Dù bị quan đến đâu trong thời buổi này, khu vườn vẫn là hy vọng của chúng ta.
Trái đất là hy vọng.
Thiên nhiên là hy vọng.
Tôi nghĩ nếu mọi người đều nắm được những kiến thức này,
nếu con người tiếp tục hướng tới việc học hỏi về sự bền vững,
ta sẽ thấy một bước ngoặt tốt hơn, nhưng ai cũng phải góp sức.
Loài người vẫn sẽ tồn tại.
Sẽ có sự sụt giảm dân số hàng loạt,
rồi sẽ còn lại một nhóm nhỏ
có thể tiếp tục trụ lại,
tiếp tục duy trì nòi giống.
Nhưng rất nhiều người…
sẽ phải chết thôi.
Đoạn này chèn tiếng cười vào.
NÀO TA CÙNG LÀM VƯỜN
Có quá nhiều phế liệu.
Quá nhiều rác bỏ đi trên thế giới này.
Ta sẽ làm gì với tất cả những thứ đó?
Thì cứ chất đống lên, rồi trồng thứ gì đó vào đấy thôi.
Thế nên hôm nay, hãy cùng nói về phân ủ.
TRƯỜNG TIỂU HỌC BROOKLYN
Chào mừng đến khu vườn của bọn cháu.
Cảm ơn Isla. Chú rất vui.
LỚP 5
Cháu thích gì ở việc ủ phân?
Đó là mình được dùng mấy thứ mục nát và nghiền nhuyễn chúng ra.
Và biến chúng thành thứ gì đó có thể dùng để trồng những cây khác.
- Vâng ạ. - Đúng là phép màu nhỉ?
- Dạ. - Ăn kẹo cao su không?
- Có ạ. - À, khoan. Không được.
- Dạ. - Trường có cho phép ăn không đấy?
Cháu không biết ạ.
- Dẫn chú đi xem đi, Ewan. Ở đây có gì? - Có mấy loại hoa ăn được.
- Cay lắm ạ. - Trời ơi, hoa ăn được hả?
Vâng. Nhưng cháu thấy chả ngon lắm.
Không phải món cháu thích.
Để cháu thử xem.
Nó có vị như cái cây ấy.
Sao chú biết cây có vị thế nào?
Cháu chưa ăn cây bao giờ à?
- Chưa ạ. - Rồi, qua đây đi.
- Cho chú xem thêm bên này. - Vâng.
- Cháu thích điều gì ở việc làm vườn? - Cháu thích đào bới mọi thứ.
Cháu thích ngắm nhìn cây lớn lên.
Cháu thích rau củ gì?
Chắc là cà rốt ạ.
Cháu thích dưa chuột.
Súp lơ xanh ạ.
Cháu thích súp lơ xanh ư?
Món khoái khẩu của cháu ạ.
- Cháu thích trái cây gì? - Cải xoăn ạ.
- Đó đâu phải trái cây. - À nhầm.
- Trái cây cháu thích là… - Xoài ạ.
- Chú cũng mê xoài lắm. - Vâng.
- Chú thích tóc cháu. - Thế ạ?
Chú và cháu đều có quả đầu chất chơi kiểu nổi loạn.
- Nhỉ? - Vâng.
Cháu hay nghe nhạc gì? Nhạc Nickeback à?
- Không ạ. - Chẳng ai nghe. Tìm mỏi mắt không ra.
Đây là quả ớt ma.
- Nó bị ám à? - Không ạ.
Vậy sao lại gọi là ớt ma?
Vì ăn chúng vào là bốc lửa luôn ạ.
Nhưng ma đâu nổi tiếng là bốc lửa đâu.
Nếu có thể trở thành bất cứ thứ gì trên đời, cháu muốn làm gì?
Bác sĩ thú y ạ.
- Bác sĩ thú y, không phải cựu chiến binh. - Vâng.
Chắc là làm việc trong một chương trình nào đó.
- Làm chương trình hả? - Vâng.
- Kiểu giới giải trí à? - Vâng. Chú xem School of Rock chưa?
Có ai đóng?
Jack Black ạ.
- Chưa nghe bao giờ. - Đó là một trong những diễn viên cháu mê.
- Mừng cho anh ấy. - Cháu mê nhất là Ryan Reynolds.
Ryan Reynolds.
- Được gặp diễn viên cũng thích đấy. - Vâng.
Được gặp Ryan Reynolds và Jack Black thì tuyệt vời lắm ạ.
Ừ. Cháu từng nghe đến người này chưa, Zach Galifianakis ấy?
- Rồi ạ. - Cháu thấy thế nào?
Cháu không thích lắm.
