1 00:00:05,560 --> 00:00:08,840 DIT IS EEN VERHAAL 2 00:00:09,000 --> 00:00:16,000 DIT IS EEN GESCHIEDENISVERHAAL 3 00:00:25,800 --> 00:00:26,960 Wat doen we? 4 00:00:27,120 --> 00:00:32,160 Iedereen naar de boothuizen. Nu. 5 00:00:33,560 --> 00:00:36,040 Dit is geen gewone aardbeving, hè? 6 00:00:39,720 --> 00:00:43,280 Pompeï werd niet op slag bedolven. 7 00:00:44,800 --> 00:00:46,360 Het duurde een dag. 8 00:00:51,960 --> 00:00:54,240 Dus door bewijs te combineren… 9 00:00:57,400 --> 00:00:59,560 met verbeeldingskracht… 10 00:01:03,600 --> 00:01:09,320 traceer ik drie echte Romeinen om te zien of ze die dag hebben overleefd. 11 00:01:09,480 --> 00:01:11,080 Een tienerjongen. 12 00:01:11,240 --> 00:01:15,440 Avianius was mogelijk in de leer bij bronssmeden, de Masuri. 13 00:01:16,880 --> 00:01:19,240 Avi. Ik heb je. 14 00:01:19,400 --> 00:01:22,160 Julia Felix, van wie ik maar geen hoogte krijg. 15 00:01:22,320 --> 00:01:25,240 We gaan weg uit Pompeï. -Ik blijf hier. 16 00:01:25,400 --> 00:01:28,120 Hoelang heb je al niet betaald? -Een maand. 17 00:01:28,280 --> 00:01:29,600 Onmogelijk, vrouw. 18 00:01:29,760 --> 00:01:33,680 Misschien is het haar band met het volk. 19 00:01:35,520 --> 00:01:41,880 En ten derde, een oude soldaat die ooit tot de top behoorde. 20 00:01:43,160 --> 00:01:48,200 Niet iedereen is zo egoïstisch. -Droom maar lekker, rijke dame. 21 00:01:48,360 --> 00:01:51,200 Luister naar me, Isis. Ik bid tot u. 22 00:01:52,960 --> 00:01:55,680 Er leek een evacuatiepoging te zijn gedaan. 23 00:01:55,840 --> 00:01:59,840 Zorg dat ze gaan. Breng iedereen in veiligheid. 24 00:02:00,000 --> 00:02:01,920 Er is iets gebeurd op dit strand. 25 00:02:08,400 --> 00:02:12,560 HEDEN 26 00:02:14,800 --> 00:02:19,440 DE VESUVIUS 27 00:02:20,800 --> 00:02:23,800 Heeft de Pretoriaan geen tijd meer? 28 00:02:23,960 --> 00:02:27,920 Helaas. Dit is de laatste fase van de uitbarsting. 29 00:02:28,080 --> 00:02:33,760 Fase vijf is de dodelijkste fase. Dat was een pyroclastische stroom. 30 00:02:33,920 --> 00:02:36,480 Die uitbarstingskolom stort in… 31 00:02:36,640 --> 00:02:43,600 en creëert enorme kokende wolken, brandende lawines van steen en as. 32 00:02:43,760 --> 00:02:48,840 Ze stromen van de berg af met ruim 100 kilometer per uur. 33 00:02:49,000 --> 00:02:52,680 Herculaneum kreeg dat als eerste te verduren. 34 00:02:54,200 --> 00:02:56,200 Ze hebben honderden helpen evacueren. 35 00:02:56,360 --> 00:02:59,320 Maar er zijn nog veel mensen op dat strand. 36 00:03:00,920 --> 00:03:04,320 Hoelang hebben ze nog? -Luttele minuten. 37 00:03:13,800 --> 00:03:16,840 Naar de boothuizen, nu. 38 00:03:18,040 --> 00:03:21,000 Kom op. -Schiet op. 39 00:03:25,360 --> 00:03:29,480 Nu. Hup. 40 00:03:33,080 --> 00:03:35,560 Schiet op. -Zoek dekking. 41 00:03:39,520 --> 00:03:43,280 Deze stromen gaan razendsnel en ze zijn gloeiendheet. 42 00:03:43,440 --> 00:03:47,560 Meer dan 400 graden. -Wat zeg je? Zo heet? 43 00:03:47,720 --> 00:03:49,600 Wacht achterin. 44 00:03:49,760 --> 00:03:52,080 Zo heet dat metaal aan bot vastsmelt. 45 00:03:53,320 --> 00:03:55,960 Ik hou de deur open. 46 00:03:59,760 --> 00:04:04,480 Zo heet dat het bloed in de aderen van mensen ervan verdampt. 47 00:05:10,880 --> 00:05:16,440 Op het laatst waren de boothuizen nog de enige plek om te schuilen. 48 00:05:16,600 --> 00:05:20,720 Maar tragisch genoeg was dat niet genoeg. 49 00:05:20,880 --> 00:05:25,000 Hoewel er bijna niemand werd gevonden in de stad erboven… 50 00:05:26,600 --> 00:05:31,880 zijn er zo'n 300 lijken aangetroffen toen de boothuizen werden opgegraven. 51 00:05:32,040 --> 00:05:34,040 BOOTHUIZEN 52 00:05:34,200 --> 00:05:36,640 Zoveel mensen. 53 00:05:36,800 --> 00:05:41,680 Mannen, vrouwen en kinderen. 54 00:05:43,000 --> 00:05:49,640 De laatste inwoners van Herculaneum, dicht tegen elkaar aan… 55 00:05:49,800 --> 00:05:52,960 elkaar vasthoudend terwijl ze stierven. 