Şu günlerde iyice karamsarlaşmış olsak da bahçe bizim umudumuz.
Toprak umudumuz.
Doğa umudumuz.
İnsanlar bazı şeyleri bilse,
sürdürülebilirlik konusunu öğrenmeye çalışmaya devam etse
iyi yönde gelişmeler görebiliriz ama herkes elini taşın altına koymalı.
İnsanlık yok olmayacak.
Nüfus korkunç derecede azalacak
ama küçük bir grup insan hayatta kalacak
ve onların soyu devam edecek.
Ama çoğumuz…
…öleceğiz.
Gülme efekti ekleriz.
HAYDİ BAHÇEYE!
Çok fazla artık var.
Şu dünyada çok fazla artık var.
Bu kadar artığı ne yapıyoruz?
Hepsini yığıp üstlerine bir şeyler ekip dikmek lazım.
Bugün komposttan konuşacağız.
BROOKLYN İLKOKULU
Bahçemize hoş geldin.
Sağ ol Isla. Hoş buldum.
5. SINIF
-Kompostun en çok nesini seviyorsun? -Ölü şeylerden balçık yapıyoruz.
Onu da yeni bitkiler yetiştirmekte kullanıyoruz, değil mi?
-Evet. -İşin mucizesi de burada.
-Evet. -Sakız ister misin?
-Olur. -Yok, dur. Veremem.
-Peki. -Okulda izin veriyorlar mı?
Bilmem.
-Bana etrafı gezdir Ewan. Ne var burada? -Yenilebilir çiçeklerimiz var.
-Çok acılar. -Oha, yenilebilir çiçek mi?
Evet. Ben tatlarını pek sevmiyorum.
Benlik değiller.
Tadına bakayım.
Tadı ağaca benziyor biraz.
Ağacın tadını nereden biliyorsun?
Hiç ağaç yemedin mi?
-Hayır. -Gel şöyle yürüyelim.
-Buradakileri göster. -Olur.
-Bahçeciliğin neyini seviyorsun? -Bir şeyleri kazıp çıkarmayı seviyorum.
Büyüyüşlerini görmek hoşuma gidiyor.
En sevdiğin sebze ne?
-Havuç herhâlde. -Salatalık.
-Brokoliyi severim. -Brokoli seviyorsun demek!
En sevdiğim sebze.
-Favori meyven ne? -Karalahana.
-O meyve değil. -Pardon.
En sevdiğin meyve ne?
Mango.
-Mango da güzeldir hani! -Evet.
-Saçını beğendim. -Öyle mi?
İkimizin de saçı güzel.
-Biraz asi modeller. Değil mi? -Evet.
Neler dinliyorsun? Nickelback falan mı?
-Hayır. -Bir kişi bile dinlemiyor.
Bunlar hayalet biber.
-Lanetliler mi? -Hayır.
Niye adları hayalet biber?
Çünkü çok acılar.
Hayaletler acılıklarıyla ünlü değil ki.
Şu dünyada istediğin şey olabilsen ne olurdun?
Baytar olurdum.
-Veteriner gibi yani. -Evet.
Bir yerlerde oynamak isterdim herhâlde.
-Oynamak mı? -Evet.
-Oyunculuk yani. -Evet. Hababam Rock'ı izledin mi?
Kim oynuyordu?
Jack Black.
-Hiç duymadım. -En sevdiğim oyunculardan.
-Şanslı. -En çok sevdiğim Ryan Reynolds.
Ryan Reynolds. Keşke bir oyuncuyla tanışsak.
Evet. Ryan Reynolds ve Jack Black'la tanışmak isterdim.
Zach Galifianakis diye birini duydun mu hiç?
-Evet. -O nasıl sence?
Pek benlik değil.
Ateş fasulyelerimiz var.
Burada illa açılmış bir tane vardır.
Oha, ne güzel görünüyor. Cyndi Lauper'ın pantolonlarına benziyor.
Ne?
Seninle bir test yapalım mı?
-Bitki mi, değil mi testi. -Olur.
-Peki. Kuşkonmaz bitki mi, değil mi? -Bitki.
-Tatlı patates? -Bitki.
-Ekşi patates? -Bitki değil.
-Baş çikori? -Bitki.
-Yaş ciguli? -Değil.
-Patlıcan? -Bitki.
-Patsızcan? -Bitki değil.
Fettah Can?
Bitki değil.
İyisin.
Gayet iyisin.
Bir sigara içsem?
-Olmaz. Burada sigara içmek yasak. -Peki.
-Karalahana en dayanıklı bitkilerden biri. -Aslında…
Ne oldu?
Koptu.
Gel gidelim.
Ryan Reynolds hiç bu bahçeye geldi mi?
-Hayır. -Tabii.
İlgisini çekmemiştir.
Sana bazı isimler okuyacağım,
bunlardan hangisi meyve ya da sebze bana söyle.
-Tamam. -Hazır mısın?
Bayır turpu.
-Sebze mi? -Evet.
-Jak meyvesi. -Galiba meyve.
Jack Black.
-Hiç duymadım. -Jack Black'i duymadın.