Đây là đậu leo scarlet runner,
và ở dưới này chắc có quả bị tách ra rồi.
Chà. Nhìn bắt mắt chưa kìa. Trông giống gì? Quần của Cyndi Lauper.
Cái gì cơ ạ?
Thử làm bài kiểm tra nhỏ nhé, cái gì là thực vật, cái gì không phải?
- Vâng. - Rồi. Măng tây.
- Có phải thực vật không? - Phải ạ.
- Khoai lang. - Là thực vật.
- Khoai tây chua? - Không phải.
- Rau diếp xoăn. - Phải ạ.
- Lặn kiểu thiên nga? - Không.
Cà tím?
Phải.
Cà tím xào trứng?
Không phải ạ.
Robert Plant?
Không phải.
Cháu giỏi lắm.
Cháu rất giỏi đấy.
Hút thuốc ở đây được không?
- Không được phép đâu ạ. - Ừ.
Cải xoăn là một trong những loại cây cứng cáp nhất.
Thực ra thì…
Ồ, sao thế này?
Nó gãy rồi ạ.
Nào. Đi thôi.
Ryan Reynolds từng đến vườn không?
- Không ạ. - Ừ. Có vẻ không hứng thú lắm.
Chú sẽ đọc một loạt tên,
cháu nói xem đó là trái cây, rau củ, hay không phải nhé.
- Vâng. - Sẵn sàng chưa?
Củ cải ngựa.
- Rau củ phải không ạ? - Chuẩn.
Mít.
Cháu nghĩ đó là trái cây.
Jack Black.
Chưa nghe bao giờ.
- Chưa nghe à? - Vâng ạ.
Có ai nghe rồi đâu.
Liberace.
Không phải trái cây. Cái đó chẳng có nghĩa gì cả.
Chẳng có nghĩa gì thật.
Chắc đây là câu nói khôn ngoan nhất trong cà chương trình này.
Chú biết cháu thông minh ngay khi cháu đi vào.
Nhìn là thấy ngay.
- Đâu phải đeo kính là thông minh. - Chú biết.
Cháu nói đúng đó. Chú không muốn đánh đồng.
Và chú để râu cũng không có nghĩa là chú thông minh.
Cháu biết ạ.
Ủ phân hữu cơ tạo ra môi trường lý tưởng
cho các sinh vật như vi khuẩn và "mấy anh vui tính".
Xin lỗi, là nấm, để phân huỷ rác thải hữu cơ.
Thứ còn lại sau đó chính là phân ủ
PHÂN Ủ
Mà nếu nó tạo ra "mấy anh vui tính" thật thì cũng hay.
Hoặc "mấy gã dân công nghệ".
Tôi biết sáng nào các bạn cũng ngồi ở nhà, nhâm nhi cà phê và nghĩ:
"Trời, giá mà có ngày được nói chuyện với một chuyên gia ủ phân".
Có một người rồi.
Đi trò chuyện với Joyce nào.
Mấy thứ này vẫn chưa phân huỷ hết. Lãng phí phết.
- Joyce! - Chào Zach!
- Chào! - Mừng gặp anh!
- Gặp chị vui ghê! -Ừ.
- Háo hức lắm. - Mừng anh đến Merville!
Cảm ơn đã đón tiếp tôi.
Tôi mang ít ớt từ vườn nhà đây. Mẻ cuối cùng trong nhà kính đấy.
- Không biết nữa. Chỉ là… - Quý hoá quá.
- Cảm ơn. - Ớt xịn đó.
- Trông đẹp ghê. - Hết bảy đô nhé.
Tôi nợ anh bảy đô…
Tôi có câu hỏi, phân ủ là gì?
Phân ủ là chất hữu cơ đang phân huỷ.
Đất là một thực thể có sự sống.
Nó là hỗn hợp của cát, đất sét và phù sa,
nhưng để làm cho đất sống,
ta cần bổ sung thật nhiều chất hữu cơ vào.
Và cách lý tưởng nhất là thêm phân ủ.
Tất cả lượng phân ủ này sẽ nuôi dưỡng cây.
Phân ủ cần sự kết hợp hoàn hảo những thứ giàu các-bon.
Lá cây là ví dụ điển hình.
Hoặc những thứ có hàm lượng ni-tơ cao, như cỏ vụn chẳng hạn.
Nhưng cái ta nói không phải loại cỏ vụn này đâu nhé.
Không được đâu.
- Cái đó ủ phân được. Tốt lắm. - Chả hiểu cô nói gì luôn.
Cô đã chuẩn bị… một trò đố thú vị nhỉ?
Đây là trò "Kiểm tra kĩ năng ủ phân".