56 00:05:55,520 --> 00:06:01,040 De archeologen schatten in dat Herculaneum 5000 inwoners telde. 57 00:06:01,200 --> 00:06:06,600 Dus zonder de evacuatie, zonder het offer… 58 00:06:06,760 --> 00:06:10,680 had het dodental nog veel groter kunnen zijn. 59 00:06:16,160 --> 00:06:20,280 De resten van de Pretoriaanse wachter werden hier gevonden. 60 00:06:20,440 --> 00:06:24,440 Waar hij op dat strand viel. 61 00:06:24,600 --> 00:06:29,760 Hij werd gevonden met z'n legerriem, z'n volledige soldij… 62 00:06:29,920 --> 00:06:32,360 en natuurlijk z'n zwaard. 63 00:06:32,520 --> 00:06:36,560 Deze persoonlijke bezittingen en z'n fysieke resten waren alles… 64 00:06:36,720 --> 00:06:42,520 wat er van hem over was, maar ze vertellen ons veel over wie hij was. 65 00:06:58,560 --> 00:07:00,320 We weten niet hoe hij heette. 66 00:07:02,680 --> 00:07:07,120 We kennen hem alleen als de Pretoriaan. 67 00:07:18,720 --> 00:07:23,080 Maar ik weet wat hij deed. Ik heb z'n naam niet nodig. 68 00:07:25,120 --> 00:07:26,840 Ik heb hem gevonden. 69 00:07:29,680 --> 00:07:32,520 OPOFFERING 70 00:07:51,640 --> 00:07:56,680 Is dat het einde van fase vijf, Chris? -Ik ben bang van niet. 71 00:07:56,840 --> 00:08:01,320 De pyroclastische stroom in Herculaneum kwam van een hele reeks… 72 00:08:01,480 --> 00:08:03,960 die de Vesuvius die dag zou loslaten. 73 00:08:04,120 --> 00:08:08,880 Dus hetzelfde is op weg naar Pompeï, naar Julia en Avianius? 74 00:08:09,040 --> 00:08:12,480 Ja. De uitbarstingskolom zal blijven instorten… 75 00:08:12,640 --> 00:08:16,360 de ene na de andere pyroclastische stroom genereren. 76 00:08:16,520 --> 00:08:20,440 Dus deze stromen zullen Pompeï raken. 77 00:08:20,600 --> 00:08:24,240 Ik denk dat Avianius en Julia hooguit een uur hebben… 78 00:08:24,400 --> 00:08:27,360 voordat de stad volledig is bedolven. 79 00:08:31,160 --> 00:08:37,560 Als daarin nog iemand is, zitten die in een nachtmerrie. 80 00:08:55,520 --> 00:08:59,320 Dit is de laatste kans voor Avianius en zijn moeder. 81 00:09:00,520 --> 00:09:03,040 Hun kans om te overleven neemt af. 82 00:09:03,200 --> 00:09:04,960 Avi, ben je klaar? 83 00:09:05,120 --> 00:09:10,200 Ze moeten weg. En wel nu meteen. 84 00:09:10,360 --> 00:09:12,240 Opa's masker is niet nodig. 85 00:09:13,760 --> 00:09:16,480 Neem alleen mee wat we onderweg nodig hebben. 86 00:09:16,640 --> 00:09:18,720 Goed, moeder. 87 00:09:20,240 --> 00:09:21,520 Heb je alles? -Ja. 88 00:09:21,680 --> 00:09:24,720 Oké. Kom. Hier. 89 00:09:31,520 --> 00:09:34,720 Ontsnappen wordt niet makkelijk. 90 00:09:38,480 --> 00:09:40,720 De temperatuur stijgt nog steeds. 91 00:09:52,400 --> 00:09:59,320 Het regent stenen in de duisternis en die stenen blokkeren de stadspoorten. 92 00:10:06,120 --> 00:10:07,840 Avi? 93 00:10:09,960 --> 00:10:13,520 De lucht is bezwangerd met as en gas. 94 00:10:13,680 --> 00:10:16,600 Je waant je in een brandende zandstorm. 95 00:10:19,320 --> 00:10:21,760 ONTSNAPPING? 96 00:10:22,960 --> 00:10:27,440 Ze hebben niet meer dan een meter voor zich kunnen zien. 97 00:10:41,560 --> 00:10:45,800 Oké? Kom hier. Hier, Avi. Hou vast. 98 00:10:45,960 --> 00:10:50,480 Hou dit voor je mond. Haal adem. 99 00:11:11,440 --> 00:11:13,560 Avi? Blijf bij me. 100 00:11:29,560 --> 00:11:32,440 Dit is het keerpunt om te kunnen overleven. 101 00:11:34,440 --> 00:11:38,040 Maar nu zal Julia's huishouden hebben ingepakt. 102 00:11:38,200 --> 00:11:39,960 EVACUATIE? 103 00:11:42,160 --> 00:11:46,600 Eindelijk is ze klaar om te vertrekken. 104 00:11:56,960 --> 00:12:01,880 Is alles gereed? -Alles is ingepakt. 105 00:12:02,040 --> 00:12:04,760 Heb je water? Genoeg dekens voor de gasten? 106 00:12:04,920 --> 00:12:06,280 Natuurlijk. 107 00:12:06,440 --> 00:12:12,360 Cassius? -Die klaagt al over blaren. 