad werd weggevaagd. 358 00:32:31,600 --> 00:32:36,640 Wie probeerde te ontsnappen, werd beschoten door gevechtsvliegtuigen. 359 00:32:40,720 --> 00:32:44,160 Honderden werden gedood en verwond. 360 00:32:44,320 --> 00:32:50,880 De verschrikkingen zijn vastgelegd in Picasso's schilderij 'Guernica'. 361 00:32:56,120 --> 00:32:59,240 En Guernica was slechts een van de vele. 362 00:33:00,480 --> 00:33:03,440 De Spaanse Burgeroorlog was de eerste oorlog ooit... 363 00:33:03,600 --> 00:33:07,840 met systematische tapijtbombardementen op burgers... 364 00:33:08,000 --> 00:33:11,440 en het gebeurde door het hele land. 365 00:33:17,560 --> 00:33:22,160 Oud-marinier Arthur Williams is militair historicus en piloot... 366 00:33:22,320 --> 00:33:25,240 die in Zuid-Spanje de bomaanslagen onderzoekt... 367 00:33:25,400 --> 00:33:29,200 en de buitengewone reactie van de burgers hier. 368 00:33:30,800 --> 00:33:34,840 Het is moeilijk voor te stellen dat op een gewone dag als deze... 369 00:33:35,000 --> 00:33:39,440 duizenden mensen die hun drukke dagelijkse leven leidden... 370 00:33:39,600 --> 00:33:43,440 zich verdedigden tegen een onaangekondigde aanval... 371 00:33:43,600 --> 00:33:48,240 toen er bommen uit de lucht vielen en er overal granaten ontploften. 372 00:33:48,400 --> 00:33:53,240 Stel je de bloederige chaos en verwarring eens voor. 373 00:33:55,120 --> 00:34:00,040 Maar hoe kreeg een rebel als Franco deze machines in handen? 374 00:34:02,760 --> 00:34:07,960 Ze werden geleverd door nazi-Duitsland en fascistisch Italië. 375 00:34:08,120 --> 00:34:11,400 Beiden zagen voordeel in het neutraliseren van Spanje... 376 00:34:11,560 --> 00:34:13,840 voor toekomstige conflicten. 377 00:34:15,400 --> 00:34:18,840 De Duitse vliegtuigen stonden bekend als het Legioen Condor. 378 00:34:19,000 --> 00:34:24,360 Ze hadden nationalistische diagonale kruizen op hun vleugels. 379 00:34:24,520 --> 00:34:27,360 Het was een nieuwe generatie vliegtuigen... 380 00:34:27,520 --> 00:34:33,640 die al snel angstaanjagende nazi-iconen van WO II werden. 381 00:34:33,800 --> 00:34:36,560 Het maakte dood vanuit de lucht mogelijk. 382 00:34:36,720 --> 00:34:43,040 Een nieuw jachtvliegtuig dat ook de burgers in Guernica beschoten had. 383 00:34:45,720 --> 00:34:52,200 Dit is de Messerschmitt BF109, een van de belangrijkste vliegtuigen... 384 00:34:52,360 --> 00:34:54,960 in de geschiedenis van de militaire luchtvaart. 385 00:34:56,000 --> 00:34:58,960 Slechts een paar maanden na de eerste testvlucht... 386 00:34:59,120 --> 00:35:02,720 werden drie BF109's in Spanje ingezet. 387 00:35:02,880 --> 00:35:07,680 Op het moment van introductie was het de meest geavanceerde jager. 388 00:35:07,840 --> 00:35:13,240 De Duitsers zetten er 150 in tijdens de Spaanse Burgeroorlog. 389 00:35:14,400 --> 00:35:19,840 Z'n revolutionaire frame en vleugels gaven hem snelheid en wendbaarheid. 390 00:35:20,000 --> 00:35:25,240 In 1936 was het de meest gevreesde jager ter wereld. 391 00:35:25,400 --> 00:35:29,840 De republikeinse luchtmacht had 'n kleiner aantal Sovjetvliegtuigen... 392 00:35:30,000 --> 00:35:34,040 verouderde toestellen die geen concurrentie vormden. 393 00:35:35,800 --> 00:35:40,000 De BF109 ondersteunde bommenwerpers bij veel luchtaanvallen... 394 00:35:40,160 --> 00:35:44,360 die burgers in heel Spanje aanvielen. 395 00:35:44,520 --> 00:35:48,240 Het luchtoverwicht was cruciaal... 396 00:35:48,400 --> 00:35:50,920 voor de verwoestende impact van de aanvallen. 397 00:35:52,400 --> 00:35:58,640 Maar in sommige steden verdedigden burgers zich tegen de aanvallen. 398 00:35:58,800 --> 00:36:04,840 En hier in de zuidelijke stad Almería ontdekten ze iets buitengewoons. 