1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.BZ

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.BZ

3
00:00:58,000 --> 00:00:59,960
Сега одиме во Полска,

4
00:01:00,080 --> 00:01:03,000
каде што откривме
редок поглед од прва рака

5
00:01:03,080 --> 00:01:05,800
на едно од клучните поглавја
на Холокаустот.

6
00:01:06,160 --> 00:01:08,760
Документите имаат
историска вредност.

7
00:01:08,840 --> 00:01:12,760
По 80 години излегоа на виделина.

8
00:01:12,840 --> 00:01:15,920
Ова е единствениот
посточеки негатив

9
00:01:16,000 --> 00:01:20,120
од востанието во Варшавското гето
од самото гето.

10
00:01:20,200 --> 00:01:22,520
Сликите се одраз
на неописливи настани.

11
00:01:22,600 --> 00:01:25,520
Делчиња од животот
снимени на 33 фотографии.

12
00:01:25,600 --> 00:01:31,360
Сликите ги сними 23-годишниот
полски борец Гживачевски.

13
00:01:31,440 --> 00:01:34,320
Востанието во варшавското гето
беше чин на отпор

14
00:01:34,400 --> 00:01:38,040
на Евреите против нацистичкиот
режим во текот на Холокаустот.

15
00:01:38,840 --> 00:01:42,040
Историчарите ги сметаат сликите
за вредни,

16
00:01:42,120 --> 00:01:45,000
зашто се единствените
од востанието во гетото

17
00:01:45,080 --> 00:01:48,920
што не се снимени за потребите
на нацистичката пропаганда.

18
00:01:49,200 --> 00:01:51,560
НОВИТЕ ФОТОГРАФИИ
ОД ВОСТАНИЕТО ВО ГЕТОТО

19
00:01:51,640 --> 00:01:54,440
ГИ ОТКРИВААТ УЖАСИТЕ
НА ЕВРЕЈСКИОТ ОТПОР

20
00:01:54,560 --> 00:02:01,520
Таа документација го доловува тоа
како би гледал обичниот човек

21
00:02:01,760 --> 00:02:05,920
и како тој обичен човек
би ги перцепирал

22
00:02:06,040 --> 00:02:08,920
сите неверојатни работи

23
00:02:09,000 --> 00:02:12,760
што се случувале
во април, 1943 година.

24
00:02:13,560 --> 00:02:18,120
Поголем дел од животот настојував
да го заборавам сето тоа.

25
00:02:51,600 --> 00:02:58,280
33 ФОТОГРАФИИ ОД ГЕТОТО

26
00:03:00,000 --> 00:03:01,640
ЊУЈОРК,
1968 ГОДИНА

27
00:03:01,720 --> 00:03:03,280
Драга моја ќерко,

28
00:03:03,360 --> 00:03:08,640
ризикувајќи го сопствениот живот, Лешек
успеа да сними низа фотографии.

29
00:03:08,720 --> 00:03:14,760
Го побарав пред 10 години
и го замолив да ми ги прати.

30
00:03:15,680 --> 00:03:20,040
Примив неколку фотографии
и ги чував досега.

31
00:03:20,360 --> 00:03:23,960
Тие фотографии ја раскажуваат
нашата приказна.

32
00:03:26,200 --> 00:03:28,720
Негативите се кај Лешек.

33
00:03:28,800 --> 00:03:31,920
Тие фотографии
никогаш не се објавени.

34
00:03:32,000 --> 00:03:36,520
Намерно ги чував толку долго,
сакајќи да ги објавам

35
00:03:36,600 --> 00:03:41,000
кога светот ќе почне
да ги заборава тие работи.

36
00:03:41,400 --> 00:03:46,040
Не знам дали мигот е добар,
но моето време се ближи кон крајот.

37
00:03:47,200 --> 00:03:51,800
Тогаш станот изгледаше
малку поинаку.

38
00:03:51,880 --> 00:03:56,440
Да тргнеме право
во собата на тато.

39
00:03:57,680 --> 00:04:02,520
Кога ги редевме неговите работи
по неговата смрт,

40
00:04:02,600 --> 00:04:05,120
забележавме дека некои штици
се мрдаат.

41
00:04:05,200 --> 00:04:08,840
Во тоа скриено катче ги најдовме
дневниците на тато.

42
00:04:24,720 --> 00:04:28,720
Со сестра ми не знаевме
дека тие дневници постојат.

43
00:04:29,440 --> 00:04:31,760
Тато никогаш не ни ги спомнал.

44
00:04:36,160 --> 00:04:40,040
Не постоеле поинтересни времиња
од тие.

45
00:04:40,120 --> 00:04:42,800
Годинава е добра
за почнување дневник.

46
00:04:43,240 --> 00:04:45,440
Бев на масовен протест.

47
00:04:45,520 --> 00:04:49,000
Атмосферата беше млака.
Немаше ентузијазам.

48
00:04:49,080 --> 00:04:51,760
Говорите беа стереотипни.

49
00:04:52,440 --> 00:04:55,040
Националистите вика:
„Долу Евреите!“

50
00:04:55,120 --> 00:04:57,000
Викав додека не зарипнав.

51
00:04:57,600 --> 00:05:01,520
Но, тоа не е важно. Задутре
имам завршни испити.

52
00:05:02,480 --> 00:05:04,520
На пат од школото
другарот ми рече:

53
00:05:04,600 --> 00:05:09,400
„Со војната зад аголот
учењето е бесмислено.“

54
00:05:15,080 --> 00:05:17,920
Во петок сабајлето
на 1 септември слушнав:

55
00:05:18,000 --> 00:05:21,000
„Воздушен напад,
затворете ги прозорците!“

56
00:05:21,080 --> 00:05:22,720
Тоа ме разбуди.

57
00:05:22,800 --> 00:05:25,600
Здогледав германски авиони
над Варшава.

58
00:05:39,720 --> 00:05:43,560
Не можеме да избегаме. Германците
собираат луѓе за принудна работа.

59
00:05:44,080 --> 00:05:47,280
Стигнаа бројни СС патроли.

60
00:05:47,360 --> 00:05:50,720
Запираа секого
што ќе го сретнат.

61
00:05:52,640 --> 00:05:57,880
Вработените во германските фабрики
ги пуштија.

62
00:05:58,920 --> 00:06:02,520
Заробените ги собраа,
ги одвезоа

63
00:06:02,600 --> 00:06:04,560
и ги качија на возови.

64
00:06:04,640 --> 00:06:06,760
Фатија двајца мои пријатели.

65
00:06:06,840 --> 00:06:09,480
Само на Евреите им е полошо
одошто нам.

66
00:06:11,760 --> 00:06:16,760
Фондација за визуелна историја
на преживеаните на Холокаустот.

67
00:06:16,840 --> 00:06:20,000
Денеска е 7 ноември, 1996 година.

68
00:06:20,080 --> 00:06:23,000
Правам интервју со Романа Каплан,

69
00:06:23,080 --> 00:06:26,760
моминско презиме Лакс,
во Чеви Чејс во САД.

70
00:06:26,840 --> 00:06:29,040
Интервјуто е на англиски јазик.

71
00:06:29,760 --> 00:06:31,920
Каде сте родена?

72
00:06:32,000 --> 00:06:34,920
Родена сум во Полска,
во Варшава.

73
00:06:35,920 --> 00:06:38,640
Можете ли да го опишете
вашето семејство?

74
00:06:41,440 --> 00:06:43,880
Татко ми беше хемиски инженер.

75
00:06:44,440 --> 00:06:49,680
Работеше на многу престижна позиција

76
00:06:50,400 --> 00:06:56,280
во фабрика што произведуваше
сапуни, парфеми и свеќи.

77
00:06:57,480 --> 00:06:59,120
Драга Рома,

78
00:06:59,200 --> 00:07:02,280
ме замоли да пишувам
за минатото,

79
00:07:02,360 --> 00:07:06,000
за сè што претрпевме
во озлогласените времиња.

80
00:07:06,080 --> 00:07:09,120
Бев премногу мала
за да се сеќавам.

81
00:07:09,360 --> 00:07:10,840
Го пишувам писмово,

82
00:07:10,920 --> 00:07:14,520
но не знам дали имам сила за тоа.

83
00:07:15,240 --> 00:07:17,760
Нашиот свет се распадна.

84
00:07:18,200 --> 00:07:22,600
Бевме Евреи, не сметаа за „опасност“
за Германците.

85
00:07:23,720 --> 00:07:27,560
Бевме нелуѓе. Раса што треба
да се искорени.

86
00:07:27,640 --> 00:07:31,720
Моравме да носиме ленти
со Давидовата ѕвезда.

87
00:07:33,000 --> 00:07:36,640
Германците ги запленија
сите еврејски фирми.

88
00:07:37,160 --> 00:07:41,440
Како и банкарските сметки
и заштеди.

89
00:07:45,960 --> 00:07:48,760
За да нè изолираат
од другата популација,

90
00:07:48,960 --> 00:07:54,320
го основаа Варшавското гето
есента 1940 година.

91
00:07:54,960 --> 00:07:56,880
Бевме оградени со ѕид.

92
00:07:56,960 --> 00:08:02,400
Сите варшавски Евреи
беа преселени таму.

93
00:08:02,480 --> 00:08:04,560
Гетото го намалија
и моравме

94
00:08:04,640 --> 00:08:10,400
да се преселиме и да го оставиме
зад себе поголемиот дел од имотот.

95
00:08:11,040 --> 00:08:15,000
Набрзо во гетото живееја
половина милион луѓе.

96
00:08:15,080 --> 00:08:19,520
Сиромаштијата на Евреите
растеше секој ден.

97
00:08:20,480 --> 00:08:27,320
Се сеќавам дека имав голем кукла
што ми ја подари шефот на татко ми.

98
00:08:28,200 --> 00:08:30,160
Ја викав Кристина.

99
00:08:34,280 --> 00:08:40,680
Се сеќавам дека мајка ми
заши во неа дел од накитот.

100
00:08:45,280 --> 00:08:46,960
Снемуваше пари.

101
00:08:47,360 --> 00:08:51,880
Платена работа е невозможно да се
најде, сите бараат фиктивни работи.

102
00:08:53,040 --> 00:08:55,480
Сретнав поранешен соученик.

103
00:08:56,200 --> 00:08:59,520
Работи во противпожарна станица,
на обука.

104
00:09:00,080 --> 00:09:02,720
Со негова помош ќе ме примат.

105
00:09:04,760 --> 00:09:06,280
Бев во Жолиборж.