108 00:12:18,480 --> 00:12:20,960 Dan zijn we klaar om te gaan. 109 00:12:35,840 --> 00:12:40,040 Kom. We moeten gaan. 110 00:12:40,200 --> 00:12:44,080 Ga naar de stadspoort. Deze kant op. 111 00:12:49,720 --> 00:12:53,160 Kom. Pas op waar je loopt. Hup. 112 00:13:00,400 --> 00:13:01,640 Julia. 113 00:13:01,800 --> 00:13:06,880 Ze verloor alles, maar vond een manier om te ontsnappen. 114 00:13:07,040 --> 00:13:09,040 Ik wist dat Julia zou ontkomen. 115 00:13:09,200 --> 00:13:12,600 Ik ben bang dat ik je weer moet corrigeren, Tom. 116 00:13:12,760 --> 00:13:16,680 O, jee. Zeg alsjeblieft dat er een evacuatie was. 117 00:13:16,840 --> 00:13:22,480 Dat strookt met het lage aantal menselijke resten dat is gevonden. 118 00:13:22,640 --> 00:13:28,840 Maar er is hier iets wat je echt wilt zien. 119 00:13:33,920 --> 00:13:36,440 Julia's altaar voor de godin Isis? 120 00:13:36,600 --> 00:13:40,120 Dat klopt. Weet je nog waar hij stond in de tuin? 121 00:13:40,280 --> 00:13:45,240 Hij ligt op z'n kant, omdat hij gerestaureerd wordt. 122 00:13:45,400 --> 00:13:49,320 Hij lijkt groot voor een huisaltaar. 123 00:13:49,480 --> 00:13:53,520 Het is een van de grootste huisaltaren van Pompeï. 124 00:13:53,680 --> 00:14:00,520 Maar toen ze het altaar in 1952 opgroeven, vonden ze een lichaam. 125 00:14:00,680 --> 00:14:01,800 Is dat Julia? 126 00:14:01,960 --> 00:14:06,320 We weten het niet zeker. Het stoffelijk overschot is er niet meer. 127 00:14:06,480 --> 00:14:09,160 De archeologie is veel veranderd sinds toen. 128 00:14:09,320 --> 00:14:13,520 Maar gravers beschrijven de resten… 129 00:14:13,680 --> 00:14:17,520 als die van een volwassen vrouw met dure sieraden. 130 00:14:17,680 --> 00:14:20,720 Die werden bij dit heiligdom gevonden. 131 00:14:23,840 --> 00:14:28,640 Als dat lichaam van Julia was, wat deed ze daar dan? 132 00:14:28,800 --> 00:14:30,880 LICHAAM 133 00:14:31,040 --> 00:14:33,600 Wat heb ik verkeerd begrepen? 134 00:14:35,960 --> 00:14:42,440 Ze is slim. Ze is een leider. Mensen luisteren naar haar. 135 00:14:43,480 --> 00:14:46,720 We weten dat de paarden en wagens weg waren. 136 00:14:46,880 --> 00:14:51,120 Ze heeft een evacuatie georganiseerd. Ze blijft. 137 00:14:53,600 --> 00:14:55,400 Het slaat nergens op. 138 00:14:56,480 --> 00:14:57,840 EVACUATIE? 139 00:15:04,720 --> 00:15:06,920 Laten we dat nog eens proberen. 140 00:15:26,040 --> 00:15:31,280 Isis? Isis, luister naar me. 141 00:15:44,480 --> 00:15:48,040 Is alles klaar? -Alles is ingepakt. 142 00:15:49,320 --> 00:15:51,680 Dan zijn we klaar om te gaan. 143 00:15:54,960 --> 00:16:00,560 Ik moet nog één ding doen. Kom mee. 144 00:16:02,480 --> 00:16:07,760 Caitie, ik snap niet waarom ze blijft als het haar lichaam was? 145 00:16:07,920 --> 00:16:12,600 Eén mogelijke reden zou hier voor ons kunnen staan. 146 00:16:14,400 --> 00:16:15,840 Isis? 147 00:16:16,000 --> 00:16:18,160 De Romeinen hadden veel goden. 148 00:16:18,320 --> 00:16:22,800 Waaronder veel die uit andere culturen kwamen, zoals Egypte. 149 00:16:22,960 --> 00:16:25,520 En mensen konden kiezen… 150 00:16:25,680 --> 00:16:31,000 aan wie ze het meest toegewijd waren. Isis was een kosmische schepper. 151 00:16:31,160 --> 00:16:36,120 Ze belichaamde alle goden tegelijk en ze was een moederfiguur. 152 00:16:36,280 --> 00:16:38,640 Ze was er om mensen te beschermen. 153 00:16:39,920 --> 00:16:45,040 Zo'n god wil je aan je zijde hebben tijdens een natuurramp. 154 00:16:46,440 --> 00:16:50,440 Toen het altaar gevonden werd, stond alles klaar voor aanbidding. 155 00:16:50,600 --> 00:16:54,000 Er lagen heilige voorwerpen, offers. 156 00:16:54,160 --> 00:16:57,600 Als mensen andere waardevolle spullen meenamen… 157 00:16:57,760 --> 00:17:01,200 is het opvallend dat deze er nog wel lagen. 158 00:17:01,360 --> 00:17:05,840 Er was hier iemand aan het bidden tijdens de uitbarsting. 159 00:17:06,000 --> 00:17:07,560 Geef me je handen. 160 00:17:07,720 --> 00:17:13,240 Het voelt zo fatalistisch als Julia niet zou zijn vertrokken. 