399 00:36:06,320 --> 00:36:10,440 Om dit meesterwerk te onthullen, moeten we onder de grond gaan. 400 00:36:13,120 --> 00:36:19,760 Onder de straten van Almería ligt vijf kilometer aan ondergrondse gangen... 401 00:36:19,920 --> 00:36:23,440 die lokaal de 'refugios' worden genoemd. 402 00:36:23,600 --> 00:36:28,560 Het fascinerende aan deze tunnels is dat het niets militairs is. 403 00:36:28,720 --> 00:36:33,760 Ze zijn niet om soldaten te beschermen of als hulp bij een tegenoffensief. 404 00:36:33,920 --> 00:36:37,840 Ze zijn er om de levens van gewone mensen te redden. 405 00:36:40,800 --> 00:36:43,240 Het behoefde een gezamenlijke inspanning. 406 00:36:43,400 --> 00:36:45,800 Vanaf januari 1937... 407 00:36:45,960 --> 00:36:51,240 hielpen honderden vrijwilligers professionele mijnwerkers met graven. 408 00:36:51,400 --> 00:36:57,040 Ze groeven de tunnels met de hand, met pikhouwelen en scheppen. 409 00:36:57,200 --> 00:37:01,200 De arbeiders zwoegden onder enorme tijdsdruk. 410 00:37:01,360 --> 00:37:07,080 Ze wisten dat er elk moment een ramp kon gebeuren. 411 00:37:07,240 --> 00:37:10,240 Maar na slechts een paar maanden... 412 00:37:10,400 --> 00:37:15,360 werden de refugios op de proef gesteld... 413 00:37:15,520 --> 00:37:19,360 tijdens een van de schokkendste gebeurtenissen van de oorlog. 414 00:37:27,600 --> 00:37:33,760 Op 29 mei 1937, voor de kust van het Spaanse eiland Ibiza... 415 00:37:33,920 --> 00:37:38,560 zagen Sovjetpiloten die voor Spanje bommenwerpers vlogen een doelwit... 416 00:37:38,720 --> 00:37:42,240 en identificeerden het als een nationalistische slagkruiser. 417 00:37:43,800 --> 00:37:47,760 Pas nadat ze het hadden geraakt en zo'n 100 matrozen hadden gedood... 418 00:37:47,920 --> 00:37:50,640 ontdekten ze hun fout. 419 00:37:52,000 --> 00:37:58,040 Het was een Duits oorlogsschip op patrouille, de Deutschland. 420 00:37:59,280 --> 00:38:05,160 Hitler was woedend en nam wraak op de republikeinse stad Almería. 421 00:38:10,000 --> 00:38:15,640 Bij dageraad op 31 mei, vier maanden na het begin van de bouw... 422 00:38:15,800 --> 00:38:22,320 was de schuilkelder van Almería, die pas voor een kwart af was, al nodig. 423 00:38:22,480 --> 00:38:27,040 Duitse oorlogsschepen aan de kust openden het vuur op de stad. 424 00:38:28,400 --> 00:38:35,160 Mensen renden de tunnels in om aan de hel boven de grond te ontsnappen. 425 00:38:36,400 --> 00:38:39,640 Honderden zware granaten vielen op Almería... 426 00:38:39,800 --> 00:38:42,640 en verwoestten 200 gebouwen. 427 00:38:43,640 --> 00:38:46,000 Hoe moet dat geweest zijn... 428 00:38:46,160 --> 00:38:49,160 met duizenden mensen in die krappe ruimtes? 429 00:38:49,320 --> 00:38:53,400 Mannen, vrouwen, kinderen, ouderen, verstikkende omstandigheden. 430 00:38:53,560 --> 00:38:57,840 Ze wilden gewoon ontsnappen aan de nachtmerrie boven hun hoofd. 431 00:38:58,000 --> 00:39:03,080 Hun enige verdediging was negen meter grond. 432 00:39:03,240 --> 00:39:05,840 Veertig burgers kwamen om... 433 00:39:06,000 --> 00:39:10,240 maar zonder de refugios hadden dat er honderden kunnen zijn. 434 00:39:13,000 --> 00:39:14,640 Zodra de kust veilig was... 435 00:39:14,800 --> 00:39:19,040 moesten de arbeiders hun weg door de stad graven. 436 00:39:22,400 --> 00:39:25,320 De schuilkelders waren ontworpen om in te overleven... 437 00:39:25,480 --> 00:39:28,640 en waren verbonden met diensten boven de grond. 438 00:39:30,000 --> 00:39:33,840 Een van de meest ingenieuze aspecten van het ontwerp... 439 00:39:34,000 --> 00:39:38,160 is dat ze gebruik maakten van de bestaande infrastructuur... 440 00:39:38,320 --> 00:39:41,920 om de duizenden mensen die hier zaten te helpen. 441 00:39:42,080 --> 00:39:46,240 Mensen hebben voedsel en drinkwater nodig om te overleven... 