106
00:09:06,600 --> 00:09:10,520
На звукот на ѕвончето
пожарникарите облекоа униформи,

107
00:09:10,720 --> 00:09:15,360
ставија ремени и кациги
и се построија на должност.

108
00:09:20,600 --> 00:09:24,400
Мајка ми живееше во улица
близу до школото.

109
00:09:25,920 --> 00:09:29,680
Татко ми сакаше да ја фотографира.

110
00:09:29,760 --> 00:09:34,920
Цел живот му беше омилен
предмет за фотографирање.

111
00:09:36,320 --> 00:09:38,120
Ми се допаѓа Марисија.

112
00:09:38,400 --> 00:09:39,720
Има убави нозе.

113
00:09:40,000 --> 00:09:43,080
Полна е со живот
и добар човек е.

114
00:09:43,360 --> 00:09:45,400
Јасно е дека
и јас ѝ се допаѓам.

115
00:09:46,080 --> 00:09:48,160
Марисиа има фотоапарат.

116
00:09:49,240 --> 00:09:50,920
Купив ролна филм.

117
00:09:51,000 --> 00:09:53,520
Беше тешко да го ставам
во фотоапаратот.

118
00:09:53,600 --> 00:09:57,120
Ми требаше цел час
со рацете под ќебе.

119
00:09:57,320 --> 00:10:00,520
Дел од филмот уништив.

120
00:10:00,920 --> 00:10:03,960
Набавив апарат
за копирање на сликите.

121
00:10:04,600 --> 00:10:08,760
По неколку неуспеси,
сликите почнаа да успеваат.

122
00:10:09,280 --> 00:10:13,480
Таа вештина би можела да биде
многу корисна во иднина.

123
00:10:22,680 --> 00:10:26,960
Понекогаш посакувам вистинска
акција за да може да се докажам.

124
00:10:31,600 --> 00:10:32,680
Тревога!

125
00:10:33,440 --> 00:10:38,280
Итаме низ гетото во натоварено
противпожарно возило.

126
00:10:57,760 --> 00:11:01,360
Бев сам на скалите на прозорецот
на трети кат.

127
00:11:01,800 --> 00:11:04,880
Ја почекав водата
и влегов во зградата.

128
00:11:05,600 --> 00:11:07,520
Сè се стемни.

129
00:11:07,880 --> 00:11:10,800
Ме задушија густ чад
и испарувања.

130
00:11:10,880 --> 00:11:13,120
Кашлав. Очите ми солзеа.

131
00:11:13,320 --> 00:11:15,080
Не можев да дишам.

132
00:11:15,440 --> 00:11:18,320
Нозете ми малаксаа.

133
00:11:18,960 --> 00:11:20,720
Слушнав: „Излегувај!“

134
00:11:21,280 --> 00:11:23,160
Скокнав низ прозорецот.

135
00:11:24,040 --> 00:11:29,320
Набрзо потоа, местото на кое бев
се урна.

136
00:11:35,680 --> 00:11:37,680
Поразговарав со Евреите.

137
00:11:37,880 --> 00:11:39,880
Живеат во голема беда.

138
00:11:39,960 --> 00:11:44,640
Ми се чинеше како да зборувам
со луѓе осудени на истребување.

139
00:11:50,680 --> 00:11:52,240
Кадиш.

140
00:11:52,600 --> 00:11:56,840
За мене тоа беше
најстрашната работа на светот.

141
00:11:57,600 --> 00:12:01,320
Затоа што постојано ја слушав.

142
00:12:01,400 --> 00:12:08,360
И не можев да знам
што значи.

143
00:12:30,200 --> 00:12:31,600
Историски гледано,

144
00:12:31,680 --> 00:12:35,160
изгледа дека Германците
отпрвин веруваа

145
00:12:35,240 --> 00:12:40,320
дека Евреите заробени во гетото
ќе се испотепаат како стаорци

146
00:12:40,400 --> 00:12:44,280
или дека ќе умрат од болести и глад.

147
00:12:46,600 --> 00:12:50,120
Тифусот брзо се ширеше.
Смртноста беше огромна.

148
00:12:51,840 --> 00:12:57,120
До јули 1942 година
умреа 100.000 луѓе.

149
00:13:02,680 --> 00:13:09,040
Добив дозвола за излез од гетото
на „ариевската“ страна.

150
00:13:09,840 --> 00:13:14,520
Водев фабрика што произведуваше
сапуни, парфеми и свеќи.

151
00:13:14,920 --> 00:13:17,560
Бев позајмен роб.

152
00:13:17,640 --> 00:13:23,040
Секој ден одев по 20 км до варшавското
предградие Прага и назад.

153
00:13:23,480 --> 00:13:26,320
Полјакот Адамчевски

154
00:13:26,400 --> 00:13:30,440
зависеше од работата на татко ми
во фабриката.

155
00:13:30,520 --> 00:13:35,200
Затоа татко ми до крај имаше работа
на „ариевската“ страна.

156
00:13:35,360 --> 00:13:40,400
Затоа и успеавме добро да живееме.

157
00:13:40,840 --> 00:13:44,200
Секогаш ни носеше храна во гетото.

158
00:13:52,920 --> 00:13:56,320
Моите родители на некој начин
посвоија една млада жена

159
00:13:56,400 --> 00:14:01,280
која тогаш имаше 19-20 години.
Се викаше Халина.

160
00:14:01,600 --> 00:14:03,680
Беше многу убава жена.

161
00:14:04,560 --> 00:14:08,240
Мислам дека овие слики
се најстари.

162
00:14:08,680 --> 00:14:10,640
Ова е сигурно мама?

163
00:14:11,440 --> 00:14:13,080
Така е.

164
00:14:14,160 --> 00:14:17,520
Колку што памтам,
мама беше гламурозна.

165
00:14:17,640 --> 00:14:24,480
Беше полна со живот.
Многу ѝ значеа изгледот и стилот.

166
00:14:24,560 --> 00:14:26,800
Како и држењето.

167
00:14:27,600 --> 00:14:30,840
А што се однесува до војната...

168
00:14:32,480 --> 00:14:34,440
Не ја спомнуваше често.

169
00:14:34,560 --> 00:14:39,000
Претрпе многу маки и не сакаше
целосно да открие

170
00:14:39,120 --> 00:14:41,880
што се случувало,
ниту по кој редослед.

171
00:14:42,640 --> 00:14:48,600
Освен братот во Палестина,
целото нејзино семејство умре.

172
00:14:48,680 --> 00:14:50,400
И беше свесна за тоа.

173
00:14:51,920 --> 00:14:55,400
Беше сирак.
Бараше ново семејство.

174
00:14:55,920 --> 00:14:58,880
- Го најде во Хилари и Јанина Лакс.
- Да.

175
00:14:58,960 --> 00:15:01,440
Ѝ требаа за да не биде сама.

176
00:15:04,280 --> 00:15:08,400
Со време, варшавското гето
се организираше.

177
00:15:11,040 --> 00:15:14,640
Најмногу се шверцуваа храна,
различни производи

178
00:15:14,720 --> 00:15:21,680
и суровини од работилниците
и фабриките што ги водеа Евреи.

179
00:15:26,400 --> 00:15:30,360
На некои тоа им овозможуваше
скромен живот.

180
00:15:30,440 --> 00:15:35,520
Гладот се намали, а епидемијата
на тифус речиси исчезна.

181
00:15:42,520 --> 00:15:47,160
За татковите фотографии дознав
од ќерка ми Маријана.

182
00:15:47,240 --> 00:15:53,320
Ѝ се обратил познаник,
историчар.

183
00:15:54,040 --> 00:16:00,680
Ја прашал дали е во род
со Лешек Гживачевски.

184
00:16:00,880 --> 00:16:02,720
Му одговорила дека ѝ е дедо.

185
00:16:02,800 --> 00:16:06,800
Рекол дека сликите му се
во Музејот на Холокаустот во САД.

186
00:16:07,600 --> 00:16:10,400
Ми се јави и рече:

187
00:16:10,840 --> 00:16:13,320
„Тато, знаеш ли за сликите на дедо?“

188
00:16:14,600 --> 00:16:18,200
Реков оти знам
дека многу сликаше.

189
00:16:18,280 --> 00:16:20,600
А востанието во гетото?

190
00:16:20,680 --> 00:16:22,120
Не знаев за тоа.

191
00:16:26,360 --> 00:16:29,320
Поради годишнината
од востанието во гетото,

192
00:16:30,400 --> 00:16:33,920
музејот ПОЛИН ме замоли
да најдам уште материјал.

193
00:16:34,320 --> 00:16:39,400
Г-ѓа Зузана Шнепф ме праша
дали има уште слики.

194
00:16:40,120 --> 00:16:44,520
Повторно почнавме да ги бараме
сликите на татко ми.

195
00:16:44,960 --> 00:16:47,640
Некои беа кај мене,
некои кај сестра ми.

196
00:16:48,240 --> 00:16:49,840
Имаше материјал.

197
00:16:49,920 --> 00:16:51,960
Не успеав да ги прегледам.

198
00:16:52,320 --> 00:16:56,320
Видот ми е слаб
и немав време

199
00:16:56,400 --> 00:16:58,800
да ги прегледам сите негативи.

200
00:16:58,880 --> 00:17:02,120
Што воопшто и се гледа
на негативите?

201
00:17:03,400 --> 00:17:06,480
Го замолив Мачеј за помош.
Се согласи.

202
00:17:06,560 --> 00:17:10,880
Ги распоредив материјалите
по кутии.

203
00:17:12,600 --> 00:17:15,280
Ова се веројатно слики...

204
00:17:15,360 --> 00:17:20,360
Мислам дека на нив сум јас
како дете.

205
00:17:38,600 --> 00:17:41,120
Додека го прегледував негативот,

206
00:17:41,800 --> 00:17:43,360
ја тргнав раката

207
00:17:43,760 --> 00:17:48,440
и видов Евреи што ги водат
на Умшлагплац.

208
00:17:50,640 --> 00:17:52,000
Погледнав повторно.

209
00:17:52,080 --> 00:17:55,840
Видов познати слики
и некои непознати.

210
00:17:56,280 --> 00:18:03,240
На жена ми Божена ѝ реков
дека ги најдов, дека се тука.

211
00:18:07,760 --> 00:18:10,520
Татко ми умре
пред повеќе од 30 години.

212
00:18:10,600 --> 00:18:15,400
Но, ми се чини како пак да оживеа
во мојата глава.

213
00:18:21,800 --> 00:18:24,960
Не верував дека
тој негатив постои.

214
00:18:25,680 --> 00:18:30,080
Чувството беше неверојатно.