161 00:17:13,400 --> 00:17:15,720 Kom tot me, Isis. 162 00:17:15,880 --> 00:17:22,600 Hoor me, vrouwe van de vlam. Moeder. Beschermer. 163 00:17:22,760 --> 00:17:29,520 Ik aanbid je. Ik smeek je. Kom tot me, Isis. 164 00:17:29,680 --> 00:17:33,320 Misschien allesbehalve fatalistisch. -Hoezo? 165 00:17:33,480 --> 00:17:36,600 De Romeinen belijden hun geloof heel actief. 166 00:17:36,760 --> 00:17:39,720 Ze geloofden dat je een beroep kon doen op goden. 167 00:17:39,880 --> 00:17:41,840 Je kon offers gebruiken, bidden. 168 00:17:42,000 --> 00:17:45,760 Ze had vast het gevoel dat ze moest bemiddelen… 169 00:17:45,920 --> 00:17:49,400 met een goddelijke beschermer om haar huishouden te redden. 170 00:17:49,560 --> 00:17:55,240 Juist, ja. Dus door een beroep te doen op Isis, omdat ze gelooft… 171 00:17:55,400 --> 00:17:59,960 dat ze haar huishouden en haar dierbaren veilig kan laten reizen. 172 00:18:00,120 --> 00:18:03,480 Dat is een verhaal dat we ons kunnen voorstellen. 173 00:18:04,520 --> 00:18:08,000 Ze is verantwoordelijk voor de bescherming van die mensen. 174 00:18:08,160 --> 00:18:10,640 Er zijn geen andere slachtoffers… 175 00:18:10,800 --> 00:18:17,160 in het huis gevonden, dus misschien werkte het wel. Wie zal het zeggen? 176 00:18:23,000 --> 00:18:24,280 Ga je niet mee? 177 00:18:26,520 --> 00:18:31,520 Je weet dat ik dat niet kan. -Alsjeblieft. Je moet mee. 178 00:18:31,680 --> 00:18:34,480 Amalthea, je hebt altijd op mij vertrouwd. 179 00:18:37,440 --> 00:18:42,640 Doe dat nog eens, alsjeblieft. Nee, niet huilen. 180 00:18:42,800 --> 00:18:46,120 Toe nou. Ik kan het niet. 181 00:18:46,280 --> 00:18:52,640 O, kijk. De sluiting is weer los. Kun je hem vastmaken? 182 00:18:55,520 --> 00:18:58,200 Dit lag bij het lijk in de tuin. 183 00:19:08,040 --> 00:19:10,280 Alsof je bij haar bent. 184 00:19:11,840 --> 00:19:17,760 Zo'n persoonlijk voorwerp lag op de huid van een echt persoon. 185 00:19:17,920 --> 00:19:19,720 Bedankt. 186 00:19:21,040 --> 00:19:23,480 Die wassende maan is een amulet. 187 00:19:23,640 --> 00:19:27,480 Die biedt bescherming, vooral aan vrouwen en meisjes. 188 00:19:32,040 --> 00:19:37,640 Hou dit bij je. Je hebt het nodig. Ga, anders drinkt Cassius al mijn wijn op. 189 00:19:37,800 --> 00:19:39,800 Ik geef hem de rekening. 190 00:19:40,880 --> 00:19:44,920 Ga. Ga, schat. 191 00:20:03,320 --> 00:20:06,240 Ik denk dat ik het nu eindelijk snap. 192 00:20:06,400 --> 00:20:09,600 Ze deed alles wat ze kon voor hen. 193 00:20:10,800 --> 00:20:12,160 Dus natuurlijk blijft ze. 194 00:20:13,880 --> 00:20:16,400 Ze zou sowieso blijven. 195 00:20:28,320 --> 00:20:32,640 Hoor mij, Isis, vrouwe van de vlam. 196 00:20:43,320 --> 00:20:49,800 Kom mee. We moeten hier weg, en snel. Het komt wel goed. 197 00:20:49,960 --> 00:20:53,440 Leid ze en red ze van het monster. 198 00:20:56,080 --> 00:20:59,240 Kom mee. 199 00:20:59,400 --> 00:21:03,160 Kom mee. 200 00:21:25,480 --> 00:21:28,840 Kom. We zijn er bijna. Kom mee. 201 00:21:29,000 --> 00:21:32,000 Ik zie de poort. 202 00:21:36,080 --> 00:21:39,080 Als je de wereld door Julia's ogen bekijkt… 203 00:21:39,240 --> 00:21:45,600 en hem begreep zoals zij dat deed, is haar beslissing logisch. 204 00:21:45,760 --> 00:21:47,840 JULIA FELIX 205 00:21:48,000 --> 00:21:50,240 ZE LAAT ZE NIET IN DE STEEK 206 00:21:51,920 --> 00:21:58,320 De laatste daad van een vrouw die alle conventies trotseerde… 207 00:21:58,480 --> 00:22:02,040 en haar leven leidde zoals zij dat wilde. 208 00:22:06,120 --> 00:22:10,440 De laatste daad van iemand die volgens de geschiedenis niet kan bestaan. 209 00:22:15,680 --> 00:22:21,920 De laatste daad van de onmogelijke Julia. 210 00:23:42,440 --> 00:23:46,320 Oké. Hier. Voorzichtig. Oké, stap. 211 00:23:46,480 --> 00:23:52,560 Dit zijn de laatste momenten van Pompeï, in totale duisternis. 212 00:23:54,640 --> 00:24:00,600 Alle archeologische bewijzen verdwijnen. 