Có thứ cực kỳ tốt để ủ phân. Có thứ thì cực kỳ tệ. Có thứ còn gây tranh cãi.
Được rồi. Bắt đầu nào. Tôi chỉ trả lời có hoặc không được chứ?
- Được. - Nhựa hả?
Nghĩ tôi ngốc chắc? Không trả lời cái này.
"Phân chó hoặc mèo" à?
Không. Cái này là tượng trưng thôi nhỉ?
Anh không muốn tôi để phân chó thật lên bàn đâu.
- Cũng đúng. - Ừ.
Chó của ai đi ra đống này, tôi muốn một con y hệt.
- Thú cưng chất lượng. - Rất năng suất…
- Rồi, cà phê? Tuyệt nhất luôn. - Chuẩn.
- Xuất sắc. - Giấy vụn, tốt.
- Rất tốt. - Vỏ trứng, tuyệt.
- Có thêm canxi. - Ừ.
Quần áo à? Tôi sẽ ném mấy bộ 100% cotton vào.
Nhưng tôi không bỏ đi cái quần lót thể thao hàng nhập từ Ý đâu.
Anh giỏi đấy.
Cái quần lót hàng hiệu tôi mặc đó.
Riêng tôi thấy ngành trà túi lọc đã biến chất khi làm toàn bằng nhựa.
Nên họ biến được rồi.
- Ối! - Xin lỗi. Tôi lỡ lời.
"Ối" cơ đấy!
"Ối".
Sao tôi lại không muốn cho bánh mì vào nhỉ?
Sợ nó bị mốc à?
- Sợ động vật. - À. Không phải sợ mốc.
Mốc thì lại rất tốt cho phân ủ. Cũng là một dạng phân huỷ mà.
- Giúp làm rã mọi thứ ra. - Phải. Hiểu rồi.
- Cá, vỏ trứng hay nhóm sữa cũng vậy. - Cá nữa. Đúng rồi.
Nếu định cho mấy thứ thu hút động vật vào thùng nhựa…
Nên dùng đồ kim loại.
Ừ, hoặc phải chôn sâu xuống để động vật không ngửi thấy.
Phần lớn mấy thứ này đều tốt cho phân ủ.
Cái gì có bàn tay con người chạm vào rồi
thì nên tránh xa một chút.
- Để mọi thứ tự nhiên. - Ừ. Nguyên tắc nằm lòng đấy.
Càng gần gũi với cây cỏ càng tốt.
- Cho cô xem phân ủ của tôi nhé? - Ừ.
- Đây. Cô thấy thế nào? - Tuyệt đấy.
- Không tệ mà nhỉ? - Ừ, ổn đó.
Có khi có một ngón tay trong đó. Đừng kể với ai.
- Bộ phận cơ thể à? - Tai nạn tại gia.
Đẹp đấy. Tôi rất ấn tượng. Anh làm tốt lắm.
Nghe cô nói vậy, tôi vui lắm.
- Ừ. - Vâng.
Nó tơi xốp và giàu dinh dưỡng. Và thử ngửi xem này.
Ừ, mùi thật. Thôi. Lúc đào lên thì không thế này đâu.
Nó hơi hôi một chút, giờ thì khô bớt rồi. Ừ.
Thế thì có thể ở dưới đáy vẫn hôi.
Còn mùi nghĩa là nó cần phân huỷ thêm.
Và có lẽ anh cần bổ sung các-bon.
- Thêm mấy thứ… - Mùi này là ổn à?
- Ừ, đúng vậy. - Ngửi xem.
Đây là mấy thùng Speedibin nhà tôi.
Bố tôi bắt đầu kinh doanh thùng Speedibin từ 30 năm trước rồi.
Chúng được thiết kế để ngăn chuột,
vì nỗi sợ chuột là lý do chính khiến mọi người ngại ủ phân tại nhà.
Và mục tiêu của chúng tôi là giải quyết nỗi lo đó.
- Xoá bỏ nỗi sợ. - Ừ.
- Tôi đào một cái hố nhỏ. - Ừ.
Đổ mấy thứ bốc mùi vào.
NHỮNG THỨ BỐC MÙI RÁC HỮU CƠ/THỰC PHẨM THỪA
Sau đó lấp nó lại.
Và vì đống đó rất giàu ni-tơ nên ta cần cân bằng bằng nguồn các-bon.
Trong trường hợp này là lá cây. Thường thì cứ mỗi xô đầy rác,
tôi sẽ phủ lên vài nắm lá. Nhìn mấy con giun này đi.
- Ồ, vâng. Nhìn kìa. - Đây là một đống phân ủ tốt.
- Phải. - Nghĩa là nó đang "sống".