215
00:18:31,280 --> 00:18:35,760
Допиравме нешто што не смееше
да преживее.

216
00:18:35,840 --> 00:18:39,200
И никој не веруваше
дека преживеало.

217
00:18:39,840 --> 00:18:43,280
За истражувачите се ретки моментите

218
00:18:43,360 --> 00:18:46,920
во кои ќе почувствуваме отворање
на прозорец кон минатото.

219
00:18:52,440 --> 00:18:57,080
Знаев дека тоа се единствените
слики за кои знаеме во моментот,

220
00:18:57,600 --> 00:19:00,840
снимени во Варшавското гето
за време на востанието,

221
00:19:00,920 --> 00:19:04,120
што не ги снимиле нацистите.

222
00:19:05,720 --> 00:19:10,120
Сликите од Холокаустот се необични

223
00:19:10,280 --> 00:19:14,640
зашто на почетокот не знаеме
што гледаме.

224
00:19:14,720 --> 00:19:19,040
Само тие што знаат историја
знаат што прикажуваат тие слики.

225
00:19:19,120 --> 00:19:22,360
- Очигледно бил нервозен.
- Матни се.

226
00:19:22,480 --> 00:19:27,760
Перфорацијата е најмногу оштетена
блиску до сликите од Холокаустот

227
00:19:27,840 --> 00:19:29,400
снимени во тајност.

228
00:19:29,480 --> 00:19:35,680
Можеби грубо го премотал филмот,
зашто рацете му се треселе од емоции.

229
00:19:35,760 --> 00:19:39,360
Тоа е доказ за големата вредност
на материјалот,

230
00:19:39,440 --> 00:19:41,640
не само на сликите,

231
00:19:41,720 --> 00:19:48,520
но и доказ дека и самиот филм
е одраз на емотивна историја.

232
00:19:52,800 --> 00:19:55,520
ВАРШАВА
ГЕТО

233
00:20:02,160 --> 00:20:05,960
Се сеќавам дека дедо живееше со нас.

234
00:20:06,400 --> 00:20:09,560
Се сеќавам дека еден ден
си дојдов дома

235
00:20:09,640 --> 00:20:13,440
и повеќе немав дедо.

236
00:20:13,520 --> 00:20:17,480
Едноставно, го фатиле
при „лапанка“.

237
00:20:18,360 --> 00:20:21,160
Тоа значи

238
00:20:22,560 --> 00:20:26,760
дека го фатиле на улица.

239
00:20:30,680 --> 00:20:31,920
Драга ќерко,

240
00:20:32,000 --> 00:20:36,200
на 22 јули, 1942 година

241
00:20:36,280 --> 00:20:40,120
Германците ја почнаа ликвидацијата
на Варшавското гето.

242
00:20:40,200 --> 00:20:43,640
Тоа го нарекоа
„депортација на исток“.

243
00:20:44,440 --> 00:20:48,400
Германците им велеа на Евреите

244
00:20:48,480 --> 00:20:52,480
дека ги селат во подобар свет.

245
00:20:54,040 --> 00:20:58,680
Секој иселен Евреин смее да понесе
15 кг багаж.

246
00:20:58,760 --> 00:21:03,320
Смеат да се носат пари, накит,
злато и други вредни предмети.

247
00:21:03,400 --> 00:21:06,240
Земете храна за три дена.

248
00:21:08,600 --> 00:21:13,240
Гетото го опколија
латвиски и украински единици.

249
00:21:13,960 --> 00:21:17,720
Со нивна помош Германците собираа
по илјада луѓе дневно

250
00:21:17,800 --> 00:21:21,320
и ги депортираа преку
Умшлагплац.

251
00:21:32,200 --> 00:21:36,280
Во тоа време никој не знаеше
за логорите на смртта.

252
00:21:36,360 --> 00:21:40,640
Многу подоцна слушнавме
за „Треблинка“.

253
00:21:44,120 --> 00:21:45,440
Со време,

254
00:21:45,520 --> 00:21:50,960
„ефикасноста“ на гасните комори
беше околу 5000 тела на ден.

255
00:21:52,920 --> 00:21:57,200
Германците се познати
како добри организатори.

256
00:22:14,520 --> 00:22:18,920
Татко ми ја водеше мајка ми
на пловидба со брод во Варшава.

257
00:22:19,360 --> 00:22:23,200
Кога Германците ја почнаа
ликвидацијата на гетото

258
00:22:23,280 --> 00:22:25,960
и депортација на луѓето
во логорите на смртта,

259
00:22:26,160 --> 00:22:31,320
тој едрел до Марисија по Висла.

260
00:22:33,320 --> 00:22:36,520
Таков бил животот.
Си течел понатаму.

261
00:22:45,440 --> 00:22:50,400
Воздух, сонце, бранчиња на водата,
тишина, мир...

262
00:22:50,680 --> 00:22:52,960
Како да нема војна.

263
00:22:53,040 --> 00:22:55,600
Марисија и јас се сончавме
цел ден.

264
00:22:55,840 --> 00:23:00,080
Текот на настаните незапирливо
нè турка кон нешто неизбежно.

265
00:23:00,160 --> 00:23:01,760
Кон брак.

266
00:23:02,760 --> 00:23:05,760
Купив ролна филм. Сликавме.

267
00:23:05,840 --> 00:23:11,520
Никогаш нема да го заборавам самракот
и Варшава што тоне во синкава магла.

268
00:23:11,720 --> 00:23:13,520
Никој не знае што ќе биде.

269
00:23:13,600 --> 00:23:17,840
Се шушка дека може да ја делиме
судбината на Евреите.

270
00:23:18,600 --> 00:23:20,160
Се сеќавам

271
00:23:20,960 --> 00:23:25,920
дека многу луѓе се собраа
на еден плоштад.

272
00:23:26,680 --> 00:23:30,120
Германците ги тераа да одат

273
00:23:31,200 --> 00:23:33,720
и вадеа луѓе од групата.

274
00:23:35,360 --> 00:23:38,480
Се сеќавам на пријателите
на моите родители

275
00:23:38,960 --> 00:23:42,120
и девојчето некаде
на моја возраст.

276
00:23:42,200 --> 00:23:45,000
Детето го извадија од групата.

277
00:23:47,160 --> 00:23:52,560
Родителите очајнички ме криеја
со своите палта.

278
00:23:55,680 --> 00:24:00,680
Засега Евреите кои работат
во германските воени фабрики

279
00:24:00,760 --> 00:24:02,720
се поштедени од депортација.

280
00:24:03,280 --> 00:24:08,040
Успеавме да се засолниме
во фабриката „Шулц“.

281
00:24:09,240 --> 00:24:14,240
Татко ми успеа да најде работа

282
00:24:14,320 --> 00:24:18,320
за мајка ми во гетото,
за шиење германски униформи.

283
00:24:19,200 --> 00:24:23,480
Се надеваше дека на тој начин
ќе ја заштити.

284
00:24:24,160 --> 00:24:28,840
А јас морав да бидам
во кошот крај мајка ми.

285
00:24:33,680 --> 00:24:37,880
Имав пет години.
Не уживав во тоа.

286
00:24:50,160 --> 00:24:52,040
Со одобрување на Шулц

287
00:24:52,120 --> 00:24:55,320
работев на „ариевската“ страна
за Адамчевски.

288
00:24:56,800 --> 00:25:00,480
Набрзо, со помош на мојот колега
г. Мишкиевиц

289
00:25:00,560 --> 00:25:05,120
те прошверцувавме од гетото
на „ариевската“ страна.

290
00:25:06,440 --> 00:25:10,680
Работните групи поминуваа
на „ариевската“ страна.

291
00:25:10,760 --> 00:25:16,440
Татко ми ги подмити
чуварите на влезот

292
00:25:16,560 --> 00:25:19,880
за да може да излезам
со групата.

293
00:25:19,960 --> 00:25:25,960
Нормално, беше ужасно исплашен.
Да ме видеа Германците,

294
00:25:26,120 --> 00:25:28,160
тоа ќе ми беше крајот.

295
00:25:28,240 --> 00:25:32,880
Не се делеше од групата
што излегуваше.

296
00:25:33,280 --> 00:25:36,000
Тогаш, еден...

297
00:25:43,480 --> 00:25:47,680
Тогаш, еден од војниците
се загрижи

298
00:25:47,760 --> 00:25:51,120
дека татко ми е премногу блиску
до „ариевската“ страна.

299
00:25:51,520 --> 00:25:53,920
Го извлече од групата и го претепа.

300
00:25:56,440 --> 00:25:58,400
Татко ми го изгуби окото.

301
00:25:59,760 --> 00:26:02,680
Сакав да потрчам до татко ми.

302
00:26:03,480 --> 00:26:10,320
Но, јасно ми даде до знаење
да се тргнам.

303
00:26:12,160 --> 00:26:15,360
Така и постапив.

304
00:26:18,720 --> 00:26:20,720
Тоа го изведовме
во последен миг.

305
00:26:20,800 --> 00:26:25,960
Сите Шулцови работници беа изведени
надвор поради „селекција“.

306
00:26:26,160 --> 00:26:30,760
48 часа нè селектираа
како стока пред колење.

307
00:26:31,120 --> 00:26:35,360
Половината од луѓето веднаш ги пратија
во гасните комори во „Треблинка“.

308
00:26:35,440 --> 00:26:39,840
Сите деца и повеќето жени
беа изгубени.

309
00:26:40,080 --> 00:26:44,960
За два месеца нацистите убија
300.000 луѓе.

310
00:26:47,960 --> 00:26:49,960
Главниот гувернер наредува

311
00:26:50,040 --> 00:26:53,160
дека Евреите кои ќе го напуштат
својот округ

312
00:26:53,240 --> 00:26:55,520
ќе бидат казнети со смрт.

313
00:26:55,600 --> 00:27:01,320
Лицата кои кријат Евреи
ќе бидат казнети.

314
00:27:04,880 --> 00:27:06,440
На „ариевската“ страна

315
00:27:06,520 --> 00:27:12,280
ме дочека жената
на колегата на татко ми.

316
00:27:13,720 --> 00:27:17,160
Бев опасност за луѓето
кои ме криеја

317
00:27:17,240 --> 00:27:20,360
зашто очигледно бев
еврејско дете.

318
00:27:21,880 --> 00:27:25,680
Не останував подолго од неколку дена
на едно место.

319
00:27:26,200 --> 00:27:29,200
Барем јас така го памтам тоа.

320
00:27:29,720 --> 00:27:33,480
А потоа ме предадоа
на милосрдните сестри.