213 00:24:00,760 --> 00:24:02,960 Ik heb je. 214 00:24:03,120 --> 00:24:08,080 De inwoners van Pompeï verdwijnen uit de geschiedenis. 215 00:24:08,240 --> 00:24:11,760 Het is net mist waar we niet doorheen kunnen kijken. 216 00:24:23,160 --> 00:24:29,320 Avi, het spijt me. Ik denk dat we verkeerd zijn gegaan. 217 00:24:31,560 --> 00:24:33,080 Ik weet niet waar we zijn. 218 00:24:36,000 --> 00:24:37,400 Daar, mam. 219 00:24:39,560 --> 00:24:43,240 Weet je het zeker? -Ja. Het is die kant op. 220 00:24:43,400 --> 00:24:46,920 Opa heeft de helft van de wegen in deze stad aangelegd. 221 00:24:51,480 --> 00:24:55,360 Ik hou zielsveel van je, m'n Avi. 222 00:24:59,520 --> 00:25:03,240 Ga maar voor. Toe maar. 223 00:25:03,400 --> 00:25:08,600 Avianius verdwijnt ook volledig uit de geschiedenis. 224 00:25:10,680 --> 00:25:13,480 Als een licht dat dooft. 225 00:25:24,280 --> 00:25:26,040 Dat is het. 226 00:25:29,760 --> 00:25:34,520 Steven. -Tom, ben jij dat? Ik heb het. 227 00:25:36,000 --> 00:25:37,200 Wat heb je? 228 00:25:37,360 --> 00:25:44,000 Het ontbrekende stukje. Bewijs van het einde van Avianius z'n verhaal. 229 00:25:44,160 --> 00:25:46,480 Wat is er gebeurd? 230 00:25:46,640 --> 00:25:49,440 Het staat allemaal in die korte inscriptie. 231 00:25:50,800 --> 00:25:52,280 Oké. 232 00:25:55,160 --> 00:25:57,640 'Dis manibus.' Klopt dat? 233 00:25:57,800 --> 00:26:03,040 'Dis manibus.' Aan de geesten van de doden. 234 00:26:03,200 --> 00:26:06,280 Dit is een grafsteen. -Dat klopt. 235 00:26:06,440 --> 00:26:07,720 Die van Avianius? 236 00:26:07,880 --> 00:26:13,360 Maar hij is van lang na de uitbarsting en van een heel andere gemeenschap. 237 00:26:13,520 --> 00:26:14,560 Ik volg je niet. 238 00:26:14,720 --> 00:26:20,760 Hij is dus ontkomen. Het betekent dat hij ontsnapt is uit Pompeï. 239 00:26:20,920 --> 00:26:23,120 Heeft Avianius het overleefd? -Ja. 240 00:26:23,280 --> 00:26:26,080 AVIANIUS. 241 00:26:26,240 --> 00:26:30,880 Het is ons gelukt. We hebben een echte overlevende gevonden. 242 00:26:31,040 --> 00:26:36,920 Dit is tenslotte een verhaal over overleven. Het overleven van Avianius. 243 00:26:39,320 --> 00:26:42,960 Avianio Felicioni. We zien voor het eerst z'n volledige naam. 244 00:26:43,120 --> 00:26:46,640 Klopt, maar er staat nog meer op. 245 00:26:46,800 --> 00:26:52,560 'Alumno carrisimo masyri fecerunt.' 246 00:26:52,720 --> 00:26:55,240 Carissimo betekent toch 'liefste'? 247 00:26:55,400 --> 00:27:00,240 Voor mijn allerliefste Avianius. Alumno. 248 00:27:00,400 --> 00:27:05,280 Alumno. Alumno betekent toch leerling? 249 00:27:07,360 --> 00:27:08,680 Of? 250 00:27:10,760 --> 00:27:11,920 Nee. 251 00:27:15,000 --> 00:27:19,040 De inscriptie onthult dat Avianius wees werd. 252 00:27:21,240 --> 00:27:24,520 Dat is de tweede betekenis van alumno. 253 00:27:24,680 --> 00:27:28,480 Hij overleeft, maar z'n moeder niet. 254 00:27:32,120 --> 00:27:37,320 Meer staat er niet. We weten niet wat er met haar is gebeurd. 255 00:27:45,240 --> 00:27:49,920 Misschien zijn sommige verhalen gewoon te moeilijk om te vertellen. 256 00:27:51,040 --> 00:27:54,880 Sommige dingen kun je je niet voorstellen. 257 00:27:59,920 --> 00:28:02,800 Zoals een kind dat z'n moeder verliest. 258 00:28:18,800 --> 00:28:24,520 Alsjeblieft. Toe. 259 00:28:27,560 --> 00:28:31,120 Om degene te verliezen die je eerste woordjes hoorde. 260 00:28:34,800 --> 00:28:37,080 Die je optilde toen je viel. 261 00:28:41,480 --> 00:28:44,200 Degene die er altijd is. 262 00:28:46,400 --> 00:28:49,200 Die je beter kent dan je jezelf kent. 263 00:29:03,240 --> 00:29:04,920 En hij is alleen. 264 00:29:08,240 --> 00:29:11,520 Hij is moederziel alleen. 265 00:29:15,120 --> 00:29:18,440 Misschien raakt de verbeelding op, net als de geschiedenis. 