-Evet. -Kim duymuş ki?
Liberace meyvesi.
Bence meyve değil. Hiç mantıklı gelmedi.
Mantıklı değil, evet.
Bu programda söylenmiş en akıllıca şeyi söyledin.
Geldiğinde zeki olduğunu anlamıştım.
-Belliydi. -Gözlük beni zeki yapmıyor.
Tabii, haklısın. Yaftalamak istemedim.
Sakal da beni zeki yapmıyor.
Evet.
Kompostlama, bakteri ve matraklar gibi bazı organizmalar için
ideal ortamı yaratır.
Pardon, mantarlar. Bu organizmalar organik atıkları parçalar.
Geriye kalan ürün komposttur.
KOMPOST
"Mantar" yerine "matrak" olsa matrak olurmuş.
Veya "manyak".
Biliyorum, sabahları evinizde kahve içerken şunu düşünüyorsunuz,
"Bir gün bir kompost uzmanıyla görüşebilsem keşke."
Birini bulduk.
Gelin Joyce'la konuşalım.
Bazıları daha çözünmemiş. İsraf olmasın.
-Joyce! -Merhaba Zach!
-Merhaba! -İyi ki geldin!
-İyi ki! -Harika.
-Heyecanlıyım. -Merville'e hoş geldin!
Ağırladığın için sağ ol.
Sana bahçemden biber getirdim. Seramda kalan son şeydi.
-Bilemiyorum. -Muhteşem.
-Sağ ol. -Değerlidir.
-Çok güzel. -Yedi dolar.
Yedi dolar mı vereceğim?
Sorumuza gelecek olursak, kompost nedir?
Çürüyen organik maddeye kompost diyoruz.
Toprak canlıdır.
Kum, kil ve siltin karışımıdır
ama canlandırmak için
toprağa bir sürü organik madde eklemek gerekir.
Bunu yapmanın ideal yolu da kompost eklemektir.
Bu kompost, bitkileri besler.
Kompostun yüksek karbon oranı içermesi iyidir.
Yapraklar karbon açısından zengindir.
Yüksek azot oranı da önemlidir, biçilmiş otlar azot açısından zengindir.
-Bu otu demiyorsun herhâlde. -Hayır.
Olmaz zaten.
-Komposta katabilirsin. İyi olur. -Hiç öyle şey duymadım.
Ne güzel hazırlamışsın. Test mi yapıyoruz?
"Kompost Bilginizi Sınayın" isimli bir oyun diyelim.
Bunlardan bazıları kompost için ideal, bazıları hiç uygun değil,
bazılarıysa tartışmalı.
Peki. Başlayalım hadi. Evet veya hayır desem olur mu?
-Olur. -Plastik mi?
Salak mıyım ben?
Cevap verme.
Kedi veya köpek kakası?
Hayır. Kakayı mı simgeliyor bu?
Masaya köpek kakası koyacak değildim.
-Mantıklı. -Evet.
Kimin köpeğiyse ben de bundan istiyorum, diyecektim.
-Evcil hayvan böyle olur. -Mükemmel kaka.
-Kahve? En iyilerden. -Öyle.
-İyidir. -Kâğıt. Süper.
-Evet. -Yumurta kabuğu. Süper.
-Kalsiyum için. -Evet.
Kumaş? Yüzde 100 pamuksa koyarım.
Ama gidip de İtalyan malı fantezi külodumu koymam.
Komiksin.
Kaliteli külot, sıkça giyiyorum.
Bence sallama çay sektörü satılmış. Bunların hepsi plastik.
O yüzden s… gitsinler.
-Amanın! -Kusuruma bakma.
"Amanın!"
"Amanın."
Niyeyse ekmek konmazmış gibi geliyor.
Küflenir diye mi?
-Hayvanları çeker. -Ha küften değil.
Küf kompost için iyidir. O da bir ayrıştırıcıdır.
-Çözünmeye yardımcı olur. -Doğru.
-Balık, yumurta kabuğu, süt ürünleri de. -Balık. Doğru.
-Hayvanları çekecek şeyleri plastik kaba… -Metal olsun.
Evet. Veya derine gömeceğiz ki hayvanlar kokuyu almasın.
Bunların çoğu kompostluk.
-Evet. -İnsan eli değdiyse uzak durmak lazım.
-Hepsi doğal olmalı. -Evet, mantıklı bir kural.
Ağaca ne kadar yakın o kadar iyi.
-Benim kompostuma bak. -Göster.
-Nasıl sence? -Harika.
-Fena değil ha? -Gayet iyi.
-Parmak çıkabilir. Kimseye söyleme. -Peki.
-Vücut parçaları. -Ev kazası.
Çok güzel. Hayran kaldım. Harika yapmışsın.
Böyle düşünmene çok sevindim.
-Öyle. -Süper.
Oldukça zengin.
Şu kokuya bak.
Güzel kokuyor, evet. Kazıp çıkardığımda böyle değildi.
Biraz kötü kokuyordu, şimdi kurumuş.
Dibi hâlâ kötü kokuyor olabilir.
Kötü kokuyorsa biraz daha çürümelidir.