321
00:27:34,600 --> 00:27:39,640
Се плашев зашто мислам
дека тогаш сфатив

322
00:27:39,720 --> 00:27:43,120
дека ќе ме убијат ако ме најдат.

323
00:27:48,000 --> 00:27:50,200
Дома се сменија доста работи.

324
00:27:50,280 --> 00:27:54,320
Татко ми спие на тесниот кауч,

325
00:27:54,520 --> 00:27:58,320
Мајка ми е исцрпена.
Ја боли срцето, нервозна е.

326
00:27:58,400 --> 00:28:00,520
Ги игнорира можните опасности,

327
00:28:00,600 --> 00:28:03,320
но признавам дека е морален
столб на домот

328
00:28:03,400 --> 00:28:07,120
во секој момент на сомнеж и очај.

329
00:28:08,360 --> 00:28:10,160
Нагло и неочекувано

330
00:28:10,240 --> 00:28:14,640
се вселија две жени,
Халина Бјелавска и Јанина.

331
00:28:14,720 --> 00:28:17,960
Ги иселиле од дома.
Немаа каде да одат.

332
00:28:18,040 --> 00:28:19,440
Затоа беа со нас.

333
00:28:23,640 --> 00:28:28,880
Една од жените беше Халина Хиршбајн,

334
00:28:28,960 --> 00:28:32,080
позната и под презимето Бјеловска.

335
00:28:32,480 --> 00:28:35,840
- Значи, Хиршбајн Халина?
- Да.

336
00:28:35,920 --> 00:28:40,040
- Родена 1920 година?
- Да, исто како татко ми.

337
00:28:40,680 --> 00:28:42,080
Бјелавска...

338
00:28:42,160 --> 00:28:45,240
Адреса по војната,
ул. „Вилца“ бр. 8/16.

339
00:28:45,320 --> 00:28:50,200
Блиску е до улицата „Мокотовска“
каде што живееше татко ми.

340
00:28:50,280 --> 00:28:55,880
Таму се криеле
и си помагале меѓусебно.

341
00:28:55,960 --> 00:29:00,240
Другата жена беше Јанина Лакс.

342
00:29:00,520 --> 00:29:07,440
Ул. „Вилца“ бр. 8/16.
Истата адреса.

343
00:29:07,560 --> 00:29:12,400
Мајка ми ја прошверцуваа
од гетото.

344
00:29:13,560 --> 00:29:20,360
Ја прими семејството со кое
ја помина целата војна.

345
00:29:20,440 --> 00:29:22,600
Се презиваа Гживачевски.

346
00:29:23,440 --> 00:29:28,400
Мене не сакаа да ме примат
зашто претставував опасност,

347
00:29:28,480 --> 00:29:34,360
а тие беа многу активни
во полскиот отпор.

348
00:29:34,920 --> 00:29:37,320
Кога мајка ми излезе од гетото,

349
00:29:37,400 --> 00:29:40,800
набрзо ја прими семејството
Гживачевски.

350
00:29:41,800 --> 00:29:45,960
Мислам дека тоа не било случајно,
туку планирано.

351
00:29:46,080 --> 00:29:51,040
Мислам дека ја имам
нараквицата во сефот.

352
00:29:51,120 --> 00:29:55,040
Таа нараквица е можеби
дел од нејзиниот накит

353
00:29:55,120 --> 00:29:56,400
со кој преживеала.

354
00:29:56,480 --> 00:29:57,840
Токму тоа го кажував.

355
00:29:57,920 --> 00:30:00,480
Тоа го знам со сигурност.
Ми раскажа

356
00:30:00,560 --> 00:30:03,840
дека нејзиното семејство
правело накит

357
00:30:03,920 --> 00:30:06,800
од мали златни плочки.

358
00:30:06,920 --> 00:30:11,800
Необично изгледа. -Преживувале
од деловите од накитот.

359
00:30:11,880 --> 00:30:16,480
Нараквицата може
да се раздели на делови

360
00:30:16,800 --> 00:30:19,040
и да се претвори во пари.

361
00:30:19,920 --> 00:30:22,840
Не знам како мајка ми
го сменила идентитетот.

362
00:30:22,920 --> 00:30:25,200
Можеби Лаксови ѝ помогнале.

363
00:30:25,280 --> 00:30:27,240
Тоа сигурно бил некој...

364
00:30:27,320 --> 00:30:28,720
Гживачевски?

365
00:30:28,800 --> 00:30:32,000
Веројатно биле
некако поврзани.

366
00:30:32,080 --> 00:30:36,640
Како семејствата Лакс
и Халина

367
00:30:36,720 --> 00:30:40,920
завршиле кај семејството Гживачевки
остана тајна.

368
00:30:41,120 --> 00:30:43,000
Каде се запознале?

369
00:30:43,080 --> 00:30:45,280
Мислам дека се знаеле
од пред војната

370
00:30:45,360 --> 00:30:49,520
и дека биле пријатели,
но тоа е само претпоставка.

371
00:30:51,200 --> 00:30:53,000
Може да дојдете наваму?

372
00:30:54,040 --> 00:30:56,560
Ова се документи
на преживеаните.

373
00:30:56,640 --> 00:30:58,920
Се проценува

374
00:30:59,000 --> 00:31:04,320
дека околу 10 посто од полските Евреи

375
00:31:04,440 --> 00:31:06,560
од 1939 година преживеале.

376
00:31:06,640 --> 00:31:10,840
- Значи, само 300.000 од три милиони.
- Да.

377
00:31:10,920 --> 00:31:15,960
Ова е Халина Хиршбајн,
односно Пелагија Бјелавска.

378
00:31:16,400 --> 00:31:21,760
Пелагија пишува на лажните
документи што биле корисни

379
00:31:22,600 --> 00:31:25,480
кога офицерите на СС

380
00:31:25,560 --> 00:31:31,000
влегле во станот на ул. „Вилца“.

381
00:31:32,200 --> 00:31:35,160
Имавме ариевски документи.

382
00:31:35,880 --> 00:31:39,960
Г-ѓа Гживачевска најде стан
за мајка ми

383
00:31:40,640 --> 00:31:44,120
кога не можев да останам
кај милосрдните сестри.

384
00:31:47,160 --> 00:31:51,400
Кога живеев со мајка ми,
некој веројатно ја забележал.

385
00:31:53,040 --> 00:31:55,000
Се сеќавам дека беше темница.

386
00:31:55,080 --> 00:31:59,120
Едно од најстрашните нешта
до ден денес за мене се

387
00:32:00,560 --> 00:32:05,480
чекори, звукот на чекори

388
00:32:06,000 --> 00:32:08,520
и луѓе што се качуваат по скали.

389
00:32:12,440 --> 00:32:16,000
Мајка ми ја отвори вратата.
Дојдоа тројца.

390
00:32:16,080 --> 00:32:18,760
Двајца во СС-униформа
и еден цивил.

391
00:32:18,840 --> 00:32:25,400
Кодошот седна на мојот кревет
и ми се обрати на еврејски.

392
00:32:26,040 --> 00:32:28,760
Како се викаш, малечка?

393
00:32:29,640 --> 00:32:32,200
Не го знаев тој јазик.

394
00:32:32,280 --> 00:32:35,600
Го погледнав и невино му кажав:

395
00:32:35,720 --> 00:32:42,240
„Жалам, но не разбирам германски.“
СС-овците си отидоа.

396
00:32:44,720 --> 00:32:46,360
Незгоден инцидент.

397
00:32:46,440 --> 00:32:48,880
Го претресоа станот
на Халина и Јанина.

398
00:32:48,960 --> 00:32:53,040
Сето заврши со поткуп,
но заканата беше постојана.

399
00:32:53,160 --> 00:32:54,800
Станот беше разоткриен.

400
00:32:57,360 --> 00:33:02,760
Завршив офицерска обука
и бев распореден во 4. единица.

401
00:33:02,840 --> 00:33:05,200
Седам во соба во касарната.

402
00:33:05,280 --> 00:33:11,600
На новите документи се запишани
чиновите. Јас сум десетар.

403
00:33:13,240 --> 00:33:15,760
Полковникот ни одржа говор.

404
00:33:16,440 --> 00:33:20,400
Треба да го оживееме духот
на варшавските пожарникари

405
00:33:20,480 --> 00:33:24,240
и станицата да ја претвориме
во воена организација.

406
00:33:26,320 --> 00:33:30,560
Постои тајна пожарникарска
организација „Скала“.

407
00:33:30,640 --> 00:33:35,400
Синот на поручникот
сака да ме регрутира.

408
00:33:36,080 --> 00:33:43,080
Улицата „Хлодна“ и касарната
„Мировские“, каде што беше 4. единица,

409
00:33:43,480 --> 00:33:48,400
ги делеа две страни од гетото.

410
00:33:48,600 --> 00:33:53,120
Пожарникарите од отпорот
„Скала“

411
00:33:53,600 --> 00:33:57,960
им помагаа на Евреите
колку што можеа.

412
00:34:03,840 --> 00:34:06,760
Тука порано имаше пруга

413
00:34:06,960 --> 00:34:10,840
и канализациска шахта

414
00:34:10,920 --> 00:34:15,400
низ која им се доставуваше
помош на Евреите.

415
00:34:16,520 --> 00:34:19,680
Оружје и муниција
пред востанието во гетото.

416
00:34:25,360 --> 00:34:26,960
Драга ќерко,

417
00:34:27,160 --> 00:34:31,080
само околу 40.000 Евреи
останаа во гетото.

418
00:34:31,280 --> 00:34:35,920
Заминав во последен миг.
Ме прими семејството Мишкиевиц.

419
00:34:36,320 --> 00:34:43,280
Набрзо потоа, на 19 април 1943,
почна востанието во гетото.

420
00:34:43,960 --> 00:34:46,320
Шака слабо вооружени луѓе

421
00:34:46,400 --> 00:34:50,200
им се опираше на тенковите и
митралезите речиси цел месец,

422
00:34:50,280 --> 00:34:53,960
без трошка надеж за преживување.

423
00:34:54,960 --> 00:34:57,720
За Евреите беше вечер
во очи на Пасха.

424
00:34:58,440 --> 00:35:03,360
Беше Седер.
Што слават тогаш Евреите?

425
00:35:03,440 --> 00:35:05,360
Излезот од Египет.

426
00:35:05,440 --> 00:35:09,720
Темата на Пасхата е слобода.

427
00:35:09,800 --> 00:35:13,520
Но, тие Евреи без заробени

428
00:35:13,840 --> 00:35:16,200
и соочени со сигурна смрт.

429
00:35:20,560 --> 00:35:23,960
Германците ги опколија
ѕидовите на гетото.