266 00:29:24,840 --> 00:29:26,360 WEES 267 00:29:35,120 --> 00:29:37,440 FASE VIJF: PYROCLASTISCHE STROOM 268 00:29:51,960 --> 00:29:53,320 Dat is het. 269 00:29:55,640 --> 00:29:57,240 Hun tijd zit erop. 270 00:29:59,480 --> 00:30:03,400 Pompeï's laatste dag is voorbij. 271 00:30:05,440 --> 00:30:09,240 De uitbarstingskolom stort uiteindelijk in… 272 00:30:09,400 --> 00:30:15,960 en Pompeï wordt geraakt door golf na golf van pyroclastische stroom. 273 00:30:18,000 --> 00:30:22,160 Alle leven wordt weggevaagd. 274 00:30:24,320 --> 00:30:28,640 De stad is bedolven, evenals de inwoners. 275 00:30:30,160 --> 00:30:37,040 Hun verhalen, verzegeld in as, en dat millennia lang. 276 00:31:46,680 --> 00:31:50,400 Toen ik aan dit project begon, leek het me nobel… 277 00:31:50,560 --> 00:31:56,240 de tragische afgietsels van de inwoners van Pompeï niet te tonen. 278 00:31:56,400 --> 00:31:59,080 Mensen die versteend waren in hun laatste momenten. 279 00:32:01,840 --> 00:32:03,320 Ze zijn wereldberoemd. 280 00:32:03,480 --> 00:32:10,040 Ik vrees dat het ons niet meer raakt. 281 00:32:12,360 --> 00:32:18,640 Hun leven, de echte mensen en hun lijden raakt ons niet meer. 282 00:32:21,760 --> 00:32:27,960 Maar dat gebeurt alleen als je niet betrokken bent bij hun verhalen. 283 00:32:28,120 --> 00:32:32,840 Door Julia, de Pretoriaan en Avianius te traceren… 284 00:32:33,000 --> 00:32:36,320 raken we betrokken. Dit zijn geen gipsafdrukken. 285 00:32:36,480 --> 00:32:41,640 Dit zijn mensen en dit zijn hun verhalen. 286 00:32:44,400 --> 00:32:49,480 En deze mensen leefden, ze hielden van elkaar. 287 00:32:51,320 --> 00:32:53,720 Ze hadden families en woningen. 288 00:32:56,760 --> 00:33:02,560 Ze hadden mensen die om ze gaven en ze na de ramp gezocht hebben. 289 00:33:02,720 --> 00:33:09,000 Als ze ze niet hadden kunnen vinden zouden ze om ze gerouwd hebben. 290 00:33:14,600 --> 00:33:19,080 Toen ik dit project begon, wilde ik het verhaal van Pompeï vertellen… 291 00:33:19,240 --> 00:33:21,360 dat we nog niet kennen. 292 00:33:22,880 --> 00:33:25,720 Misschien verhalen over overleving. 293 00:33:27,320 --> 00:33:31,400 Avianius had de stad misschien levend verlaten en het fysiek overleefd. 294 00:33:31,560 --> 00:33:37,320 Maar wat maakt overleven uit als je daarbij alles verliest? 295 00:33:57,800 --> 00:34:02,560 Ik denk dat overleven niet alleen draait om in leven blijven… 296 00:34:02,720 --> 00:34:07,240 en zeker niet om het verleden uitwissen. 297 00:34:07,400 --> 00:34:14,000 Het gaat om doorgaan met leven. Kiezen om te leven en te groeien. 298 00:34:14,160 --> 00:34:20,040 Wanneer trauma en groei naast elkaar kunnen bestaan… 299 00:34:20,200 --> 00:34:23,520 is er ruimte voor vooruitgang. 300 00:34:25,920 --> 00:34:29,360 Psychologen spreken van posttraumatisch letsel… 301 00:34:29,520 --> 00:34:34,040 maar er is een gerelateerd fenomeen genaamd posttraumatische groei. 302 00:34:34,200 --> 00:34:36,800 Dat kan naar een toekomst leiden. 303 00:34:36,960 --> 00:34:38,960 Bestaat posttraumatische groei echt? 304 00:34:39,120 --> 00:34:40,920 Ja, sommigen ervaren dat… 305 00:34:41,080 --> 00:34:45,240 als ze iets traumatisch hebben meegemaakt, zoals Pompeï. 306 00:34:45,400 --> 00:34:49,560 Mensen proberen betekenis te vinden in wat ze is overkomen. 307 00:34:49,720 --> 00:34:55,560 Dat kan een diepere waardering voor het leven geven, een nieuw doel. 308 00:34:59,080 --> 00:35:01,640 Misschien voelt Avianius dat ook. 309 00:35:01,800 --> 00:35:05,520 Ik denk dat er reden is om goede hoop voor hem te hebben. 310 00:35:12,560 --> 00:35:18,000 Trauma zal altijd deel uitmaken van z'n verhaal, maar niet alles zijn. 311 00:35:20,080 --> 00:35:21,400 Bedankt, Sarita. 312 00:35:21,560 --> 00:35:23,960 Ik leer dat rampenpsychologie meer is… 313 00:35:24,120 --> 00:35:26,200 dan alleen brandalarmen en de amygdala. 314 00:35:26,360 --> 00:35:31,680 Ik ben nooit zo dol geweest op de term rampenpsycholoog. 315 00:35:31,840 --> 00:35:35,040 Ik sta liever bekend als overlevingspsycholoog. 