Và trong đó sẽ có
hàng ngàn vi sinh vật phân huỷ khác nhau.
Không có mà mua đâu. Chả cửa hàng nào
có loại đẹp, giàu dinh dưỡng thế này.
Một điều nữa, nếu mua ngoài cửa hàng,
họ thường tiệt trùng, tiêu diệt hết dưỡng chất tốt trong đó rồi.
Và còn bọc trong nhựa nữa, lại thêm vấn đề.
- Phải. - Ta tự làm được.
- Chính xác. - Phải.
Đây mới là tương lai.
- Tương lai phải là như vậy. - Đúng rồi.
- Tuyệt thật. - Ừ.
Joyce, tôi rất vui khi gặp được cô.
Thật lòng cảm ơn cô. Trải nghiệm tuyệt lắm.
- Ừ, tôi cũng vui lắm. - Tuyệt thật.
Tương lai cần thêm những người như cô.
- Ừ. - Những anh hùng của trái đất.
Cảm ơn cô nhé, Joyce.
TUẦN 1 TUẦN 2
TUẦN 3 TUẦN 4
TUẦN 5 TUẦN 6
TUẦN 7
Tôi vẫn luôn nói với mọi người rằng khi bước chân vào vườn
thì chẳng cần đến công nghệ gì cả.
Mấy tính năng rườm rà trên điện thoại đều là không cần thiết.
Chỉ cần hoà mình vào đất.
Chờ đã.
A lô?
Chào.
Đang quay chương trình làm vườn chết tiệt. Anh đang làm gì?
Hay đấy.
Được rồi. Chào.
NHỮNG NGƯỜI AI CẬP, HY LẠP,
LA MÃ VÀ AZTEC
ĐỀU Ủ PHÂN
NGƯỜI AI CẬP CỔ ĐẠI CÒN Ủ PHÂN VỚI GIUN
NỮ HOÀNG CLEOPATRA THẦN THÁNH HÓA TỚI MỨC COI LOÀI GIUN LÀ VẬT THIÊNG
AI MANG GIUN RA KHỎI ĐẤT AI CẬP ĐỀU SẼ BỊ XỬ TỬ
MÀ CŨNG ĐÁNG THÔI.
Chà, nhìn khu rừng này đi.
Chắc quanh đây sẽ có khối thứ mà ta có thể đem đi ủ phân đấy.
Cái đó hợp lý.
Cấm đồ của Nerf nhé.
Được rồi. Chú nghĩ là ổn rồi đấy.
- Mấy đứa, ta làm tí ca hát nhỉ? - Vâng ạ.
Ủ phân quá xá là vui
Nào mấy đứa.
Ủ phân quá xá là vui
Đố biết ai là người chả vui tí nào?
- Ryan Reynolds! - Ryan Reynolds!
Được rồi. Cho vào đây nào.
Tốt lắm.
Này Ewan.
Chú biết người làm ra mấy cái này đấy.
- Cháu từng gặp cô Joyce chưa? - Chưa ạ.
Cô ấy thông minh lắm.
Vâng.
Tôi thật sự nghĩ rằng đối với con người
và cả thế giới này,
tương lai duy nhất là quay về nông nghiệp.
Ai cũng nên biết làm vườn. Nó còn là thú vui tốt hơn lái mô tô nước.
Còn bổ ích hơn…
Hồi trước tôi hay ngồi xếp móc đồ theo bảng chữ cái chỉ cho vui.
Làm vườn tốt cho bạn.
Mà còn nuôi sống bạn nữa.
Tin tôi đi.
Tôi là một gã từng ăn cả thuốc lá đấy.
Tại sao lại làm vườn?
Vậy mẹ kiếp, tại sao lại không chứ?
Thế là đủ rồi! Ai về nhà nấy đi.
Chào Zach. Ryan Reynolds đây. Tôi xem chương trình rồi.
Không phải cuồng lắm nhưng tôi thích phần làm vườn đấy.
Tôi thích chủ đề, thông điệp và tình yêu trong đó.
Tôi cũng mến các khách mời nữa.
Có điều là tôi không ưa cái kiểu mà cá nhân anh đang thể hiện lắm thôi.
Mà không biết liệu anh có thể cho tôi số của Ewan không?
Nếu tiện, tôi có vài dự án muốn trao đổi với cậu bé đó. Chào nhá.
Ồ, anh có ghét kiểu người cứ hay nói "chào nhá" không?
Tôi ghét kinh khủng. Chào nhá.
Ôi. Tôi lại nói thế rồi. Thôi. Tôi ghét anh. Chào.
Biên dịch: Chau Pham
Khi con người chết đi, xác của họ có được đem đi ủ phân không?