430
00:35:24,040 --> 00:35:25,400
Стигна војска.

431
00:35:25,920 --> 00:35:27,960
И украинска војска.

432
00:35:28,520 --> 00:35:32,920
Дојдоа и возови
за депортирање на Евреите.

433
00:35:33,000 --> 00:35:36,560
И тогаш Евреите решија
да се побунат.

434
00:35:37,240 --> 00:35:41,760
Првиот ден беше полн со восхит.
Беше возбудливо.

435
00:35:42,080 --> 00:35:45,960
Германците се повлекоа
од гетото.

436
00:35:46,720 --> 00:35:52,800
Надлуѓе, џинови,
сета сила германска...

437
00:35:52,880 --> 00:35:56,600
А што успеа таа мала група
млади Евреи?

438
00:35:56,680 --> 00:35:59,080
Да ги присилат на повлекување.

439
00:35:59,720 --> 00:36:01,560
Беа храбри.

440
00:36:01,640 --> 00:36:05,120
И иновативни. Користеа
Молотови коктели.

441
00:36:05,200 --> 00:36:09,000
Имаа пиштоли. И друго оружје.

442
00:36:09,200 --> 00:36:14,080
Имаа уште нешто што Германците
не можеа да го предвидат.

443
00:36:14,160 --> 00:36:17,240
Беа спремни да се борат до смрт

444
00:36:17,320 --> 00:36:20,960
зашто немаа избор. И така
беа осудени на смрт.

445
00:36:22,400 --> 00:36:24,880
А луѓето кои се борат
за својот живот

446
00:36:24,960 --> 00:36:27,680
и за животот на заедницата

447
00:36:28,760 --> 00:36:32,320
се спремни на се
за да ги сочуваат.

448
00:37:02,680 --> 00:37:06,200
Гетото беше зад ѕидините
во текот на востанието.

449
00:37:06,400 --> 00:37:11,720
Полјаците, фактички,
не смееја да влегуваат.

450
00:37:12,120 --> 00:37:18,320
Но, ова се фотографии
украдени во самото гето.

451
00:37:19,960 --> 00:37:23,440
Ова е филм со мал формат,
со половина кадар

452
00:37:23,520 --> 00:37:27,120
со оштетена перфорација.

453
00:37:27,360 --> 00:37:29,800
- Од едната страна.
- Каков е апаратот?

454
00:37:29,880 --> 00:37:36,600
Мислам дека бил „Корел К“,
произведен од Кохман, во 1932.

455
00:37:41,040 --> 00:37:44,760
Касетата е на едната страна,
шпулната на другата.

456
00:37:44,840 --> 00:37:49,200
Касетата била комбинирана,

457
00:37:49,280 --> 00:37:52,880
што давало отпор
при премотувањето на филмот.

458
00:37:52,960 --> 00:37:55,840
Запчаникот ја оштетил перфорацијата.

459
00:37:55,920 --> 00:38:00,960
и го оневозможкил
мотањето на филмот за 20 мм.

460
00:38:01,200 --> 00:38:04,800
Требало да сними црн кадар

461
00:38:05,840 --> 00:38:10,160
за да го помести филмот,

462
00:38:10,240 --> 00:38:14,280
за кадрите да не се преклопуваат.

463
00:38:14,360 --> 00:38:19,080
Меѓутоа, при снимањето
акциски сцени

464
00:38:19,680 --> 00:38:21,600
и криењето на апаратот

465
00:38:21,680 --> 00:38:25,520
тоа можело да предизвика
преклопување на кадрите.

466
00:38:27,840 --> 00:38:30,480
Мал е, може лесно да се скрие.

467
00:38:30,560 --> 00:38:33,960
Го собира в џеб.

468
00:38:36,960 --> 00:38:39,840
Помина еден месец
ужасни настани

469
00:38:39,920 --> 00:38:43,080
што би можеле трајно да ги
обележат умовите на младите.

470
00:38:45,440 --> 00:38:49,920
Ми се јавија и ми рекоа да се јавам
на должност во единицата.

471
00:38:53,480 --> 00:38:57,320
Марисија е лута што одам во гетото,
а не кај неа на гости.

472
00:39:06,800 --> 00:39:09,680
Во гетото се случува
вистински пекол.

473
00:39:09,760 --> 00:39:12,520
Колегите зборуваа за
решителноста на Евреите,

474
00:39:12,600 --> 00:39:15,960
за борбениот дух
на целата еврејска популација.

475
00:39:16,760 --> 00:39:19,800
Германците трпат тешки загуби.

476
00:39:19,880 --> 00:39:21,800
Мора да освојуваат
куќа по куќа.

477
00:39:21,880 --> 00:39:24,840
Не земаат заробеници.

478
00:39:24,920 --> 00:39:27,120
Битките беснеат.

479
00:39:36,360 --> 00:39:41,760
Живеев во делот
од кој бевме тргнати

480
00:39:42,240 --> 00:39:46,280
кога го формираа гетото.

481
00:39:46,600 --> 00:39:52,960
На некој начин,
формирањето на гетото

482
00:39:53,040 --> 00:39:56,560
и мојата судбина
се преклопуваат.

483
00:39:58,720 --> 00:40:04,120
Тие слики од детството
сè уште ми се во главата.

484
00:40:04,200 --> 00:40:07,080
Оваа слика ја сними Лешек.

485
00:40:07,160 --> 00:40:12,840
Тука беше влезот во гетото
од улица „Налевки“.

486
00:40:13,840 --> 00:40:17,640
Ја означив оваа запалена зграда
на картата.

487
00:40:17,720 --> 00:40:19,920
Тука е.

488
00:40:20,920 --> 00:40:25,520
Оваа слика е сликана
од оваа точка.

489
00:40:25,600 --> 00:40:28,520
И го прикажува ова подрачје.

490
00:40:29,160 --> 00:40:31,920
Прво се снимени
овие слики.

491
00:40:32,000 --> 00:40:34,880
Тоа навестува дека филмот е ставен

492
00:40:35,880 --> 00:40:40,800
со цел да се документира
историјата.

493
00:40:40,880 --> 00:40:47,640
Тука веројатно се гледа германски
војник кој ги чува зградите да изгорат.

494
00:40:51,880 --> 00:40:56,040
Германците палат цели згради
за да ги скршат Евреите.

495
00:40:56,120 --> 00:40:57,960
Не смееме да ги гасиме
пожарите.

496
00:40:58,040 --> 00:41:01,240
Смееме само да ги заштитиме
германските фабрики

497
00:41:01,320 --> 00:41:06,880
и да го спречиме ширењето на пожарот
во други делови од Варшава.

498
00:41:10,240 --> 00:41:12,480
По две ноќи ми беше доста.

499
00:41:12,920 --> 00:41:15,960
Од умор седнав
на дрвените даски...

500
00:41:16,520 --> 00:41:21,120
Десет дена бев на должност,
Не се соблекував дури ни ноќе.

501
00:41:22,240 --> 00:41:24,480
Постојано бевме опкружени
со пожари.

502
00:41:24,720 --> 00:41:26,520
Вака одеше обично:

503
00:41:26,600 --> 00:41:30,360
Германците нè известуваат
за пожар во одредена улица,

504
00:41:30,440 --> 00:41:32,320
ги кажуваат броевите
на куќите,

505
00:41:32,920 --> 00:41:36,040
ни наредуваат кои локации
треба да се заштитат.

506
00:41:36,760 --> 00:41:42,000
ВАРШАВА
УЛ. ЛЕСНО БР. 80/82

507
00:41:47,520 --> 00:41:49,640
На сликата е татко ми.

508
00:41:50,280 --> 00:41:52,520
Ова е мојот татко.

509
00:41:53,880 --> 00:41:59,080
Ова е приказна што не може
целосно да ја објаснам.

510
00:41:59,160 --> 00:42:04,440
Германскиот војник
очигледно гледа во апаратот.

511
00:42:04,520 --> 00:42:07,320
Нешто очигледно се случувало.

512
00:42:08,160 --> 00:42:10,080
Тоа била сива зона...

513
00:42:10,160 --> 00:42:12,680
Фотографирањето било забрането,

514
00:42:13,160 --> 00:42:18,280
но понекогаш Германците
им гледале низ прсти на луѓето.

515
00:42:18,360 --> 00:42:21,920
Улогата на фотограф
на Гживачевски била клучна

516
00:42:22,000 --> 00:42:24,000
зашто имал две улоги:

517
00:42:24,840 --> 00:42:27,120
имал фотоапарат

518
00:42:27,200 --> 00:42:31,400
и можел да се слика
со десетарите на Вермахт,

519
00:42:31,480 --> 00:42:38,320
но работел и како шпион
и шверцувал фотографии.

520
00:42:52,480 --> 00:42:57,320
Клучниот детаљ на оваа слика
се прозорците

521
00:42:57,600 --> 00:43:04,240
и дел од зградата од карши.

522
00:43:05,120 --> 00:43:10,200
Најдов предвоена слика
на таа куќа

523
00:43:10,280 --> 00:43:13,160
во градскиот архив

524
00:43:13,720 --> 00:43:19,240
што го прикажува истото место.

525
00:43:19,800 --> 00:43:24,200
Висината на прозорците
е идентична.

526
00:43:25,160 --> 00:43:29,280
Јасно се гледа кривината
на трамвајската пруга.

527
00:43:30,600 --> 00:43:36,840
Оваа слика е сликана
од аголот на оваа зграда.

528
00:43:40,800 --> 00:43:44,520
Ова ја прикажува ситуацијата
во 1944 година.

529
00:43:44,800 --> 00:43:50,240
Целото гето е уништено.

530
00:43:50,840 --> 00:43:56,840
Меѓутоа, болничките згради
преживеале.

531
00:44:04,640 --> 00:44:06,320
Добро утро.

532
00:44:32,480 --> 00:44:36,680
Тука ги снимил
тие неколку слики.

533
00:44:48,200 --> 00:44:50,040
Снимил низа слики.

534
00:44:50,120 --> 00:44:53,280
Една, две, три, четири,
пет, шест, седум...

535
00:44:53,840 --> 00:44:57,280
Осум слики по овој редослед.

536
00:44:57,360 --> 00:44:59,640
Тоа го знаеме зашто
го имаме негативот.

537
00:44:59,720 --> 00:45:01,720
Па, имаме приказна.

538
00:45:01,800 --> 00:45:06,320
Ова се тајни фотографии.
Германците не смеат да дознаат.

539
00:45:06,400 --> 00:45:09,320
Се гледаат изразите
на лицата на тие луѓе.

540
00:45:10,000 --> 00:45:11,920
Малите деца се...