316 00:35:35,200 --> 00:35:37,560 Daar kan ik je wel mee helpen. 317 00:35:40,120 --> 00:35:44,480 Bedankt. -Dat is het minste wat ik kan doen. 318 00:35:44,640 --> 00:35:47,160 Ik ben nu overlevingspsycholoog. Bedankt. 319 00:35:47,320 --> 00:35:50,120 Beloof me dat je geen brandalarm meer laat afgaan. 320 00:35:57,440 --> 00:35:59,920 Ik denk dat mensen nooit denken… 321 00:36:00,080 --> 00:36:06,560 aan de directe nasleep van de uitbarsting bij Pompeï. 322 00:36:22,200 --> 00:36:28,800 Avianius is een van de vele verhalen van mensen die wisten te ontsnappen. 323 00:37:01,800 --> 00:37:06,560 Er kunnen duizenden of tienduizenden geëvacueerd zijn uit Pompeï… 324 00:37:06,720 --> 00:37:10,720 Herculaneum en de andere getroffen gebieden. 325 00:37:13,680 --> 00:37:16,480 Allemaal ontheemd. 326 00:37:16,640 --> 00:37:20,760 Allemaal dakloos. Allemaal wanhopig. 327 00:37:20,920 --> 00:37:22,840 We kunnen hier rusten. 328 00:37:25,520 --> 00:37:27,960 Zo heb ik het nooit bekeken. 329 00:37:28,120 --> 00:37:32,080 Het is een beeld dat resoneert en dat heel hedendaags is. 330 00:37:32,240 --> 00:37:34,520 Kun je wat water halen? -Ja. 331 00:37:34,680 --> 00:37:37,200 Dank je. 332 00:37:37,360 --> 00:37:40,200 De nasleep van de Vesuvius… 333 00:37:40,360 --> 00:37:45,400 zou een humanitaire crisis zijn geweest. 334 00:37:51,320 --> 00:37:53,720 Er zouden tijdelijke kampen zijn geweest… 335 00:37:53,880 --> 00:37:59,280 rijen voor eten, gescheiden gezinnen. 336 00:38:00,840 --> 00:38:05,360 Hele gemeenschappen zouden voor altijd verloren zijn. 337 00:38:05,520 --> 00:38:11,240 Wacht. Niet voor altijd verloren. Pompeï was niet verloren. 338 00:38:12,240 --> 00:38:14,360 Steven, Pompeï was verloren. 339 00:38:14,520 --> 00:38:18,760 Bedolven onder tonnen as en puimsteen en vele pyroclastische stromen. 340 00:38:18,920 --> 00:38:20,920 De Vesuvius is weggevaagd. -Dat wel. 341 00:38:21,080 --> 00:38:24,880 De stad is bedolven, maar een stad is niet alleen haar gebouwen… 342 00:38:25,040 --> 00:38:28,840 mozaïeken of fresco's, maar ook de gemeenschap. 343 00:38:29,000 --> 00:38:32,720 De mensen ontsnapten en bouwden hun leven opnieuw op. 344 00:38:32,880 --> 00:38:36,880 Het ging ze goed, ze werden verliefd, ze stichtten gezinnen. 345 00:38:37,040 --> 00:38:41,920 Pompeï overleefde dankzij de inwoners, de mensen. 346 00:38:42,080 --> 00:38:48,840 Pompeï is geen plek, maar een volk. -Precies. 347 00:38:52,920 --> 00:38:57,200 Ik heb hetzelfde patroon gevonden van huizen na de uitbarsting… 348 00:38:57,360 --> 00:39:02,960 aan de gehele Baai van Napels, gemeenschappen en hele gezinnen. 349 00:39:03,120 --> 00:39:09,840 Ze verhuisden, bouwden hun leven weer op en behielden hun geloof. 350 00:39:10,000 --> 00:39:15,320 Er zijn zelfs nieuwe tempels van Isis gebouwd in de jaren na de uitbarsting. 351 00:39:19,640 --> 00:39:23,640 Hoe verwoestend deze rampen ook kunnen zijn… 352 00:39:23,800 --> 00:39:28,000 het zijn ook kansen voor de mensheid om te schitteren. 353 00:39:32,880 --> 00:39:35,520 Ik denk dat dat zeker het geval is. 354 00:39:43,680 --> 00:39:45,720 Laten we de inscriptie nader bekijken. 355 00:39:45,880 --> 00:39:49,960 Je hebt niet genoeg aandacht besteed aan dat woord: alumno. 356 00:39:50,120 --> 00:39:52,160 Wat? 357 00:39:55,280 --> 00:39:58,960 Kunnen we stoppen? -Ja. We kunnen stoppen. 358 00:40:02,400 --> 00:40:03,920 Alumno betekent toch wees? 359 00:40:04,080 --> 00:40:07,000 Je moet je Latijn bijspijkeren, Hiddleston. 360 00:40:07,160 --> 00:40:12,320 Het heeft nog een betekenis. Lees het niet als wees, maar als pleegkind. 361 00:40:12,480 --> 00:40:17,680 Voor de geesten van de doden, maakte de Masuri dit voor Avianius Felicioni. 362 00:40:20,120 --> 00:40:22,440 Hun liefste… 363 00:40:24,880 --> 00:40:26,520 pleegzoon. 364 00:40:28,720 --> 00:40:30,080 Is dat wat er gebeurd is? 365 00:40:32,320 --> 00:40:34,880 De Masuri. 