Biraz daha karbon eklemek gerekir.
-Biraz daha kuru… -Bu koku iyi mi?
-Evet. -Kokla.
Speedibin kompost kutularımız burada.
Babam bunların üretimine 30 yıl önce başladı.
Fareleri uzak tutuyorlar.
İnsanların evde kompost yapmamasının en büyük sebebi fare korkusu.
-Amacımız bunu çözüme kavuşturmak. -Korkuyu ortadan kaldırmak.
-Evet. Çukur açıp kokuşukları döküyorum. -Tamam.
KOKUŞUKLAR KOMPOSTLANABİLİR ŞEYLER/YEMEK ARTIKLARI
Sonra üstünü örtüyorum.
Bunun azot oranı yüksek olduğu için karbonla dengelemek gerekiyor.
Yapraklarımızla yani.
Ben genelde artıkla dolu kova başına
birkaç avuç yaprak ekliyorum.
Solucanlara bak.
-Evet. Vay be. -İşte bu sağlıklı bir kompost.
-Evet. -Gayet canlı.
Bunun içinde binlerce farklı ayrıştırıcı mikrop vardır.
Bu satın alınmaz.
Dükkâna gidip böyle güzel, zengin bir kompost satın alamazsın.
Dükkândan almaya kalksan muhtemelen pastörize edip,
içindeki bütün güzellikleri öldürüp öyle satacaklar.
Plastikle paketleyecekler, o da ayrı dert.
-Evet. -Kendin yap.
-Kesinlikle. -Evet.
Gelecek bunlarda işte.
-Öyle olmak zorunda. -Öyle. Evet.
Muhteşem.
-Evet. -Joyce, iyi ki tanıştık.
Sahiden, sağ ol. Çok keyifliydi.
-Ben de çok keyif aldım. -Harikaydı.
Gelecekte senin gibi daha çok insana ihtiyaç var.
-Evet. -Dünyanın kahramanları.
Sağ ol Joyce.
1. HAFTA 2. HAFTA
3. HAFTA 4. HAFTA
5. HAFTA 6. HAFTA
7. HAFTA
İnsanlara hep şunu söylüyorum,
bahçeciliğe soyunacaksanız teknolojiye ihtiyacınız yok.
Telefonla gelen imkânların hepsi gereksiz.
Toprağı hissetmelisiniz.
Bir dakika.
Alo?
Merhaba.
Bahçecilikle ilgili b… bir şey çekiyorum. Sen?
İyiymiş.
Oldu. Görüşürüz.
MISIRLILAR, YUNANLAR,
ROMALILAR VE AZTEKLER,
HEPSİ KOMPOST YAPIYORDU
İLK MISIRLILAR KOMPOST YAPARKEN SOLUCANLARDAN DA YARARLANIYORDU
HATTA KLEOPATRA, SOLUCANLARI KUTSAL ADDETMİŞTİ
SOLUCANLARIN MISIR TOPRAKLARINDAN GÖTÜRÜLMESİNİN CEZASI ÖLÜMDÜ
OLMASI GEREKEN DE BU ZATEN.
Vay be, ormana bakın.
Burada tonla kompost malzemesi buluruz.
Bu iyi, bu da iyi, bu da iyi.
Oyuncak tabanca olmaz.
Tamam, bence hazırız.
-Şarkı söyleyelim mi? -Olur.
Kompostlama neşe veriyor bana
Hep beraber.
Kompostlama neşe veriyor bana
Peki kim neşe vermiyor?
-Ryan Reynolds! -Ryan Reynolds!
Tamam. Hadi çocuklar.
Aferin.
Ewan, baksana.
Ben bunları yapanı tanıyorum.
-Sen Joyce'la tanıştın mı? -Hayır.
Çok bilmişin teki.
Peki.
Şuna gerçekten inanıyorum,
gerek insanlığın
gerek dünyanın geleceği için tek çözüm tarımda.
Hepimiz bahçeden anlamalıyız. Jet ski kullanmaktan daha iyi bir hobi.
Giysi askılarımı sırf eğlencesine alfabetik olarak diziyordum, ondan da iyi.
İnsana iyi geliyor.
Karnınız da doyuyor.
Bana güvenin. Zamanında sigara yiyen adam söylüyor bunu.
Neden mi bahçecilik?
Çünkü neden olmasın?
İdare etsin! Herkes evine.
Zach, ben Ryan Reynolds. Programı izledim.
Bayıldım diyemem ama bahçecilikle ilgili kısımlar iyiydi.
Konuları, verdiğin mesajı, samimiyetini
ve konukları sevdim.
Senin kendine özgü tarzın pek benlik değildi ama.
Neyse, numaramı Ewan'a verebilir misin?
Ona bazı projeler için teklif götürmek istiyorum. Bye.
Böyle söylenince ayar olmuyor musun? "Bye!"
Ben uyuz oluyorum. Bye.
Bak yine yaptım. Neyse. Sana kıl oluyorum. Görüşürüz.
Alt yazı çevirmeni: Ece Nihal Karluk
İnsanlar öldüğünde cesetlerinden kompost yapıyorlar mı?