541
00:45:33,600 --> 00:45:35,960
Како да се чувствувате

542
00:45:36,680 --> 00:45:41,880
кога знаете дека сте во точката

543
00:45:42,440 --> 00:45:44,120
од која нема враќање?

544
00:45:46,600 --> 00:45:52,480
Тешко е да се замисли тоа,
но се гледа на сликите.

545
00:45:58,320 --> 00:46:00,400
Видете...

546
00:46:01,800 --> 00:46:08,120
Камионот и прозорците
се преклопуваат тука.

547
00:46:08,880 --> 00:46:14,000
Ситуацијата е следна:

548
00:46:14,920 --> 00:46:21,120
оваа жена оди и се врти,

549
00:46:21,640 --> 00:46:25,240
а на другата слика се гледа
крајот од нејзиниот лакт,

550
00:46:25,320 --> 00:46:28,520
што ги поврзува овие две слики.

551
00:46:28,920 --> 00:46:33,120
А тука...

552
00:46:35,080 --> 00:46:38,960
Трамвајските шини
главно се спојуваат...

553
00:46:39,200 --> 00:46:44,600
Создадовме една синтетичка слика
од четири фотографии.

554
00:46:44,680 --> 00:46:48,000
За мене ова е простување
од овие луѓе,

555
00:46:48,080 --> 00:46:53,600
кои минуваат пред очите
на Гживачевски и исчезнуваат.

556
00:46:58,960 --> 00:47:02,680
Евреите избркани со пожари
ги водат на собирната точка.

557
00:47:02,760 --> 00:47:04,960
Таканаречениот Умшлагплац.

558
00:47:05,160 --> 00:47:08,120
Ранетите и болните
ги убиваат на место.

559
00:47:08,320 --> 00:47:10,240
Спасувањето е забрането.

560
00:47:11,240 --> 00:47:14,520
Потоа Евреите присилно ги водат
до пругата

561
00:47:14,600 --> 00:47:17,720
и ги депортираат
на непознато одредиште.

562
00:47:26,160 --> 00:47:32,600
Возот што веројатно го турка
локомотива, дојде на Умшлагплац

563
00:47:33,000 --> 00:47:38,000
Луѓето ги тераат по рампата,

564
00:47:38,080 --> 00:47:40,560
ги товарат во вагони

565
00:47:40,640 --> 00:47:44,640
и возот заминува.

566
00:47:46,480 --> 00:47:52,280
Возовите на смртта одеа
на исток, во „Треблинка“.

567
00:48:24,040 --> 00:48:28,280
Лешек се вратил од својата мисија.
Имал филм во апаратот.

568
00:48:28,360 --> 00:48:34,320
Шетал со Марисија, неговата
девојка и мојата мајка.

569
00:48:50,080 --> 00:48:53,520
Прекрасна фотографија на
моите родители. Трогателна.

570
00:48:54,640 --> 00:48:59,800
Ова се мајка ми
и сестрата на татко ми.

571
00:48:59,880 --> 00:49:03,480
Не знам која е третата жена.

572
00:49:04,800 --> 00:49:07,320
Тетка Данусија,
сестрата на татко ми.

573
00:49:08,800 --> 00:49:15,520
Видете го контрастот меѓу нивните
животи на пролет, во април,

574
00:49:15,720 --> 00:49:21,200
и разурнувањата во гетото.
А тука, моите родители...

575
00:49:26,520 --> 00:49:29,120
Ова е одличен пример

576
00:49:29,360 --> 00:49:36,200
како Варшава била поделена
на два света

577
00:49:36,520 --> 00:49:40,840
што биле топографски поврзани,

578
00:49:40,920 --> 00:49:44,440
но биле со километри разделени.

579
00:49:56,560 --> 00:50:03,320
ВАРШАВА
УЛ. „МОКОТОВСКА“ БР. 65

580
00:50:07,440 --> 00:50:10,440
Добро утро. Јас сум
Мачеј Гживачевски.

581
00:50:10,800 --> 00:50:13,840
Татко ми живееше во овој стан
во текот на војната.

582
00:50:14,440 --> 00:50:16,520
Овде била дневната соба.

583
00:50:16,720 --> 00:50:20,440
Овој ходник водел
во кујната. Тука била бањата.

584
00:50:21,680 --> 00:50:23,000
Ќе чукнам.

585
00:50:23,480 --> 00:50:28,320
А овој негатив е развиен
во оваа просторија.

586
00:50:29,160 --> 00:50:33,720
Тука е влезот на скалите.

587
00:50:37,600 --> 00:50:41,680
А тука бил мезанинот,

588
00:50:42,360 --> 00:50:46,160
каде се криела малата Рома.

589
00:50:46,960 --> 00:50:51,040
Кратко време престојував
на тој мал таван.

590
00:50:51,120 --> 00:50:53,320
Беше над кујната.

591
00:50:53,640 --> 00:50:57,840
Не може да се мрднам.

592
00:50:58,360 --> 00:51:00,600
Морав да бидам многу тивка.

593
00:51:01,560 --> 00:51:07,640
Двајца Германци
повремено живееле тука.

594
00:51:07,720 --> 00:51:13,520
Едниот доаѓал наутро,
пиел кафе и читал весници

595
00:51:15,320 --> 00:51:21,640
додека Рома се криела
во мезанинот.

596
00:51:24,880 --> 00:51:27,680
Мислам дека тогаш почнав да читам.

597
00:51:27,760 --> 00:51:33,040
Можев долго да седам и да читам

598
00:51:33,240 --> 00:51:36,880
во апсолутна тишина.
Тоа ми го спаси животот.

599
00:51:36,960 --> 00:51:43,040
Да дознаеше некој дека семејството
Гживачевски крие Евреи,

600
00:51:44,080 --> 00:51:48,640
ќе ги убиеја.

601
00:51:55,600 --> 00:51:59,600
По враќањето од гетото дознав
дека пожарникарите земаат

602
00:51:59,680 --> 00:52:02,960
сандаци полни со имот.

603
00:52:04,760 --> 00:52:08,640
Бидејќи немаат сопственици,
тврдат дека не е кражба.

604
00:52:09,600 --> 00:52:13,080
Меѓутоа, Германците тоа
официјално го сметаат за грабеж

605
00:52:13,160 --> 00:52:16,160
и сакаат да ја прекинеме
таа пракса.

606
00:52:16,240 --> 00:52:19,080
Затоа многу брзо ја спречивме.

607
00:52:21,680 --> 00:52:25,320
Во прв план се тројца
пожарникари,

608
00:52:25,640 --> 00:52:27,480
но во заднината

609
00:52:27,840 --> 00:52:31,560
се гледа војник
кој, исто така, фотографира.

610
00:52:31,640 --> 00:52:38,200
Гживачевски ја сликал ситуацијата што
била честа во текот на Холокаустот.

611
00:52:38,280 --> 00:52:41,200
Германците ги фотографираа
своите злосторства.

612
00:52:42,640 --> 00:52:45,120
Ова е ул. „Новолипие“,
близу до ул. „Смоца“.

613
00:52:45,200 --> 00:52:47,960
Ова се слики
од извештајот на Штруп.

614
00:52:48,720 --> 00:52:52,520
Ова е генералот Јирген Штруп.

615
00:52:55,960 --> 00:53:01,320
Забранив фотографирање
во текот на акциите во гетото.

616
00:53:01,840 --> 00:53:08,640
Но, наредбите на генерал Кригер за
извештајот вклучуваа и фотографии.

617
00:53:10,120 --> 00:53:12,680
Се мораше да се изведе брзо.

618
00:53:14,000 --> 00:53:18,840
Претпоставувам дека тајната полиција
ги снимила тие слики.

619
00:53:20,560 --> 00:53:24,600
Напишав извештај: „Веќе не постои
еврејскиот кварт во Варшава!“

620
00:53:24,680 --> 00:53:28,840
За Хајнрих Химлер,
за Кригер и за себе.

621
00:53:34,480 --> 00:53:39,200
Ќе биде вреден материјал
за историјата, за фирерот

622
00:53:39,280 --> 00:53:43,600
и за идните истражувачи
на Третиот рајх,

623
00:53:44,480 --> 00:53:47,120
за националистичките
поети и писатели,

624
00:53:47,440 --> 00:53:51,000
а особено за документирање
на нашите напори

625
00:53:51,080 --> 00:53:54,200
што ги преземаат
Германците и нордиската раса

626
00:53:54,280 --> 00:53:58,520
за да ги истребат Евреите
во Европа и во целиот свет.

627
00:54:10,240 --> 00:54:13,520
Речиси секој ден го гледаме
генерал Јирген Штруп

628
00:54:13,600 --> 00:54:15,640
кој ја води целата операција.

629
00:54:17,160 --> 00:54:20,840
Наместо да ги гасиме пожарите,
мора да гледаме како гори гетото.

630
00:54:20,920 --> 00:54:25,240
Наместо да ги спасуваме луѓето,
беспомошно гледаме како страдаат.

631
00:54:25,880 --> 00:54:30,000
Под постојан надзор сме
не германската полиција и СС.

632
00:54:30,080 --> 00:54:35,120
Секој обид за помош би можел
да има сериозни последици за нас.

633
00:54:38,600 --> 00:54:43,520
Лешек ја сликал сликата
точно на ова место.

634
00:54:47,760 --> 00:54:50,760
Гживачевски ризикувал
со таа слика.

635
00:54:50,840 --> 00:54:54,000
Стоел зад пожарникарите.

636
00:54:54,080 --> 00:55:01,080
Оној поблизу до апаратот
очигледно гледал во зградата,

637
00:55:01,720 --> 00:55:06,520
но другиот човек го одвратил погледот.

638
00:55:06,880 --> 00:55:10,280
Не смеат да си ги покажат
емоциите.

639
00:55:10,640 --> 00:55:14,320
За нацистите се беше во ред.

640
00:55:15,120 --> 00:55:17,520
„Така треба да биде.“

641
00:55:17,600 --> 00:55:21,280
Евреите и треба да скокаат
зашто не се луѓе.“

642
00:55:21,360 --> 00:55:27,080
Но, пожарникарите
чувствуваат спротивни емоции.

643
00:55:30,720 --> 00:55:32,440
Скриените Евреи

644
00:55:32,520 --> 00:55:36,760
заробени во запалените згради
горат живи.

645
00:55:37,320 --> 00:55:41,520
Групи блокирани од пламенот
бегаат на горните катови,

646
00:55:41,600 --> 00:55:43,440
а кога огнот ќе стигне до нив,

647
00:55:43,520 --> 00:55:48,480
се обидуваат да избегаат
со скокање од балконите.