366 00:40:36,160 --> 00:40:37,520 Avi? 367 00:40:40,680 --> 00:40:44,040 De familie van bronssmeden. -Marcus, het is Avi. 368 00:40:44,200 --> 00:40:46,400 Ze adopteren Avianius. 369 00:40:46,560 --> 00:40:48,720 Zo interpreteer ik het. Ja. 370 00:40:52,760 --> 00:40:54,560 Avi. 371 00:40:57,320 --> 00:40:58,560 Avi. 372 00:41:29,480 --> 00:41:31,040 O, Avi. 373 00:41:32,720 --> 00:41:35,920 Rustig. We hebben je. 374 00:41:36,080 --> 00:41:38,080 We hebben je. 375 00:41:40,040 --> 00:41:41,920 Je hebt ons gevonden. 376 00:41:44,040 --> 00:41:45,800 Ze hebben hem. 377 00:41:55,240 --> 00:42:00,520 De geschiedenis geeft ons feiten: namen, data, plaatsen. 378 00:42:00,680 --> 00:42:05,080 En hoewel al dit bewijs cruciaal is… 379 00:42:05,240 --> 00:42:08,360 zal het ons nooit het hele plaatje geven. 380 00:42:08,520 --> 00:42:13,320 Hoe mensen zich voelden. Hoe mensen leefden. 381 00:42:13,480 --> 00:42:15,960 Hoe mensen liefhadden. 382 00:42:16,120 --> 00:42:19,120 En dat is een andere waarheid. 383 00:42:19,280 --> 00:42:25,280 Een die voortkomt uit empathie en verbeeldingskracht en overleveringen. 384 00:42:26,720 --> 00:42:30,360 Ik hoop dat door het combineren van deze twee dingen… 385 00:42:30,520 --> 00:42:34,400 bewijs en empathie… 386 00:42:34,560 --> 00:42:40,120 geschiedenis en verhaal, ik een diepere waarheid vind. 387 00:42:41,280 --> 00:42:46,120 Ik weet dat ik de mensen van Pompeï heb gevonden en ik hoop… 388 00:42:47,520 --> 00:42:50,240 dat ik hun 'historia' verteld heb. 389 00:42:52,160 --> 00:42:54,080 Ja? -Tom, ze zijn klaar voor je. 390 00:42:54,240 --> 00:42:57,200 Mooi. Bedankt, David. Ik kom eraan. 391 00:43:06,320 --> 00:43:09,280 SCHRIJVERSKAMER 392 00:43:13,240 --> 00:43:16,960 Waarom doe je dit? Waarom probeer je het te begrijpen? 393 00:43:18,640 --> 00:43:20,680 Ik zie je op het eindfeest. -Tot daar. 394 00:43:20,840 --> 00:43:25,640 Contact maken met mensen uit het verleden? 395 00:43:25,800 --> 00:43:28,640 We zijn zo ver gekomen, hebben zo veel moeite gedaan. 396 00:43:28,800 --> 00:43:30,640 Hé, Dario. Hoi. 397 00:43:30,800 --> 00:43:34,720 En waarom verhalen vertellen om door de tijd te reizen? 398 00:43:34,880 --> 00:43:36,400 Oké, juist. Dus… 399 00:43:36,560 --> 00:43:41,440 We vertellen over het verleden om iets over het heden te begrijpen. 400 00:43:41,600 --> 00:43:46,320 Het wordt een lens waardoor we kunnen onderzoeken wie we nu zijn. 401 00:43:47,600 --> 00:43:52,480 Door naar onze voorouders te luisteren en met ze mee te leven… 402 00:43:52,640 --> 00:43:55,800 en ze te begrijpen, leren we misschien iets over onszelf… 403 00:43:55,960 --> 00:44:01,800 en misschien zelfs over onze toekomst. -Stilte op de set, zei ik. 404 00:44:02,720 --> 00:44:04,600 Het spijt me. 405 00:44:05,720 --> 00:44:07,200 En actie. 406 00:44:07,360 --> 00:44:12,920 Dus wat we nu doen, op dit moment, smeedt dit brons tot wat het wordt. 407 00:44:13,080 --> 00:44:15,440 Wat diepzinnig. Zet dat op het uithangbord. 408 00:44:15,600 --> 00:44:19,120 Marcus Masurius smeedt de toekomst. -Oké. 409 00:44:19,280 --> 00:44:21,440 Toekomstige generaties willen het weten. 410 00:44:21,600 --> 00:44:24,240 Oké. Heel slim. 411 00:44:29,720 --> 00:44:32,640 Sorry, ik ben m'n tekst vergeten? 412 00:44:32,800 --> 00:44:38,160 Cut. Geeft niet. -Het spijt me. Sorry, allemaal. 413 00:44:38,320 --> 00:44:42,000 Nog een keer. Scène 242 take 58. 414 00:44:47,680 --> 00:44:51,400 Laten we dat nog eens proberen. 415 00:46:19,400 --> 00:46:21,600 Dank je, Steven. 416 00:46:21,760 --> 00:46:25,080 Er is nog hoop voor je, jonge Hiddleston. 417 00:46:25,240 --> 00:46:28,760 Als acteren niks wordt, is er altijd plek… 418 00:46:28,920 --> 00:46:31,480 in dit Pompeï-project voor wie Latijn spreekt. 419 00:46:31,640 --> 00:46:34,880 Nou, het geluk is met de dapperen. 420 00:46:35,040 --> 00:46:36,920 Ondertiteld door: Miranda Kerkhove