442 00:39:46,400 --> 00:39:52,440 en de tunnels lopen onder het marktplein van de stad. 443 00:39:52,600 --> 00:39:58,760 Trappen verbonden de markt en het ziekenhuis met de schuilkelders. 444 00:39:58,920 --> 00:40:03,040 Zodra de ballon opstijgt en de luchtaanvallen beginnen... 445 00:40:03,200 --> 00:40:05,440 brengen ze hun patiënten, voorraden... 446 00:40:05,600 --> 00:40:08,880 en alles wat nodig is heel snel naar beneden. 447 00:40:09,040 --> 00:40:14,040 Dit was een volledig functionerende operatiekamer. 448 00:40:14,200 --> 00:40:17,560 Dat was nodig omdat er bovengronds bommen vielen. 449 00:40:17,720 --> 00:40:22,640 Er vallen snel slachtoffers. Die moeten zij opvangen. 450 00:40:28,080 --> 00:40:33,840 Het is onmogelijk om de psychologische schade in te schatten... 451 00:40:34,000 --> 00:40:38,240 maar in deze tunnels kun je zien hoe het kinderen beïnvloedde. 452 00:40:39,880 --> 00:40:46,840 Op deze pilaar zie je graffiti van scènes van die dag. 453 00:40:50,320 --> 00:40:54,040 Dit zijn vliegtuigen. Er komen er vier op ons af. 454 00:40:54,200 --> 00:40:56,840 De propellers, het onderstel. 455 00:40:58,440 --> 00:41:01,360 En dit is een huis. 456 00:41:01,520 --> 00:41:05,840 Dit zijn vermoedelijk de granaten die in de stad vallen. 457 00:41:09,800 --> 00:41:16,680 Hier tekenen kinderen wat ze zien. Dit zijn straaljagers boven huizen... 458 00:41:16,840 --> 00:41:20,840 en oorlogsschepen die hun stad bombarderen. 459 00:41:24,200 --> 00:41:30,840 In hun jeugdige onschuld hebben ze dit moment weten vast te leggen. 460 00:41:41,080 --> 00:41:45,480 Vanaf het begin van de bouw van de refugios tot 't einde van de oorlog... 461 00:41:45,640 --> 00:41:50,240 kreeg Almería te maken met zo'n 40 luchtbombardementen. 462 00:41:53,120 --> 00:41:57,240 De schuilkelders hebben duizenden levens gered. 463 00:42:00,000 --> 00:42:03,640 De refugios-tunnels zijn geen fort of kasteel. 464 00:42:03,800 --> 00:42:08,440 Ze zijn niet ontworpen voor wapens of voor een tactisch voordeel. 465 00:42:08,600 --> 00:42:12,840 Ze zijn gebouwd om de levens van onschuldige burgers te beschermen. 466 00:42:14,200 --> 00:42:19,240 Dat maakt ze een van de indruk- wekkendste verdedigingssystemen... 467 00:42:19,400 --> 00:42:21,640 in heel Europa. 468 00:42:23,320 --> 00:42:26,160 Vooral dankzij hun luchtovermacht... 469 00:42:26,320 --> 00:42:30,560 {\an8}stevenden de nationalisten op een overwinning af. 470 00:42:30,720 --> 00:42:37,480 {\an8}Op 31 maart 1939 werd Almería, een van de laatste republikeinse bolwerken... 471 00:42:37,640 --> 00:42:40,240 gedwongen zich over te geven. 472 00:42:42,960 --> 00:42:47,160 De burgers kwamen veilig uit hun ondergrondse schuilkelders... 473 00:42:47,320 --> 00:42:50,840 en hoorden dat de nationalisten gewonnen hadden. 474 00:42:56,200 --> 00:43:02,840 Na de oorlog werden de refugios van Almería bijna 60 jaar lang vergeten. 475 00:43:05,120 --> 00:43:12,120 Toen ze heropend werden, was Franco's militaristische regime allang weg. 476 00:43:13,720 --> 00:43:18,240 Spanje kampt nog steeds met nationale verschillen... 477 00:43:19,840 --> 00:43:25,760 maar is vreedzaam veranderd in een progressieve democratie. 478 00:43:27,200 --> 00:43:31,280 Een plek waar tegenstrijdige ideeën eerder worden opgelost... 479 00:43:31,440 --> 00:43:35,600 {\an8}middels dialoog dan middels geweld. 480 00:43:35,760 --> 00:43:42,120 {\an8}Het leger houdt zich afzijdig van de politiek en richt zich op de wereld. 481 00:43:42,280 --> 00:43:45,560 {\an8}In plaats van schatvloten te beschermen... 482 00:43:45,720 --> 00:43:49,360 {\an8}doet het mee aan beveiligingsoperaties voor de NAVO... 483 00:43:50,920 --> 00:43:56,280 {\an8}de EU en de Verenigde Naties. 484 00:43:58,440 --> 00:44:00,440 {\an8}Ondertiteld door: Maren Lemmens