648
00:55:51,720 --> 00:55:57,520
Цело семејство од 5-6 членови
скокна од балкон и загина.

649
00:55:58,600 --> 00:56:00,040
Не можеа да излезат.

650
00:56:00,120 --> 00:56:04,040
Иако можевме да им помогнеме,
ништо не сторивме.

651
00:56:24,800 --> 00:56:27,880
Ова изгледа како тоа место.

652
00:56:28,520 --> 00:56:30,240
Иста е куќата.

653
00:56:30,600 --> 00:56:34,080
Се гледа по прозорците.

654
00:56:35,240 --> 00:56:37,000
А балкониве...

655
00:56:37,080 --> 00:56:42,240
Ова зграда ја сликал
татко ми.

656
00:56:42,320 --> 00:56:48,600
Германците и татко ми
го сликале истото место.

657
00:56:51,720 --> 00:56:56,520
Кога ќе го погледнете балконот...

658
00:56:57,920 --> 00:57:00,200
Би можела да е истата зграда.

659
00:57:02,640 --> 00:57:07,080
На двете слики се гледаат
трамвајски жици.

660
00:57:08,280 --> 00:57:14,240
Балконот на третиот кат
има исти балконски столбови.

661
00:57:17,160 --> 00:57:21,240
На германската слика прозорецот
на левата страна е отворен.

662
00:57:21,320 --> 00:57:27,440
Тој на десната страна е затворен.
На татковата слика е исто.

663
00:57:29,680 --> 00:57:35,080
Како да е слика
што не успеал да ја слика.

664
00:57:37,840 --> 00:57:43,520
По претходната фотографија,
Лешек се преместил наваму.

665
00:57:46,480 --> 00:57:53,120
Тука се случила таа трагедија.

666
00:58:15,120 --> 00:58:19,440
Оваа е несреќна,
но помала несреќа.

667
00:58:19,520 --> 00:58:23,280
Неколку луѓе пријдоа.

668
00:58:23,360 --> 00:58:25,760
Нормална човечка реакција.

669
00:58:25,960 --> 00:58:30,240
Поради тоа трагедијата стана
уште поочигледна.

670
00:58:30,440 --> 00:58:32,440
Немаше никого.

671
00:58:32,760 --> 00:58:37,280
Никој не им помогна.
Беше невозможно.

672
00:58:37,600 --> 00:58:42,360
Не дека никој не сакал да помогне.
Не можел.

673
00:58:43,440 --> 00:58:46,840
Овие две слики ја раскажуваат
целата приказна.

674
00:58:46,920 --> 00:58:53,880
Германците се собрале околу телата
на луѓето што скокнаа.

675
00:58:53,960 --> 00:58:59,520
Мене ми беше очигледно,
но ако погледнете подобро,

676
00:59:00,360 --> 00:59:05,960
може да видите силуета,

677
00:59:06,040 --> 00:59:09,520
само главата и рамениците.

678
00:59:11,760 --> 00:59:18,560
Тоа се веројатно Евреи
кои излегуваат од бункерот,

679
00:59:18,640 --> 00:59:20,920
излегуваат од зградата.

680
00:59:21,280 --> 00:59:26,240
Тие две ситуации се слични.

681
00:59:26,520 --> 00:59:27,800
Од една страна

682
00:59:27,880 --> 00:59:31,720
се телата на луѓето
кои скокнале од зградата.

683
00:59:31,800 --> 00:59:33,640
Од друга страна,

684
00:59:33,720 --> 00:59:38,520
Евреите излегуваат
и наскоро ќе бидат мртви.

685
00:59:40,840 --> 00:59:43,280
Под урнатините на изгорените згради

686
00:59:43,360 --> 00:59:46,280
уште има Евреи во подрумите.

687
00:59:56,960 --> 01:00:01,200
Сликата на луѓето што ги извлекуваат
ќе ме прогонува до крај.

688
01:00:03,800 --> 01:00:09,440
Тоа не се луѓе, туку полуживотни
со лудачки, празен поглед.

689
01:00:09,840 --> 01:00:12,840
Подзамижани на сончевата светлина.

690
01:00:13,200 --> 01:00:16,480
Со недели биле во темните подруми.

691
01:00:16,720 --> 01:00:22,360
Ослабени од глад и ужас, нивните
валкани тела се движат во партали.

692
01:00:22,440 --> 01:00:24,720
Масовно ги стрелаат.

693
01:00:24,800 --> 01:00:29,320
Живите паѓаат преку
телата на убиените.

694
01:00:41,280 --> 01:00:46,000
Гетото сега е изгорено до темел
и личи на море од отпад,

695
01:00:46,080 --> 01:00:47,920
на мртов град.

696
01:00:48,120 --> 01:00:51,400
Како да го погодила
голема катастрофа.

697
01:00:51,880 --> 01:00:55,040
Катастрофата на војната.

698
01:00:59,760 --> 01:01:03,360
Тоа што го видел во гетото
длабоко го погодило.

699
01:01:03,440 --> 01:01:07,320
Тоа се гледа во дневникот.
Нагло остарел.

700
01:01:07,400 --> 01:01:09,520
Се сменил.

701
01:01:11,800 --> 01:01:16,960
По тие денови, бессони ноќи
и постојана работа се вратив дома.

702
01:01:17,440 --> 01:01:22,080
Настапија денови на мир,
но не можев да се навикнам н нив.

703
01:01:22,440 --> 01:01:24,640
Станав повлечен.

704
01:01:25,400 --> 01:01:30,920
Се повлеков во својата тишина,
како полжав во куќичката.

705
01:01:31,720 --> 01:01:35,280
Го носел во себе
товарот на тоа што го видел.

706
01:01:35,360 --> 01:01:38,120
Се сомневам дека
често го спомнувал.

707
01:01:41,600 --> 01:01:44,760
Дојдовме до крајот на овој негатив.

708
01:01:45,200 --> 01:01:48,880
Гживачевски си ја слика
свршеницата

709
01:01:50,600 --> 01:01:52,360
и слика автопортрет.

710
01:01:53,280 --> 01:01:55,040
Ако некој го праша

711
01:01:56,000 --> 01:01:59,520
кој е тој пожарникар,
Гживачевски од гетото

712
01:01:59,880 --> 01:02:03,080
краткиот одговор би бил
дека е сведок

713
01:02:03,400 --> 01:02:06,400
во егзистенцијална смисла,

714
01:02:06,600 --> 01:02:10,480
во длабоко егзистенцијална смисла.

715
01:02:13,600 --> 01:02:16,000
Година и пол по востанието
во гетото,

716
01:02:16,080 --> 01:02:21,720
водот бунтовници што ги водел
мојот дедо Станислав Гживачевски

717
01:02:22,240 --> 01:02:29,120
тргнал од ул. „Мокотовска“ 65
да го заземе седиштето на Гестапо.

718
01:02:31,240 --> 01:02:37,120
А татко ми го мобилизирале како
пожарникар за Варшавското востание.

719
01:02:37,760 --> 01:02:42,160
Тој ден бил важна пресвртница.

720
01:02:42,240 --> 01:02:44,120
Се обидувам...

721
01:02:47,440 --> 01:02:49,120
Може...

722
01:03:05,920 --> 01:03:09,520
ВАРШАВА,
1944 ГОДИНА

723
01:03:09,880 --> 01:03:11,760
Драга моја Рома,

724
01:03:11,840 --> 01:03:14,960
на 1 август 1944 година

725
01:03:15,040 --> 01:03:17,840
изби Варшавското востание
против Германците.

726
01:03:18,600 --> 01:03:23,680
Во тоа време ти беше кај
милосрдните сестри во Воломин.

727
01:03:24,160 --> 01:03:25,840
Мама ме посети.

728
01:03:25,920 --> 01:03:30,680
Заедно, низ подрумите
отидовме до кај Гживачевски.

729
01:03:31,360 --> 01:03:36,480
Германците го уништуваа градот
од копно и од воздух.

730
01:03:37,320 --> 01:03:40,720
Востанието во 1944 ја чинеше
Варшава околу 200.000 животи

731
01:03:41,320 --> 01:03:42,960
и бројни ранети.

732
01:03:43,840 --> 01:03:47,640
80 отсто од куќите
беа срамнети со земја.

733
01:04:10,360 --> 01:04:13,520
Во јули 1945 година

734
01:04:13,680 --> 01:04:16,640
советската офанзива
конечно продолжи.

735
01:04:16,720 --> 01:04:20,520
Германците исчезнаа преку ноќ.

736
01:04:20,840 --> 01:04:25,200
По доаѓањето на советските единици
отидовме во Воломин

737
01:04:25,400 --> 01:04:29,960
и ги побаравме милосрдните сестри
за да видиме што е со тебе.

738
01:04:30,040 --> 01:04:34,080
Таму дознавме дека си евакуирана.

739
01:04:37,280 --> 01:04:40,240
Се вратив во Варшава.

740
01:04:40,320 --> 01:04:44,000
Не ја препознав.
Беше уништена.

741
01:04:44,080 --> 01:04:46,480
Уништена до темел.

742
01:04:49,400 --> 01:04:54,640
Не знаев каде ми се родителите
и дали преживеале.

743
01:04:55,120 --> 01:04:59,360
Се обидов да најдам
некое познато место.

744
01:04:59,760 --> 01:05:02,840
Една од зградите

745
01:05:04,280 --> 01:05:10,720
во која живееме на „ариевската“
страна беше недопрена.

746
01:05:15,240 --> 01:05:17,320
Влегов во зградата.

747
01:05:17,400 --> 01:05:22,400
Им ѕвонев на сите станари.

748
01:05:23,600 --> 01:05:26,520
Следното утро го сретнав татко ми.

749
01:05:27,400 --> 01:05:34,360
Тој веќе ја контактирал мајка ми.

750
01:05:34,840 --> 01:05:40,960
Тоа беше крајот на мојата сага.

751
01:05:58,640 --> 01:06:04,520
Централната комисија за еврејска
историја ги истражува германските

752
01:06:04,600 --> 01:06:07,440
злосторства против
еврејската популација.

753
01:06:07,520 --> 01:06:09,520
Затоа комисијата ги собира

754
01:06:09,600 --> 01:06:13,000
сите печатени, пишани
и други материјали.

755
01:06:13,080 --> 01:06:19,880
Собираа документи
како фотографии.

756
01:06:20,600 --> 01:06:22,880
Знаеме дека во 1946 година

757
01:06:23,200 --> 01:06:27,480
имале пет фотографии
што ги снимил вашиот татко.

758
01:06:27,600 --> 01:06:30,440
Истата година

759
01:06:30,520 --> 01:06:34,280
објавена е книгата „Востанието
во Варшавското гето“ од Кермиш.

760
01:06:34,480 --> 01:06:38,320
Јозеф Кермиш бил пионер
во истражувањето на Холокаустот.

761
01:06:38,400 --> 01:06:44,280
Во книгата ги вметнал
и сликите на татко ми.

762
01:06:46,160 --> 01:06:49,760
Ова се принтови на фотографиите
од прва генерација.

763
01:06:50,440 --> 01:06:53,640
Содржат вредни податоци
на опачината.

764
01:06:54,160 --> 01:06:57,040
Описите се многу детални.

765
01:06:57,120 --> 01:07:01,520
Знаеме каде и кога се сликани.

766
01:07:01,880 --> 01:07:07,600
Претпоставуваме дека само
фотографот го знаел тоа.

767
01:07:07,680 --> 01:07:11,600
- Мислам дека не...
- Ракописот на татко ви?

768
01:07:11,680 --> 01:07:13,640
Интересно.

769
01:07:14,880 --> 01:07:17,520
Мислам дека ова е ракописот
на Хилари Лакс.

770
01:07:17,600 --> 01:07:23,280
Можеби тој ги донел овие
неколку слики во 1946 година.

771
01:07:35,080 --> 01:07:36,720
Сите ја преживеале војната.

772
01:07:36,960 --> 01:07:43,320
Моите родители се венчале
во 1946 и се преселиле во Гдањск.

773
01:07:44,400 --> 01:07:50,040
Татко ми сакал да живее во Гдањск.
Сакал да биде морнар.

774
01:07:50,600 --> 01:07:54,920
Дипломирал бродоградба

775
01:07:55,000 --> 01:07:58,360
и остатокот од животот
работел на бродови.

776
01:07:58,880 --> 01:08:01,840
А семејството Лакс

777
01:08:01,920 --> 01:08:05,880
се пресели во САД во 1951 година.

778
01:08:07,760 --> 01:08:12,280
Во доцните 50-ти татко ми доби писмо
од Хилари.

779
01:08:12,600 --> 01:08:16,520
Бараше да му ги прати сликите

780
01:08:16,600 --> 01:08:20,640
сликани во текот
на востанието во гетото.

781
01:08:23,880 --> 01:08:26,720
Кога тато службено го пратија

782
01:08:26,800 --> 01:08:29,920
во бродоградилиштето ви Билингем,

783
01:08:30,360 --> 01:08:34,520
веројатно тогаш ги пратил
тие 12 слики од гетото.

784
01:08:34,720 --> 01:08:39,520
Мислам дека верувал дека
така посигурно ќе стигнат во САД

785
01:08:39,760 --> 01:08:43,000
и ќе ја избегнат цензурата
на властите.

786
01:08:43,080 --> 01:08:45,960
Бевме под советска власт.

787
01:08:47,520 --> 01:08:52,320
Сите контакти со САД беа сомнителни.

788
01:08:53,480 --> 01:08:54,680
Сега...

789
01:08:54,760 --> 01:08:58,080
Рома е единствен сведок
на тоа време.

790
01:08:58,160 --> 01:09:00,120
Само уште таа е жива.

791
01:09:00,640 --> 01:09:01,920
Драга моја Рома,

792
01:09:02,600 --> 01:09:06,800
сакам овие слики да останат
како доказ за идните генерации.

793
01:09:07,840 --> 01:09:12,040
Можам да контактирам со списанијата
„Лајф“ или „Пост“

794
01:09:12,120 --> 01:09:15,520
и да заработам нешто,
но не сакам такви пари.

795
01:09:16,200 --> 01:09:20,280
Тие слики припаѓаат
во историските архиви.

796
01:09:21,360 --> 01:09:26,520
Јави ми каде сакаш
да ги чуваме.

797
01:09:28,080 --> 01:09:31,880
Ова се копии на 12 фотографии

798
01:09:31,960 --> 01:09:35,360
што ги примивме во 1992 година

799
01:09:35,480 --> 01:09:39,800
во Меморијалниот музеј на Холокаустот
во Вашингтон, во САД.

800
01:09:39,880 --> 01:09:43,040
Претпоставувам дека по смртта
на Хилари Лакс,

801
01:09:43,120 --> 01:09:46,760
семејството решило
сликите да ни ги донира нам.

802
01:09:48,760 --> 01:09:53,920
Веднаш ги прогласивме
за многу посебни.

803
01:09:58,000 --> 01:10:02,320
Тие 12 слики ги сметавме
за оригинали

804
01:10:02,400 --> 01:10:05,960
зашто во тоа време
не постоеја други копии.

805
01:10:06,320 --> 01:10:10,640
Сега негативот е оригинален.

806
01:10:14,400 --> 01:10:17,600
Постојат 33 фотографии од гетото.

807
01:10:23,120 --> 01:10:28,880
Мажот во средина е Хилари,
а жената десно

808
01:10:29,040 --> 01:10:32,760
со капа и крзнена јака
е мајка ми.

809
01:10:33,360 --> 01:10:36,640
Мислам дека ова се слики
од Њујорк.

810
01:10:37,200 --> 01:10:41,520
Лешек го сметаше за брат,
за семејство.

811
01:10:41,960 --> 01:10:47,040
Мислам дека ја прогонуваа демони
од периодот на преживување.

812
01:10:47,320 --> 01:10:49,760
Страдаше од посттрауматски стрес.

813
01:10:49,840 --> 01:10:55,720
Беше хоспитализирана. Можеби
поради обид за самоубиство.

814
01:10:55,800 --> 01:11:00,600
Веројатно се плашела
од минатото.

815
01:11:05,200 --> 01:11:06,400
Драга ќерко,

816
01:11:06,480 --> 01:11:09,520
ако ова има каква било вредност,

817
01:11:09,600 --> 01:11:13,960
тоа е зачувување на сеќавањата
на тие злогласни времиња

818
01:11:14,320 --> 01:11:17,200
и потсетување на тие
родени во мир и просперитет

819
01:11:17,280 --> 01:11:19,840
кои веруваат во вредностите
на цивилизацијата

820
01:11:20,160 --> 01:11:24,440
за тоа што може да се случи
во иднина

821
01:11:24,600 --> 01:11:28,120
ако дозволат да ги тераат
како кучиња.

822
01:11:29,600 --> 01:11:33,480
Гледаш, некако дојдов
до крајот на овие мемоари.

823
01:11:33,840 --> 01:11:39,120
Сè што се случи подоцна
веќе е и во твоето сеќавање.

824
01:11:41,600 --> 01:11:44,400
Јас сум Дорота Гживачевска,
ќерката на Лешек.

825
01:11:45,720 --> 01:11:49,960
- Може да зборуваме и на англиски.
- Како сакате.

826
01:11:50,040 --> 01:11:52,080
Целиот албум е за вас.

827
01:11:55,360 --> 01:12:00,080
Збигњев Лешек Гживачевски.

828
01:12:04,960 --> 01:12:09,200
Ова е Варшавското гето.

829
01:12:09,280 --> 01:12:11,040
Востанието во гетото.

830
01:12:15,200 --> 01:12:20,840
Многу се трудев
да го заборавам тоа.

831
01:12:28,320 --> 01:12:30,840
- Лешек.
- Го препознавате?

832
01:12:30,920 --> 01:12:32,160
Го препознавате?

833
01:12:32,240 --> 01:12:36,000
Лешек и неговото семејство

834
01:12:36,080 --> 01:12:40,240
ни овозможија мене
и на моите родители да преживееме.

835
01:12:40,640 --> 01:12:44,440
Прекрасна фотографија
и прекрасна мајка.

836
01:12:44,960 --> 01:12:48,320
- Благодарам.
- Претпоставувам дека е почината.

837
01:12:49,600 --> 01:12:53,440
- Почина пред 11 години.
- Сочувство.

838
01:12:59,520 --> 01:13:03,200
Се извинувам...

839
01:13:17,320 --> 01:13:19,720
Се сеќавам на ова.

840
01:13:26,640 --> 01:13:32,800
Поголемиот дел од животот
настојував да го заборавам ова.

841
01:13:37,480 --> 01:13:41,960
Знаете, за мене ова
е моето семејство.

842
01:13:42,080 --> 01:13:46,200
Ова е мојата историја.

843
01:13:46,640 --> 01:13:51,120
Ова се луѓето кои ги познавав,
а умреа.

844
01:13:51,520 --> 01:13:53,720
Па, морам да го паметам тоа...

845
01:13:53,800 --> 01:13:57,720
Ова е дел од историјата.
Не само еврејската.

846
01:13:57,800 --> 01:14:00,640
Ако го заборавиме,
ќе се повтори.

847
01:14:01,800 --> 01:14:07,120
Мора да ја памтиме
нашата историја.

848
01:14:09,000 --> 01:14:10,480
Не можам повеќе.

849
01:14:11,320 --> 01:14:17,440
Секое семејство има историја.
Вие сте мојата историја.

850
01:14:17,840 --> 01:14:20,560
Ова не е само моја историја,

851
01:14:20,640 --> 01:14:27,520
туку и историјата на вашата Полска.

852
01:14:29,240 --> 01:14:33,400
Делумно е историја и на Америка
зашто сме тука

853
01:14:34,120 --> 01:14:39,840
делумно и поради тоа.

854
01:14:49,400 --> 01:14:55,640
РОМА, РОДИТЕЛИТЕ И ХАЛИНА
ПРЕЖИВЕАЈА И ЕМИГРИРАА ВО САД.

855
01:14:56,560 --> 01:14:59,480
НА ЛЕШЕК МУ СЕ ИСПОЛНИ СОНОТ
И ОСТАНА КРАЈ МОРЕТО

856
01:14:59,560 --> 01:15:01,000
ДО КРАЈОТ НА ЖИВОТОТ.

857
01:15:01,080 --> 01:15:05,840
ПРИЈАТЕЛИТЕ ГО ПОМНАТ КАКО
МОРНАР И АМАТЕР ФОТОГРАФ.

858
01:15:06,000 --> 01:15:09,960
СИНОТ НА ЛЕШЕК, МАЧЕЈ,
БЕШЕ АКТИВИСТ НА ОПОЗИЦИЈАТА

859
01:15:10,040 --> 01:15:14,000
И ДВИЖЕЊЕТО „СОЛИДАРНОСТ“ ШТО
ЈА СМЕНИ ПОЛСКАТА ИСТОРИЈА.

860
01:15:23,800 --> 01:15:29,160
МЕДИЈАТРАНСЛЕЈШНС